Distinctio XXXII

Secundo, utrum possit continere, uxore nolente, ante carnalem commixtionem.

De obligatione coniugum per

Ulrum post carnalem copulam Quantum ad primum ostenditur, quod non:

1. Quia post carnaleni copulam vir non habet sui corporis: si non habet, ergo non pode ipso facere sacrificium continentiae, uxore

2. Item, Augustinus dicit, et habetur in lit-: « Non modo non hortamur, sed eliam quod prohibemus implere, si forte coniux lua hoc suscipere animi vel carnis infirmitate re- ».. 3. Ilem, ratione videtur: quia mulier non tecontinere, nec vir potest eam ad continentiam sed cogit eam, si, ipsa invita, vult contiservare: ergo cum non possit cogere, non continere.

3. Item, sicut servus tenetur domino obsequi, vir uxori debitum reddere, et fortius, quia est Domino confirmalum; sed servus, prohibenle non potest religionem intrare, vel a servieius se auferre: ergo etc. Contba: 1. Licitum est viro, uxore etiam proaccipere crucem in subsidium Terrae sansed votum continentiae adhuc meUus est: elc.

4. Item, uxore prohibente, potest quis corpus ad martyrium et morlem exponere; et tunc quod se reddit impossibilem ad solvendum ergo elc.

5. Item, quantumcumque quis iuret, vel voveat, se obliget, ut non impleat consilia; non tenet nec votum: ergo nullus potest se obliquin seraper faciat melius; sed melius esl consicut dicit Apostolus: ergo etc.

6. Item, qui impedit aliquem volentem ascenad altiorem statum peccat graviler, quia Spisancto obviat: ergo si vir vult continere et intrare, videtur, quod uxor teneatur ergo si vult, potest ad hoc compelli de ergo etc.

ad votum continentiae.

vir continere, uxore nolente. Posl copulam carnalem, invita uxore, vir non polest continere, ut non reddat debilum, sed tantum, ut non petat.

Respondeo: Dicendum, quod continere est duobus modis: aut omnino ila, quod debitum nec petat nec solvat; aut non omnino ita, quod debitum non petat, tamen petenti solvat. Primo modo non potest vir conlinere, uxore invita, quia non potest ei auferre ius, quod habet in corpus viri; secundo modo conlinere potest, ipsa contradicente, et vovere potest; et si voveat, servare tenelur, videlicet ut nunquam debitum petat. — Concedendae igitur sunt raliones probanles, quod non omnino potest continere.

1. Ad illud quod obiicitur, quod potest accipere crucem; diGendura, quod hoc factum est in favorem et necessitatem Terrae sanctae; nec facta est omnino derogatio iuri mulieris, quia debet mulier velle pro necessitate tanta continere ad tempus; quod si nolit, potest virum suum sequi Sed cum vovetur continentia, tunc omnino mulier iure suo privatur et secundum tempus totius vitae.

2. Ad illud quod obiicitur de martyrio, dicendum, quod mori potesl pro Christo, si necessitas immineat, quia mulier tenetur hoc velle; et si vir voluntarie se offerat, mulier non potest vetare, quia, ipso mortuo, poterit cnm alio contrahere. Sed non sic est, cum vovet, uxore vivente.

3. Ad illud quod obiicitur, quod semper licet facere quod inelius est, nes potest se homo obligare ad minus bonum; dicendum, quod verum est de eo qui habet sui corporis poteslatem. — Vel dicendum, quod si continet non petendo, sed solum reddendo, non minus meretur, quam si omnino contineret. Unde Augustinus dicit, el habetur in littera: « Pro sanctificatione perfecla Deus tibi reputabit, si « Epist.!. Cor. 7, 1. S. et 38.

non quod tibi debetur exigis, sed reddis quod debes uxori ».

4. Ad illud quod obiicitur de eo qui impedit aliquem etc, dicendum, quod peccat qui impedit aliquem ea ratione, qua in illo exstinguit bonum propositum et sancti Spiritus donum; sed mulier in

5. Quoad duas liuius arliculi quaestiones vide supra d. 27. a. 3. q. '1. el 2. cum scholio. Casus in 1. quaeslione solutus de voto non petendi a multis aliter, scilicet negative, solvitur; quam opinionem S. Tliom. (hic a. i. ad 3.) censet esse probabiliorem. Dicit enim: « Sed quia, si alter nunquam peteret debitum, ex hoc alteri niatrimonium onerosum redderetur, dum oporteret, unum sempor confusionem debiti pctendi subire; ideo alii probabilius dicunt, quod neutrum [non reddere et non petere] potest unus absque consensu alterius vovere». Durandus putat, tale volura licere quidem, sed non esse « usquequaque discretum ». quaestiunc. 1.2.— Richard. a Med., hic a. 2. q. 4. — Durand., hic q. 2. n. i. 6. — Dionys. Carth., de hac et seqq. qq. hic q. unica.

Utrum vir ante carnalem

Secundo quaeritur, ulrum vir ante carnalem commixtionem possit conlinere, uxore nolente. Et quod non, videtur.

1. Primae ad Gorinthios seplimo: Uxori vir cleMtum reclciat, simiUter et uxor viro; sed ante commixtionem sunt vir et uxor: ergo ante commixtionem tenentur: ergo etc.

% Item, uxor viro obligatur voluntarie et per mutuum consensum: si ergo ante conimixtionem est mutuus consensus, ergo et obligatio ad redditionem debiti.

3. Item, mulier non tenelur continere et non potest cum altero conlrahere: ergo potest iuste debitum exigere; sed iuslte exigenti iniustum est negare: ergo etc.

4. Item, esto quod vir post consensum de praesenti violenter extorqueat copulam carnis, est matrimonium consummatum: ergo tenetur ad solvendum debitum omnino ipsa uxor ei; sed violentia non inducit novam olDhgationem: ergo prius obligabatur.

CoNTRA: 1. Decrelahs, de Conversione coniugalorum, concedit viro potestalem intrandi religionem, uxore nolente; sed plus est religionem mtrare quam continere: ergo concedit licentiam conlinendi. hoc non potest consentire, quin sit sibi in praeiudicium, quia, si concedit viro, quod voveat continentiam, tenetur et ipsa continere. Quoniam igitur ipsa non polest cogi ad continentiam, quia hoc est consilium; ideo dico, quod ipsa non peccat, sed si alia mulier impediret, tunc peccatum esset.

II. De seq. quaestione cfr. supra d. 27. a. 3. q. 2. et auclores ibi citatos.

III. Quoad sequentis articuli quaestionem. antiqui doctomen, cum non solvat matrimonium, partem sanam teneri ad reddendum debitum, sed non ad cohabilandum (ila S. Thoni., hic a. 1. ad 4; Suppl. q. 64. a. I. ad 4.). Hoc restringit Durand. (hic,q. 1. n. 8.), excipiens casum, quando secundum iudicium medicorum sano immineat periculum infectionis; quae doctrina An'detur esse secundum mentera omnium, praesertira S. Thomae (in corp. arl.), nisi forle quis iam anle contractum matrimonium sciveril lepram alterius.

De eadem praeter citatos: Scot., hic q. unica n. 6. 7. — Petr. a Tar, hic a. 3. quaestiunc. 4. — Richard. a Med., hic a. 4. q. 2.

IV. De divoi'tio ob adulterium permisso diffuse tractatur infra d. 3.3, ubi alii Lombardi commenlatores etiam hanc quaestionem solvunt.

possit continere, uxore nolente.

2. Item, per consensum contrahilur matrimonium, esto etiam, quod non sit in copulam carnalem, ut supra ostensum est: ergo si non obligatur nisi ad illud, in quod consentit, patet etc.

3. Ilem, si omnis vir esset obligatus ad solvendum debitum ante carnalem copulam: ergo niliil adderet carnalis commixtio ad consummationem matrimonii.

Item, quaeritur iuxla hoc: unde hocest, quod copula coniugalis, violenter extorta, matrimonium consuinmat, et consensus coactus matrimonium non raliflcat? Et utrum huic liceat post copulam mulieris vovere continentiam. — Et quod sic, videtur: quia, si prius licebat, et nullus potest ei ius suum violenler auferre, patet etc.

. 1,, Ante consunmiationem mcUrimonii utraque persona continere potest per cluos menses, sedpost vel tenetur recldere clebitum, vel per solemne votum se mcmifestare mortuum mundo.

