Distinctio XXX

Quantuin ergo;id priimim quaerilur, ulruin erroneus laciat malrimonium. Et quotl videlur:

1. Quia consensus sequilur cognitionem, ergo consentit consenlit in eum, de quo cogitat; sed Ininc esse alium,de illocogitat: ergo conin illum et non in liunc: et sic elc.

2. Item, « voluntarium est cuius principium est ipso cognoscente singularia»: ergo involnntarium, non est cognilio; sed ubi errat, non cognoscit, sic non est ibi ratio voluntarii: ergo nec matri-

3. Item, plus habet de ralione involuntarii quod per ignoranliam quam per violenliam; sed illud ergo et istud. l. Item, ad hoc est auctoritas, qu;ie dicit lioc, iKibetur Causa vigesima nona, quaestione priper tolum. Contra: 1. Isaac credidit benedicere Esau, tabenedicendo hcob benedictus est: ergo a siqui credit ducere unam in uxorem et ducit, uxor eius est. 2. item,Lacob credidit cognoscere Rachelem et Liam, et tamen matrimonium fuit: ergo etc.

4. Item, hoc ostenditur ratione: quia qui pecper ignorantiam nihilominus peccat et non exergo nec matrimonium infringitur propter

5. Item obiicitur, quia rusticus, credens cuaurum, emit cuprum, non aurum: ergo simividelur, quod mulier credens, Petrum esse, consentit in Petrum. b. Item, si consensus erroneus impedit in qu;inerroneus: ergo ubicumque est error, est imergo si credit contrahere cuni divite contrahit cum p;iupere, videtur, quod non fiat in;itrimoiiii. luxla hoc quaeritur, quis error impediat, et error nobilitalis impediat m;itrimoniura. Videtur enim, quod non, cum sit error qualitatis; oppositum autem dicit Magister in liltera.

c 0 N c L u s 1 0. Matrimonium impedit error circa personam, non autem error circa proprietates personae, nisi siL circa conditionem.

Respondeo: Dicendum, quod error polest esse aut circa proprietaXes personae. Si sit error circa personam, talis con.sensum tollit et matrimonium impedit. Quae eniin consentit in aliquem, credens, ipsum esse alium, secundum veritatem affectus eius coniungitur ei, de quo credit, et in eum consentit; el ideo non est ibi matrimonium, pro eo quod non est consensus mutuus. Ad lioc autein, quod sit error personae, necesse esl, quod duplex persona occurral: una in aspectu interiori, altera in exteriori; et talis error facit, consensuni et voluntatem diverti ab eo qui exterius apparet, pro eo quod consensus omnis et voluntas aliquam sequitur cognitionem. Invisa enim, ut dicit Augustinus % diligere possumus, incognita nequaquam. — Si autem sit error proprietalum personae, talis error non omnino tollit consensuni; et ideo non omnino impedit matrimonium, nisi quando est error conditionis sive servitutis. Quare autem iste error magis impediat quam alius, infra dicitur.

1. Ad illud ergo quod obiicitur de benedictione, 1 T,..,.. I;ieoh, dicendum, quod non est simile: quia benedictio est opus Dei et secundum veritatem illi debebatur, quem ignorans benediceljat, et ideo Isaac benedictionem postmodum confirmavit; sed consensus est opus personae quantum ad iudicium potens errare; ideo non est simile.

2. Ad illud quod obiicitur, quod lacob, cognoscens Liain, erravit, et lamen matrimonium fuit; errorem (lo.): Quid enini tani conlrariuni cst consensui quam error, qui imperitiimi dcleglt?

• ix qua Magister, hic in lil. c. I, plura proponit.

5 CU: Gen. 27, 2.3. seqq.

8 Gen. 29, 24.

7 llic c. I.

dicendum, quod non ex coitu fuit matrimonium; sed postmodum lacob consensit in illam quam cognoverat, el rursus servivit pro priraa.

3. Ad iiiud quod obiicitur, quod ignorantia non excusat a cuipa; dicendum, quod ignoranlia iuris non excusat, sed tamen ignorantia personae el facti, adhibita diligentia, excusat ut si quis cognoscat aliam, credens cognoscere suam; sic in proposilo.

4. Ad illud quod obiicitur, quod qui credit emere aurum etc.; dicendum, quod non est simile duplici ex causa: primum, quia ruslicus non cogitat de auro nisi in generali, sed de cupro in speciali; sed mulier, errans in Petro, cogitat de Martino in speciali. Praelerea, consensus est actus volunlatis interior, qui consequitur aestimationem et credulitateni; sed emplio est actus exterior, qui consequitur contractum exteriorera circa rem. Si tamen rusticus mentionem faceret de auro, ita quod mentio de auro fieret in conlractu, et ille venderet aurichalcum pro auro; lunc non teneret contractus,

I. Principia liic circa impedimennim erroris et servitutis posita iure canonico comprobantur; iittentione digna est regula ab auctore nostro assignnla, qua dignoscitur, quando sit error circa personam; et cfr. inlra dub. 3.

De I. quaeslione: Scot., hic q. I. — S. Tliom., liic q. 1. a. I. 2; Suppl. q. 51. a. I. -2. — B..'lbert., hic a. l-i. — Pelr. a Tar., hic q. 1. a. 1. 2. — Uicliard. a Med., bic a. I. q. I. 2. — Durand., hic q. I. — Dionys. Carlh., bic q. 1.

