Distinctio XXXV

Sexto, utrum divortium, nullo peccato praecedente, possit sine culpa fieri. miserit, excepta causa fornicationis etc.: ergo siFim hanc causam excipit, et vera est exceptio Domini; videtur, quod ex hoc licet dimittere.

2. Ilem, i-atione videtur: quia aller coniugum haliet potestalem in corpore allerius, nisi quia ei sui corporis polestatem: ergo si, quantum est se, subtrahit, amittit poteslalem in corpore con- Sed hoc facit per fornicationem: ergo etc.

3. Item, vir non lenetur esse cum uxore nec ei debitum nisi ratione boni fidei, nec e ergo si fornicans frangit bonum fidei, non debitum reddere nec cohabitare: ergo poeam dimittere.

4. Ilem, alter coniugum fornicando scandalizat quia est «factum minus rectum, praebens ruinae»: ergo si omne quod scandalizat, homo a se sequeslrare, ut patet Matthaei deoctavo: Si oculus tuus scandaiizat te: ergo etc. Contra: 1. Matthaei decimo mm: Quod Deus Iionio non separet; sed coniuges sunt diconiuncti: ergo non debent humano iudicio: ergo nec divortium fieri ex aliqua causa.

5. Item, non est reddendum malum pro malo: quamvis uxor fornicando iniurielur viro, vir debet ei reddere malum: ergo non debet eam

6. Item, sicut dicunt canones% utroque forninon potest alter ab altero separari; sed maculpa est, cum uterque fornicatur, quam cum tantum: ergo si non polesl fieri divortium ex culpa, nec ex minori.

7. Item, propler defeclum boni prolis, ut pula alter sit sterilis, non potest coniux dimitli: ergo hoc non est minus quam bonum fidei, propler boni fidei malrimonium non solvitur.

8. Item, quaero, qua de causa possit divortium magis ex fornicalione quam ex alio peccato., quia peccat in coniugem, similiter peccare podelrahendo, odiendo; si yero, (mA dividit carergo cum in peccato sodomilico non dividatur videlur, quod ex illo non possit dimitti uxor; nefarium videtur, cum illud sit magis contra llem, quaero, cum in repudio vir et uxor non ad paria, quia uxor non repudiabat unde est hoc, quod in divortio slA paria iusecundum iura'? P)'aelerea, qn-e est difinter divortium et repudium?

c 0 N c L u s 1 0. Ex causa fornicationis culpabilis et singularis divortium fieri polest, postulante innocente.

Respondeo: Dicendum, quod propter fornicationem licilum est fieri divorlium inter coniuges, altero poslulante. — Et ralio huius est, quia Dominus concessit; ratio autem, quare concessit, haec est, quia non servanti fidem, immo frangenti, non tenetur vir fidem sei-vare; et quia directe peccavit conti'a actum matriraonialem, in eodem puniri debet. Concessit igitur Dominus, divortium fieri, hoc exigente aequitale iuris matrimonialis, quae surgit ex hoc, quod alter iniuriatur alteri culpabililer sub- Irahendo ius, quod habebat in corpore sine iniuria alterius. Unde non ex quacumque fornicalione fit divortium, sed ex ea, quae est culpabilis et singularis in altera personarum. Si ergo fornicetur sine cidpa, ut puta per violentiam, vel per ignorantiam, cum credit, alium, cum quo coil, esse virum suum, vel credil virum mortuum et contrahit cum alio; ex tali non fit divortium. — Si vero fornicatio non est singularis: vel quia alter simililer fornicatur, et non potest de hoc alterum increpare; vel etiam, quia alter fornicatur, altero consentiente et prostituente, et tunc est particeps criminis; vel etiam altero occasionem praebenle, ut puta cum repudiavit eam, et illa contraxit cum alio — si ambo veniant ad fidem, tenetur ipsam recipere — vel etiam altero tolerante et dissimulante, ut puta cum cogDoscil eam voluntarie, postquam scit, coniugem fornicari: omnibus istis modis fit quasi criminis particeps; et ideo non fit ei iniuria, el ideo ex causa tali non debet fieri divorlium; quod si fiat ex tah causa propter defectum probationis, peccat ille qui procurat divortium, quia iniuste subtrahit ius coniugi.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod fit ab homine divorlium; dicendum. quod falsum est, immo a Deo fit ex causa iusta. « Non enim homo separat, sed Deus, quos poena damnat, quos reatus accusat, quos maleficium coarctat"».

2. Ad illud quod obiicitur, quod non est reddendum nialum pro malo; dicendum, quod si quis Deul. 24, 1: Si acceperit homo uxorem... scribet libellum repudii etc.

8 lUguI. iuris, regul. I-J: o Frustra sibi fidem quis postulat ab eo servari, cui fidem a se praestitam servare recusat », in VI. — Subinde respicitur Sap. 1 1, 17: Per quae poccat quis, per haec et torquetur. — Pro directe codd. communiler recte.

9 Vat. addil sen lucem, cod. aa tunc, plures codd. el, ei ideo.

uxorem dimittat in ultionem iniuriae, utique peccat; sed dimilti debet propter scandakim proprium evitandum et propter uxoris vilium corrigendum.

3. Ad illud quod obiicitur, quod non debet propter peccatum utriusque; dicendum, quod divortium Don fit, nisi altero petente et allero coniugum alterum repeliente; et quia, quando ulerque reus est, non habet actionem in alterum — quia, in quo iudicat alterum, se ipsum condemnal, ad Romanos secundo — cum autem aller est innocens, potest agere: ideo non est simile.

h. Ad illud quod obiicitur, quod non fit propler defectum prolis divorlium; dicendum, quod non est simiie: quia fornicator peccat in corpus comparis, sed ubi defectus est profis, potest esse sine peccalo, vel saltem sine peccato in corpus viri.

0. Ad illud quod quaeritur, quare fornicatio separet; dicenduni, quod est culpa non tantum contra Deum et contra corpus suum, sed conlra ma-

I. Solutio I. ciuaeslionis deflnila est a Concilio Tridenl. (Sess. XXIV. can. 8.). Divortium ob adulterium concossum in septem casibus non licere, docetur a S. Boniiv. infra dub. I. et a S. Thoma aliisque in ipsa I. quaestione, a B. Alberto, hic a. 10.