Respondeo: Dicendum, quod ante consurania- f tionem matrimonii utraque persona nec omnino obli- 3 Dist. 28. q. 6. — Pro non sit cod. Z non consensit.

gatur, nec omnino esl libera. Non omnino obligatur, quia potest mori mundo; el sic matrimonium solvitur, ipso vivente in carne, et tunc, cum lioc facit, omnino est absolulus. Nec omnino libera, quia, si vult huic ninndo vivere, necesse habet petenti debitum reddere. Et quia in medio est inter vitam huius saeculi et vitani religiosam sive spiritualem; ideo sacri canones - terminum praefixerunt, ut possit deliberare, videlicet terminum duorum niensiura, vel circa illud. Et ideo dicendura, quod uxore petente, continere potest per duos menses, sed post vel tenetur reddere debitura, vel manifestare se mundo raortuum per solemne votum ad religionis ingressum; quod si non faciat, tenetur ad debitum solvendum, sicut primae rationes ostendunt.

1. Ad illud ergo quod obiicilur in contrarium, quod potest intrare religionem, ergo in saeculo continere; dicendum, quod non valet, quia introitus in religionem facit mori raundo et solvi vinculum; unde in nullo fit sponsae praeiudicium; non sic est, cum raanet in saeculo.

2. Ad illud quod obiicitur, quod non oportet consentire in carnalem copulam; dicendum, quod quaravis non oporteat in eara consentire, oportet lanien

De obligatione coniugum per Consequenter quantum ad secundum articulum quaerilur de obligatione coniugum quantum ad accidens superveniens. Et circa hoc duo quaeruntur.

Utrum oporteat coniugi Et quod leproso coniugi oporteat debitura reddere, videtur:

1. Quia dicit decretalis, de Coniugio leproso- « Uxores viros, et viri uxores sequantur et eis coniugaU affectione ministrent».

2. Itera, ratione videtur: quia raatriraoniura est vinculum insolubile, ergo non solvilur per inconsentire in copulam coniugalem, quae necessario ordinat ad illam, nisi intervenial mors spiritualis

3. Ad illud quod obiicitur, quod nihil addit; dicendum, quod falsum est, immo addit quantum ad significationem et quanlum ad oUigationem. Quia enim fiunt unum corpus et una caro, ideo non potest unus transire de hoc mundo, reliquo remanente; et ideo non polesl vovere continentiam, nisi coniux pariter voveat. Praeterea, tenetur ad statim reddendum post carnalem copulara, sed ante datur ei spatium duorum mensium; et ideo addit.

Ad illud quod quaeritur de ea quae corrupta est violenter a viro, dicendum, quod quia matrimonium est consuramatura, non potest sine assensu viri religionem intrare nec votum vovere.

Ad illud quod obiicitur, quod raatrimonium debet esse liberum; dicendum, quod verum est quantum ad consensum, in quo est matrimonii fundamentum; ista taraen copula, quamvis sit violenla, quia tamen maritalis est et fundata super consensum voluntarium, ideo voluntaria iudicatur; et ideo matrimonium ratum consummat. Praeterea, consensus de sui ratione iraportat libertatem, non sic coniunctio corporalis.

acl accidens superveniens.

Primo quaeritur, ulrum oporteat debitum reddere, si alter fiat leprosus.

Secundo, utrum quis teneatur debitura reddere, si alter fiat fornicarius. vel e converso. reddere, si alter fiat leprosus. firmitalem: ergo raanet potestas pelendi, etiam superveniente lepra: ergo si midier non habet potestatem sui corporis, et sic etc.

3. Item, leprosi, si tentantur de fornicatione, ergo possunt et debent habere remedium: ergo si iste qui habet usorem, remedium non potest habere, nisi ipsa reddat debitum; videtur etc.

4. Item, leprosi, eo ipso quod leprosi, non tenentur ad continentiam nec possunt cogi: ergo necesse est, uxores eorum eis reddi.

CoNURA: 1. Levitici decmio tertio praecipitur, ut leprosi extra communionem sanorum eiiciantur: ergo cum uxor est sana, debet per Legem sequestrari ab uxore.

% Item, lepra est morbus contagiosus, ergo morbus, quem licet homini fugere: ergo mulier cum viro ieproso non tenetur cohabitare, et si iioc: ergo nec debitum reddere.

3. item, lepra est morbus hereditarius% ergo transmiltitur ad prolem: ergo cum coitus, qui est causa deformitatis in prole, sit contra bonum prolis, et talis sit prohibltus: ergo nuuo modo licebit mulieri coire cum leproso, aut e converso.

4. Item, sicut lepra reddit inhabilem ad ordinis susceptionem, ita reddit inhabiiem ad ordinis suscepti administrationem: ergo sicut reddit inhabiiem ad matrimonii contractionem post sponsalia, quia solvit sponsalia; ita videlur, quod reddat inhabllem ad debiti solutionem. Coniux leprosus habet ius petendi debitum, sed sanus cogi non polest, ut omnino cohabitet.

Respondeo: Dicendum, quod quamvis lepra solvat sponsalia, tamen non potest solvere matrimo-

Ulrum quis teneatur reddere Secundo quaeritur, utrum teneatur debilum reddere fornicaiili. Et quod sic, videtur:

1. Quia, si utei]ue fornicetur, alter alteri tenetur: ergo si maius malum non solvit muluain tentionern, ergo nec quando tanlum aller foinicalur.

2. Item, vir semper tenetur servare fidem uxori, etiam fornicanti, quia non licet viro fornicari, esto quod uxor fornicetur; sed servare fidem est debitum reddere: ergo etc.

3. Iteni, non fornicans potest petere, ergo fornicans tenetur reddere: ergo habet ius petendi; sed nium; et ideo, cum aliquis efScitur leprosus, et coniux est et leprosus; et quia eomux est, habet ius petendi debitum et reddendi; quia vero leprosus, debet extra sanos habitare: ita dico, quod mulier petenti debitum potest solvere, sed tamen non habet necesse cohabitare omnino. Unde quod dicitur, quod « viri uxores sequantur et administrent », dicitur per modum admonitionis, non praecepti; nec cogi potest sanus ad aliud, quam ut reddat debitum infirmo% et hoc propter periculum fornicationis. — Et sic concedendae sunt rationes probantes, quod debeat solvere debitum.

4. 2. Ad rationes duas ad oppositum patet responsio: quia non sequitur, si non tenetur coJiahitare, quod nec debitum solvere.

5. Ad illud quod obiicitur de prole, dicendum, quod secus est in menstruatis et leprosis. Nam menstruatae alio tempore possunt bonam prolem procreare,sed leprosi non possunt nec omnino faciunt conlra, quia, quantum in se est, libenter generarent sanum; attamen proii generatae melius est sic esse quam omnino non esse.

6. Ad iiiud quod obiicitur de irregularitale, dicendum, quod non est simiie: quia utraque est congruitatis, scilicel quod ordinem suscipiat et quod in ordine suscepto administreL Sed matrimonium contrahere hoc libertatis est, sed ius reddere hoc necessitatis est propter insolubiiitalem vincuii. Et sic patet iiiud quod obiicit

si alter /iat fornicarius. vinculum coniugale est mutuum: ergo uterque habet ius petendi: ergo si fornicans habet ius petendi, iustum est, quod alter reddat: ergo tenetur reddere.

CoNTRA: 1. Potest dimittere uxorem causa fornicationis: ergo non lenetur debitum solvere.

2. Item, si mulier procuraret aborsum, vir non deberet nec teneretur ei debitum reddere, quia agit contra bonum prolis; sed fornicans agit contra bonum fidei: ergo non tenetur.

3. Item, coniuges ad paria iudicantur quan- 5 Idem dicitur in Glossa super praeallegatum C. Percenit ad nos. Cfr. Glossa in C. Si uxorem (18.), C. 32. q. 5.

tuin ad torum: ergo quod non facit unus alleri, vel non vult facere, nec potest petere; sed si mulier fidein non servat: ergo nec potest cogere virum, ut fidem servet, ergo nec ut debitum solvat. Coniiix innocens non tenelur fornicanti reddere debitum, nisi postquam ipse hoe petivit.

Respondeo: Dicendum, quod si alter fornicatur, et hoc potest alter scire per signa probabilia et per coniecturas apertas; nec tenetur solvere nec ab Ecclesia est cogendus, si potest illud probare; si tainen ipse, vel ipsa non sit eiusdem criminis, quia, si sunt in eodem crimine, non potest alter alteri obiicere quod habet in se. Si tainen innocens petat debitum, privat se libertate et ex hoc obligat se ad reddendum, quia, dum vult sibi debitum reddi a fornicante, et ipse se eidem obligat. — Concedendae igilur sunt raliones, quod non tenetur.