II. Verum fuisse matrimonium inter Ss. Virginem et S. loseph, a nonnullis theologis in dubio positum est, relragante communi senlentia, quae e, Patribus pjures raliones congruenliae hoc loco relatas urgere solet. — Quomodo cum proposilo sive olo castitatis verum matrimonium licite contrahi possit, disputatuni est supra d. 28. q. 6. — Hic specialiter de voto agitur, quod emisisse B. Virginem, communiter docetur. Non autem ila conveniunt doclores in duplici quaeslione, utrum ipsa inm aiite matrimonium contractum boc voimn fecerit; et utrum boc votum absoluiuni fuerit, an conditionaium (scilicet, nisi Deus aliter disjoneret). Durand. (bic q. 2.) utrumque probabile esseputat, scilicet vel B. Virginem anle matrimonium non fecisse votum, sc-d tantum propositum conditionalum; vel (ut

Secundo quaeritur, utrum consensus raatrimonlalis beatae Mariae Deo fuerit in se placitus et honestus. Fuit enim hoc ordine: primo virgo vovit, secundo nupsii et nupsit ipsi loseph. immo tenerelur decipiens ad restitutionem; et quantum ad hoc est simile. Et hoc est, quod Magister introducit istud pro simili in ipsa littera

5. Ad illud quod obiicitur, quis error impediat; patet responsio ex praedictis.

Quod vero quaeritur de nobilitate, dicendura, quod circa nobilitatem contingit errare dupliciter, ut patet per exemplum. Mulier enim, quae credit, hunc quem videl, esse filium regis Angliae, dupli- Di citer potest errare: aut enim cognoscit personam filii regis Angliae visu, vel auditu; et tunc in verilate consentit in illum, quia de illo cogitat; et tunc est error personae, et non est matrimonium. Aut personam eius non cognoscit, sed solum cogitat dignitatem et credit, hunc quem videt, habere illam dignitatem et nobilitatera; et tunc non consentit nisi in- hunc, et est error propHelalis, non substantiae. — Quod ergo obiicitur: credit, hunc esse a/mn?, falsura est, sed alterum, quia nobilitas non est substantia, sed accidens cuslodiendn virginilate, voIihti absoliUum emisissp. Volum absolutum ct anle malrimonium fuisse, docet cum nostro Doctore Scot. (hic q. 2.). Idem (n. i. seq.) eeriere nititur opinionem alteram, quae pro voto conditionato mililat, et quam profitentur cum Wagistro (bic c. 2.) S. Thom. (Iiic q. 2. a. I. 2; (bic q. 2. a. 1.); Richard. a Med. (hic a. I. q. I. 2.); Dionys. Carth. (hic q. 2.) aliique multi. Sed Ilenr. Gaiidav. (Quodl. 9. q. II.) quoad volum absolutum consentit S. Bonavcnturac, et quod ipsa « ante niatiimonium vovit, sed non nisi certificata de perseverantia sua in virginitate ». — Hi igitur cum Scolo conlra alios tenent, non obstante voluntate absoluta et certitvr dine nunquam ulendi iure matrimonii, tamen fuisse inter eos verum matrimonium, cum ad boc sulliciat potentia et obligatio remota, licet voto continendi perpetuo quoad actum impedita. — De locis Scripturae contra virginitatem Matris Dei obiectis vide infra dub. 4. 5.

III. Solulio?>. quaestionis communis est. De eadem: Scol., supra d. 26. q. unica n. 19. — S. Thom., bic q. I. a. 3; Suppl. q. 48. a. 2. — B. Albert., bic a. 1 3. —.Pelr. a Tar., hic q. 3. a. 1. 2. — Richard. a Med., hic a. 3. q. I. 2. — Dionys. Carth., hic q. I.

Primo videtur fuisse reprehensibilis in hoc, quodDi vovit:

1. Quia, sicut dicilur Matthaei undecimo, lex /j et Prophetae usque ad loannem: ergo videtur, 5 Porphyr., de Praedicat. c. de Dijferenlia, dicit, quod omnis quidem differentia atleratum facit, differentia vera substantialis sive specifica aliud.

quod beata Maria in principio erat sub Lege; sed in Lege sterilis erat maledicta, sicut innuitur Deuteronomii septimo: ergo dum vovit, videlur, quod incnrrerit malediclionem.

2. Item, volum castitatis esl in consilio; sed consilia primo a Christo sunt promulgata et in praedicatione evangelica: ergo videtur, quod ante Chrisli adventum virginitatem vovere ad Virginem non

Item, ulterius non videtur bene fecisse, quod alii:

3. Primum, propter periculum, quoniam mulier, quae vult virginitatem servare, cum periculo polestatem sui corporis viro Iradit, et maxime cohabilando: ergo si beata Virgo voverat, periculo se committebat, quando cum viro cohabitabat.

4. Ilem, perfectius est carere omni consortio virtu sive quantura ad societatem, sive quanlum ad copulam, quam aliquo modo viro adhaerere: ergo si decebat, Malrem Domini esse perfectissimam, nullo modo decuit, viro alicui esse nuptam.

Ulterius videtur, quod tali viro non debuit

5. Quoniam Virgo Maria erat cognata Elisabetb, quae erat uxor sacerdotis Zachariae, sicut dicitur Lucae primo; sed personae, quae erant de diversis tribubus, non debebant simul contrahere, sicut probatur per illud quod dicitur Numerorum ullimo: ergo cum loseph esset de tribu luda, ut patet in Matthaeo; videtur, quod male fecit beata Virgo, quod illi nupsit.

6. Item, beata Maria erat ex stirpe regali, ex progenie David, sicut cantat Ecclesia: « Regali ex progenie Maria»; sed loseph fuit faber, sicut dicilur Matthaei decirao tertio: ergo si non decet, virgines de regali stirpe fabris desponsari; videtur, quod beata Virgo Maria inconvenienler nupsit.

c 0 N c L u s 1 0. Matrimonialis consensus gloriosissimae Virginis fuit Deo placitus; fuit enim conveniens, illam vovere uc postea nubere idque ipsi loseph.

Respondeo: Dicendum, quod hoc tolum, quod in illo malrimonio gestum est, familiari consilio Spiritus sancti est factum.

1 Crr. Mallli. 19, II. seq. et 21.

• Vei's. 5. et 36. — Scq. locus est Num. 36. 6. seqq.; terlius est Mattli. 1, 2. seqq. (Zacharias erat de vice Abia, et uxor illius de filiabus Aaron; Luc. I,.5.).

3 In festo nativitatis B. M. V. (8 Sept.), 3. Antiph. ad Laudes, qune exliibetur eliani apud Grcgor. in libro Responsali. — Se(. locus est Mattli. 1 3, S'd.