De hac. quaeslione: S. Thom., hic a. 1; Suppl. q. 62. chnrd. a Med., hic a. I. q. I. 4. — Durand., de hac et 2 seqq. qq. hic q. 1. — Dionys. Carth., de tota dist. liic q. unica.

II. Quoad 2. quaestionem communiter (cfr. etiam infra dub. 3.) docetur, quod rarissime uxor teneatur se separare a viro adultero; sed vir, utpote ad correctionem uxoris obligatus, quando adulterium mulieris est publicum, a si [adultera] non poeniteat, lenelar, no peccalo eius consentire videatur, dum correctionem debitam non apponit » (S. Thom.,

Secundo quaeritur, ulrum dimittere uxorem fornicariam sit in praecepto. Et quod non, videtur.

1. Primae ad Corinthios septimo dicit Glossa: « Dominus permisit causa fornicationis dimittere uxorem »; sed permissio non est praeceptum: ergo etc.

2. Item, esto quod vir non peccavit, tunc ergo ius habet et actionem in petendo debitum ab uxore, 1 Vers.: In quo enim iudicas alterum, to ipsum condemnas. Cfr. hic lit. Magistri, c. 2. De ipsa solut. vide supra d. 32. a. 2. q. 2. ad I.

2 Hieron., Epist. So. (alias 147.) n. 2, exponens illud I. Cor. 6, 18: Qui nutcm fornicatur in corpus suum peccat, ait: Sunt qui ita cdisserant, quod secundum Scripturam [Eph. 5, 28.] uxor viri corpus sit, et (uicumque fuerit fornicatus, peccet in corpus suum, hoc est in uxorem, dum oam sua fornicatione commaculat ct facit, eam non peccantem sua commixtione peccare. trimonii bonum et conlra coniugii actum el contra corpus coniugis; est enim contra fidem et contra actum matrimonialem; abutitur etiam corpore, quod non est suum, sed alterius: et ideo talis amitlit ius petendi debilum, et quia hoc tolum est in peccato contra naturam, ideo sub fornicatione comprehenditur.

Ad illud quod quaeritur de repudio, dicendum, m quod dilTert repudiumet divorlium, quia repudium fiebat ex indebita causa, sed divorlium ex debita; et illud est permissum, hoc concessum; differunt etiam, quia post repudium non prohibebantur nubere, post divortium autem prohibentur; differunt eliam, quia vir repadiabat uxorem, non e converso; unde non iudicabantur ad paria, in divortio iudicantur ad paria. — Et huius ratio est,quia mulier merilo primi peccati subiecta est viro; sed post reconcilialionem Christi, in quo non. est servus et liber, masculus et femina, omnino quantum ad legem tori ad paria iudicantur. hic a. 2; Suppl. q. 62. a. 2.). Hoc Richard. (loc. cit. q. 2.) intelligit de ea quae « probabiliter praesumitur esse incorrigibilis ». Recentiores etiam vii'um saepe oxcusari posse docent, si ob graves rationes separationem non procuret.

De eadem 2. quaestione: B..Mbert., hic a. 6. — Petr. a III. Secundum canones divortium proprie dictum, sive separatio a toto et cohabitatione, non polest licite fieri nisi iudicio ecclesiastico. Ob specialos circumslantias, ubi aditus ad iudicem ecclesiasticum non patet, etiam privatam separationem nostra aetate interdum excusari posse, nunc communiter doce- De 3. quaestione: S. Tliom., locis citt. a. 3. — B..lbert., hic a. 7. S. — Petr. a Tar., hic a. 3. — Richard. a Med., loc. cit. q. 3. quantumcumque uxor peccet: ergo quahtercumque peccet, non lenelur eam dimittere.

3. Item, ipse vir non tenetur continere, nisi veiit: ergo cum, dimissa uxore, teneatur continere, non tenetur uxorem dimittere.

4. Item, unu.'5quisque polest iniuriam sibi illatam dimittere el peccanti parcere nec tenetur a pec- 3 Cfr. I. Cor. 7, i. — Suporius posl dicendmn, quodfere omnos codd. nddunl quia; forlasse legondum: dicendum, quod hoc est, quia (vel quod ideo, quia).

poenam exigere: ergo quotiescumque mulier in virum adulterando, vir polesl remitergo non lenetur eam dimittere. Contra: 1. Chrysostonius: « Sicut crudelis et est qui castam dimittit, similiter stultus et est qui retinet meretricem»: ergo etc.

2. Item, Hieronymus: «Cummulier se fornia viro separaverit, non debet teneri, ne viquoque sub maiedicto faciat, dicenle Scriptura: tenet aduUeram stultus et inipius estn, decimo Proverbiorum.

3. Ilem, viri est cotiibere et corrigere uxorem: si cohabilat cum muliere adultera affectu niaconsentit sceleri: ergo si tenetur non consenpatet elc.

4. Item, mulier fornicans meretricatur; sed qui meretrici unum corpus e/pcitur: ergo membra Christi non debeant fieri membra metenetur ab ea separari.

publice et perseveranter adulterantem tenetur vir dimittere ex praecepto; non vero hoc potest, si ista peccat in occulto, nec tenetur, si poeniteat. Respondeo: Dicendum, quod fornicans coniux, fornicatur in occulto, aut in manifesto. Si in sic non potest dimittere, quia non potest et non est noslrum de occultis indicare. in manifesto, aul perseverat in malitia, aut ad poenitenliam. Si perseverat in masic, quia scandalizat, et quia vir tenetur corrigere iuxta mandatum cvangelicuDrt, eam dimittere. Si aulem poenitet et se cor-

Ulrum possit aliquis uxorem Tertio quaeritur, utrum possit quis uxorera dimittere propria auctoritale, sine iudi- Ecclesiae. Et quod sic, videtur:

1. Quia Dominus dal iustam sententiam, cum dimilti ex causa fornicationis: ergo si hoc est 1 Hoinil. 32. iii iVatlti. 19, 9. (op. imperfect.). Cfr. C. Szcrudelis (I.), C. 32. q. 1, et hic lit. Magistri, c. 3.

