Distinctio XXXIX

« Pressius in I. de Abraham, c. 9. n. 84; refertur a Gratiano, C. 28. q. 1. c. 13, et a Magistro, liic c. 1.

permissum et concessum, ubi non timebatur in idololatriam, sicut in loseph et Moyse. Ratio autem, quare prohibnit gentes illas et non fuit duplex: una, quia iudicaverat omnes reos alia, quia obstinatae erant in malo. In noYO testamento aho modo est, quia infideest dupliciter: aut quia caret fide, ant quia cafidei Sacramento. Si quia /ide tantum, sic tahs ubi nola est, impedit matrimonium, sed dirimit iam contractum, ut si catholicus concum haeretica baplizata. Si autem sit infidequia caret fidei Sacramento, ulputa baptismo; Sacramentorum ecclesiasticorum et fidehum et fundamentum est baptismus, fidelis, qui habet secundum Sacramenta Ecclesiae, si lah contrahat, nihil facit, etiam si sit fidelis, tamen non habeat baplismum; unde dirimit contractum. Cultus ergo disparilas praestabat impedimentum lege veteri non simpliciler, sed ubi nietuebalur et divinum aderat iudicium, et super addilum erat mandatum. Sic et in nova impenon simpliciter sive de se, sed ob vitationem peet diversitatem Sacramenti baptismi et inhibiecciesiastici statuit, quae ortum habet a praedictis. 1. 2. Et sic patent duo prima obiecta.

3. Ad illud aulem quod obiicitur, quod sancti-

4. Quoad tres huius articuli quaestiones solvendas vi-x alia differenlia inter magistros, nisi quod pauci posteriores concommunem sontentiam, cui subscribit S. Bonav. (cfr. q. I.

falso opinantur, matrimonium inter fidelera et infidelem posse conuahi validc ipso iure divino, non tanlum ecclequod bene confutat Scot. (hic q. unica n. -5.); qui aliquem modum loquendi, vel polius argumenta a Ri- De I. quaestione: Scot., hic q. unica n. -i. ubi et de 2 qq. — S. Thom., hic q. unica a. I; Suppl. q. 69. a. 1. B. Albert., hic a. 1-4. — Petr. a Tar., hic q. 1. a. 1. —

Utrum Sacramentum matrimonii Secundo quaeritur, utrum Sacramentum matrisit inter infidelem et infidelem. El quod sic:

1. Innuit Apostolus priraae ad Corinthios sep- Si quis frater uxorem habet infidelem etc;

uxorem cui cohabitandum; sed non fuit uxor coiitraclionem, quae fuit post fidera, sed ergo elc. 1 Cod. K (I a secunda manu) addit impedit contrahendum Pro eliam si sit codd. R S T pcr5eram nisi sit. Superius post contracto cod. U addit m infulelitale. ficatur mulier; dicendum, quod loquitur Apostolus de matrimonio contracto ante cultus disparitatem, quod dicit manere, quia fides viri plerumque salvat occasionaliter sive sanctiflcat mulierem, sicut fides parturit filios l

4. Ad illud quod ohiicitnr de disparitate morum etc.; dicendum, quod non est simile, quia disparitas fidei facit disparitatem Sacramentorum, non sic disparitas morum,quia Iwni et mali conveniunt in Sacramentis. Non tamen disparitas fidei semper facit disparitatem in Sacramentis, sed ealenus, qua facit, impedit. Praeterea periculosior est.

b. Ad illud quod obiicitur, quod est commune utrisque; dicendum, quod eatenus est commune, qua est legis naturae, sed non in quantum Ecclesiae; et quia, si fidelis contrahit, Sacramentum eius iam est Ecclesiae: ideo in hoc non communicat cum infideli, immo multum distat.

6. Ad illud quod obiicitur, quod non est contra aliquod bonum matrimonii; dicendum, quod falsum est, immo est contra bonum prolis, quia alter coningum de facili potest impedire, ne proles Domino dedicetur; est etiam contra bonum fidei propter periculum fidei; est etiam contra bonum Sacramenti, quia ex parte fidelis matrimonium natum est esse ratum et insolubile, cum sit fundatum super Sacramentum fidei; ex alia parte est contritum, quia non habet fundamentum Et sic patet ihud. Richard. a Med., hic a. 1. q. I. — Durand., de hac et seq. q. hic q. 1. — Dionys. Carlh., de tota hac dist. hic q. unica.

II. De 2. quaestione praeter cilt. locos: S. Thom., locc. citt. a. 2. — B. Albert., hic a. 10. — Petr. a Tar., loc. cit. a. 2. — Richard. a Med., hic a. I. q. 2.

lil. In 3. quaestione tanguntur principia catholica circa vitom infldolium, utrum sit somper peccatum, et utrum habeat virtutes Tar., loc. cit. a. 3. — Richard. a Med., a. I. q. 3. In aliis vacat.

IV. De 4. quaesl. alii agunt supra d. 27. (S. Thom., q. 3. a. 2.). contrahi inter infidelem et infidelem.

2. Item, ratione videtur, quia matrimonium est de dictamine legis naturae; sed Jex naturae communis est apud omnes: ergo etc.

3. Item, matrimonium definitur sic: «Matrimonium est maris et feminae coniunctio individuam vitae consuetudinem retinens »; sed hoc est inler infideles: ergo etc. quia, mulii codd. omittunt Praeterea, et edd. impedit. Praeterea.

Kdd. ralione vtriusque.

« Cfr. hic lit. Magistri, c. 6. seq.

4. Item, infldeles haeretici habent vera Sacramenta Ecclesiae — quamvis non habeant fidem, habent verborum formam — ergo si matrimonium apud fideles contrahitur per verba exprimentia consensum; et talis forma est apud infideles: ergo et matrimonii Sacramentum.

5. Contra: Causa vigesima octava, quaestione prima -: « Non est ratum coniugium quod sine Deo est »; sed tale est coniugium infidelium: ergo non est ratum, ergo non est matrimonium.

6. Item, Ambrosius ibidem: «Non est putandum coniugium quod extra Dei decretum est factum »; sed tale est coniugium infldelium: ergo etc.

7. Item, matrimonium est Sacramentum Ecclesiae; sed baptismus est fundamentum Sacramentorum Ecclesiae: ergo non habentes baptismum non habent matrimonium.

8. Item, matrimonium est Sacramentum et signum unionis Dei et animae, sive divinae naturae et humanae; sed hanc non percipiunt infideles nec credunt: ergo non est eorum Sacramentum. MaU'imonium apud in/ideles habet tantum semiplene rationem officii, remedii et Sacramenli;

unde est legitimum quidem, sed non ratum.