Primo namque decuit, Virginem virginitalem vovere triplici ratione. Prima est, ut esset Dei decentissimum habitaculum. Quia enim sapientia candor est lucis aeternae et specidum sine macxda, quam nihil inquinatum incurrit; decebat, ut ex Matre incorrupta et re et voluntate firma conciperetur; perfecta autem incorruptio voluntatis in voto consistit virginitatis. — Secunda ratio est, ut esset mulieribus totius virginitatis exemplum. Sicut enim Dens Paler Christum viris proposuit in exeraplum, sic eius Matrem in exemplura proposuit mulieribus; et quoniam hoc est maxime imitandum et laudandum, scilicet votum virginilalis, absque dubio in illa esse deboit. — Tertia ratio est, quia debebat in ea esse omnis nobilitatis et sanctitatis privilegium. Absit enim, quod aliqua alia virgo beatam Mariam excellal; immo Altissimus, qui fundavit eam % omnis dignitatis privilegio adornavit, ut, sicut ipse eam prae ceteris adamavit, sic ipsa omnibus esset sanctior et amabilior universis. Unde circuniscripta maternitate Dei, adhuc ipsa prae ceteris Sanclis debet amari et laudari; et ideo Spiritus sanctus, qui aliis inspiravit virginilalis votum, ab ea non retinuit celatum.

Non solum autem conveniens fuit, ut voveret, sed etiam ut nuberet, triplici ex causa: primo propter significationem, secundo propter infamiae vitalionem, tertio propter divini consilii occultationem. Propler signi/icationem, quia Ecclesia est spiritualis sponsa et virgo et mater, et hoc significari debuit; et nuUa alia ad hoc significandum idonea fuit, nisi haec quae simul fuit Virgo et mater: et ideo, ut perfecte significaret, debuit etiam desponsari. — Secunda ratio est propter infamiae vitationem: quia, ut dicit Bernardus, omnes credidissent, quod esset fornicaria; et « non decebat, hoc credi de Matre Dei nec etiam de Christo, quod essel natus ex adulterio; tolerabilius autem fuit ad tempus credi, quod esset natus ex coniugio». Si enim Virgo fuisset infamata et Filius eius, tunc color excusatioiiis Pharisaeis esset relictus,et velamen ipsis muheribus infaraibus. — Tertia ratio est propter consilii divini occultationem, ne adversario notum fieret consilium Dei. Hoc autem occultalum fuit adversario per hunc niT)dum, quia, sicut Bernardus dicit, «non poterat latere diabolum quod scirent 5 Psalm. 86, 5: Et ipse fundavil eam Altissimus. — Inferius pro inspiravit cod. U inspirat.

homines»; unde per homines scire non potuit, nec per se, quia a Virgine procul repellebalur.

Decens etiam fuit, ut tali homini nuieret tri- 4. plici cx causa, scilicet ralione «enem, ratione (j?elitatis et ratione paupertatis. Raliorie generis, quia erat de tribu luila el de semine David et propinquus beatae Virginis, et per ipsum descripta est genealogia Christi, quae non debet per feminas describi, sicut Hieronymus super Matthaeum dicit. — Secunda ratio est, quia fuit vir casLus et iustus, sicut dicit Evangelium; et ut esset Virgini in solatium et in testimonium eunti in Aegyplum. datus cst ei a Deo in virum. — Tertia ratio est propter paupertatem, quia Christus, qui super omnia venil confundere superbiam, non voluit vocari filius regis, sed magis filius fabri. In quo ostenditur Christi humilitas et eliam ipsius Virginis gloriosae-, et confusa est mundanorum superbia. — Ex his patent obiecta.

1. 2. Ad illud ergo quod obiicitur primo, quod non debuit vovere, quia hoc spectat ad Evangelium; dicendum, quod Virgo sanctissima non erat sub Lege.

Tertio quaeritur, utrum consensus libidinosus sit causa matrimonii, ut puta cum aliquis consentit in aliquam propter divitias, vel propter pulcritudinem. Et quod non, videtur:

'1. Quia coniunctio matrimonialis est a Deo, ut per illud quod dicitur Matthaei decirao nono: Quod Deus coniunxit homo non separet; sed coniunctio libidinis non est a Deo, baecautem coniunctio, vel consensus venit ex libidine, quia ex inordinato araore: ergo etc.

2. Uem, cuius causa mala, ipsum quoque malum % unde si radix mala, et ramus operis malus; sed consensus iste est malus: ergo non efficit matrimonium nisi malura. Sed matrimoniura non est malum, cum sit Sacraraentum: ergo etc.

3. Item, matrimonium spirituale, contractum in- Nam quomodo sub Lege erat, quae Legis auctorem genuit? Et rursus, si illi qui spiritu Dei aguntur, non sunt sub Lege cum haec esset plena Spirilu sancto, non pertinebat ad I.egem, sed ad Evangelium, quod ab ipsa infantia in corde ipsius scripserat Dei digitus, ipse scilicet Spirilus sanctus.

4. 4. Ad illud quod obiicitur de periculo et imperfectione, dico, quod Virgo cerlificata fuit vel inspiratione divina, vel revelatione angelica de ipsius sancti loseph continentia; et ipsa de se certa erat, quae nullum oranino carnis stiraulum sentiebat: et ideo sine omni imperfectione et periculo nubere poterat et debebat, quoniam Deus sic inspirabat.

b. 6. Ad illud quod obiicitur, quod fuit A% genere sacerdotali; dicendum, quod verum est ex parte raatris, sed ex tribu David ex parle patris; et ideo iUi nubere debuit et potuit etiam secundum Legem. Praeterea, puellae de genere sacerdotum sub illa lege non arctabantur, nec eliam illae, ad quas non speclabat hereditas, propter hoc quod lex illa instituta fuit, ne confnnderentur hereditatesl — Ultimum patet. terveniente avaritia et pecuniae paclione, omnino rumpitur et non debet stare, sicut patet in episcopo simoniaco: ergo pari ratione raatrimonium carnale, quod est signum illius.

k. Itera, matrimoniura est signura coniunctionis Christi et Ecclesiae; sed Ecclesia non coniungitur Christo, nec Christus Ecclesiae, nisi amore casto: ergo etc.

1. GoNTRA hoc videtur sacra Scriptura, quia citur expresse Genesis vigesimo nono, quod propler pulcritudinem consensit in Rachelem; sirailiter Deuteronomii vigesimo prirao: Si videris mulierem pulcram etc.