. „,... ctoritates Sanctorum et canonum; unde Hieronymus: « Si vir scit, uxorem deliquisse, el mulier permanserit in fornicalione, et vivit cum ea vir; parliceps esl peccati eius». Tenelur ergo vir uxorem corrigere, ideo et fornicantem dimittere et ratione huius ad lempus continere; nec amittit ius in uxorem, ut patebit; et quamvis debeat dimittere iniuriam, debet tamen corrigere culpam. — Et sic concedendae sunt raliones, quod non tenetur simpliciler dimittere, sed in casu; nec tunc ad omne tempus, sed ad aliquod, pro eo quod non tenetur perpelualiter continere; sed quemadmodum, uxore infirmante corporaliler, lenetur continere ad tempus, ita, uxore infirmante spiritualiler, ad eius correptionem tenetur ad tempus eam repellere, quoniam, quamvis possit culpam indulgere, debet tamen corrigere. Haec enim simul a Domino praecepta sunt cuilibet, scilicet ut proximo suo unusquisque parcat; iterum, quod parcendo corripiat. Et Iiaec duo simul tanguntur Malthaei decimo octavo.

Similiter rationes ad oppositum concedendae sunt in eo casu, in quo mulier indiget aliqua manifesta correptione propler criminis infamiam et evidentiam

4. Tamen quod obiicit, quod est meretrix; dicendum, quod meretrix dupliciler polest cognosci: aut secundum quod meretrix, et sic cognoscitur a non suo, et hoc modo Aposlolus istud vituperat, quia est in contumeliam Christi; polest iterum cognosci utt(xor; et sic in nullius est contumeliam, immo cognoscitur ordinate. — Item,cum dicitur, quod cognoscere meretricem est malum, intelligenda est propositio cum reduplicalione, in quantum scilicet est meretrix, sive affectu meretricio. Et sic patet totum.

dimittere propria auctoritate. de iustitia, et quod a Deo iudicatum est, non indiget ampliori iudicio: ergo sine omni alio iudicio potest eam dimittere.

2. Ilem, Matthaei primo: loseph, cum esset vir iustus, cogitavit occulte dimittere Mariam;

8 Cfr. Iiic lit. Magislri, c. 3, ubi Chrysoslomi et llioron. verba explicanlur.

Glossa dicit, quod fuit « iuslus et pius: iuslus, quia voluit dimittere; Tpius, qtiia noluit propalare»: ergo cum loseph laudetur, quia voluit occulle dimittere; licet ergo sine iudicio Ecclesiae dimillere.

3. Item, possibile est, quod fornicatio nota sil soli viro, sed nihilominus tenetur vir uxorem corripere; sed divortium erat ad correptionem fornicariae: ergo cum hoc non possit probare in facie Ecclesiae, saltem tenelur, si non potest eam dimittere in publico, dimittere in occulto.

4. Ilem, si vir post cognitam fornicationem voluntarie uxorem cognoscit, contrahit irregularitatem et etiam amitlit actionem contra fornicariam: ergo si ad hoc non tenetur, potest uxori debitum denegare, et ila potest eam dimittere.

Contra: 1. Nullus se ipsum debet vindicare, quia milii vindictcwi, dicit Dominus, ad Romanos duodecimo: ergo si mulier peccavit in virum,vir non potest eam propria auctoritate dimittere.

2. Item, nullus iu eadem causa potest esse actor et iudex; sed vir est actor: ergo non debet esse iudex.

3. Item, repudium in Lege non licebat fieri nisi auctoritate iudicum civitatis cum datione libelli: ergo multo fortius nec ia nova lege.

4. Item.si vir propria auctorilate dimitlal uxorem reclamanlem, compellitur eam recipere: ergo praeter ordinem iuris eam dimisit, ergo non videlur etc.

5. Item, matrimonium non potest contrahi in occulto sine peccato; sed facilius est ipsum contrahere quam dividere: ergo in occulto sine peccato non potest dividi. Cognito certitudinaliter adulterio, pars innocens potest propria auctoritate in occulto se separare a toto tantum; sed divorlium manifestum non potest fieri nisi in iudicio episcopi.

Respondeo: Dicendura, quod contingit, uxorem dimitli a viro duphciter: vel quanlum ad torum, pius, clum nollet propalarc; ex conscientia castitatis iustus, ex timore pius. Cfr. August., Serm. Sl. (alias 63. de Diversis) c. 6. n. 9. ut non commisceantur carnaliter; vel quanlum ad torum et mutuam cohabitationem. S primo modo;Coi sic dico, quod vir, comperto et cognito certitudinaliter, quod uxor fornicetur, vel e converso, potest debitum denegare, nec ad hoc tenetur, nisi per censuram ecclesiaslicam compellalur; et tunc, si compulsus debitum reddidit, nullum ei praeiudicium generatur. — Ratio huius est, quia tenetur et de-Rai bet corrigere suam comparem vel coniugem in occulto.

Si autem loquamur de separatione secundo [ modo; sic dicitur divortium, et hoc, quia est in co manifeslo, non debet fieri in occulto, sed in facie [ Ecclesiae; et quia matrimonium est magnum Sa- cramentum, non sub quocumque iudice, sed co- i ram episcopo. Et hoc est quod dicitur Causa Irige- sima tertia, quaestione secunda, capitulo primo,, Saeculares etc.; quod fuit editum in ConciUo Car- 1 Ihaginensi, cui interfuit Auguslinus% ubi dicitur: « Si antequam ad episcopos comprovinciales dissidii causas dixerint, et priusquam in iudicio damnentur, uxores suas abiecerint; a communione Ecclesiae et sancto populi coetu, pro eo quod coniugia maculant, separentur». Et iterum, in eadem quaestione Nicolaus Papa: Non liceat alicui sua auctoritate uxorem suam dimittere. — Unde secundum ius commune te-coi netur iterum eam resumere, quia iniuste exspoliati restitui debent ante litis contestationem; et hoc dico,Re nisi obiiciat ei fornicalionem, quam velit incontinenti probare, vel aliquod consimile. j

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod Dominus sj sentenliam tulit; dicendum, quod falsum est, quia''°l non tulit sententiam, sed expressil; et secundum i illud ius episcopis polestarem sententiandi dimisit.!

2. Ad illud quod obiicitur de loseph, dicendum, quod non est simile: quia tunc propter fornicationem non fiebat divortium, sed homicidium, et lo- j seph tanquam pius limebat mortem Mariae.;

3. Ad illud quod obiicitur, quodsi fornicatio soli ( viro nota est; dicendum, quod tunc debet uxorem I corripere in occulto, non per divortium.

4. Ad illud quod obiicilur, quod contrahit irregularitatem et amittit actionem, si cognoscit voluntarie; dicendum, quod non lenetur eam cognoscere, nec tanien ex hoc debet eam propria auctorilate dimittere.