Respondeo: Dicendum, quod matrimonium est institutum iu officium et in remedium et in Sacramentum'%- et ista tria complele habet, secundum quod est apud fideles; apud infideles vero habet ista secundum rationem semiplenam. Nam est in officium, quia est procreatio prolis legilimae, sed non ad cultum Dei, apud fideles autem ad cultum Dei. Est in remedium, quia excusat coitum maritalem a culpa, et rursus, datur ihi gratia remittens con-

Utrum matrimonium infidelium Tertio quaeritur, utrum matrimonium infidehum excuset coitum sive coniugalem aclum, ut non sit ibi peccatum. Et quod non, videlur.

Ut diclum est supra d. 26. a. 1. q. 2. — Mox verbo habeant praemittunt edd. tamen.

In principio, ubi liaec verba a Gratiano attribuuntur quidem Augustino, in nola famen adiecta dicitur: Hoc non est inventum apud B. Augustinum. Verum apud Ambrosium in idera c. 7. primae ad Cor. [v. 1 5.] haec leguntur: « Non enim ratuni est malrimonium, quod sine Dei devotione est»; et si- Comment. (olim Ambrosio tributo) super 1. Cor. 7, 13. Cfr. hic lit. Magistri, c. 2. cupiscentiam ratione benedictionis adiunctae; infideles vero maritali affeclu uxores cognoscentes est excusatio a culpa, sed non &A.[nr gratia; 3i.puA fideles utrumque. Est et Sacramentum, quia significat unionem Dei et animae,sive unionem divinae naturae et humanae, non tantum aptitudijie, sed actu; apud infideles vero aptitudine tantum. Et praeterea, ralio Sacramenti maxime consistit in ratificatione vinculi; apud infideles autem vinculum non habet ratificationem perfectam. — Unde distinguitur Causa vigesima octava, quaestione prima quoddam matrimonium ratum et legitimum, ut fideliura; quoddam legitimum, sed non ratum,vX infldelium; quoddam ratum, sed non legiiimum, ut matrimonium contractum a fldelibus in occulto.

Si autem quaeratur, quare matrimonium infldelium non est ratum; dicendum, quod hoc est propter defectum Sacramenti fidei, et propter statum; quia in tali statu iunctus est uxori, in quo potest vinciri vinculo fortiori, scilicet suscipiendo Sacramentum baptismi, et Christo alligari, a quo statu nemo polest prohibere; et ideo polest in casu istud vinculum infirmari. Habet tamen ralitudinem, ut, illo statu in utroque manente, non possit solvi.

1. Et per hoc patet responsio ad illud Augustini: Non est ratum etc.

2. Ad illud quod obiicitur de Ambrosio, dicendum, quod illud intelligendum est sic: extra decretum, id est contra mandatum divinum.

3. Ad illud quod obiicilur, quod est Sacramentum Ecclesiae; dicendum, quod verum est; sed non tantum Ecclesiae, sed eliam legis naturae.

4. Ad illud quod obiicitur de significatione, dicendum, quod etsi non actu repraesentet, tamen habitu; el hoc sufficit ad hoc, quod sit Sacramentura. — Vel dic, quod actu repraesentat, hcet nemo percipiat.

coitum, ut non sit ihi peccatum.

1. Ad Romanos decimo quarto: Omne non est ex fide, peccatum est; sed actus coniugalis apud infideles non est ex fide: ergo est peccaverbis quia est nonnulli codd. interserunt ibi. Subinde post a culpa odd. addunt mortali, omisso maritalem (cfr. supra d. 31. a. 2. q. 1.).

Si iu dicas, quod ibi appellatur fides conscienet illud dicitur non esse ex fide, quod est conconscientiam, sicut exponit Magister in litlera;

tunc de Glossa, quae exponit, quod « omnis infidelium est peccatum »: ergo et vita matripecccatum est: ergo matrimonium non exa peccato.

2. Item, Causa vigesima octava, quaestione capiluio primo: «Non est vera pudicitia cum coniuge sua », et esl verbum Auguergo infidelis non cognoscit coniugem suam et cognoscit pudice, vel impudice: ergo imergo coitus eius non est sine peccato.

3. Itera, Sacramenta ecclesiastica apud haeretiquamvis sint veracia, non tamen sunt utilia, elsi habeant formam, tamen propter inflnnllam liabent efficaciam: ergo pari raapud infideles.

4. Item, haerelicus baptizando peccat mortaliquia non JDaptizat, ut ad cultum Dei perducat, ut ad errorem irahat; sed infldeles non proprolem ad cultum Dei, sed potius ad perin suis tenebris et erroribus: ergo peccoeundo propter prolem. Sed nullus coitus est honestior, qui flt propter prolem habendam: nullus coitus in infidelibus fit sine peccato. Contra: 1. Triplex est pars continentiae, scivirginalis, viduahs et coniugalis; sed inSdeles virginali continendo non peccant, similicontinendo continentia viduali: ergo pari ratione in continentia coniugali. Sed isla est in reddendo petendo debitum uxori: ergo etc.

5. Item, infidelis, qui habet uxorem et cognoeam affectu maritali, cognoscit suam ordinato sed actus transiens super debitam materiam ordinatione affectus est absque peccato: ergo coniugalis in infidelibus est absque peccato.

6. Item, matrimonium excusat a peccato, aut in quantum Sacramentum legis naturae, aut quantum Sacramentum Ecclesiae. Si in quantum legis naturae: ergo cum hoc modo apud infideles, ergo excusat eorum coitum. Si quantum Sacramentum Ecclesiae solum: ergo excusavit ante adventum Chrisli: ergo quotquot adventum Christi uxores cognoverunt, fornicafuerunt: ergo cum hoc sit nefas dicere,redit

7. Ilerii, ubi est matrimonium, ibi est rautua ergo cum apud infideles sit matrimonium, ergo est ibi mutua obligatio: ergo alter alteri tenetur debitum reddere. Sed nullus peccat faciendo id, ad quod tenetur, nisi per malam voluntatem illud depravet: ergo ille qui reddit debitum uxori suae, non peccat.

c 0 N c L u s I 0.

Matrimonium infidelium excusat aliquo modo coitum a culpa-

Respondeo: Dicendum, quod, sicul tactum est in praecedenti problemate, matrimonium infldelium est remedium semiplenum. Et ralio huius est, quia bona matrimonii imperfecte sunt ibi, tum quia in eis deficit fides, tum quia deficit in eis Sacramentum fidei. Quia deficit fidei Sacramentum, ideo non est perfectum Sacramentum sive vinculum, cum possit fortiori vinculo ligari. Quia deflcit des, ideo non est in eis perfectum remedium, quia sine fide impossibile est placere Deo; et quamvis sine fide possit quis in aliquo actu vitare peccatum, quia non agit malum, lamen irapossibile est mereri praemium. Unde sicul aliter est apud infideles continentia, et aliter apud fideles, quia fideles per pudicitiam et vitant poenam et acquirunt palmam, illi vero, etsi vilent poenani, cum a malo cessant, non taraen acquirunt palmam; sic in matrimonio intelligendum, quod apud fideles tum propter meritum fldei, tum propter benedictionem Ecclesiae non solura datur remedium, quod praeservat a culpa, sed etiara datur gratia, quae remittit concupiscentiam. Apud infideles vero nulla omnino datur gratia, taraen, quia coniunguntur secundura divinum statutum, vitant culpam, nisi affectio hbidinosa interveniat, quae etiam apud Christianos actum coniugalera foedat. — Et sic concedendae sunt rationes ostendentes, quod matriraonium apud infideles aliquo modo coitum excusat.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod non est ex flde, ergo est peccatura; dicendum, quod illud intelligitur, sicut praedictura esl et patet ex Glossa, quod non est ex fide, id est « contra conscientiam », quia « qui facit contra conscientiam aediflcat ad gehennara». Sed quod subiungit, quod «omnisvita infldelium est peccatura », hoc diclum est 'per concomitantiam, quia nunquam est sine peccalo, pro eo quod sola fide purificantur peccata; et ideo, quidquid faciant, quamdiu sine fide sunl, absque peccato esse non possunt.