2. Itera, hoc ostenditur duplici simili: quia qui baptizat alium intentione lucrandi vere baptizat; el intentio est necessaria ad baptisraum, sicut consenad matriraonium. Item, raercenarius, qui praeamore pecuniae, praedicat et profert Evangeverum, et credendum est ei: ergo si amor non depravat Evangelium in praedicante, matrimonium in consentiente.

3. Item, si requiritur consensus castus ad raapari ratione et caritas: ergo non polerit Sacramentum perfici nisi ab habentibus carita-; quod non est in aliquo Sacramenlo.

libidinosus, qui caret intentione contrahendi, est conlra Sacramenti huius veritatem, sed qni intendit contrahere intentione Ubidinis est tantum contra eiusdem utilitatem. Respondeo: Dicendum. quod consensus libidinodicitur dupliciter: aut quia intendit libidinera modum finis et obiecti, videlicet quia talis conniliil quaerit nisi corporalem copulam extor- non uxorem ducere; et illud privat intencontrahendi. Alio modo dicitur libidinosus, etsi consentiat in aliquara, ut duca.t in uxotamen hoc non facit propter servandam castised propter explendam cupiditatem sive vo- Primus consensus est conlra Sacramenti secundus est contra utilitatem, non converitatera; de consensu autem illo est hic sernon qui caret intentione contrahendi, sed qui contrahere intentione libidinis; iste autem aufert, quin sit matrimonium. — Unde concesunt rationes hoc probanles. 1. 2. Ad illud quod obiicitur, quod matrimo-

DuB. I. In parle ista sunt dubitationes circa litteram, primo de hoc quod dicit: Si enim diabolus, transse in angelum lucis, credatur bonus, non error perniciosus Videtur enim falsum dicere, hic est error, qui ducit ad idololatriam, ut si se esse Christum, et credatur et adoretur. Respondeo: Dicendum, quod Magister loquitur errore illo ita, quod non procedatur ultra, quia non est error iuris, sed facti — Vel si ultra inlelligitur ita, quod non simpliciter, sed niura est a Deo, et hoc a libidine; dicendum, quod m consensu duo sunl, scilicet subslantia consensus et circumstantia m,ala, quia propter pecuniam, vel luxuriam. Substantia, actionis est bona et est a Deo; el haec est causa consensus; circumstantia vero nihil facit ad hoc, unde nec iuvat nec est causa nec concausa. — Unde ex boc patet sequens, quia consensus non est causa matrimonii secundum id quod habet malitiae, sed secundum id quod habet bonitatis. — Quod vero dicitur, quod opera exteriora recipiunt qualitatem ab interiori, verum est, secundum quod sunt ppera rationis quae ordinantur in finem et procedunt ab ipsa voluntate, in quantum bona per ordinationera in bonum fmem, vel in quantum raala

3. Ad illud quod obiicilur de raatriraonio spirituali; dicendura, quod non est simile: primum, quia ibi requiritur digmtas personae et honestas, quae debite tractare debeat Sacramenta; secundo vero, quia illud Sacraraentura est spirituale, el officium, ad quod eligitur, est spirituale, et sponsa spiritualis: et ideo, quando introducitur per pecuniam, omnino repellitur. Non sic in matrimonio carnali, ad quod nec personae dignilas nec officium spirituale est; et iterum, non datur gratia per eum modura, per quera in aliis Sacranienlis, sed solum auxilium gratiae, sicut supra in principio visum est, nisi forle ratione benediclionis adiunclae, quae vendentem faceret simoniacum.

4. Ad ullimum respondendum, quod non est signum ralione omnium conditionura, sed ratione indivisibilitatis; ideo non oportet, quod ex castitate, vel ex caritale conveniant. sub condilione, utpole si adoret eum, si est Christus; tunc nuUa est idololatria nec deceptio periculosa. Si autem ultra procedat, tunc incipit esse periculum

Itera quaeritur de hoc quod dicit: Si quis haereticus nomine Augustini vel Ambrosii etc. Videtur, quod talis error sit periculosissimus: quia si talem haereticum nomine Augustini recipit, tunc credet orania quae sibi dicet, et ita contra fidem, 5 Scil. trnctatus de malrimonio, d. 26. a. 2. q. 2.

« Vide scholion ad 1. huius arliculi quaest.

'.Magister in lit. periculosus.

8 Cfr. supra d. 27. a. 2. q. 2. in fine corp.

'12 et efflcielur qui sic credit haereticus, et-nuUus a tali errore excusatur: ergo etc.

Respondeo: Dicencluin, quod si haereticus ille, qui sic se offerrel sub nomine Auguslini, procederet in praedicando errorem: si ei tunc crederet, periculum esset, quia non lantum in persona esset error, verum eliam in fide. Nec excusatur talis, qiii tali assenlit. quoniam habet consiliarium interiorem, ad quem debet relroire et quem debet consulere. Sed si ille non procedat ullra, sed solum in generali dicat, quod sequatur sectam suam; tunc nullum est periculum: et si praedicat ei verum in persona Augustini, potesl ibi esse merilum in assentiendo.

Unde nota, quod in eadem veritate assenliens aliquis alicui secundum quod calholico doctori me- retur; assentleus ut haerelico demeretur; assenliens ut philosopho nec meretur nec demeretur. Unde esto, quod sicul Moyses dixit: In principio creavit Deus caelum et terram, ita eliam diceret Aristoteles, ila etiam Arins; qui crederet quod Moyses dicit, mereietur, quia crederet, quod Spiritu sancto fuerit afflatiis, et ita crederet primae Veritati. Qui crederet quod Aristoteles dicit, nec mereretur nec demereretur, quia adhaereret sapientiae mundanae. Qui crederet quod Arius dicit, putans, Arium, qui fuit haereticus, esse doctorem verum, demere-- retur, quia assensns est fundalus super haeresim.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Error fortunae consensum non excludit. Videlur enim male dicere: quia possibile est, quod aliquis consenliat in aliquam pro sola pecunia; ratio consentiendi fuit pecunia; sed non existente causa principali, non existit effectus: ergo si non est dives illa, in quam consentitur propter divitias, non est consensus: ergo nec matrimonium. — Item, esto quod consensus exprimeretur sub conditione pecuniae; deinde si non daretur, non esset matrimonium in conspectu Ecclesiae: ergo pari ratione, si non est ita in corde, non est matrimonium in conspeclu Dei.