1. Ad illud quod obiicitur, quod tenentur si ambo peccent; dicendum, quod verum

Consequenter quantuni ad tertium articulum quaeritur de obligatione quantum ad tempus. Et circa hoc duo quaeruntur.

Primo quaeritur, utrum tempore menstruorum

Circa priinum ostenditur, quod tempore menstruorum non possit peti.

Levitici decimo quinlo: Vir, qui ad menstruatam accesserit, immundus erit seplem diebus. Si tu dicas, quod caerimoniale est; conlra: Ezechielis decimo oclavo: Vir si iustiliam fecerit etc.; et post: Ad menstrua-tarn non accesserit, ubi inter moralia computatur. Et Glossa ibidem: «Praecipitur, ut viri non solum in alienis, sed etiam in propriis uxoribus modum et tempora servent». est. Ratio huius est, quia neuter est tunc super alterum; si tantum alter facit contra iMuum matrimonii, alter, id est ille qui facit, meretur puniri, et alter ineretur habere libertatem. Nunc autem neuter est liber, quia uterque peccat; et ideo non est siuiiie: quia quod non tenetur reddere, hoc non tantum erat poena peccantis, sed etiam libertas non peccantis.

2. Ad illud quod obiicitur, quod tenetur servare fidem; dicendum, quod fides attenditur quan tum ad duo: primo, ut non cognoscat aliam, secundo, ut cognoscat suam. Quod non cognoscat aliam, hoc debet esse tanquam naturale matrimonio; unde talis fides nunquam potest solvi, matrimonio durante. Si autem haec non durat, cuni alia super hanc fundelur, non tenetur servare hanc, cui prima non servatur, nec ius habet petendi qui prius infringit.

3. Ad aliud patet responsio: quia non fornicans habet ius petendi, quia nihil contra fidem fecit, sed alius fecit contra; et ideo in hoc factus est inferior et minus lus habet quam alter. obligetur mulier ad debitum reddendum, et utrum possit petere.

Secundo, utrum lempore dierum solemnium debitum licite possit peti et solvi.

Ilem, quod non debeat 7'eddi, videtur:

1. Levitici vigesimo dicitur, quocl uterque inscilicet vir et nuilier; sed poeiia mortis nisi pro peccato mortali infligebatur: ergo uterque peccat mortaliter.

2. Ilem, Hieronymus dicit, quod ex tali coitu nascuntnr pueri elepliantici et raonstruosi: ergo uterque facil contra bonum prolis; et si hoc: ergo uterque mortaliter peccat.

Contra: 1. Maior passio est passio leprae quam passio menstrui: ergo si propter leprani non potest mulier debitum negare, nec propter menstruum.

2. Item, mulier non habel poicslalem sui corporis: ergo cum vir petit, suum petit; et iustuni est « unicuique reddere quod suura est »: ergo iuste reddit mulier.

3. Item, esto quod vir nesciat, quod sit tempus menstruornm, et raulier timet de lapsa eius; quaeritur: quid debet facere? Et ostenditur, quod reddere, quia illius aniraam liberat a morte et ab orani culpa.

4. Itera, sicut fluxus sanguinis reddit raulierem immundam, ita fluxus seminis reddit virum immundum; sed non peccat mulier, quae petit a viro seminifluo debilum: ergo etc.

5. Ilem, si aliquo modo repugnat matrimonio talis coiliis, hoc non est nisi ratione prolis; sed possibile est, quod talis mulier sit slerilis, et tunc non timetur deformitas prolis: ergo etc.

c 0 N c L u s 1 0. Tempore menstruorum, quae sunl secundum naturam, non licet suh mortali scienter exigere debitum; secus iudicandum de redditione.

Respondeo: Dicendura, quod aliqui voluerunt 1. dicere, quod omni tempore, sive menstiiiorum, sive aho, deljet debitum reddi, sed non debet peti. Et dicunt, quod ratio huius est, quiapetere est agere, sed reddere quodam raodo pati; et primura est libertatis, secundura vero est necessitatis. Unde et Dorainus non praecepit mulieri non reddere, sed horaini non accedere; ac per hoc non exemit mulierem a tentione, sed vir obligatur, ut hoc non possit petere sine transgressione. Et hoc videtur Magister dicere in littera % cum dicit: « Et licel omni tempore debitura sit petenti solvendum, non tamen Ucet omni terapore petere». — Sed istud non videtur consonare nec rationi nec auctoritati. Primum non auctoritati, quia est contra bonum prolis, sicut dicit Hieronymus super illud Isaiae sexagesimo quarto: Omnes iustitiae nostrae sicut pannus menstruatae; dicit: « Tunc concipiuntur membris damnali, caeci, claudi, leprosi, ut, quia parentes non erubuerunt in conclavi commisceri, patenter eorum peccatuin et aperte redarguatur in parvulis». Itera,Augustinus super Leviticura:/-!*; mulierem elc: «Necessario utrique interini continentia indicitur». Et iterum: «Cum sufficienter prohibuisset, hic etiam repetit, ne forte in superioribus videretur figurative dictum». Et iterum, uterque praecipitur interfici, Levitici vigesimo sicut ibi patet: ergo uterque mortaliter peccat. Et iterum, esto quod mulier raenstruata tunc teraporis petat a viro, et hoc constet viro, durum videtur dicere, quod vir teneatur sibi reddere in prolis praeiudicium: si ergo ad paria iudicantur, et dominium non habet alter in alterura contra divinum statutum; non videlur, quod reddere teneatur.

Et ideo aliqui voluerunt dicere, quod non debet nicationem; quod si praesumit, debet occurrere maiori periculo nec reddit sibi gladium ad interficiendum, sed potius ad sanandum. — Sed nec istud suificit, quia aut mulier tenetur, aut non tenetur. Si tenetur, absque orani praesumtione periculi debet reddere. Si non tenetur ut tunc, hoc non est, nisi quia hoc est contra divinum mandatum: ergo quantumcumque timeat de culpa alterius, cum non sit faciendura malura certura pro incerto evitando, non debet sibi reddere debitum — non quia reddat loc., quae finem sic exhibet: eorum peccata pateant cunctis et aperte redarguantur in parvulis. — Pro damnati edd. depravati

furioso, quia ista non est ratio — nam se ipsum interficit. Nec dat ei occasionem penisi ipsa petat; non enim ideo est culpa, gladium furioso reddat, sed quia contra praesive prohibilionem agendo se deordinat; et non est propler tempus, sed propter morbihm, est conlra prolis bonum. Unde similiter esset vicina partui, quia ex actu illo limetur parvuopprimi et occidi; vel si ipsa laboraret acuta, pro illo tempore diceret eam teneri, non ratemporis, sed ratione morbi vel periculi. Tertius modus dicendi est, qui videtur esse quod tempus menstruorum aut est senatiu-am, auI praeter naturam. Si enaluram semel in mense; quia tunc posest filios generare et per abundantiam et corhumoris in pessimo statu: ideo morale praeceptum, ul illo tempore non cognoscatur.

si ignoranter petit, vel violenler reddit, exsi scienter et libenter petit etreddit, conpraeceptum facit et mortaliter peccat,et vir selempus illud non habet poleslatem in cormulieris. — Si auteiii sit tempus contra naluet passio praeter naluram; lunc dicitur, quod non generantur; et tunc, si diu duret, debitum pelr et reddi. Ex his patent obiecta.

1. Quod enim obiicit de lepra, non estsimile, ille morbus est continuus, isle momentaneus.

2. Ad illud quod obiicit, quod non habet podicendnm, quod tunc non habet, vel eliam, plus est obediendum Deo quam homini sive

3. Ad illud quod quaeritur, quando vir nescit;

, quod si credit, ipsum desislere, debet infirmitalem dicere, vel saltem infirmitatem siquodsi nec tunc vult desistere, debet quanpolest resistere, quia, si ille violenler extormulier est immunis a culpa. Aliter enim vitandam culpam viri non debet ipsa facere k. Ad illud quod obiicitur de immunditia, di-

1. Quoad pelitionem debiti lempore naluralium menstruoaniiqui doclores Alex. Hal., S. Tliom., Scot., Petr. a Tar., a Med. aliique satis conveniunt, etiani in duplici illa Kdd. aegriiudine acuta. cendum, quod non est propter immunditiam, sed quia talis est proli contraria.

S. Ad illud quod obiicitur de sterili, dicendum, quod nescitur, quamdiu habet muliebria, utrum concipiat; et ideo obligatur divino mandato, sicut et aliae, quae consueverunt concipere.