Quarto quaeritur, ulrum, divorlio celebrato, vir possit aham uxorem ducere, vel uxor ahum virum. Et quod non, videlur.

1. Primae ad Corinthios seplimo: Praecipio ego, sed Domimis, uxorem. a viro non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam.

2. Item, Augustinus de Bono coniugah: « Manet inter vivenles coniugale vinculum, quod nec separatio nec cum alio coniunctio possit auferre».

3. Item, ratione videtur: quia, si alter posset nubere; cum niatrinionium non claudicet, posset uterque nubere: ergo quoliescumque aliqua vellet habere aliuni virum, pnsset habere fornicando; quod stultum esl dicere.

4. Item, si propter fornicationem solveretur omnini) niatrimoniiim: ergo si aliqnis cognosceret uxorem,ex quo fornicata est, cum iam non sit inter eos matrimonium, peccaret mortaliter; quod est inconveniens dicere.

CoNTRA: 1. Osee secundo: Ipsa non uxor mea, et ego non vir eius; Glossa: « Quia pristinos errores non reliquit»: ergo anima, quae non relinquit errores, non est uxor Dei: ergo a simili, si ita est in signato et in signo, mulier, quae fornicationes non relinquit, non est uxor viri; et si hoc: ergo vir potest cum alia nubere.

2. Item, Matthaei decimo nono: Qui dimiserit uxorem et aliam duxerit, excepta causa fornicationis, moechatur: ergo si recta est exceplio, licel ex causa fornicationis uxorem dimittere et aliam ducere.

3. Item, ratione videtur: quia adulterando divisit carnem suam; sed Sacramentum matrimonii est, quod sint duo in carne una; ergo Sacramentum per fornicalionem solvitur: ergo non est ibi amplius matrimonium.

Rationes ad oppositum probant, quod divorlium non potest fieri nisi in facie Ecclesiae, cum sit publicum; et hoc est verum.

4. Uem, post divorlium vir in nullo tenetur uxori, nec in quantum ad debitum solvendum nec quoad cohahitalionem: ergo aliquis est a lege uxoris solutus; et si hoc; cum vir solutus a lege uxoris possit contrahere, videlur etc. Divortium ob aduUerium factum non separat matrimonium, dummodo legitime fuit contractum, quoad vinculum, sed lanlum quoad debilum et cohabitationem.

Respondeo: Dicendum, quod divortium potest fieri dupliciter: aut quia personae erant illeqitimae 7 7 f 1.... ad conlrahendum ad invicem simpliciter; et tunc uterque potest alteri nubere, sicul supra dislinctum est. Potest eliam fieri propter crimen fornicalionis; et tunc i:on polest contrahere nec vir nec mulier; quia, cum essent personae legilimae, fuit inter eas Sacranientum, quod est vinculum insolubile. Unde divortium non est separatio quantum ad vinculum sacramentale, sed quantum ad debitum et cohabitationem.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod anima fornicatoris non est uxor Dei; dicendum, quod matrimonium non est Sacramentum huitis principaliter, sed coniunctionis divinae naturae el humanae, quae nullatenus solvitur; ideo non est simile.

2. Ad illud quod obiicitur de exceptione Domini, dicendum, quod exceptio non refertur ad utrumque actum, sed ad alterum tantum, scilicet ad actum dimissionis; unde oratio illa tres habet causas veritatis; unde quia procedit ad alteram tantum, fit consequens.

3. Ad illud quod obiicilur, quod solvilur Sacra- 9 Lit. Magislri, d. XXXI. c. 2; XXXI V. c. I, ibique Comment. a. I. q. 2; et d..32. a. i. q. 2. in corp.

Superius voci simpliciter cd. 1 cum pluribus codd. perperam praemittit non tamen. Inferius pi'o quin, cum plures codd. quia tim, cod. aa quia cum tunc.

nienlum: dicenduin, quod isUid noii cst dc necessilate Sacramenti, quod caro sit indivisa, sed de nobilUale et dignitate. Quainvis enim caro allerius dividatur, nihilominus sunl. duo in carne una.

/;. Ad illud quod obiicilur, quod post divortium

I. Vinculuiii iii;itn'iiionii Chrislianorum riiii ci tonsummuli luilla,-iuct«riliilo liuinana niilloquc in cusu, nc ipsius quidcni iidultcrii, solvi posse, s)cctat ad ficlcm cutholicain. Iloc Concil. Trident. (Sess. XXIV. can. 7.) definivil ccntra doctrinain Protoslantium ct otiam conlra Graecos, apud quos viget praxis solvendi malrimonium jiroplcr supcrvcnicns adultoriuni. Conimuniter auteni tenetur, ipso iure nulurae iiialrimonium legitimum quodcumque esse pcr so indissolubilc; quod innuitur eliam prop. 67. Syllabi a Pio IX. damnata. — Do Iiac (iiiacstiono cfr. su)ra d. 27. a. 3. q. 1. i.

Utrum posL divortium 'possint Quinlo quaeritur, utrum posl divorlium possint vir el uxor invicein reconciliari. El quod sic, videtur.

i. Primae ad Corinthios seplimo: Si cliscessetixor a viro, praecipit, manere inmiptam, aul viro suo reconciliari: ergo potest ei reconciliari.

Item, quod vir innocens possil reconciliare uxorem invilam, videtur:

2. Quia non peccavit, ergo nihi! amisit de iure suo, ergo potest petere debilum: ergo illa tenelur reddere.

3. Item, vir non tenetur continere, quia non obligatur, nec ex voto nec ex poena: et non potest alterani ducere: ergo potesl sibi uxorem propriam reconciliare.

Item, quod fornicaria possit reconciliare virum invitum, videtur:

4. Esto quod sufficienter egerit poenitentiam, remissa est culpa et poena: ergo cessat causa divortii: ergo « cum, cessante causa, cessel effectus »,

videlur etc.

0. Item, possibile est, virum fornicari; scd fornicante viro, compelit exceptio contra virum petentem divortiuin: ergo pari ratione competit actio mulieri ad repelendum virum.