' Edd. recurrere.

• Gen. 1, 1. — Inferius pro quod Moyses dicit cod. L Mmjsi, quod diceret verum, pluros codd. qiiod Moyses [aliqui codd. omitlunt Moyses'] diceret verum.

3 Cod. K assensus eius fundatw. — Cfr. du lioc dubio B..lbert., hic a. 7; S. Thom., Pelr. a Tar. et Richard. a Med., liic circa lit.

• Cfr. supra pag. 493, nota 6.

Respondeo: Dicendum, quod error fortunae non excludit consensum, inimo consensum inducit. Inducilur aulem consensus falsa aestimatione ad eli- No ciendum consensum verum; et cum non sit in aliam personam quam in hanc, verus est consensus, et verum est matriraonium.

Quod ergo obiicitur, quod pecunia est causa; dicendum, quod falsum est, immo aestimatio, vel spes habendae pecuniae.

Ad illud quod obiicitur, si consentiret spe peconsenlit spe pecuniae supponit divitias in aestimatione et absolute elicit consensum ex volunlale, et ideo matrimonium contrahit; sed qui sub conditione, reservat sibi adhuc consensum, et ideo non est matrimonium; nec est similitudo inter hunc consensum et illum.

w DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Poslea vero expresserunt et in virginitate permanserunt. Contra: Matthaei primo; Accepit iIariam coniugem suam et non cognoscebat eam, donec peperit Filium suum primogenitum. Ex hac littera dupliciter arguitur: primo de ly donec: ergo post cognovit; simililer de ]y primogenitum, quia primum Amiuv respectu secundi. — Item, loannis secundo: Descendit Capharnaum ipse et Mater eius et fratres eius: ergo fratres habuit; et constat, quod non de patre: ergo de Matre.

Respondeo: Dicendum, quod ex duplici verbo praedicto ortum habuit vilissima haeresis Clandianorum, qui fatentur, beatam Virginem post generationera Christi faisse cognitam a loseph; sed ista haeresis est omnino irrationabilis, quod beatissima Mater Dei, ex quo fuit templum Dei et Spiritus sancti, operi carnis vacaret. Hoc non potest cadere nisi in animam impiam et stultam, credere scilicet tantam in Matre Dei indignitatem; ideo erroneum est et perniciosum. Et Dominus in morte istura errorem 5 Epiphan., 111. adversus Haeres. haeres. 78, eos qui hanc haeresiiTi ampleclebantur, generali nomine Antidicomarianitae designal, cuius auctorem commemorat.pollinnrem aul eius discipulos. August., de Haeres. n. o. eodem nomine (Antidicomarilae) utitur et n. 84. dicit, Helvidianos hunc errorem docuisse (cfr. Hieron., de Perpetua Virginitate B. Mariae adversus Helvidium). Ambros., de Institulione virgin. c. 3. n. 3.5, refert, quendam episcopum [ed. Maurin. in nota adiecta hunc episcopum nominat fiojiosjd»] in hanc haeresim prolapsum esse. Inveslignre nequivimus, quare haec haeresis a S. Bonav., vel potius in codd. et edd. nominetur haeresis Claudianorum. Fortasse error irrepsit in codd. male scribendo Claudianorum pro Etvidianorum (Helvidianorum). — Inferius verbis templum Dei cod. L intorserit Filii.

evacuavit, quando eam beato loanni recoinmendavit et dedit eum sibi in solatium loco Filii: utquid illum dedisset, si filios habuisset'?

Quod ergo obiicitur de ly donec, dicendum, quod dicit terminum incertum, sicut ibi-: Dixit Dominus Domino meo: sede a dextris meis, donec ponam inimicos etc.; constat, quod post sedebit a dextris. — Similiter hoc nomen primogenilum privat ordinem ad anlerivs, non ponit ordinem ad posterius; et ideo primogenitus appellatur, quia Dominus erat secundum Legem offerendus. — Et si tuobiicias, quod habuit aliquos fratres; dicendum, quod fralres vocantur ibi propinqui in secundo gradu, vel in tertio.

DuB. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Committens se divinae dispositioni consensit in carnalem copulam: ergo videtur, quod sallem fueril mente corrupta; quod dicere est blasphemia. — Ilem, videtur sibi contradicere, quia paulo ante dicit: « Consensit Maria in maritalera societatem, sed non in carnalem copulam»: ergo falsum dicil nunc.

Respondeo: Dicendum, quod illud verbura Augustini intelligitur, non quia Virgo consenserit, ut ipsam cognosceret, quia nunquam credo iioc ipsam voluisse, nec Deum hoc sibi inspirasse; sed consensit in coniugalem societatera sive in rauluam corporum potestatem, quae ordinata erat ad copulam carnalem, non tamen ordinatione necessaria

Cap. I.

De tribus bonis coniugii.

Posl haec de bonis coniugii, quae sint el qiialilei coituin excuseiU, dicendum est. Tria sunt priiicipallter coniugii; uiide Auguslinus: « Nuptialc boiumi Iripartitum est, scilicet rfes, proles, Sacranmitum. n (ide attenditur, ne post vinculum coniugale cuin alio vel alia coealur; iu prole, ut amanter susciplatur, re- DuB. VI.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod lacob Rachel decoram facie et venusto aspectu amavit; utrura peccaverit. Et quod sic, videtur, quia Magister dicit in littera, quod «pulcritudo est causa minus honesta, propter quam contrahitur matrimonium ». —. Item, fallax gratia et vana est pulcritudo, sicut dicitur Proverbiorum ultimo: ergo qui propter palcritudinem contrahit raatrimonium raovetur ex vanitate: si ergo in Sacramentis divinis (alis causa est reprehensibilis patet etc.