Quamvis autem iste modus uUimo dictus videatur esse probabilior, primus tamen modus dicendi est securior et sanior, quoniam standum est pro malrimonio; et valde duruni videtur, quod mulier debitum non reddat viro inslanler petenti, cum non apparet infirmitas gravis et manifesta. Si tu dicas, quod non debet sine violentia; polest esse, quod vir non potest sibi violentiam facere, et ex hoc cadet in pelorem fornicationem. Et ideo dicendum est secundum primum moduin, quod secus est in petilione et redditione, sicut dicit Magisler in litlera, et primo nolatum est. Unde prohibilio de cognitione menstruae se extendit, ut non pelant, sed non ut non reddant; et ideo non ahsolvitur a tentione reddendi. Et secundum hoc intelligendae sunt auctoritates de hoc loquentes. Sed tamen mulier aliquo modo se debet reddere difiicilem et cum dolore debitum solvere, ne, dum appetit a se pelr, ipsa rea sit, ac si peteret; unde resistere potest, nisi credat scandalum praestare marito.

Ex hoc palet illud quod obiicit de Dum enim necessitate compulsa femina reddit; non dicitur consentire nec furinso gladium reddere, sed ipse agit, et haec patitur. Praeterea, gladius fiirioso est reddendus, si evilelur maius periculum; sic in proposito, cum timetur pericuhim, et vir potest evadere periculum fornicalionis, vel odii per redditionem, in quam incurreret per abnegationem. — Ex his patent alia. Concedendum est enim, quod,,.,..,.., debitum non potest peti scienter, quia hoc est mortale propter praeceplum % quod debitum non petalur. — El non valet de lepra nec de potestate corporis, quia usus est ei arctatus per mandatum illud; et patent auctoritates inductae in contrarium; omnes enim inteliigendae sunt quantum ad scienter exigentes. causa assignanda, scilicet ob periculum vel damnum prolis et ob praeceptum morale in vet«ri lege promulgatum. Sed plurimi rccentiores niitius iudicant, immo non pauci pelitionem alterius. Pro dicendum plures codd. vel solvendum, vel perperam solvendi. nianu) desislerel.

hanc etiam a veniali peccalo excusare volunt. — Cum S. Bonav. obiecta. — Scol., hic q. unica n. 5. scqq. — S. Thom., hic a. 2. quaestiunc. 2. 3; Suppl. q. 64. a. 3. 4. — Petr. a Tnr., hic a. 3. quaestiunc. 3. — Richard. a Med., hic a. 4. q. I.

II. S. Thom. pluresque antiqui cum S. Bonav. docuerunt, non licere sub veniaU certis temporibus sacris debitum potcre;

Utrum tempore dierum

Secundo quaeritur, ulrum tempore dierura soleranium debitura possit peti licite et solvi. Et quod sic, videtur.

1. Primae ad Corinthios septimo: Nolite fraudare invicem nisi ex consensu ad tempus, ut vacetis orationi: ergo non licet abstinere etiam propter orationem, nisi utroque consentiente: ergo si non habet necesse consentire, alter potest petere, et alter deJDet reddere.

2. Ilem, ratione videtur: quia concubitus coniugalis ratione debili solvendi nuUam habet de se cuipani: ergo in die solerani reddere non est peccatum.

3. Item, coniugium constitutum est in remedium concupiscentiae, ut fornicatio vitelur; sed possibile est, quod homo infirmus magis tentetur de opere carnis in die solemni: ergo tunc licel adhibere remedium.

4. Item, si alter coniugum ex sola libidine explenda peteret debitum, ille cui petitur, deberet solvere, quia reddit ei quod suum est: ergo videtur multo forlius, si tempore sacro pelat causa fornicationis vitandae.

CoNTRA: 1. Quod tali tempore nec debeat peti Reddi, ostenditur auctoritate Augustini, quae habetur in liltera: « Christiano cum uxore sua licet aliquando convenire, aliquando non propter dies processionis et ieiunioram» etc.

2. Item, hoc videtur exemplo Gregorii in primo Dialogorum, quod mulier, quae nocte cognovit virum, cum in die veniret ad processionera, a diabolo est accepta; sed hoc non esset, nisi grave peccatum esset: ergo etc.

3. Ilem, hoc videtur ratione, scilicel quod nec sit petendum nec reddendum: quia potest esse dies solemnis, ut Pascha vel Natalis, in quo uterque tenetur coramunicare; sed constitutio Ecclesiae est, ut non accedat aliquis ad comraunionem, quando cognoscit uxorem: ergo cum non possint simul Vers. S, ubi Vulgata post nisi addit forh.

2 Vide supra d. 31. a. 2. q. 1. quod plerique recentiores cum S. Alphonso nullatenus pioliiberi, sed tantum per modum consilii dissuaderi docent.

De 2.quaestione; S. Thom., hic a. 3. quaesliunc. 1.2; Suppl. 5. quaestiunc. 4. — Petr. a Tar., hic a. 4. quaestiunc. 1.2. — Richard. a Med., hic a. 5. q. I. 2. possil licite pelr et solvi debitum. stare, et tenetur ad faciendum unura: ergo non ad, faciendum alterura.

4. Ilem, hoc videtur per rationem virtutis, quae considerat non solum aclum, sed eliam debitas circurastantias; sed debila circumstantia est in discernendo diem sacrum a non sacro: ergo etc.

5. Ilem, hoc videlur per simile: quia non licet in omni loco nec petere nec reddere debitura, utpote in ecclesia: ergo siinililer videtur, quod nec in omni terapore.

6. Item, hoc videtur ratione: quia raaior est deleclalio in coitu quam in cibo: ergo si ecclesiastica institutio quanlum ad abstinentiam cibi est necessario observanda, multo fortius quantum ad coitum.

c 0 N c L u s 1 0. Diebus solemnibus petere debilum culpa est saltem j venialis, non autem reddere. Respondeo: Dicendum, quod, sicut dicit Magi- i ster, «debilum semper est poscenti solvendim,, non tamen semper licet petere». Cuius ratio est,» quia reddere est necessitatis, sed petere esl volun- j tatis; et in sacris diebus inordinatae voluptatis est i petere, quod palet sic. Coniugium enim ratione sui actus est remedium, sed non omnino curans, sed excusans; unde in actu coniugali est opus carnis, quod trahit animam deorsum et ad terrena sapiendum et etiani ad delectationem senliendum. Quoniam igilur aliqui sunt dies, in quibus debet anima sanctificari et assurgere ad divina, utpote solemnitales praeclarae; sunt etiam, in quibus debet anima affligi, utpote ieiuniorum et processionum: ideo conveniens est in talibus temporibus ab illo actu cessare; et ideo sancti Patres instiluerunt, non tamen instituerunt lanquam praeceptum, propter carnis lubricum, quod in multis est magnum. Et quia 6 Cap. 10.

lanquam praeceptum instituerunt nec ius pedebitum abstulerunt; ideo, cum petitur, manet ad reddendum. Ideo dicendum, quod reddi potest sine omni in illis diebus, dum tamen reddat cum displiet dolore; pe<i autem non potest sine culpa; si aspectus sil ad delectalionem, gravis est culpa, autem ad lubricum carnis et suam infirmitatem, est conscius, Ael conscientia vehementer timet, propter hoc petit; veniale potesl esse peccaluni;

vix conlingit, quod in praecipuis diebus sit grave peccatum. — Concedendae igitur sunt quod debet reddi, quia non possunt fraunisi ex consensu. Unde tempus orationis non ad abslinendum, nisi adsit etiam mutuus consicut innuit Apostolus. 1. 2. Ad illud ergo quod obiicitur, quod Chrinon licet convenire; dicendum, quod non dilioc propter hoc, quod illud sit peccatum moret eius oppositum sit in praeceptum; sed quia inhonestalem iiabel. El hoc patet in eadeni quia dicit, quod in talibus diebus dea licilis lemperare; el hoc dico, nisi conleniptus inlerveniat, sicul fuit in illa muliere, de loquitur (Iregorius, quae ivit ad processionem.

3. Ad illud vero quod obiicilur, quod non dereddi propter communionem; dicendum, quod reddens cum dolore et invitus reddat, non arnec ab ingressu ecclesiae nec a commu-

Consequenter quanlum ad quartum articulum de tempore celebrandi nuptias. Et circa duo quaeruntur. Prirao quaeritur, utrum in celebrandis nuptiis

Circa primum ostenditur, quod tempus debeat:. Primo per illud quod dicitur Ecclesiastis ter- Tempus amplexandi et tempus longe fieri amplexibus: ergo videtur, quod non omni temliceat nuptias celebrare.

739f nione; tamen communio possel de consilio sacerdotis differri.