Contra: 1. Regula est in canone, Causa sexta, quaestione quarla: « Quod seinel bene definitum est nulla debet ileratione retractari »: ergo cum divortium sit celebratum per definitionem Ecclesiae, palet etc. colKibitaiioiicin ijnporlat. (l'ro Ires Vat. duas). — De locutione ires habel causas verilatis cfr. loni. III. ])ag. 252, nola 7, ct dc sophisinate secundum cuHSeqticns supra pag. II, nota 10. — l'i'0 fil conse<iuciis iilurcs codd. facil cunsequcns. vir in nullo tenetur uxori, nec e converso; dicendum, quod quamvis nihil lenealur reddere, niiiilominus tamen sacrameiUaiiler est ligatus; et quia esl ei alligatus, quanidiu vivit: ideo non potest altert alligari.

Dc, cadeni i. quaestione: Scot.,-supra d. 26. q. unica n. 10, d. 33. (j. 3. n. 4. seqq. — S. Thom., hic a. o; Suppl. q. 62. a. 5. — B. Albert., Iiic a. -5-16. — Pctr. a Tar., liic a. 8. — Bichard.

II. De se(i. (5.) quaestione: S. Thom., locis citt. a. 6. — B..lbert., hic a. 11-13. — Petr. a Tar., liic a. 6. — Uichard. a Med., hic a. 3. q. 2.

III. Ultima (6.j quaestio ab aliis non tracliitur specialiter, scd princi)ia tanguntur in praecedentibus, praesertim supra d. 32, de solulione debiti. el mulier inuicem reconciliari.

2. Item, uterque potest servare continentiam et vovere post divortium: ergo unus non habet ius in altero: ergo si non liabent invicem ius, non possunt invicem reconciliari amplius.

3. Item, quod fornicanti non competat actio in alium, videtur: quia regula est in iure % quod «actio semel perempta non resuscitatur »: ergo si ex fornicatione amisit ius petendi debilum, patet elc.

h. Item, quod vir non possit sibi reconciliare fornicariam, videtur, quia in iudicio petiit et obtinuit separationem: ergo renuntiavit iuri petendi debitum; et si hoc, cum non possit agere ex eo cui renuntiavit, videtur etc.

c 0 N c L u S 1 0. Reconciliaiio fieri potesl, utraque parle consenliente, vel nocente tantum refragante; non vero vel utraque clissenliente, vel innocenle Hespondko: Dicendum, quod ad reconcilialionein faciendam aut xilerque concordat, TLUluierque discordat, aut unus petit el aller repugnat. — Si uterque concordat, absque dubio fil; si uterque discordat, nec potest nec debel fieri, nisi (iat propler scandalum Ecclesitie, quae scandalizatur, pro eo iiuod ulerque foiDicalur publice. Si aulem alter petit, aut nocens pelil innocentem; et sic non debet cogi ad reconciiiationem. Aut innocens nocenul vir caslns uxorem aduUeram; et sic, ipsa invita, debet reconciliari per iudicium licclesiae, quia, sicut dicunt iura, « quod in meum favorem introductum est in meum damnum non debet retorqueri ». Aut nocens nocentem petit, ut mulier, quae prius est fornicala, repetit virum, qui est post di- 4. vorlium fornicatus; el sic reslitnendus esl maritus uxori invitus, non quia aclio mulieris resuscitata sit, sed in poenam fornicationis viri, quia abusus est privilegio liJDertatis. Qnanliimcumque tamen mulier faciat poenitentiam, nunquam acquirit ius in virum, ipso nolente, nisi vir fornicelur; et hoc propter contumeliam, quam inlulit malrimonio, quia directe peccavit contra bonum fidei. — Ex his patet solutio obiectorum ad primam partem.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod non est relractanda sententia; dicendum, quod hoc verum

Utrum possit fieri

Sexto et ullimo quaeritur, ulrum possit fieri divortium, si non praecedat aliqua culpa. Et quod non, videlur.

1. Primae ad Corinthios septimo: Praecipio no7i cQo, ssd Dominus, uxorem a viro non disceexcepta causa fornicationis: ergo praeceptum est, quod non separentur; sed contra praeceplum non potest quis facere, quin incurrat culpam: ergo etc.

2. Item, Ambrosius super Lucam: « Dimittis uxorem sine crimine; putas hoc tibi licere, quod lex divina prohibet »: ergo hoc est prohibitum, sine crimine dimillere.

3. Item, verbo ipsius Domini, quod est firmius inter cetera, Matthaei decimo nono: Qui dimiserit jixorem suam nisi ob fornicationem, moechatur; sed per fornicationem, sive accipiatur large, sive stricte, semper inlelligitur culpa: ergo etc.

4. Item, qui legitime coniuncti sunt ad perpeluam et individuam vilae consuetudinera ex raatrimonio sunt ligati; qui ergo contra hoc facit, nisi habeat causam, quare debeat rationabiliter facere, est, quantum est de rigore iuris, non lamcii quantum est de favore personae innocentis, ul dictum esl.

5. Ad illud quod obiicitur, quod uterque potest vovere continentiam; dicendum. quod falsum est: (uia fornicans non polest, nisi alter consentiat: et nisi post poenitentiam velit eam recipere, episcopus polost eam licentiare, iit intret religionem.

6. 4. Ad illud quod obiiciLur, quod aclio iimlieris est perempla, et quod vir renunliavit iuri suo; (licendum, quod falsum tst: quia actio mulieris non perimitur simpUciler, sed sub condilione, scilicet si vir permanserit continens; et ratio huius esl, quia vinculum semper manel. — Vel potest quod actio non vivificatur, sed de novo datur vel acquiritur a iure ob peccatum viri. — Simililer sequens est falsum, quia vir non renuntiat iuri suo simpliciter, sed ad tempus '-. si non praecedat aliqua culpa. malrimonio facit iniuriam; et non est sine peccato facere iniuriara Sacramenlo: ergo etc.

b. Item, priniae ad Corinthios septimo: AIUgatus es uxori? Noli quaerere solutionem: ergo nisi interveniat culpa sive peccatum, videlur, quod non liceat facere divortium.

Contra: 1. Sicut habetur Exlra, de Conver-, «. 1-, sione coniugatorum, vir et mulier possunt, si volunt, ex consensu mutuo reiigiones intrare diversas, eliam si non praecedat culpa; sed hoc non fit sine divortio: ergo etc.

2. Item, unusquisque polest licite renuntiare iuri suo: ergo et quoad cohabitationem et quoad debilum solvendum potest absolvere: ergo etc.