5 Hobr. II, 6.

2. Ad illud quod obiicilur, quod vera pudicilia 1, iion est infidelis etc.; dicendum, quod wra tanlum quantum perfecta; unde dicilur non esse vera, quia non est perfecta. — Sed ista expositio aliquanlulum est extranea; et ideo dicendum est, quod non est vera pudicitia, quia non Iiabet verum. „.... et propnum euectum virtutis, sicut non est verum vinura, quod non habet operalionem vini. Operatio aulem sive effeclus virtutis est, quia facit declinare a malo, et per hoc vitat poenam; facit etiani quod bonum cst, et per hoc acquirit gloriam. Et quamvis apud infideles possit reperiri primum, non tamen secundum; ideo pudicitia non est vera virtihs apud eos. El hoc est quod dicit Auguslinus: «Ubi deest cognilio aeternae et incommutabilis Veritatis, falsa est virtus eliam in optimis moribus».

o. Ad illud quod obiicitur, quod Sacramenta Ecclesiae non habent eflicaciam apud haerelicos; dicendum, quod non esl simile de malrJmonio et aliis Sacramentis. Nam in aliis praestatur remedium con- Ira raorbum, qui iam inest — unde in aliis datur gratia, vel effectus gratiae, quo mediante cui-atur anima a morbi corruptela — in matrimonio autem, in quantum Sacramentum legis naturae, datur remedium pmesermZiUMm a culpa, ne quis in cognoscendo mulierem peccet; licet, in quantum est Sacramentum Ecdesiae, ratione benedictionis annexae det etiam gratiam digne accedentibus. Quoniam ergo infideles non suscjpiunt gratiara gratum facientem

Utrum matrimonium contractum

Quarto quaeritur, ulrum raatrimonium ante baptismum ponat in numerum cum matriraonio contracto post baplismum, ita quod talis iudicetur bigaraus. Et quod non, videtur.

1. Hieronyraus super Epistolara ad Timotheum: «Si unam habuit ante baptismum, alteram post baptismura, non est putandus bigamus».

2. Item, hoc ipsum oslendilur ralione Hieronymi: « Prorsus innovato per baptismum omnia vetera sunt dimissa»: ergo cum lale coniugium et nec eius effectum, quamdiu sunt in infidelitate; ideo alia Sacramenta non praestant eis remedium, hoc vero solum potest eis praestare, licet non perfectum, sed solum ad cavendum malum

3. Ad illud quod obiicitur, quod haereticus baptizando peccat mortaliter; dicendum, quod peccat, quia usurpat quod suum non est; et quodsi actualiter inlendal ad errorem perducere, tunc gravius peccat. Sed sicut potest esse, quod aliquis haereticus baptizet, non intendens hominera perducere ad errorem; sic potest esse, quod aliquis generet prolem, non intendens ad cultum idolorum pertrahere, sed solum intendens posteritatem habere. Et hoc quidem, quia caret intentione formata, non habet perfecle bonum prolis nec meritum; quia tamen non habet intentionem deformatam, ideo non habet demeritum. Et ideo tales filii iudicari possunt legilimi, quod est signum, quod matrimonialiter sunt generali; aliler enim iudicarentur illegitimi.

Est enini quadruplex differenlia filiorum ita apud infideles, sicut apud fideles. Quidam enim sunt naturales et legitimi, ut qui de legitirais uxoribus generantur; et isti debent et possunt succedere in bonis. Quidara legitimi, sed non naturales, ut filii adoplivi; et isti similiter possunl succedere. Quidam naturales, sed non legitimi, ut illi qui nati sunt de concubinis. Quidam sunt nec legitimi nec naturales, ut sunt illi qui de adulterio sunt nati, vel etiam de incestu

baptismum ponat in numerum talis actus coniugalis ad statum vetustatis pertineat, ergo habetur, tanquam si non fuerit: ergo non coraputatur cum matrimonio subsequenti.

3. Ilem, ordinatus ante baptismum et ordinatus post baptismum non est bis ordinatus, etiam si ordinetur ab alio et alio: ergo pari ratione coniugatus anle et coniugatus pnsl non est bis coningatus, etiam si conlrahat cum alia et alia.

4. llem, secundum quid non connumeratur ei quod est simpliciter; sed vinculum malrimoniale rius post succedere codil. F G repetiiiit in bonis. — Vide scholion ad 1. huius articuli quaest.

vincuUim ante baplismum imperfectum et secunquid, post baptismum vero est perfectum: ergo debet unum alteri connuraerari: ergo etc. Contra: 1. Augustinus super Epistolam ad Ti- « Qui ante baplismum habuit unam et post habuit aliara non est repulandus nisi bi-

2. Item, hoc videtur ratione sua: « In bapticrimina abolentur, non id quod honestum est, foederatio coniugalis »: ergo si non alDoletur, manet, et iudicatur iste fuisse coniugatus: si iterum contrahat, est iudicandus bigamus.

3. Item, virgo, quae corrupta fuit carne anle semper post iudicatur corrupta et nunpoterit inler virgines consecrari, et hoc, quia virginitatis respicit aliquid ex parte carnis, nunquara polest recuperari: ergo cum bigamia divisionem carnis, patet etc.