4. Ad illud quod obiicitur, quod est ibi excessus; dicendum, quod non est excessus ex parte reddentis, immo necessilas, sed ex parte pelenlis; si tamen propter periculum faciat, non est excessus mortalis, sed venialis.

5. Ad aUud dicendum, quod non est simile de loco, quia in loco est consecratio Sacramenti et deputatio ad opera divina solum; ideo temeratur locus sacer, est enim mensa propria; sed tempus non sic omnino deputalur.

6. Ad ultimum dicendum, quod non est tantum periculum nec lubricum in gustu, sicut in tactu;et ideo instilutum esl de ieiunio sub praecepto, sed de cessatione ab amplexu est consilium, maxime coniugatis, qui invicem cohabitant.

Hoc sine praeiudicio sit dictum, pro eo Sancli videntur talem coitum aggravare, sicut auctoritates Hieronymi in liltera videntur sentire. Sed intelligendum est, quod Sancti istud non prohibuerunl, maxime cum Apostolus dicat, quod propter orationem non debent invicem fraudare nisi ex consensu; et ideo concedendum est, istud magis esse congruitatis et honestatis quam necessitatis, nisi conscientia obliget, qua credat, illud esse prohibitum et mortale peccalum; vel nisi intervenial sacrae diei contemptus, de quo valde polest timere qui tunc debitum non erubescit petere. debeat tempus observari.

Secundo quaerilur, utrum contractum matrimonium in tempore indebito debeat separari.

2. Item, Causa trigesima tertia, quaestione quarla, Nicolaus: « Nec uxorem ducere nec convivia facere in quadragesimali tempore ullo modo convenire posse arbitror ».

3. Item, secundum omnium mores tempus celebralionis nuptiarum est tempus solemnitalis et

gaudii carnalis, quia vehemens est amoris conversio ad haec; sed haec non compelil fieri in lempore deputalo ad sanctificationem spiritus: ergo etc.

4. Item, plus est nuptias celebrare quam debilum solvere; sed in actu carnali ad hoc, quod fiat recte et honeste, servanda sunt tempora: ergo multo forlius in contractione matrimonii sive nuptiarum celebratione prima.

Contra: 1. Ad Galatas quarto-: Dies observatis et menses et tempora et annos; et post: Timeo, ne absque causa laboraverim in vobis: ergo videlur, quod illud sit haereticum, tempora observare: ergo videtur, quod quolibet tempore bonum sit nuptias celebrare.

2. Item, in aliorum Sacramentorum perceplione non est determinatio temporum nisi ex sola congruitate, nec servanlur communiter temporum determinationes: ergo videtur similiter, quod nec in matrimonio et sponsae traduclione.

3. Item, matrimonium est sanctum et bonum, cum sit Sacraraentum: ergo in diebus sacris competens est ipsum celebrare.

4. Item, si matrimonium repugnat diebus poenitentiae, non est secundum rationem sui, sed potius ratione abusus: ergo polius deberet in nuptiis prohiberi et interdici abnsus quara lempus.

Est igitur quaestio: propter quid tantum ista in- Iria tempora interdicuntur, quae ponuntur in littera; et magis haec tempora el in hoc Sacramento quam in alio? Ob duplicem rationem aliquibus temporibus interdictum est publicas solemnitates miptiarum celebrare.

Respondeo: Dicendum, quod duplex est ratio, quare in his tribus temporibus interdictum est, nuptias celebrari, una scilicet moralis, alia figura- 1.;z: moralis quidem, quia in his tribus temporibus anni propler praecipuarum solemnilatum exspectationem, in quibus consueverunt fideles communicare, scilicet Natali Domini, Pascha et Pentecoste, debent se fideles praeparare, ut Dorainum suum possint digne et reverenter excipere; et per 1 Cfr. supra a. 3. q. 2.

2 Vors. 10. — Seq. locus ibid. v. 1 1: Tinieo vos, ne forte sine causa elc.

3 Hic c. 4. — Mox edd. omiuunl haec tsmpora et. Subindo post quam plures codd. addunt aliud. hoc debent sensum a terrenis aliquatenus elevare. Et quoniam in sponsae traductione et nuptiarum celebratione propter novitatem vehementer animus convertitur ad id quod deorsum est, et ad gaudia vana; ideo isla tria tempora ex rationabili causa sunt interdicta, scilicet tempus Adventus usque ad Octavas Epiphaniae, tempus a Sepluagesima usque ad Octavas Paschae, tempus a tertio die ante Ascensionem usque ad Octavas Pentecostes; et quia multae abusiones fmnt, quae his leraporibus non conveniunt. — Aiia est ratio figuralis, scilicet quia in his temporibus sunt dies ieiuniorum; et sicul dicilur Matthaei nono: Non debent filii sponsi lugere, quamdiu cum illis est sponsus; cum autem auferetur etc.: ideo quodam modo in his diebus signatur absentia sponsi, et ideo in talibus diebus non debet fieri sponsi et sponsae coniunctio nec nuptiarura celebratio. Unde non est inlerdictum, contrahi sponsalia vel matrimonium in his diebus per simplicem consensum; sed interdictum est, nuptias celebrari et sponsam in doraum viri adduci; et hoc tolum congruitatis rationera exigit, pro eo quod est constitutio humana.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod non sunt tempora observanda; dicendum, quod tempora observari est tripliciter: aut enim tempora observantur quantum ad naturam in his quae subsunt naturae, ut quantum ad actum serainandi et navigandi; aut tempora servantur in his quae sunt supra naturam, sicut sunt ea quae sunt gratiae et liberi arbitrii; aut tempora observantur secunduni spirilualem institutionem in exsecutione spiritualium, ut dies instituta ad colendura Natale Domini observanda est, ut in ea amplius laudetur Deus. Priraum quidem non est peccatum nec tertium, sed secvmdum; et hoc raodo non fit observatio in matrimonio, quia non observatur lunatio neque temporura variatio, nisi secundum quod statulum est ad cultum Dei; unde non est observatio ratione temporis, sed raagis ratione cultus divini

2. Ad illud quod obiicitur, quod in aliis non interdicitur tempus; palet responsio, quia hoc Sacramentum habet aliquid speciale lum ratione actus carnalis, tura etiam ratione significationis

3. Ad illud quod obiicitur, quod est sanctum (4.), X. de Feriis (lib. 11. tit. 9.), ubi in additamonto Glossae occurrit liic versus:

Ecclesiae vetitum nec non tempus feriatum

Impediunt fieri, permittunt facta teneri. Pro congruitatis rationem cod. M congruilas rationum, Vat. cum aliquot codd. congniitatis ratio.

bonum; dicendum, quod verum est; attamen haannexum aliquid, quod tcnipus orationis impe-; et si impedit post primam coniunclionem, magis in prima, ubi est maior ardor et araffeclio?

4. Ad illud quod obiicitur, quod abusus debe-

Utrum malrimonium contractum Secundo quaeritur, utrum malrimoniuin conin tenipore indebito debeat separari. Et sic, videtur.

1. Causa trigesima terlia, quaestione quarla: Non oportet a Septuagesima usque ad Octavam et tribus hebdomadibus ante festum sancli et ab adventu Domini usque posl Epiphanuptias celebrare; quod si factura fuerit, se- ». ± Item, hoc videlur secundum ius antiquum, sic dicit: « Copulationem, quam contra eccleregulam constat esse contractam, matriraonon esse censemus».

2. Item, ratione videlur: quia in foro ecclesiaiudicandum est secundum statuta Ecclesiae: si Ecclesia slatuit, nuptias tahbus tejnporibus fieri, debent tales, si fiunt, iudicari pro non ergo delent separari.

3. Item, aliquis primo contrahit cum ahqua in et cum alia in manifeslo; licet sit uxor secundum veritatem, taraen iudicatur uxor in foro Ecclesiae, quia cum prima non serformam Ecclesiae, sicut cum secunda: ergo iste qui celebrat nuptias, non servat ecclesiastiformam; patel, quod secundum iudicium Ecseparandus est. Contra: 1. Nihil est, propter quod del)eat seraatrimonium, nisi desit aliquid, quod sit de subslantia; sed de substantia matrimonii nihil nisi consensus et persona legitima: si ergo nihil deficit in proposito, patet etc.

4. Item, malriraonium non debet separari in nisi sit crirainis enormitas, maxime contra matriraonii bonura; sed hic nihil est lale: elc.

741' ret interdici; dicendum, quod non solum ralione abusus, sed eliam ralione usus habet aliquod praestare impedimenlum. Praeter-ea, facilius est determinare tenipus, et melius observatur, quam si prohiberetur gaudium superfluum. — Quod ultirao quaerilur iam determinatum estl tempore indehilo debeat separari.