3. Item, uxore volente intrare monasterium, vir potest promoveri ad sacros ordines et ad episcopatura; et hoc totum sine culpa, sicut dicitur de Conversione coniugatorum, Sane si coniugati: ergo etc.

luxta hoc quaeritur, utrum necesse sit, utrum- 1 II 1 T que votum solemne emittere ad hoc, quod divortium possit fieri, et quare.

5 Vers. 9: Quicumqun dimiserit... fornicationem, et aliam duxerit, moeehatur. — De diversa acceptione fornicolionis cfr. infra d. 39. dub. 3.

Divorlium dne culpa praecedente non potest fieri, nisi utroque ad altiorem slatum voluntarie Iranseunte et volo solemni se obliganle.

Respondeo: DiceiKliim, quod divorlium inler legitimas coniuges polest fieri dupliciler: aul ut in eodem stalu persislanl, aut ut ad frugem melioris vilae transeant. Si, ut in eodem slatu persistanl; j. tuiic nou debet fieri, nisi maiiifesla culpa praecedat, lum propler periculum, tum propter scandalum. — Si, ul ad frugeni melioris vitae transeant; tunc aul utercjue esl voluntarius, ant aller invitus.

2. Si ulerque esl voluntarius; lunc polest fieri sine culpa, ita tamen quod uterque volum solemne emittat, el uterque habitum religionis assumat, nisi sit lalis persona, « de qua nuua possit oriri suspicio»,

!n parte ista sunt dubitationes circa liUeram, et primo super hoc quod dicit: Nequit adultera uxor dimilti a viro; quaeritur, utrum vir, qui fornicatur in occuUo, possit dimillere uxorem, quae fornicatur in aperto. Et quod sic, videtur: quoniam vir potest agere contra uxorem, et illa non potest excipere conlra virum, et si excipit, nihil valet, cum noii possil probare. — Iuxla hoc quaeritur, in quibus casibus competat uxori excipere contra virum pelentem divortium.

Respondeo: Diceiidum, quod talis vir fornicans non debet cam diiniltere nec polest sine peccato in conspectu Dei, licet possit in conspectu Ecclesiae, pro eo quod uxori non defuit iiis excipiendi, quamvis desit probalio. Argumentum est Causa trigesima secunda, quaestione sexta per totum. Si lamen vir egisset poonitentiam, et illa accusata nollet agere poenilentiam, sed perseveraret in adulterio; creditur tuiic, quod vir possit eam accusare et dimittere per sententiani; si vero vir esset in crimine nolorio, sicut uxor, uou posset. — Unde septem sunt casus, in quibus secundum iura adullera polest excipere contra virum. Primus est, si fornicari convincitur; Causa trigesima secunda, quaestione sexta per toquae, voto solemni emisso, polerit remanere in domo; sin aulem, oportet, utrumque converti, sicut expresse in pluribus decretalibus tangitur de Conversione coniugatorum: rursus, et tale divortium fieri debet per personam publicam, maxime per episcopum. — Si autem alter vult cohabitare; nullo modo fieri potest nisi per culpam praecedentem.

Et secundum hanc dislinctionem respondetur argumenlis faclis ad ulramque partem, sicut patet aspicienti -. — Verumtamen quod ultimo dicit Apostolus, quod alligdtus non quaerat solulioneni, hoc non dicit, ul dehortetur statum altiorem, sed ut a communione reraoveat inslabilitalem, et ut ostendat, in quolibet slatu hoininem posse salvari. Unde illud intelligilur, quod non quaerat solutionem, scilicet in praeiudicium uxoris, sicut nec servus libertatem in praeiudicium domini tum, et Extra, de Divorliis. — Secundus, si quis prostituit eam; Extra, de Eo qui cognovit consanguineam uxoris suae, Discretionem etc. — Tertius, cum credebat maritum in bello defunctum et nupsit alii; Causa trigesima quarta, quaestione prima: Cumper bellicam. — Quartus, si cognila fuit latenter ab aliquo, quem credebat esse virum suum; Argumentum Causa trigesima quarta, quaestione prima — Quinlus, si fuerit vi oppressa; Causa trigesima secunda, quaestione quinta, Proposito etc; hoc aulem intelligendum est de vi absoluta, non de metu. — Sextus, quando reconciliavit eam sibi post adulterium et petiit debitum; Causa trigesima secunda, quaestione prima. — Septimus est rarus, si infidelis repudiat uxorem, et illa ducit virum alterum; si veniat ad fidem, debel eam recipere, non obstanle, quod fuerit fornicata; Extra, de Divortiis, Gaudemus.

DuB. H.

llein super hoc quod dicit: Cum lanto grauius eos puniri oportuerit elc.; quaeritur: quis gravius peccat, utrum innlier, quae adulteratur, quam vir, vel e converso? Et quod magis vir, videlur litlera dicere. — Item, sexus muliebris est infirmior et ad cipere, nOn obslanle aduUerio,.si stelerit cum secundo, postquam primus veiieril.

pronior pernaturam: ergo magis excusatur culpa. — Sed conlra hoc est, quia sexus mulienaluraliter esl verecundior et viro debet esse ergo videtur, quod gravius peccat, si Respondeo: Dicendum, quod ista duo crimina hal)ent sicut excedentia et excessa. In hoc enim, sexus virilis est stabiiior per naturam et deregere feminam, gravius peccat adullerando; sed vir maiorem habet impulsionem ad luxuriam forlitudinem caloris el quia maiorem habet, nec est ita sexus verecundus per naluram: est, quod mulier gravius peccat, et ideo maior peccalo mulieris orilur infamia tam viro quam Unde aliquo modo verum est hic quod di- Gregorius de carnaHbus vitiis, quod sunt miculpae, sed maioris infamiae. — Fere enim in vitiis islud reperitur, quod ad invicem comse habent ut excedentia et excessa. — Verummagis excedat: videtur,quod mulieris, quia magis laedit virum et minus impuisivum, hcet sit minus fortis ad resislenillud enim recompensatur per humanam ve-, (juac debet eam retrahere nnillnm.