4. Itera, si baplizatus apud haereticos iterura quantum est in se, iterat baptismum et est poenitentia rebaplizati: ergo cum confir verum apud infideles qui iterum coniterat malrimoniura: ergo nun potest esse nisi Qui contrahit matrimonium cum una ante cum alia post baptismum est bigamus. Respondeo: Dicendum, quod sicut expresse ap- Hieronyraus et Augustinus hic fuerunt contraopinati; et nisi quis veht distorquere verba, non quomodo possint reduci ad concordiam. Ideo in hoc habuerunt opiniones contrarias, quia sunt super diversa. Hieronymus enim voluit, quod omnis vita infiesset culpa, et quod matrimonium infidelium veterem hominem pertineret; et quia in baptismo vetus homo cuni actibus suis, et induinovus: hinc est, quod dixit, quod sicut pecpraeierita isti non imputantur nec computansic etiam nec coniugia. Ita indicatur et referlur a Gratiano, C. Acutius vero in- (2.), C. 28. q. 3. Sententiani exhibet August., de (2.), d. 26. et Glossam ordinariam in Tit. 1, 6. apud et Lyranum. 2 Allegata in praenotato C. Acutius vero intelUgunt: In enim crimina abolentur, non foederatio coniugii Cfr. etiam hic lit. Magistri, c. 5. — Pro non id K (I a secunda manu) non autem, multi codd. non ideo. Haec ralio tangitur ab AugusL in C. Acutius intelli- (2.), d. 26. — Pro consecrari cod. E computari. hum, etsi non essent meritona, non tamen erant culpabilia, immo erant licita et bona. Et hoc patet, quia Dominus insliluil% et ius naturale dictat, et ulterius Apostolus confirmat, qui dicit, uxorem lem non esse dimittendam; et quia licita sunl, hinc est, quod per baptismura non dclentur. — Et quoniam Augustinus melius habuit fundamentura et verius; hinc est, quod verius et sanius dixit; et ideo canones positioni Augustini concordant, et illud nunc tenet Ecclesia, quod matrimoniura ante baptismum contractum cum una, et post baptismura eura alia, facit bigaraum, sicut expresse dicitur distinctione trigesima quarta: « Si quis viduam, licel laicus, duxeril uxorem, seu ante baptismum, seu post baptismum; non admiltatur ad clerum. In baptismate enim crimina dimittuntur, non acceptae uxoris consortiura relaxatur ».

5. 2. Ad illud ergo quod primo obiicitur et secundo, dicendum, quod illud iam solutum est, quia nec auctoritas Hieronymi hic habet robur nec ratio sua; unde opinando dixit, non asserendo.

6. Ad illud quod obiicitur de ordinalo ante baptismura el post, dicendura, quod non est simile: quia in ordine imprimitur character, qui non potest alicui dari, nisi habeat characterem baptismalera, sicut in praecedentibus probatum est et ostensum; unde qui ordinatur ante baptismum non est ordinatus: ideo, cum ordinatur post baptismum, semel tantum est ordinatus. Non sic est de matrimonio; quia enim ibi non imprimitur character, ideo potest contrahi ante baptisraum, et ante coniugatus est quam baptizatus.

7. Ad illud quod obiicitur, quod est ecimrfitm quid; dicendura, quod duplex esl secundum quid unum, quod diminuit ab esse, aliud quod diminuit ab esse perfecto. Priraum, quod diminuit ab esse, non punit in nuraerum; cum enim non participet esse, non potest connumerarj alii in illo esse. Aliud vero potest; et tale est malrimoniuin infidelium, quod quidem habel rationem coniugii et definitionem, licet non habeat in tanta perfectione, in quanta habet matrimonium fidehum. I T. ''rfTiiln,

Consequenter quantum ad secundum articulum quaeritur de disparilate cultus per comparalionem ad matrimonii solutionem; et circa hoc quaeruntur quatuor.

Primo quaeritur, utrum, altero veniente ad fidem, altero remanente in infidelitate, solvatur matrimonium quantum ad fidelem.

Uirim, altero infidelium venienle ad

Quantum ergo ad primum sic proceditur et ostendilur, quod matriraonium solvatur quantura ad permanentem in fide.

1. Primae ad Corinthios septimo: Quodsi infidiscedtt, discedat, nov. enim est servituti subiectus frater aut soror in huiusmodi. Super quem locura dicit Ambrosius: «Contumelia Creatoris solvit matriraonium in eo qui relinquitur, ne accusetur alii cfopulatus ». "''

2. Item, matrimonium non est ratum sine Sacramento baplismi; sed quod non est ratum solvitur per fornicalionem corporalem: ergo et per fornicationem spiritualem. Quod autem ratum sit per baptismum, patel per Innocentium, Extra, de Divortiis % Quanto te novimus: « Sacramentum, inquit, baptismi, quod semel est adraissum, ratum efficit coniugii Sacraraentum ».

3. Item, mulier non potest prohibere virum, ut non convertatur ad fidem: ergo si non vult sequi vsl cohabitare, non potest prohibere, ut non contrahat, cum vir ad continentiara non teneatur.

4. Item, fortius vinculum solvitraimis, ubi minus repugnat; sed fortiori vinculo tenelur baptizatus Deo quara uxori infideli: ergo ubi mulier non concordat ei solvitur vinculum ab ipsa.

Contra: 1. Priraae ad Corinthios septimo: Si quis vir habet infidelem uxorem, non dimittat eam, si consentit cohahitare: ergo malrimonium est adhuc inter eos: ergo nec vinculum solvitur, nec cohabitalio dividitur, altero converso.

2. Item, matrimonium consummatum per carnis Vei's. IS. — Vcrba Anibrosii sunila sunt ex Coinment. in hunc loc. olim Ambrosio tributo. Cfr. Iiic lit. Mogislri, c. o.

• Libr. IV. lit. 19. c. 7: Quia Sacramentum ficlei, quod semel est admissum, nunquam amittitur, sed ratum etc.

3 Cod. L (E a secunda manu) fidei.

Secundo, utrum solvatur quantum ad infidelem.

Terlio, utrum solvatnr, cum alter coniugum fit infldelis.

Quarto, utrum, utroque veniente ad fldem, solvatur matriraonium propler personarum illegitimitatem.

allero remanente in infidelitate, comraixtioneni signiflcat unionem naturarum. in Christo; sed illa est oranino insolubilis: ergo et tale matrimoniura: ergo si carnaliter sunt commixti, lale vinculum non potest solvi.

3. Item, quod rectam est per fidei Sacramenlum non inflrmatur, sed confirmatur; sed inter duos infideles recte contractum est matrimonium: ergo si nunquam infirraatur, si persistant in infidelitate, nec si alter veniat ad fidem.

A. Item, si alter coniugum transeat ad frugem melioris vitae, utpote ad religionera, non solvitur matrimonium consuramatum: ergo nec si transit ad fidem. Si in matrimonio inftdelium una tantum pars convertitur ad f),dem, haeo liberatur ah officio cohabitationis et debiti solvendi, immo iunc ah ipso vinculo matrimonii, quando infidelis non vult cohabitare sine contumelia Creatoris.