Respondeo: Dicendum, quod pulcritudo in muhere vel in viro potest dupliciter movere ad matriraoniura contrahendura: aut sicut causa principalis, aut sicut causa inducens et attrahens quodam raodo. Si sicut causa principalis; tunc est causa minus honesta, quia non debet hoc intendi in raatriraonio, sed filiorura procreatio, vel aliquod siraile, et hoc iterum ordinatura est ad divinum obsequium. Si autem sicut inducens; polest esse sine peccato, ad minus gravi, pro eo quod pulcritudo naturaliter attrahit animum ad amorem; et si amor talis sit complacentiae non raultum intensus, non est culpabilis. — Si quis autera dicat, quod lacob ibi venialiter peccaverit, non est multum improbabile. — El nota, quod raultae possunl esse causae inducentes, quae sine peccato inducunt, dum taraen non sislatur in eis, scilicet gratia, pulcritudo, divitiae, raerces, sapientia, virtus, sed virtus et mores super orania sunt attendenda. ligiose educelwr; Sacramento, ut coniugiuni uon separetur, et dimlssus vel dimissa nec causa prolis alteri coniungalur

Cap. II.

De duplici separalione.

Separatio auteni gemina esl, corporalis scilicel et sacramenlalis. Corporaliter possunt separari causa for- 6 Codd., terminis transposiiis, venustam facie et decoro aspectu.

nicatioiiis, vel ex communi consensu causa religionis, sive ad tenipus, sive usque in flnem. Sacrcmentaliter vero separari nequeunt, dum vivunt, si legitimae personae sint. Manet enim vinculum coniugale inter eos, etiam si aliis a se discedentes adhaeserint. Unde Augustinus: « Usque adeo nianent inter viventes semel inita iura nuptiarum, ut potius sint inler se coniuges etiam separali, quam cum aliis, quibus adliaeserunt ». Iteni: « Manet inter viventes quoddam coniugalc vinculum, quod nec separatio nec cum altero copulatio possit auferre, sicut aposlatae anima, velut de coniugio Chrisli recedcns, etiam fide perdita, Sacranientum fldei non amittit, quod lavacro regenerationis accepit. Redderctur enim redeunli, si amisisset abscedens. Habet autem hoc qui recesserit ad cumulum supplicii, non ad meritum praemii». Ilem: « Quibus placuit ex consensu ab usu carnalis concupiscentiae in perpetuum continere, absit, ut vinculum inter illos coniugale rumpatur, immo firmius erit, quo magis ea pacta secum gerunt, quae carius concordiusque servanda sunl, non voluplariis corporum nexibus, sed voluntariis animorum alTectibus». — Et attende, quod tertium bonum coniugii dicilur Sacramentum, non quia sit ipsum coniugium, sed quia eiusdem rei sacrae signum est, id esl spiritualis et inseparabilis coniunclionis Chrisli el Ecclesiae.

Et est sciendum, ab aliquibus conlrahi coniugium, quod - haec tria bona non comitanlur. Deest enim fides, ubi vir cum alia, vel mulier cum alio coit. « Hoc igilur bonum ita coniugio adhaeret, ut ex eo, si adsit, amplius commendelur coniugium; si non adsit, non inde annihilelur. Quae enim adultera est, nou ideo coniux non est; immo, si couiux non esset, adultera non!oret;quod cum fit, culpa commitlilur, Sacramentum vero non cassalur. — Bonum quoque prolis non omnibus adest couiugibus. Quidam enim pari voto continentiam servant, alii pro aetatis defectu, vel alterius rei causa generare non valent. Nec omnes illi, etiam qui prolem recipiunt, bonum prolis hQ,A «. Nam 1. bonum- prolis dicitur non ipsa proles vel prolis spes, quae ad religionem nou refertur, imnio ad heieditariam successionem — ut cnm quis heredes lerrenae possessionis habere desiderat — sed spesac desiderium, quo proles ad hoc quaerilur, ut religione informelur. Multi ergo prolem habent, ([ui lamen bono prolis carent; nec ideo tamea coniugium esse desinit. — Sacramentimi vero ita inseparabiliter coniugio adhaeret legilimarum personarum, ut sine illo coniugium non esse videatur, quia semper manet inter viventes vincuhm coniugale, ut, cliam interveniente divortio fornicatio- 2. nis causa, coniugaMs vinculi firmitas non solvatur. Ubi vero non inter legitimas personas conlrahitur coniugium, uon adest illud bonum, quod dicitur Sacramen- 1 libr. I. de Nuptiis ot toiicupisc. c. 10. n. II; C. Usque adeo (28.), C. 32. q. 7. Qu.ne praecedunt sumta sunt ex Glossa ad I. Cor. 7, 1, et rospicitur Mallli. 19, 9. — Seq. locus ibid.; tertius ibid. c. II. n. 12. — In secundo loco pro aposiatae plures edd. aposlata, relragantc edilione Maurina Augustini. — Propositio El aitencle etc. sumta csl e,x Hug., Sum. Scnl. tr. 7. c. 4, in qua pro giwa sit piurimao edd. quod sit, refragantibus codd. et ed. 1.

• Ita codd. ct cd. i, in aliis iibi. Post foret solae Vat. et ftww quia poloslMvi talium copula, de quibus post dicetur.

Quod vero coniugium sit inler eos qui coniugali affectu, non tamen gratia prolis, sed explendae libidinis conveniunt, nec fornicarii, sed co7iiuges appellentur; oslendit Auguslinus inquiens: « Solel quaeri, cum mascnlus etfemina, nec ille maritus, nec illa uxor alterius, sibimct nou filiorum procreandorum, sed pro inconlinentia solius concubitus causa copulantur, ea fide media, ut nec illa cum altero, nec ille cum altera faciat id; ulrum nuptiae sint vocandae. Et potest forlasse non absurde hoc appellari connubium, si usque ad morlem alicuius eorum id inter eos placueril, et prolis generationem, quamvis non ea causa coniuncti sunt, uon tamen vitaverint, ut vel nolint sibi nasci filios, vel etiam opere malo aliquo agant, ne nascantur. Ceterum, si vel utrumque, vel unum horum desit, non invenio, quomodo has nuptias appellare possimus. Etenim si aliquam sibi ad tempus adhibuerit, donec aliam dignam honoribus aut suis faciiltatibus inveniat, quam in coniugio adducat; animo ipse adulter est nec cum illa, quam cupit invenire, sed cuni isla, cum qua sic cubat, ul cum ea non habeat maritale consortium ». — Ecce coniuges dicunlur qui solius concubitus causa conveniunt, si tamen prolis generationem aliquo dolo malo non vitent.