3. Itera, in quadam decretali de Matriraonio contracto contra Ecclesiae interdictum dicitur: « Non est conveniens, ut ob id solum Sacramentura cpniugii dissolvalur ».

4. Ilem, non prohibetur, matrimonium contrahi, sed nuptias celebrari; hoc autem accidit matrimonio: ergo nullo modo debent separari propter hoc.

C 0 N c L u S 1 0. Matrimonia tempore indebilo contracta non possunt simpliciter separari, sed solum ad tempus in poenam peccati.

PiESPONDEo: Dicendura, quod iunclos raatrimonialiter triplici modo separat Ecclesia: quosdam simpliciter quanlum Sid vinculum, ostendens, inter eos non fuisse matriraonium; et hoc est propter hoc, quod intervenit aliquod impedimentum, quod est conlra substantiam malriraonii vel ex parle consensus, vel legitimilatis personarura; et illud dicilur impedire contrahendum et dirimerc iam contraclura. Quosdam separat simpliciter quantum ad tempus in poenam; et hoc est propler aliquod crimen, quod est contra matrimonii bonum. Quosdam separat ad tempus solum ad poenitentiam agendum; et hoc, quando inlervenit aliquod impediraentum, quod non est contra raatrimonium quantum ad substantiam nec quantura ad bonum, sed inducit peccalum; et tale est ecclesiasticum interdictum, et de lali separatione intelligilur auctoritas canonis, quam Magister adducit. Et sic dicendum, quod tales non debent simpliciter separari, sed solum ad tempus in poenam peccati, quia conlempserunt mandatum Ecclesiae; et hoc etiam fit ad aliorum terrorem.

2. Ad illud ergo quod obiicitur secundo de ecclesiastica regula, dicendnni, quod Ecclesia dictat, malrimonium debere contrahi sic et sic; et in illa sua institutione quaedam dictat ut necessaria, quaedam Ht ad solemnitalem facientia; et canon dicit de his quae regula ecclesiastica dictat huic Sacramento necessaria.

3. 4. Ad illud quod obiicitur de foro ecclesia-

In parle ista sunt dubitationes circa lilteram, et primo de hoc quod dicit: In hoc enim pares sunt etc. Videtur enim falsum, quia in hoc Sacramento significatur coniunctio Christi el Ecclesiae, Dei et animae, inter quos nulla omnino est paritas: ergo nec viri ad uxorem. — Item, ad Ephesios quinto: Mulieres subiectae sint viris suis; post dicil de viris, quod diligant eas sicut corpora sua: ergo cum corpus sit pars inferior, patet etc.

Respondeo: Dicendum, quod in matrimonio est considerare sexus distinctionem et conformem coniunctionem et postremo mutuam obligationem. Ratione duorum primorum significat Deum et Ecclesiam, quia, sicut mulier eget viro, sic Ecclesia Christo; ralione coniunctionis inseparabilis et conformitalis significat illam coniunclionera; sed ratione obligationis non est significalio, quia Deus omnino liber est et nulli omnino obligatur; lamen debet esse inter virum et mulierem obligatio, quia aliler non interveniret inseparabilis unio;et quoniam conformis est unio, ideo conformis est obligatio, et ideo quantum ad hoc pares iudicanlnr, quia conformiLer sibi invicem obligaiilur.

Ad illud ergo quod obiicitur, quod vir est superior; dicendum, quod illud inleiligilur quantum ad illos aclus, qui respiciunt sexum virilem specialiter, scilicet quantum ad regimen domus et consimiliuml

DuB. IL

Item quaeritur de hoc quod dicit: Nam vovenda talia non sunt a coniugatis etc; utrum peccet mortaliter qui sic vovet. El quod sic, videlur: quia qui scienler usnrpat alienum peccat mortaliter, stico, dicendum, quod in foro ecclesiastico nunquam iudicatur matrimonium non esse, nisi quando in facie Ecclesiae deest aliquid, quod est de subslantia raalrimonii; quod tamen non deest secunduin veritatem, sicul in matrimonio clandeslino, nbi non potest probari consensus; non sic est in proposito. — Et ideo palet illud ultiraum etiam si det in eleemosynam: ergo cum talis vovens usurpet alienum, patet etc. — Item, qui vovel quod non licet, vel iurat, hoc ipso periurus est, quia temerarie iurat: ergo cum non liceat viro continere, uxore invita; videtur, quod si voveat, mortaliter peccat. — Item, si iurarel, quod nunquam mulierem cognosceret, peccaret mortaliter: ergo pari ratione, si voveret.

Respondeo: Dicendura, quod cura quis vovet conlinenliam, dupliciter potest vovere: aut inten-m tione fraudandi uxorem, aut amore continentiae. Si intentione fraudandi uxorem, sic est iniquuni eL nrohibilum; et tale votum est illicilimi. Si continentiae amore vovet sine consensu coniugis, tale votum aliquid habet temeritalis, aliquid habet /io-d<s nestatis. Vir enim non habel sui corporis pote- statem quanlum ad debitum solvendum, sed sui j iuris est quantum ad debitum pelendum; et ideo [ primnm non potesl vovere, sed secundum; et ideo, j nisi uxor consentiat, votum esl revocandmn, quan- tum esL ad debiLi redditionem, sed stat quanLum ad peiitionem. Unde si quis deliberaLe vovil casti- i tatem, tenetur, quantum in se est, continere, nt de- ( bitum non petat; si tanien uxor pelat, solvere de- i bet; et sic nulli fit praeiudicium, et non offerlur I Deo alienum, sed proprium.:

EL sic palet, quod hoc non est omnino alienum, et palel responsio ad ohiecLa. — Tanien quod obiicit de iuramenlo, non est simiie: quia iuramentum lemerarium esL simpliciLer, cum LeneaLur facere con- Trarium. Unde peccat statira, cura sic iurat, non sic, cura vovet.

Ueni quaeriLur de hoc quod diciL: Sivero quilibet eorum alterum a suo iure absolverit etc.

c. 2. — Pro temevnrie mulii codd. temeritale.

s Epist. I. Cor. 7,4. — Pro solvendum cod. L reddeiidum.

3 Contextu cxigentc, subsliluimas petitionem i.e. ut debituin non petat, pro sottUionem, quod codd. oi cdd. perperam exhibenl: redditio et solutio debiti onim idem signilicant. Cfr. siipra a. I. q. I. in corp.

1° Lev. 10, I. seq. et 16, I. dicilur, quod duo filii.aron

quod niulier de consensu viri emiltat sinrvotum, et postmodum vir poeniteat; utrum ei debitum reddere. Et videtur, quod non: suo iuri renuntiavit, unde videtur, quod non ulterius potestatem petendi debitum. — In autem videtur auctoritas Augustini super trigesimum, ubi dicitur: Sin autem etc.; super illud dicit Augustinus, et in littera, quod vir potest retractare votum in quod consenserat. Et praeterea, vir non astrictus servare continentiam, quia, uxore morposset ducere aliam: ergo videtur, quod possit petere Respondeo: Dicendum, quod si mulier vovet viri, aut hoc est assensu frivato, aut asqui est in conspectu Ecclesiae sive praelati. assensu, qui fit in conspectu praeJati; sic secuniuris formam non polest debitum petere,quia suo iuri. Si autem in occulto consentit, proponit continere et intendit simpliciter iuri renuntiare; iam mulier in conspectu Dei absoest nec tenetur debitum reddere, si hoc ex vir concesserit. — Sed quoniam hoc constat Ecclesiae, compellelur per excommuniab Ecclesia viro debitum reddere. Si quaeras, utrum debeat obedire; dicendum, si votum non emisit, polest sine peccato dereddere et tenetur ad mandalum Ecclesiae. autem votum emisit, credo, quod vir eam revonon possit, nec tenetur assentire ei. Nec est de voto abstinentiae, pro eo quod quantum omnia vir praeest uxori, praelerquam in lege. Verumtamen talem modum vovendi non ap- Ecclesia propler periculura, quod imminet; non patitur, quod unus voveat et rehgionem nisi alter similiter voveat et tahs sit de qua « non possit suspicio oriri». Si ahter flat, corara Deo tenetur observare.