Respondeo: Dicendum, quod loquendo de solutione quantura ad cohabitationem et muiuam servitutem, hoc est in potestate fidelis; sed loquendo de solutione quantum ad ruptionem vinculi, distinguendura est: quoniam infidelis aut vult cohahitare, aut non. Si vult cohabitare, aut cum blasphemia nominis Christi, aut sine; si sine, aut it pertrahat infidelitatem, aut non. — Si vult cohabitare sine phernia nominis Christi, et ita quod non

s Cfr. supra d. 26. a. 2. q. I. et 3.

ad peccatum; non solvitur matrimonium, quia nec iniuriatur nec facit contumeliam Deo nec matrimonio nec marilo. — Si autem discedit, vel non vult cohabitare sine contumelia Creatoris, vel sine impulsione ad infidelitatem; in his tribus casibus polest a fideli dimitti, et per contumeliam factam matrimonio et Creatori vinculum potest frangi; et potest cum alia contrahere, ut dicit Ambrosius, et Exlra, de Divortiis, Quanto te novimus, el: Gaudemus.

Concedo igitur, quod solutionem matrimonii contracti in infidelitate tria faciunt: primum est ipsius imhecillitas; secundum est ctdtus disparitas; tertium, Creatoris vel matrimonii intima. Primum reddit possibik a"d dissolutionem, secundum disponit, et tertium dissolvit. — Matrimonii imbecillitas est ratione significationis imperfectae, qoam habet apud infideles, et ratione defectus baptismi. Unde dicitur, quod illud matrimonium est legitimum, sed non ratum, quia, ut dicit Innocentius, « Sacramentum fidei, id est baptismi, quod semel admissum est ralum eflicit Sacramentum coniugii», ex parte scilicet suscipientis est intelligendum; et hoc est, quia infideles non possunt ita ligari in « individuam vitae consuetudinem », quin alter possit transire ad

1. Bene iiotandae sunt distincliones in principio responsionis ad 1. quaest. positae. Aliud est enim absolulio coniugis conversi ab officio cohabitaiioms et debiti snlvendi, remanente altera parte in infidelilate; aliud est solulio ipsius vinculi matrimonialis, ila ut coniux conversus ad aliud matrimonium possit transire. Primum per se semper evenit, quamvis sub conditionibus hic taclis liceat, immo ab Apostolo suadeatur, ut fidelis non discedat a parte infideli. Sed secundum fit solummodo tunc, qunndo infidelis cum alio non vult cohabitare nisi cum contumelia Creatoris. Ratio huius ct egregia cxplicalio islius locutionis cum contumelia Creatoris in responsione auctoris invfinitur. — Divisio materiae et status quaestionis quoad 1. et 2. quaest. di-

Secundo quaeritur, utrum solvatur matrimonium quoad infidelem. Et quod sic, videtur:

1. Quia matrimonium est vinculum duorum et se habet ut relalio; sed destructa ligatione respectu unius extremi, destruilur respectu alterius: ergo etc.

2. Item, mulier ista, postquam discessit aut fldem; et ita, si non vult commutari, potest simpliciter separari, cum perfecta fides advenit suscipiendo Sacramentum fidei. — Cultus disparitas est secunda ralio, quia tunc advenit alteri personae fortius vinculum. — Jniuria matrimonii sive Dei est, cum non vult cohabitare, aut non sine contumelia Creatoris; et tunc vinculum illud solvitur, quia repugnat vinculo, quo fidelis alligatur Deo. — Concedendae sunt ergo rationes probantes, quod solvitur matrimonium, his concurrentibus; et patent rationes ad oppositum.

3. Quod enim dicit Aposlolus, hocverum est, quando mulier vult habitare in pace sine contumelia Dei.

4. Aliud patet, quia, etsi sit consummatum, non tamen est ratum nec habet apud infideles plenam signiflcalionem nec stabile fundamentum.

5. Ad illud quod obiicitur, quod fides non infirmat rectum; dicendum, quod verum est eatenus, qua rectum est; sed eatenus, qua est via ad obliquilatem, ut si mulier noht cohabitare, nisi vir protrahatur ad malum, tunc solvit.

6. Ultimum patet, quia illae tres causae non concurrunt, cum aliquis transit ad frugem melioris vitae. verso modo sumitur a diversis; unde auctores de utraque loquentes simul laudamus.

De I. et 2. quaestione: Scot. loc. cil. n. S. seqq. — S. Thom., hic a. 3-5; Suppl. q. 59. a. 3-5. — B. Albert., hic a. 7. — Petr. a Tar., hic q. 2. a. 1-3. — Richard. a Med., hic a. 2. q. I. 2. — Durand., hic q. 2.

II. De 3. quaestione: S. Thom., locis citt. a. 6. — B. Albert., hic a. S. — Petr. a Tar., hio q. 2. a. 4. — Ricliard. a Med., hic a. 2. q. 3.

III. De i. quaestione: S. Thom., ulroque loco q. 3. ad 3. 4. — B. Albert., hic a. 6. — Petr. a Tar., locis citt.

i est uxor, aut non. Si sic: ergo vir non potest contrahere; si non: ergo ipsa potest, cum non sil uxor.

3. Item, esto quod fidelis contrahat post discessum, et illa postmodum convertatur ad fidem; constat, quod non redditur ei vir: ergo si non tenetur continere, potest nubere: ergo si non est ei ius acquisitum ad hoc, poterat et prius.

Contra: 1. xmbrosius dicit, quod « infidelis discedeus peccat in Deum et in malrimonium »: ergo.. matrimonii est punienda, non potest nubere.

2. Item, « nullus debet reportare commodum de malitia sua-»; sed reportaret, si deserendo virum fidelem posset nubere: ergo etc.

3. Item, si mulier, quae erat prius alligata viro, absolvitur, quaero: a quo? Non ab Ecclesia, quia non intromittit se; non a Deo, quia contra Deum facit; non a viro, quia ipsum invitum deserit; nec a se potesl: ergo vinculum manet: ergo etc. Malrimonium, licet sit respectu fidelis solutum, rea- pse manet a parte infidelis, quousque fidelis potest ad inftdelem redire; postea autem manet tantum in poenam., durante inftdelitate.

Respondeo: Dicendum, quod quidam dicunt, 1. quod hanc quaestionem non est noslrura deterrainare, quia non spectat ad nos de his qui foris sunt, iudicare. — Sed veruni est, quod non spectat iudicare publicando spiritualiter; tamen spiritualis homo iudicat omnia discernendo, quis recte, quis non recte vivat.

Et ideo dicendum, quod slatim post discessura solvilur vinculnin a parle viri, quia polest alteri coniungi statim, non sic a parte mulieris. Unde notandum, quod vinculum manel dupliciter: aut secundum veritalem Sacramenti, aut n poenam pec-

Tertio quaeritur, utrum matrimonium solvatur, si alter coniugum flt infidelis, specialiter quoad Bdelera. Et quod non solvatur, videtur:

1. Quia per fornicationera corporalem non fit maxime quoad substantiam matrimonii, ut supra visum est; et tanien illa plus obviat bono matrimonii: ergo nec per fornicationem spiritualem.

2. Item, matrimonium est vinculum insoiubile; sed contingens est, aliquem labi in infidelitatem; sed insolubile non dirimitur aliquo casu accidentali: ergo etc.

1 In Commenl. super I. Cor. 7, 13. (inter opera Ambros.). Cfr. hic lit. Jlagistri, c. 5.

Vide supra pag. 1 03, notn I I.