DUB. ill. ilem quaeritur de hoc quod dicit Chrysostomus:

enim esl turpiludinis qui celat crimen Videtur enim male dicere, quia Proverbioundecimo: Fidelis est qui celat crimen amici: bonum esl criraen celare. — Item, qui scieninfamal alterum aufert ei maximum bonum: graviler peccat. Respondeo: Dicendum, quod celare est dupliaut cnm scil, sed lamen est occuUum aliis, non detegit; aut cum scit apertum et notum et cooperit. El [wmmm est fidelitatis, &evero est praebero patrocinium sceleri. — aliler, cclare hoc esl dupliciter: aut in praecorrepiionis, aul in supportationem pecct inlirmi; et primum est malum, secundum esl bonum. — Vel aliter, celare crimen esl aut personae, quae potest prodesse;mt quae potest otewe; primum esl malum, licilum. Et sic palet illud.

DuB. IV.

Item super hoc quod dicit Auguslinus: Quod tibi durum videtur, ut post aduUerium tibi reconcilietur coniuxelc.; quaerilur, si senlenlia divortii lata est per errorem, et posl vir promotus est ad sacerdolium; si error Ecclesiae et deceplio pateal, ulrum reddendus sit uxori, si ipsa non vult continere. Et quod sic, videtur: quia mulier habelMt ius suum, et salvo iure mulieris non poterat continentiam vovere contra voluntalem uxoris.

Respondeo: Dicendum, quod inducenda est ad continenliani; quodsi manifesta deceplio in latione prioris sententiae appareat, et ipsa non vult continere; debet vir suus sibi reddi. Verumtamen ille non poterit petere debilum, quoniam, quanlum in se fuit, continentiam vovit; el hoc dico, nisi mulier fuerit fornicata.

DuB. V.

item quaeritur de hoc quod dicit: Et insuper moechae iuramentum dedisse elc. Videtur enim velle, quod fides superaddita impediat suum iuramentum. Sed videlur, quod non: quia licitum est hanc ducere uxorem post mortem viri: ergo licitum esl promittere: ergo propler illam promissionem non debet impediri sequens matrimonium, sed confirmari: si ergo simplex adulterium non impedit, videtur, quod nec impediat cum fidei datione.

Respondeo: Dicendum, quod talis fides non est fi,des, sed potius infidelilas, pro eo quod est contra bonum fidei, quo uxor tenetur alligata viro; et ideo, cum in fidei datione matrimonia inchoentur, et talis fides matrimonio repugnet; non initiat, immo simpliciter inhabiles reddit, quia nec iniliari amplius inter tales personas potest nec consummari. Similiter, si alter in mortem viri machinetur propter contrahendum matrimonium, polius se facit inhabilem, quam se reddat habilem.

Quod ergo obiicitur, quod est licitum; dicendum, quod non est, tum quia fit ex mala causa, tum quia est occasio multorum malorum; et ideo, si iurat, non obligatur ad iuramentum servandum, sed potius ad poenitentiam faciehdam pro iuramento male et inordinale emisso. Et sic patet illud. quaerit umicitias. — Pro ary. seq. cfr. ibid. 22, I: Melius est nonien bonum quam divitiae multae.

Cap. I.

De servis.

Nunc ile conditione vicleamus, an valeat conitigiurn dividcre. — « Ad quod dicimus, quia nou negaUir ingenua posse nubere servo; sed si nesciUir esse servilis condiUouis, libere polesl, diniiui, cum servitus eius fuerit deprehcnsa », secundum illud: « Si quis ingenuus homo ancillam allerius uxoreni acceperit et aej. stimat, quod ingenua sil; si ipsa feniina fueril postea in servitute delecta, si eam a servitute redimei'e potest, faciat; si non potest, si voluerit, aliam accipiat. Si vero aucillam eam scierat et collaudaverat, post eam ut legilimam habeat». Item ex eodem: « Si femina ingenua acceperit servum, sciens, quod servus essel; habeat eum, quia omnes unum patrem habennis in cselis, uua lcx erjl viro el feminae». « Cum dicilur: sciens ilium servum, datur intelligi, quod si nescierit, illum servu.m esse; non cogitur manere cum ipso. Si enim condilionis dolum patitur, non cogitur adhaerere ei cuius fraude decepta est. Si autem scierit vir conditionem mulieris, vel e converso; non va= let eam dimiUere». Unde Zacharias Papa: « Si quis liber ancillam in malrimonio acceperit; non habet licentiam dimittendi eam, si consensu amborum coniuncti sunt, nisi ob fornicalionem »; de illis agit, quibus alterutrius conditio nota esl, quando coniunguntur.

Cap. II.

De copula servi et ancillae diversorum

«Quaeritur eUam, si servus unius ancillam allerius acceperit, an sit inter eos coniugium». De hoc ita cst slatutum: « Dictum est nobis, quod quidam legitima servorum matrimonia potestativa quadam praesumtione dirimant, non attendentes illud: Quod Deus coniunxit homo non separet. Unde nobis visum est, ut coniugia servoi-um nou dirimantur, eliam si diversos 2. dominos habeant; sed in nno coniugio pei-manentes, dominis serviant suis. Et hoc in illis observandum est, ubi legalis coniunctio fuit et per voluntatem dominorum». — Attende finem luiius capituli, ubi videtur 1 Gralian., super C. Si quis ancillam (3.), C. 29. q. 2; seq. locus C. Si quis ingenms (i.), ibid.; lertius Si femina innui, praeter volunlatem dominorum inter servum et ancillam non posse conlrahi coniugium, vel si contrahilur, non esse ralum. — Quibusdam tamen videtur, inter eos posse fleri coniugium, dominis ignorantibus!

Cap. III.

De viro, qui se facit seroum, ut dividatur

ab uxore.

Illud eUam notandum, quod si mulier « virum li- 1 berum acceperit, et ille, nt causam praestel dissidii, se alicuius servum fecerit; nec uxorem dimittere, nec illa ob vinculum coniugii iu servitutem redigi potedum, quod quidani ingenuus ingenuam acceperit uxorem et i)osl filiorum procreaJionem occasione divortii cuiusdam se servum fecerit. Ulrum mulierem necessario tenero debeat, et si tenuerit, an illa etiam servituti

subiici debeat; quaesitum est. ludicatum est, uxorem minime debere dimiui, non tamen ob Chrisli legera mulierem in servilulem redigi, dum ille non ex consensu coniugis se servum fecerit, quem liberum ipsa maritum acceperat ».

Cap. IV.

De aetate contrahenlium.