Cap. III.

De his c/ui procimint venena sterilitatis.

Qui vero venena sterililatis procurant non coniuges, sed fornicarii sunt. Unde Augustinus: « Aliquando eousque pervenit haec libidinosa crudelitas vel libido crndelis, ut etiam venena sterililatis procuret et, si nihil vaiuerit, conceptos foetus intra viscera aliquo modo exstinguat vel fundat, volendo, suam prolem prius interire quam vivere, aut si in utero vivebat, occidi, anlequam nasci. Prorsus, si ambo tales sint, coniuges non sunt; et si ab initio tales fuerunt, non sibi per connubium, sed per stuprum potius convenenint. Si vero arabo tales non sunt, audeo dicere, aut illa quodam modo cst mariti meretrix, aut ille adulter uxoris ».

Cap. IV.

Quando sint Iiomicidae qui procurant ctbortum.

Hic quaeri solet de his qui abortum procurant, quando iudicentnr homicidae, vel non. — Tunc puerperium ad homicidium pertinet, quando formatum est ed. 6 addunt glossoma: non enim est uchiUerimn, nisi cim fides iori violatur legitimi; quod sumtum est ex Hug., II. de Sacram. p. XI. c. 8, ubi eliam alia, quae sequuntin, vel in cil. loco Summae Sent.

et animani habel, lU Aiigiislinns super Exodo asserit: « Informe auleni puerperium, iibi non est anima viva, lex ad homicidium pertinere noluit». Dicit eliani Augustinus, quod « informe puerperiiim animam iion habet, ideoque multatur pecunia,.non redditur anima pro anima;sed am formato corpori anima daticr, non in conceptu corporis nascifur cuni semine derivata. Nam si cum semine et anima existit de aiiima, lunc et multae animae quolidie perount, cum semen ttuxu non proficit nativitali. Priinum oportel, domuiii compaginari et sic habilatorem induci. Cum ergo lineamenla conipacta non fueriiU, ubi erit anima »? Iteni Hieronymus ad Algasiam: « Semina paulatim formantur in utero, et tamdiu non reputatur homicidium, donec elementa confecta suas imagines memliraque suscipianl». — Ex his apparet, tunc eos homicidas esse, qui abortum procurant, cum formatum esl et animarum puerperium.

Cap. V. De excusatione coituSj quae fd per bona coniugii.

Cum igilur haec tria bona in aliquo coniugio simul concurrunt, ad cxcusalionem coitus carnalis valent. Quando enim, servala fidc tori, causa prolis coniuges conveniunt, sic excusatur coitus, ut culpam non habeat. Quando vero, delicienle bono prolis, fide tamen servata, conveniunt causa inconlinenliae, non sic excusatur, ut iion habeat culpam,sed venialem. Unde Augustinus: « Coniugalis concubitus generandi gratia non habet culpam, concupiscentiae vero saliandae, sed tamen cum coniiige propter tori fidem, veniaiem habet culpam ». Item, hoc, quod coniugati, vicli concupiscentia, ulunlur invicem ultra necessitatem libcros procreandi, ponam in his, pro quibus quotidie diciinus: Dimitte nobis debita nostra elc. Ubi autem haec bona desunt, fides scilicet et proles, nou videtur coilus defendi a crimine. Unde in sententiolis Sexti Pylhagorici legitur: «Omnis ardentior amator propriae uxoris adulter est». Item Hieronymus: «Sapiens iudicio amat coniugem, non affectu; non regnat in eo impetus voliiptalis, nec praeceps fertur ad coilum. Nihil est foedius quam uxorem amare quasi adulleram. Qui dicunl, se causa humani generis uxoribus iuiigi, imitentur sallem pecudes; et postquam venter uxoris intunuierit, non perdant filios nec amatores se uxoribus exhibeanl, sed maritos». Idem: « In matrimonio opera liberorum concessa sunt, voluptates autem, quae de meretricum amplexibus capiuntur, in uxore damnatae».

Quaest. 80; C. Quod vero (8), ibid. — Seq. locus est Quaestiones ex vet. test. (inter opei-a eius), q. 23; C. Moyses tradidit (9.), ibid.

2 Epist. 121. (alias 1-51.) q. i; C. Sicut semina (10.), ibid.

71 S Cap. VI.

De indulgentia, quam facit Apostolus.

Sed si concubitus, qiii fit causa prolis, culpa caret, quid Apostolus secundum indulgentiam permittit? Ita enini ail: Hoc aulem d.ico secundmn indiUgentiam. Cui enim praestatur venia nisi culpae? Per hoc etiam quidam probare volunt, nuptias esse peccalum. Sed, Ht supra praedictum est, indulgentia alia est concessioniSj alia permissionis. Egerat Apostolus de nupliis et de carnali coitu et ad ulrumque relulit illud: Hoc autem dico secundum indulge?itiam. Indulgentur enim nupliae secundum concessionem et concubitus nuptialis, qui fit tanlum causa prolis. Concubitus vero, qui est praeter necessitatem generandi ob incontinentiam, indulgelur secundum permissionem, quia ibi aliqua culpa est, sed levis. Ideoque uon iubetur nec conceditur, sed permitlilur, quia non est laudaMlis, sed venialis. De hoc Augustinus sic ail: « Porte aliquis dicet: si veniam concessit Aposlolus, ergo peccalum sunt nuptiae; cui enim venia nisi peccato conceditur? Plane, quod infirmitati permisit secundum veniam audeo dicere peccatum esse; veniam namque concedens, Apostolus concubitum attendit coniugatorum, ubi est incontinentiae malum».

Cap. VII.

De malo incontinentiae.