3 Epist.!. Cor. S, 12. — Seq. locus est ibid. 2, 13: Spi- Sed licet verum, quod. Subinde post non spectat edd. supplent ad nos, quae etiam puniendos spiritualiter substituunt pro publicando spiriiuatiier [aliqui codd. specialiter. Secunduni Du Cange, Glossarium etc. publicare sumitur pro allegare, in iure sistere, apud iudicem inducere. Sensus igitur nostrae lectionis est: quamvis non ad nos spectet, infideles iudicare vocando eos ad tribunal ecclesiasticum, lamen etc. Post cati. Quamdiu vir reliclus — vel raulier fidelis — raanet in statu, in quo potest redire ad eam; mulier est alligata quantura ad veritatem Sacramenti. Sed quando vir est in statu, in qno non potest ei coniungi, ut si alteram ducat, vel intret religionem, vel accipiat sacrum ordinem; mulier soluta est secundura veritatem Sacramenti, quia amplius non est uxor; sed tamen alligata est in poenam peccati; unde non licet ei nubere, quousque reiinquatur a culpa; et hoc non est, quaradiu est infidelis. Si autem convertalur et baptizetur; cura tunc solvatur ab omni culpa et poena peccati, ex tunc licite poterit nubere, nisi aliud obsistat.

Et sic patent obiecta ulraque. Priraa enim probant, quod solvitur secundum veritalem; secunda, quod manet in poenam peccati.

Ad illud quod quaeritur, a quo solvilur, dico quod a Deo et ab Ecclesia, sed per accidens: quia, ex quo ille desinit esse vir, per consequens ista desinit esse uxor. El si tu obiicias, quod commodum reportat de malitia; dicendum, quod falsum est, quia, quaradiu manet culpa, divino iudicio est alligata. Et amplius, si ad fidem veniat, et vir eam repelat; si non contraxit cum alia, est ei reddenda. — Unde satis rationabiliter potest dici, quod vinculum illud non omnino solvilur statim, cum mulier discedit, sed cum vir alligatur alii fideli vinculo inseparabili; lunc enim forlius vinculum solvit minus; unde etsi prius aliquo modo esset solatura, ex tunc perfecle solulura est, illo ullirao persistente.

3. Item, si solveretur per lapsum in haeresim, posset quilibet, volens uxorem dimittere, haeresim simulare,'et ita seraper praeiudicarelur raatrimonio.

CoNTRA: 1. Ambrosius dicit, et habetur in Glossa super septimura ad Corinthios: « Contuinelia Creatoris solvit ius matrimonii in eo qui relinquitur, ut non accusetur alteri copulatus»: ergo si lapsus in haeresim non vult cohabitare sine contumelia Creatoris, licet alteri copulari.

2. Item, fides est fundamentura totius spirilualis aedificii; sed sublato fundaraento, destruitur tamen cdd. prosequuntur: spectat ad nos, cam spirilualis homo omnia iudicet, discernendo. quo potest mulier infidelis redire ad euni. Aliquanlo inferius pro relinquatur edd. solvatar.

5 Codd. LMOPRST bb illo vinculo, scil. quo vir fidelis alii alligatur; ed. I nullo vinculo. — Vide scholion ad praecedentem qunest.

6 Dist. 35. q. i.

quidquid superaedificatum est: ergo sublala fide, pereunt omnia Sacramenta, ergo et matrimonium.

3. Item, si alter veniat ad fidem, solvitur matrimonium, si alter remanet in infidelitate; sed peior est conditio labentis quam remanentis et magis elongatur a fide: multo fortius ergo solvilur matrimonium. Matrimonium. non solvitur, altero coniugum lahente in infidelitatem.

Respondeo: Dicendum, quod altero coniugum labente in infidelitatem, non solvitur matrimonii Sacramentum. — Et ratio huius duplex est: una, ul praecludatur malis via simulationis et deceptionis; alia est secundum veritatem, quia SacramenLum coniugii in fidelibus, propter hoc quod perfectara habet significationem et significat unionem insolubilem, ipsum est insohibilel Rursus, quia fundatum est super Sacraraenlnm baptismi, quod imprimit cliaracterera radelebilem, ipsum est insohibile. Unde Innocentius

Utrum in inftdelibus venientibus Quarto quaeritur, utrum in infidelibus venientibus ad fidem solvalur matrimonium propter personarum illegitimitatem, ut si habet sororera in uxorem. Et quod non, videtur:

1. Per illam decretalem Innocentii, Gaudemus, in qua dicit, non esse separandos.

2. Item, ratione videtur: « Per Sacramenlum baptisrai coniugia non solvuntur, sed criraina tollunturS): ergo cura istud fuerit coniugium apud paganos, non solvitur, cum baptizatur.

3. Item, «pagani canonicis constitutionibus non arctantur'"», sed tunc solum incipiunt arctari, quando ad fidem veniunt; «sed iura et constitutiones formam futuris imponunt negotiis, non ad praeterita revocantur»: si ergo ante contraxit, quam arctetur; constitutio tale matriiuonium non solvit.

Contra: I. Si aliquis infidelis contraxit cura ad fidem veniens compellitur alteram re- Imquere, quia hoc est contra constitutiones canonicas, sicut probalur per decretalem de Divortiis, Gaudemus etc.: ergo a simili in proposito. dicit in decretali, Quanto te novimus, quod «Sacraraentum fidei, quod semel adraissum est, ratum e£ficit coniugii Sacraraentum », ut dictum est priusl

1. Ad illud ergo quod obiicitur in contrariura, quod conturaelia Creatoris solvit; dicendura, quod auctoritas Arabrosii inlelligitur de matrimonio contracto in infidehtate, quod non est ratum, quia non est fundatum super fidei Sacraraentum; el ideo non esl simile de conversione et lapsu

2. Ad illud quod obiicitur de fundamento, dicendum, quod fides est fundaraentuin virtutura, non Sacraraentorum; sed Sacramentum fidei est fundaraentum Sacraraenlorura, et hoc est Sacramentum stabile, quod manet semper.

3. Ad illud quod obiicitur, quod peior est conditio labentis; dicendum, quod solutionem matriraonii non tam facit contumelia Creatoris et disparitas cultus, quam etiam ftxcit imbecilHtas ipsius matrimonii contracti in infidelitate et disparitas cultus non solum quoad fidem, sed etiara quoad Sacramentum fidei, in quo cultu quoad Sacramentum qui baptizali sunt dispares esse non possunt. ad fidem solvatur matrimonium.

4. Item, si aliquis infidelis repudiavit uxorem quod quidem licitum est apud eos, ambobus venientibus ad fidem, compellitur recipere eam, quia hoc apud fideles non licet: ergo a simili in contrario tenetur talem uxorem dimittere.