DuB. IV.. Item quaerilur de hoc quod dicit: Licet dehiposcenti sit semper solvendum, non licet tamen die poscere etc. Videtur enim falsum. quia, non licel petere,ergo ilhcite et iniuste petit; sed petenti rem non tenelur quis reddere, quia Vers. IG: Sin aulem corilradixcril, postquam rescivjl, porlaipse iniquitatem eius. Sententia August. est liic lit. Magistri, c. 2. non est ei reddendum nisi ius suura: ergo si non potest semper iuste petere, non ergo semper tenetur debitum solvere.

Respondeo: Dicendura, quod cuni dicitur no7i licet, intelligendum, non quia privet iusliliam et aequitatem, sed quia privat quandam condecentiam et honestatera, sicut patet per litteram sequentem. Esto tamen, quod privet iuslitiam; adhuc non valet ratio illa, quia iniuste petere est dupliciter:

,. ii_.-'!! aut quia non nabet lus in re petila, sicut ille qui petit rem alienam, et tali non oporlet reddere. Aliter est petere iniuste, quia, etsi habeat iustitiam, tamen modum debitum in pelendo non servat, vel potest esse, quod non sit prohibitum reddere, sed tamen sit prohibitum aliquando petere. Verbi gratia: si praelatus superior iniungat inferiori, ut nihil praecipial subdito, taraen subdito non dicit, quod ille non obediat; si praelatus inferior praecipit, ille lenetur obedire, quia non est exemptus; attamen ille peccat mortaliter; sic in proposito polest intelligi. Quidquid sil de exeraplo inducto, verum est, quod si aliquis ius suum inordinate exigit, tamen ex hoc non dat potestatem alteri retinendi quod debet reddere. Unde sicut Dorainus solura prohibuit accedere ad raenstruatara, et ideo ista prohibilio non se extendit ad mulierera; ideo tenetur reddere, sed ille pelendo peccat. Et sic intelligendum est quod Augustinus dicit super Levitici decimum quintum, quod «necessario utrique indicitur continentia», et uterque in Levitici vigesimo praecipitur interfici,et uterque facit conlra bonura prolis, ut Hieronymus dicit. Hoc enim inlelligere est ratione personae peteniis, quae recle dicilur accedere et contra hoc facere, ut ex praedictis patet.

DuB. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit: uxori debitum reddit, vacare non potest orationi. Videtur enim male dicere, quia dicitur primae ad Thessalonicenses ultimo: Sine intermissione orate; hoc est praeceptum: ergo si non potest orare qui reddit debitnra, patet etc. — Itera, videtur, illud simpliciter esse falsum, quia nihil impedit oralionem sicut peccatura; sed veniale peccatura non impedit; ergo nec actus, in qno nulla est culpa. —

Itera, de David obiicitur, qui fuit devotissitjius, et tamen habuit plures uxores et liheros. Si tu dicas, illud intelligi de eo tempore, in quo quis coit; similiter posset dicere de tempore, in quo homo dormit.

Respondeo: Magister dicit, hoc intelligendum esse de clericis; sed tamen istud non plene satisfa-. oblectionibus praedictis. — Et ideo dicitur, quod cum dicitur aliquis non posse, negatio potest potentiam negare simpliciter, vel facilitatem-; et iste modus saepe est in Scriptura. Non vult ergo Hieronymus negare potentiam, sed facilitalem; unde non dicit, quod non possit orare, sed dicit, quod Hou polest orationi vacare; quia aclus ille multum deiicil mentem spiritualem, sicut dicit Augustinus

Gap. I.

Be diversis legibus coniugii.

Quaeritur bic de anliquis Palribus, qui plures simul leguiilur habuisse uxores vel concubinas, ulrum peccaveriiii. — Ad quod diciinus, quod « pro varietate leniporum varia inveniturdispensalio Conditoris ». Ab exordio eiiim lemporis inter duos tanlum, Adam scilicel et Evam, incboalum est coniugium, Deo pcr os Adae dicente: Homo adhaerebil uxori suae, el erunt duo in carne una; et secuiulum incboalionis modum inter duos lanlum per omiiem successionem teMiporum contraberelur, si primi boinines in obedienlia perslilissent. Post coruin vero copulam filii et filiae eoruin malrimonio coniuncli sunl, sed unus iini (anlum. Ideo aulem fratres sororibus lunc sunl copulati, quia non eranl aliae mulieres vol viri, quibus Adae filii vel filiae iungerentur. Primus omnium Lamech duas legitur simul habuisse uxores; el boc in eo arguitur, quia pro explelione carnnlis voliiptalis id fecisse perhibeliir. Poslea vero, cum iam pene omnes homines ialsis diis servirent, paucis in cultu Dei permanentibus; consultum esl a Deo, plures in malrimonium copulare sibi, ne illis paucis deficienlibus, cultus el notitia Dei deficeret. Unde Abraham, vivente uxore, ad anciilam inlravit et ex ea genuit; lacob. Vide inlVa lit. Masistri, d. XXXlll. c. i.

2 Cfr. siipra d. 14. p. II. a. I. cj. 2. ad I. et 2; II. Sent. d. 43. a. 2. q. 2. ad I. seq. el 4. — l'ro negatio potesl, quod praebent codd. N 0 P 15 S T X, cod..M Ijj non, alii codil. vel necessario potest, vel necessario, cdd. necessario dicilur, quao etiam subinde bis facultatem pi-o facilitateiii. nisi sit gratia excellens et specialis, sicut fuit in David. Et ideo aliud est consilium, ut cum quis vult se totum orationi dare,debeta tali actu abstinere. — Et sic patet, quod non repugnat oralionis praecepto. Tamen de illo quod dicit, quod orandum est sine intermissione; inlelligendum est, quod nomine orationis omnis bonus actus intelligilur secundum Glossam Unde dicit ibi: « Non cessat orare qui non cessat bene facere».

Quod obiicitur, quod peccalum magis gravat; dicendum, quod falsum est de veniali peccalo, propter multam foeditatem animae, quae est in illo aclu; et frequenter anima mullum impeditur per aliquas foeditates vel etiam infirmitates pcenalesl eliam liberis et ancillis se copulavil, et filiae Lolh patre cbrio usac suiil. « Cum enini celeris in idololatria relictis, Abraham et (iiios eius iii pecuUarem sibi pofjulum Dominus elegisset; rile multarum lecundilate multorum populi Dei multiplicatio quaerchalur, quia In snccessione sanguinis eral successio religionis. Unde etiam in loge maledicla eral slerilis, quae iion relinquebal semen snpei- (orram. Hinc etiam sacerdotibus coniugia decreta sunt, quia in successione familiae successio est oiricii. « Non igitur Abraham vei lacob deliquK, quia praeter uxorom filios ex ancilla qiiaosivit; nec illorum exemplo praetor coniugaio debilum fecunditatem in aliqua licet alicui quaerero, cum illorum coniugia nostrorum aeqiientur virginitad, ct inimoderatus usus coniugii nostri (emporis turpKudinem fere imltetur fornicationis illius temporis ». De boc Augiisdnus sic ail: « AiUiqnis iustis non fuil peccalum, quod pluribus feminis utebanliir; iiec conlra naluram hoc faciebant, cum iion lasciviendi causa, sed gignendi hoc facerenl; neque coiitra morem, quia eo tempore ea fiebaiK; nec contra praecepdim, quia nulla lege erat prohibitum». Idem: « Obiiciiintur laco!) quatuor uxores, quod, quando mos eral, crimon iion erat ». « Sic Palriarcbae coningibus excipienlibus semen suum miscebantur, non concupiscenlia pcrficiendae voluptatis, sed providentia propagandae successionis; sicut Apostoli auditoribns suis admirantibus doclrinam suum citatur Geii. 2. 2i. — Post contralwretuv cod.. ct edd., excepta I, addunt coniugimn.