«Incontinentiae malum est, quod vir cognoscit uxorem etiam ultra necessitatem procreandi liberos, sed et ibi est nuptiarum bonum. Non enim, quia incontinentia maluin est, ideo coniugium, uhi est concuhitus praeter intentionem generationis, non est bonum. Non propter iUud malum culpabile est hoc bonimi, sed illud nialum fit veniale propter bonum nuptiale »; quod non reprehendit Aposlolus, sed maluin inconlinentiae. Ilein: «Concubitum, qui non fit causa prolis, luiptiae non cogunt fieri, sed impetrant ignosci; si tamen non ila sit nimius, ut impediat tempora,quae orationi debentur, nec immutelur in eum usum, qui esl contra naturam. Concubitus enim necessarius causa generandi inculpabilis, et solus ipse nuplialis est. Ille vero, qui ultra necessitatem progreditur, non ralioni, sed libidini obsequitur, et hunc non exigere, sed reddere coniugi, ne fornicelur, ad coniugem perlinel. Si vero ainbo tali concupiscentiae subiguntur, rem faciunt, quae non est nuptiarum; cuius delicti uon sunl nuptiae hortatrices, sed deprecatrices ». « Decus quidem coniugaie est Comment. super Epist. ad Eph. b, 27; C. Liberorum ergo (li.), ibid.

caslilas, procreandi el reddeiidi carnalis debili fides, hoc esl opus nupliarum, quod ab omni peccato defendil Aposlolus dicens: Nun peccat virgo, si nupseril ». « Cum igilup culpabilis non sil generandi inlenlione concubilus, qui proprie nupliis impulandus est; quid secundum veniam concedit Apostolus, nisi quod coniuges debituni carnis exposcuut, non propaginis voluntate, sed libidinis voluplate, quae lamen voluptas non propler nuptias cadit in culpam, sed propter nuptias accipit veniam? Immoderata igitur progressio secundum veniam conceditur. Ouocirca et Iiinc laudabiles sunt nuptiae, quia eliam illud quod uou pertinet ad se, ignosci faciunt propter se. Non enim iste concubitus, quo servitur concupiscentiae, agitur, ut impleatur foelus, quem postulant nuptiae». «Omnino igilur in genere suo nuptiae bonae sunt, quia fldem tori servant et prolis suscipiendae causa ulrumque sexum commiscenl et impielatem separalionis horrent'». Sanctitati etiam coniugii nec couiux infidelis obesse potest, sed potius fldelis prodest infideli, ul Apostolus docet. — Ex his ostenditur, quod coniuges, qui causa ])rolis tantum conveniunt, vel qui exigenlibus debitum reddunt, defendit a peccalo sanctitas coniugii bonumque nupliaie. « Si enim absque peccato non pcsset fieri concubitus coniugalis, non praecepissel Dominus posl diluvium eos copulari, dicens: Crescile et midiiplicamini; cum lam sine carnali concupiscentia non possint commisceri ».

Cap. VIII. Be carnis delectatione, quae peccatum sii, vel non.

Sed forte aliquis dicet, omnem carnis concupiscentiam et deiectationeni, quae est in coitu, malum esse et peccatum, quia ea; peccato est et inordinata. — Et nos dicimus, illam concupiscentiam semper n>a!am esse, quia foeda esl et poena peccati; sed non semper peccatum est. Saepe enim delectatur vir sanctus secun-

De causa finali matrimonii Post haec de bonis coniugii, quae

Supra egit Magister de causa formali et efficiente coniugii. Hic agit de causa finali, propter quam est; et haec est triplex bonuni. Dividitur autem haec pars in duas. In prima agit de bonis coniugii communiler. In secunda de bono fidei specialiler, infra distinctione trigesima secunda: Sciendum est etiam, quod cum in omnibus aliis etc. dum carnem in aliqua re, ut requiescendo post laborem, edendo post esuriem; nec lamen lalis deleclatio est peccatum, nisi sit immoderata. Sic et delectatio, quae esl in coitu coniugali, cui adsunl illa tria bona, a peccato defenditur. — Videlur tamen beatus Gregoriusaliter sentire, scilicet quod sine peccato nou possit fieri carnalis commixtio, dicens: « Vir cum propria coniuge dormiens, nisi lolus aqua, ecclesiam intrare non debet. Quamvis diversae hominum nationes de hac re diversa sentiaiil et alia custodire videantur; Romanorum lamen semper ab antiquioribus usus fuit, post admixlionem propriae coniugis el lavacri purificationem quaerere et ab ingressu Ecclesiae paululum temperare. Nec hoc dicentes, culpam deputamus esse coniugium; sed quia ipsa licila admixtio coniugis sine vohiptale carnis fieri non potest, a sacri loci ingressu est abslinendum, quia voluptas ipsa sine culpa e.sse nullatenus potest ».

Hoc autem, ne praedictis obviet, intelligenduni est in illis qui non gralia i)rolis conveniunt, quorum vohiplas non est sine peccato. Et vix aliqui reperiri possunt adhuc ainplexus carnales experienles, qui non iuterduin conveniant ])i'aeter intentionem procreandae prolis. Hoc autein quoties fit, ab ingressu ecclesiae abstinendum est. Et quod ila intelligendum sil, Gregorius consequenter oslendit: «Si quis vero sua couiuge, non cupidine voluplatis raptus, sed tantum creandorum liberorum gralia utitur, iste profeclo sive de ingressu ecclesiae, sive de sumcndo corporis dominici mysterio suo est iudicio rehnquendus, quia irohiberi a nobis non debet accipere qui in igne positus nescit ardere. Cum vero non amor procreandae sobolis, sed voluplas dominatur in opere commixlionis; habeant coniuges etiam de commixlione sua quod defleaul. Tunc aulem vir, qui post admixtionem coniugis lolus aqua fuerit, eliam sacram communionem valeat accipere, cum ei secundum praefinitam sententiam ecclesiam hcuerit intrare».

bona coniugii in communi.

et qualiter coitum excusent elc.

Prima pars habel duas. In prima determinat, quae et quot sint bona coniugii. In secunda vero determinat, qualiler per ea excusatur coitus, ibi: Cum igitur haec tria bona in aliquo etc.

Prima pars habet tres partes. In prima determinat,quae et quot sinl bona coniugii. In secunda, qualiler se habeant ad matrimonium, utrum sint.

3 Ibid., et in Can. g 2. noli Gregorii et Can. caplus, ct iiro creandorum ed. 1 procreandorvm.