5. Item, apud fideles profanura est uxorem accipere sororem uxoris; sed noviler conversus debet se fidelibus conforraare: ergo tlebet huiusmodi coniugium reputare profanum: ergo non debet amplius stare.

c 0 N c L u S 1 0. Quando conversi ad fidem matrimonium contraxerunt cum impedimento dirimente secundum legem naturae et divinam, separandi sunt;

secus est, si impedimentum est ex constitutione Ecclesiae.

Respondeo: Dicendum, quod illegitimitas personarum ad matrimonium est duplex. Una est se- 8 Extra, libr. IV. tit. 19. (de Divortiis) c. 8. — Superius post sororem in cod. bb aildilur uxoris.

5 Innocent. in praenolaio C. Gaudemus, secutus August. supra a. I. q. i. fundam. 2. allegatum.

"> Innocent. loc. cit. — Minor est secundum lustinian., C. I. de Legibus et constitut. (til. 17.), lex Leges el constitutiones (7.). Cfr. C. Cognoscentes (2.) et C. Quoniam constitutio (13.), X. de Constitulionibus (lib. 1. lit. 2.).

11 Libr. IV. tit. 19. c. 8.

'- E. repelitione luiius proposilionis, quae fit inferius in

cuodura naluram et institutionem divinam, ut puta quod filius non contrahat cum matre, neque pater cura filia; ilem, quod alligatus uxori non ducat aliam, vel etiam in gradibus divina lege prohibitis Levitici decimo octavo-, ut dicunt iurisperiti, ubi prohibetur secundus gradus; et haec illegiti- 1. mitas astringit fideles et infideles. Et si in tali illegitimilate contrahitur matrimonium apud infideles, solvitur, cum veniunt ad fidem; quia, ut dicit Ambrosius « quod extra Dei decretum factum est non est putandura matrimonium, sed, cum cognoscitur, emendandum ». Unde si ludaeus contrahat cum sorore in secundo gradu, ad Qdem veniens ab ea separatur. Si autem contraxit cum uxore fratris, quia hoc est in Lege concessum, minime separatur. — Alia est illegitimitas ex constitutione Eccle-

In parte ista sunt dubitationes circa liUeram et primo quaeritur de hoc quod dicit, quod evidenter apparet, non posse contrahi matrimonium ab his qui sunt diversae fidei. Videtur enim ex hoc, quod si aliquis vult baptizari et est fidelis, quod etiam ante baptismum contrahi possit cum illo.

Respondeo: Dicendum, quod fides non tantum accipitur pro habitu credendi, quantum accipitur pro Sacramento fidei; et hoc probatur per illud quod dicitur Causa vigesima octava, quaestione prima Cave, Christiane, et infra: « Si Christiana sit, non est satis, nisi ambo iniliati sitis Sacramento baptismi». Unde Hugo fuit istius opinionis, quod hoc intelligilur quantum ad Sacramentum baptismi, scilicet disparitas cultus. Quamvis ergo talis fidem habeat, quia lamen non habet fidei Sacramentum; ideo non est persona ad contrahendum legitima.

DUB. 11.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Apostolus, ne fiat, consilio caritatis suadet. Videtur enim male dicere, quia ex hoc videtur, quod fidelis licite possolut. huius obiectionis, ot in qua cod. bb addit uxoris, hic et ibi adiecimus uxoris, quod in aliis codd. desideratur; edd. legunt uxorem fratris accipere in uxorem. Lectio codd. stare non potest, quia Ecclesia non patitur, ncoconversos continuare matrimonium cum propria sorore, immo tunc nec in secundo gradu.

1 Cfr. supra pag. 664, nota 3. siae, ut sunt personae infra quartum gradum; et concia haec non arctat infideles nec impedit matrimonium, quin contrahatur; et quia non ad praeterita revocantur, non solvunt legitime iam contractum.

1. 2. Ad illud ergo quod obiicitur de bigamia et Ad repudio, solvendum, quod utrumque est contra iusfcm!'" naturae et contra ius divinum; ideo non est simile.

2. Ad illud quod obiicitur, quod profanum est sororem uxoris ducere in uxorem, vel etiam habere; dicendum, quod hoc verum est propter £c- Notandj clesiae manclatum; quo quia isle non aslringitur, non debet illud coniugium repntare profanum; unde iste, ex quo venit ad fidem, alligatur, ut amplius non contrahat conlra Ecclesiae slatutum; si lamen contraxit, non debet solvi, nec tenetur dimittere, quia ad ipsum non se extendit conslitutio Ecclesiae sit infideli cohabitare. Sed contra: Causa vigesima octava, quaestione prima, ludaei etc.: «Non potesl infidelis in eius permanere coniunclione, quae iam in christianam translata est fidem »; et in duobus capilulis subsequentibus idem dicitur.

Respondeo: Dicendum, quod ad hoc voluerunt ille canon inlelligitur de ludaeis, qui obstinati sunt adeo, quod potius perverterenl conversos, quam per ipsos proficerent — Sed cum omnes sint in malitia soiuto nunc obstinati, ista distinctio non habet locum nunc, i sed in principio, cum tam ludaei quam gentiles passim converterentur ad fldem et cum modico ad- 1 iutorio, propter salutem coniugum concessit el consuluit Apostolus tunc cohabitare. — Sed postraodum ludaei adeo sunt obstinati in malitia, quod potius volebant pervertere quam converti, adhuc gentilibus ad fidem intranlibus; et tunc concedebatur cohabitare gentilibus, non ludaeis. — Nunc autera, quia l utrique sunt in malitia obstinati, propter pericu- lura corruptionis evitandura neulris conceditur co- - habitare, quia semper praesumilui, nisi velint con- verli, quod nolint cohabitare sine contumelia Crea-. toris

Item quaeritur de hoc quod dicit: Quod propter quasUbet illicilas concupisceniias potest vir dimittere xixorem; &Xwc idem supra probavit. Sed in contrarium obiicitur Hieronymus: « Si uxor peccat in animam suam,non est polluta viro suo»: ergo vir non potest eam dimittere. — Et hoc etiam videtur i-atione: quia vir non habet potestatem animae uxoris, sed tantum corporis; sed omne peccatum, quodcumque fecerit homo, excepta fornicatione, est extra corpus; alia enim peccata animam offendunt: ergo etc. — Item, per deductionem ad inconveniens improbatur lioc ipsum: quia,cum vix reperiantur de saecularibus personis aliqui, qui non peccent aliquando, tunc fere omnia matrimonia possent licite separari.

Respondeo: Dicendum, quod non est concessum propter fornicationem fieri matrimonii divisionem, nisi eatenus, qua per illam fornicationem aller laeditur vel offenditur, qui est matrimonialiter copulatus.