Hoc etiam sciendum est, quod « pueri ante qua- D"'i tuordecim annos et puellae ante duodecim secundum leges mali'imonium inire nequeunt. Quodsi ante praedicta tempora copulam inierinl; separari possunt, quam- vis voluntate et assensu parentum iuncli fuerint. Qui i vero in pueritia copulati post annos pubertatis nolunt se relinquere, sed in coniuncUone permanere; iain ex [ hoc efiiciuntur coniuges et deinceps nequeunt sepa- i rari"». liem: « Sponsalia ante septennium contrahi Orat non possunt; solo enim consensu contrahiintur, qui intervenire non potest, nisi ab alterutra parte intelligatur quod inler eos agitur». — Duo illa exsecuU sumus cum aliorum quorundam adiectione, quibus coniugium solvi potest, nec tamen solvi semper necesse esl. Nunc de aliis, quae personas illegilimas penitus faciunt, addendum est et primuin de ordine.

Nunc de conditione videamus, Supra egit Magister de irapedimentis, in quibus malrimonium, quia ille qui contrahit, non

se ligare propter defectum virtutis. Hic agit

illo impedimenlo, quod impedit, quia ille qui

non potest se ligare propler conditionem

Et dividitur haec pars in duas. In prima de conditione, quia est defectus iiberta-

In secunda vero, quia, quanto lempore heres

esl, nihil differt a servo, cum sit domiomnium agit de pueriii aetate, ibi: Hoc etiam

est, quod pueri ante annos quatuordecim, delerminat, quod pueri non possunt contrahere anle annum decimum quartum.

Ad intelligentiam praesentis distinctionis secunduo, quae determinat Magister, duo principaquaerunlur. Primo quantum ad primam partem distinctionis

de conditione servilutis. Secundo quantum ad secundam quaeritur de

Utrum conditio servitutis cum Circa prinium sic proceditur et oslenditur, quod

cum conlradictione domini impediat matri-

: i. Quia servus non potest intrare religionem,

suo contradicente, sicut dicunt iura -, et si compellitur exire, et pro nullo habelar vo-

: si ergo non potest se obligare Deo per volum,

minus nec mulieri per matrimonium.

2. Ilem. servus, cnntradicente domino, non podominus pelat servitium, et uxor tunc petat debitum; sed utrumque reddere est impossibile: ergo si nullus potest se obligare ad incompossibilia; si est servus, non potest contrahere.

b. Item, conditio enumeratur inter irapedimenta matrimonii; sed haec est servitus: ergo etc.

Contra: 1. Ad Galatas tertio: In Chrislo Iesu cst servus necjue Uber: ergo nec quantum ad Sacramenta Christi et Ecclesiae est ditinclio servi et liberi: ergo nec in malrimonio.

% Item,.«ervus et dominus sunt pares in concupiscentiae morbo, ergo et in remedio; sed remedium concupiscentiae carnalis est matrimonium: ergo in hoc sunt pares: ergo unus non potest allerum impedire.

3. Ilem, servitus est de iure positivo; sed matrimonium est de iure naturali: ergo si ius posilivum non praeiudicat nec impedit ius naturale, nec servitus matrimoniura.

4. itera, sicut servus tenetur obedire domino, ita et filius patri; sed in hoc filius non tenetur obedire patri, ut habitum est supra et ostensum quantum ad matrimonium contrahendum: ergo nec servus domino. Conditio servitutis non impedit matrimonium, etiam contradicente domino.

Respondeo: Dicendum, quod secundum ius novura conditio servitutis non impedit matrimonium, etiam domino contradicente, vel dominis, quia Sacramenta ecclesiastica omnibus sunt coramunia, et servus etiara coniugatus potest suo doniino debita servitia exhibere; unde per matrimonium non subtrahitur a domini potestate.

1. 2. Ad illud ergo quod obiicitur de religione,

I. Non ipsa conditio servitiuis, scd error cii'ca lianc qualitateiii personae est impedimentum dirimens, ut explicatur in tota 2. quaeslione; infra autem in dubiis 1-4. plures casus huc spectantes solvuntur. A nonnullis illius aetatis auctoribus haec omnia dilTusius tractantur.

De 1. et 2. quaestione et illis casibus: Scot., hic q. I. — dicendum, quod in religione rehgiosus omnino sub- siiij est praecepto religionis quantum ad omne tempus, et ideo absolvitur ab orani alia poteslate; et quia non potesl nec debel auferri ius doraini, quod habet in servnra, ipso invito: ideo patet etc. Non sic in matrimonio, quia adhuc servus est. — Et per hoc palet illud de ordine, quia promotus ad ordines sacros hoc ipso efficitur liber.

3. Ad ilhid quod obiicitur, quod Transfertur in raulierem polestas viri; dicenduni, quod non sim-se pliciter transfertur — quia uxor non dicitur domina viri — sed quoad actum coniugalem, quanlum ad quem nullam habebat potestatem dominus super servum; et ideo quanlum ad iiUim aclum transferre potest, licet non ita libere, sicut unus alius, ut videbitur

4. Ad illud quod obiicitur de redditione servitii, dicendum, quod servus aut conlrahit, dominoDis conseniiente, aut contradicerUe. Si consentienle &oi cum concedens aliquid concedat et illa quae ad illius ius pertinent% et ad matrimonium pertinet reddilio debiti, cum uxor petat; uxore peiente dcbi-! tuin, et domino aliud iraperanle, lenetur et deljet non obedire domino, sed uxori. — Si aulem, domino contradicente, contractura est; cum dominus suo j iure privari non debeat, ex ulraque parte pari imminente periculo, debet domino obedit'e. Quodsi soli raaius periculum sit ex parte uxoris, quia timet la- i psum in fornicalionem et non timet graviter dominum offendere; debet secundum legem caritatis di- -»'' vinae debitum prius uxori reddere quam exsequi i imperium doraini.sui. Regulariter taraen tenendura soij est, quod cuiu contrahit cum servo scienter, doraino conlradicente, vel e converso, sibi praeiudicat. ut, ius petendi non habeat, quando obsequium postu- labit; et ideo servus ncn obligatur hac repugnantia, I quia tenetur debitura solvere, cuiu nullum praeiu-; diciura domino generatur. l S. Thom., hic a. 1-3; Suppl. q. 52. a. 1-3, — B. Albert., hic a. 1-5. — Petr. a Tar., liic q. I. a. 1-3. — Richard. a Med., hic a. 1-5. (in novem quaest.). — Durand., hic q. 1. 2. — Dionys. Carlh., de his et de 3. q. hic q. unica.