2 (Jen. 4, 19. — Pro in matrimonium plurimae edd. m matrimonio. Dcinde respiciunlur Gen. 16, 4; 30, 4; 19, 31. — Seq. locus et secundus inveniunlur in Gratian., loc. cit., ubi respicitur Deut. n. 7, 14; Vulgata: Non erit apud le sterilis utriusque sexus, lain in hominibus quain in gregibus Uiis. — Vcrba nialedicln ileriHs ctc. nulllbi inveniuntur in Vulgnla, 3 De Bono coniugali, c. 2.5. n. 33; seq. locus cst eiusdem XXII. conlra Faust. c. 47; tertius ibid. c. 48 (duo ullimi sunt in C. Obiicinntur lacob (7.), ibid.); quarlus de Bono coniugali, c. 13. n. 1.5, ubi respicitur I. Cor. 7, G.

noii aviditate consequendne Jaudis, caritate seminandae veritatis ». Idein alibi: « Anlemporibus, cum adhuc salutis noslrae niystevelaretur, iusti odficio propagandi nuptias contranon vicli libidine,sed ducti pietate; qui inulto continere possent et vellenl. Ulebantiir tamen et plures uni viro habere licebat, quas habebat, quam nunc unam quilibet istorum, quibus videmus quod secundum veniam concedit Habebant enim eas in opere generandi, non morbo desiderii». Item Ambrosius: « Dixit Sara Abraham: Ecce conclusil me Dominus, utnonpa- Inlra ergo ad ancillam meam, ul filium facias ea; et ita factum est. Considera primum, quod aiite legem Moysi et antc Evangelium fuit. ergo in Legem commisit Abraham, sed Legem prae- Nondum enim Interdiclum videbatur». « Secundo (Uod non ardore aliquo vagae succensus 11- non pelulantis fornine captus decore, anclliae coniugalem poslbabuil torum, sed studio posteritatls et propagandae sobolls. Adhuc dlluvium rarltas orat humani generis, erat etiam Deni(ue et Loth sancti filiae haiic causam posteritatls habuerunt, ne genus deficeret; el ideo publlci miineris gratia privatam praelexit». Item Auguslinus: « histus, quamcupiat clissolvi et esse cuni Christo, lamen sumit non cupiditate vivendi, sed officio consuut maneat quod necessarium est propter alios. misceri feminis iure nupliarum officlosum fuit saiivlris, non libidinosum ». « Quod enim est cibus saluteni hominis, hoc est concubilus ad salutem generis; el ulrumque non est sine delectatione quae lamen niodificata et refrcnante tempein usum naluralem redacla libido esse non po- Quod autem in sustentando vitam illicitus est clboc est in quaerenda prole fornicarius vel illiciconcubitus; et quod est in cibo llclto Immoderatior hoc est in coniugibus venialis ille concu- ».

Cap. II.

Utrum lonnnis virginitas sit praeferenda

castitali Abrahae. Quod vero castitas virginalis noii praeferatur in coniugali castitali Abrahae, Augustinus osteninquiens: « Sicut non esl impar meritum patientiae Petro, qul passus esl, et In loanne, qui passus non sic non est impar meritum conlinenliae in loanne, nullas expertus est nuptias, et in Abrahani, qul genuit. Nam llllus caelibatus et istius connubium temporum dlstribulione Cliristo militaverunl; sed 4 continentiam loannes in opere, Abraham in solo habebat habitu ». « Melior est autem caslilas caelibum quam nuptiarum; quarum unam Abraham habebat in usu, ambas in habitu; caste enim coniugaliter vixit. Esse autem castus sine coniugio potuit, sed tunc non oportuit ». Item Hieronymus: « Quis ignoret, sub alta di-.spensalione Dei omnes retro Sanctos eiusdem esse meriti, cuius nunc Christiani sunt? Quomodo Abraham ante placuit in coniugio, sic nunc virgines placent in caslitate. Scrvivit ille legi et lempori suo; serviamus et nos legi et tempori nostro, in quos fines saeculoruni deveneruni ». — Ex his apparet, quod sancli Patres anle Legem sine peccato plures habuerunt uxores vel concubinas. Eas enim nunc uxores appellat Scriplura, nunc concubinas; Rachel tamen et Lia ambae uxores fuerunt, non concublnae.

Si quis opponat, quod fidem tori non servabant illi Patres; dicimus, in hoc servasse fidem tori, quia iion aliis, sed propriis uxoribus, vel ancillis miscebantur. — Ecce, quae fuerit consuetudo in hac re ante Legem.

C.p. IIL

Quae erat consuetudo coniugii sub Lege.

Legis vero tempore interdixit Moyses % carnalem copulam fieri cum matre, cum noverca, cum sorore, cum nepte, cum amita, cum matcrlera, cum nuru et aliis quibusdam. Permisit autem, divortium fieri,dato libello repudii, in quo vir scribebat causas, pro quibus uxorem repudiabat. Permisit etiam aliam ducere, dato priori libello, quod propter duritiam cordis eorum permissum Christus dicil, non ut concederetur dissidium, sed ut toUeretur homicidium. Permisit, fieri mala, ne flerenl pelora, et hoc permittendo non Dei iustiliam demonstravit, sed in peccalore minuit culpam.

Cap. IV.

Cui licebat tunc plures uxores habere, vel non.

Sed nunquid sub Lege llcebat habere plures uxores?Audi, quid scriplum esl in Deuteronomio: Non habebit uxores plurimas, quae alliciant animam eius. Super quem locum ait AugusUnus: Manifestum est, Salomonem hoc praeceptum translsse; David autem plures habuit nec praeceplum praeteriit. Pcrmlssiim est enim plures regi habere, non;j/MrM««s quae alliciant aniinam, mulliplicare; cum lamen additur: ut non elevelur cor eius, allenigenas prohibitum esse videtur. Verumtamen multiplicatio uxoriim generaliter prohibila est; permissum est autem regi //«m habere,sed non muUiplicare. « Venienle autem plenitudinis leniporej quo Christi gratia ubique est dilatata, reducta est lex nupliarum ad priorem honestioremque inslitutionem, ut unus uni in figura Christi et Ecclesiae iunga- 6. tur ». « Nec quaeritur electio muneris in successione generis, scd in perfectione vitae et sinceritate scientiae; et virginitas fecundilati praefertur, et sacerdotibus continentia indicitur».

Melior est autem virginitas mentis quam carnis. Unde Ambrosius: « Tolerabilius est nientem virginem quam carnem habere; utrumque bonum est, si liceat; si non liceat, saltem non homini casti, sed Deo simus». B Virgo prostitui potest, adulterari non potesl; nec lupanaria infamanl castitatem, sed castitas etiam loci abolet infamiam». Idem: « Non potest caro corrumpi,

Qualiter fidetn tori sancti

Supra ostendit Magister, quod vir tenetur uxori servare fidem tori, quam quando non servat, incidit in culpam. Hic intendit inquirere, utrum sancti Patres istam fidem servabant. Habet autem haec pars duas partes. In prima sanctos Patres, qui simul habuerunt plures uxores, excusat a culpa. In secunda dissolvit quasdam dubitationes, ibi: Si quis opponat, quod fidem tori non servahant etc.

Prima pars habet tres parles. In prima sanctos Patres a culpa excusat. In secunda hoc multiplici auctoritate confirmat, ibi: De hoc Augustinus sic ait etc. In tertia eorum continentiam commendat, ibi: Quod vero caslitas virginalis etc, ubi ostendit, quod paris meriti fuit in eis continentia coniugalis, cuius vel quanti est in nobis continentia virginalis.

Ad intelligenliam praesentis distinctionis secundum tria, quae determinat Magister, tria principaliter quaeruntur.

Primo quaeritur de continentia coniugali in antiquis.

Secundo vero quaeritur de virginali.

Tertio, de repudio. nisi mens fuerit ante corrupta ». Idem Isidorus: « Nou; potest corpus corrumpi, nisi prius animus fuerit corruptus; munda enim a conlagione anima, caro non peccat». — In fme huius capituli aperitur, quomodo verum sit, nisi anima prius fuerit corrupta, corpus non posse corrumpi, scilicel peccalo. Illud etiam Au-; gustini advertendum esl: « Sicut, inquit, sanctius esti mori fame quam idolothytis vesci; ita sanctius est i defungi sine liberis quam ex illicito coitu stirpem quaerere. Undecumque vero nascantur homines, si pa- rentum vitia non sectentur et Deum recte colant, ho-.i nesti et salvi erunt. Semen enim ex qualicumque ho- mine Dei creatura est; et eo male utenti male erit,j non ipsum aliquando malum erit».! veteris testamenti servaverint.

Si quis opponat, quod fidem tori non servdhant etc. Haec est secunda pars, in qua determinat dubia, in qua etiam facit tria. Primo enira quaerit et determinat, utrum servarent bonum fidei. Secundo quaerit et determinat, utrum servarent mandatum Legis, ibi: Sed nunquid sub Lege licebat etc. Tertio determinat, quae virginitas sive integritas sit melior et sanctior, an illa quae est mentis, an illa quae est carnis, ibi: Melior est autem virginitas mentis < quam carnis etc. — Et sic duo breviter determinat in hac parte, scilicet de continentia coniugali in antiquis Patribus et de virginali in viris evangeiicis et spiritualibus, sive etiam mulierilus, et tertio breviter tractat de repudio.; Circa primum quaeruntur tria.

Primo quaeritur, utrum contra legem naturae sit halDere concubinam.

Secundo, utrum contra legem naturae sit, quod unus homo habeat plures uxores.