Secundum hoc nota, quod fornicatio tripliciter dicitur: proprie, communiter, communissime. Proprie dicilur fornicatio esse peccalum circa actum carnis, utpote quia coit cum non sua, vel non suo. Communiter dicitur fornicalio in Scriptura idololatria, per quem modum Prophetae ipsos idololatras meretricibus fornicariis frequenter comparant, sicut patet leremiae secundo Communissime dicitur fornicatio omnis concupiscenlia inordinata, qua offendilur Dens et rehnquitur. — Prima fornicatio non potest fieri ab uxore scienter, quin flat iniuria viro; et ideo per illam polest fieri divortiura, etiam pro unico solo actu, si possit probari, etiam quantumcumque fornicans poeniteat. — Secunda vero tunc est in iniuriam coniugis, quando coniux in illa perseverat, quia lunc est via ducendi ad corruptionem; et ideo per illam potest fieri separatio, si coniux nolit poenilere; si autem vult poenitere et redire, non potest repudiare eam. — Tertia fornicatio tunc est in damnum coningis, quando dat ei occasionem scandali, ut quando non vult cum eo quiete vivere, nisi consentiat male facere; et tunc potesl eam dimittere vel quantum ad torum, vel quantum ad cohabitationem, non simpliciter, si ambo sunt fideles Et per istum modum sunt inteUigendae auctoritates ad hoc inductae. Nam propter alia genera peccatorum non polest dimittere, nec quantum ad torum nec quantum ad cohabitationem, nisi praestent magnam occasionem ruinae, et vehementer timeatur de lapsu. Tunc enim licet dimittere, sicut dicitur hic, et dicitur Causa vigesima octava, quaestione prima et Matthaei decimo octavo: Si oculus tuus scandalizat te; Glossa: « In manu et in oculo dextro possunt accipi frater, uxor et propinqui». Alias non debet dimitti, sed debet corrigi, ut Extra, de Divortiis, Quaesivit, et infra: «Mulier pro furto vel alio crimine viri sui, nisi religionem suae fidei corrumpere velit, ab eo separari non debet». Et sic patent obiecta.

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Filii vestri, qui de hac copula nascuntur, immundi erunt etc. Est hic quaestio, utrum natus ex patre fideli et matre infideli debeat sequi patrem, aut matrem. Et quod matrem, videtur, quia, sicut in praecedentibus habitum est, « partus sequitur ventrem». — Item, proles in principio « magis indiget materno solatio quam paterno'»: ergo magis debet relinqui matri; sed-maler est ludaea vel infidelis. — Sed contra: Causa vigesima octava, quaestione prima, ludaei, et infra: «Illi qui procreati sunt de infidelibus raulieribus et fidelibus viris, christianam sequantur religionem, non ludaicam superstitionem».

Respondeo: Dicendum, quod proles aut pe;wnit ad aduUam aelatera, aut non. Spervenit; cum salus sua pendeat ex libera eius voluntate, eius est requirendus consensus; et si non vult consentire; cum iustitiain Deus nulli invito Tribuat, potest cura infideli matre vel patre remanere. — Si autem minor est, cum salus sua sit a parentibus procuranda, qui etiara ad cultum Dei debuerunt procreare, et genuernnt filium irae; recle secundum ius vetus et etiam novum, sicut patet de Conversione infideliura, Ex litteris, debet sequi fidelem « Can. klololatria (5.). — Seq. locus est Matth. 18, 9. Glossa invenitur apud Ilieron. in Matth. '6, 29, ubi eadem Christi verba habentur: In dextero oculo et in dextera manu fratrum, uxorum et liberorum atque affinium et propinquorum monstratur affectus etc.

Libr. IV. tit. 19. c. 2. — Idoni dubium solvunt B. AIbei t., hic a. 8; S. Thom., Iiic a. 6; Petr. a Tar., hic a. 2-4. et circa lit.; Richard. a.Med., hic circa lit.

8 Dist. 36. a. I. q. 3.

in favorem Gdei et salutis illius et parvuli et boni matrimonii; nec potest mater recipere propter parvitatem, qua indigeat ems solatio, nec allegare laborem, propter periculum damnationis, quod imminet, ne ipsum delineat in inQdelilatis errore. Et boc totum probatur per illud quod habetur in praedicta decretali de Conversione infidelium, Ex litteris.

DuB. V.

Item quaeriUir de hoc quod dicil: Si ambo crediderint, per agnitionem Dei confirmatur coniugium. Ponatur, quod primo credat unus, et alter discedat et nolit cohabitare vel fornicetur, et po-- stea convertatur; utrum reddendus sit ei vir suus, an ille possit excipere de iniuria dimissionis vel fornicationis. El quod debeat reddi, videtur per litteram istam. — Iteni quod non possil excipere, videtur, quia in baplismo omnia sunt dimissa quoad culpam et poenam. — Sed in contrarium videtur litlera praecedens: quia « contumelia Creatoris solvit»: ergo si solutum est, videtur, quod altero nolente, non sit redintegrandum. — Item, iste fidelis

Cap. I.

De cognatione carna/i.

Nunc superest aliquid de cognatione dicere. Est autem cognalio alia carnalis, et alia spiritualis. Primum de carnali cognalioDe et affinitale inspiciamus. Coguati igilur vel afTines in seplimo gradu vel infra copulari nou debent. Unde Gregorius: «Progeuieni observare generationem; et quamdiu se agnoscuut affinitate propinquos, ad coniugalem copiUam accedere deneganius; quod si fecerint, separenlur ». Item, Nico- Jaus Papa: « De consanguinilate sua nullus uxorem ducat usque post generationem septimam, vel quousque parenlela cognosci potest». Item: «Nulli ex propinqultate sui sanguinis usque nd septimum gradum uxoresducaut». — Hls auctoritatibus aliisque pluribus consangulneorum coniunctlones prohibenlur usque ad seplimum gradum. statim, ut dimissus fuit, potuit contrahere: ergo statim fuit absolutus a ligamine: ergo non videtur, quod uxor possit eum repetere.

Respondeo: Dicendum, quod si coniuges successive ad fidem veniant, si neuter alterum dimisit nec fornicationem commisit; compellendi sunt insimul cohabitare et affectione marilali se invicem tractare. — Si autem alter ab altero discesserit, refert quis: utrum fidelis ab infldeli, an e converso. Si fidelis ab infideli, hoc libere potuit et sine culpa; unde in nullo sibi pfaeiudicatur. Si infidelis a fideli, potest fidelis, eliam postquam venit ad fidem, excipere, et si vult, potest eam recipere; tamen compelli non debet, quia statim est ab ea absolutus — Sed de fornicalione distinguendum, quia primo conversus aut declit occasionem fornicandi, utpote quia repudiavit, aul non. Si dedit, non potest propter fornicationem excipere; si vero non dedit, tunc potest excipere

Ad illud quod obiicitur, quod omnia crimina dimitluntur in baptismo; dicendum, quod verum est quantum ad Deum; sed non oportet, quod dimittantur, ita quod libertas proximi iniuriatur. Et sic patel illud, sicut supra; dictum est de poenitentia.

Cap. If.

De compuiadone graduunr consanguimtalis.