Distinctio XLI

" Adulterium est alicui.tori violatio; unde adnllerinm dicitur. quasi ad aUei'ins lorum accessio».

Cap. vin.

Quid sit ificeslus.

« Inceslus est coiisauguiiieariini vel aBinium abuunde incesluosi dicuntur qui consanguineis vel afsuis abutuntur ».

Cap. IX.

Quid sil raplus. « Raptus admitlitur, cum puella violenter a domo educitur, ut corrupta in uxorem habeatur. Sive

Supra egit Magister de consanguinitale; hic agit affinitate, et dividitur haec pars in duas. In prima gradus affinitatis. In secunda agit de seconiunctorum infra praedictos gradus, ibi: sciendum est, quod Ecclesia infra praedictos elc. Prima pars habet ires partes. In prima detergradus affinitatis secundum ius commune. In detenninat secundum dispensationem speciaibi: Sed alii videnlur concedere etc. In tertia de secundo genere affinitatis, ostendens, quod

Ad intelligentiam praesentis distinctionis, in qua de affinitate, primo procedendum est per monarrationis, secundo per modum inquisitio- Quantum ergo ad primum, primo annotanda differenlia, secundo vero annotanda est triplex Primo igitur attendendum est, quod differt esse et esse consanguineum. 10,01 consanguinivenit ex carnis propagine, sed affinitas ex carcommixtione, praesupposila tamen consanguini- Unde affinitas definitur sic: « Affinitas est personarum ex carnali copula proveniens, carens parentela», intellige: quantum est de ibid.; lertius (in cnpp. S-9.) C. (Jonsanguineos (1.), ibid.; sed propositio est ex Gratiano, super C. Si duo (4.), ibid. sequuntur idem liabet super C. Lex illa (2.), C. 36. q. 1.

c. 7. n. 17. Edd. Iiic pro quod et paulo inferius pro (luia substituunt Subinde pro probetur edd. prohibetur. puellae, sive parentibus vis illata constilerit, hic morte mulctalur. Sed si ad Ecclesiam cum rapta confugerit, privilegio Ecclesiae mortis impunitatem meretur». — Attendendum est eliam illud Ale.xandri, qui ail: « Quod frater sororve uxoris tuae cocjnali dicunlur, aequivocationis iure fit et necessitate vnlgaris appellationis potius quam ulla causa cognationis. Uxor enim fratris fratrissa potius quam cog?iata vocatur. Mariti frater levit dicitur. Duorum fralrum uxores ianitrices vocantur, quasi eandem ianuam intranles. Viri soror glos appellatur. Sororis autem vir non habet speciale nomen, nec uxoris frater ». secundum genus affinitalis impedit matrimonium, ibi: iuud eliam non est praetermittendum.

Similiter secunda pars habet tres. In prima ostendit, quod debeant separari. In secunda vero, quia non debent separari sine testiraonio, per quod probetur proximitas; et determinat, qui possunt hoc teslificari, ibi: Si duo viri vel tres consanguinitatem etc. In tertia, quia coniuncti infra gradus prohibitos committunt incestum, determinat ibi genera peccatoruni circa actum carnis, ibi: Hic dicendum est, quod aliud sit fornicatio, aliud etc. se; tamen praesupponit consanguinitatem. Unde si quis cognoscit mulierem, efficitur afflnis omnibus consanguineis mulieris per illam commixtionem, et e converso in muliere.

Secundo intelligendum est, quod in differt genus et gradus. Nam genus attenditur secundum plurificalionem commixtionis sive a parte commixtionis, sed gradus a parte sanguinis et propagationis; propter quod dicilur:

Miitat nupta genus, secl generata gradiini. Unde anliquitus tria genera affinitatis esse consueverunt. Primum surgit ex consanguinitate et prima Val. triplex differentia.

3 In Declaratione arboris alTinitatis C. 3-5. q..3. in (ine. — Superius pro propagine multi codd. propagatione.

carnis commixtione; secundura surgit ex affinitale et secunda carnis commixtione; tertium surgit ex secunda afQnitate et tertia carnis commixtione. Exemplum est: si frater tuus contraliat cum Maria, ipsa est affinis tibi in primo genere; si contraliat, mortuo fratre luo, cum alio, ipse erit afQnis tihi in secundo genere; si, ipsa mortua, ipse vir contrahat cum alia, illa mulier esset libi aflinis in tertio genere. — Sed generatio sive propagatio gradim mulat affiuitatis sicut consanguinitatis. — Sed ista tria genera consueverunt esse antiquitus, nunc autem, sicut patebit post, non stat nisi primum genus affinitatis, aliis cessantibus.

Terlio intelligendum est, quod differt, ulrum mulier affinis generet prolem 6e consanguineo meo, an de extraneo. Si de consanguineo, proles generata non est mihi aliigata vinculo afflnitatis, sed consanguinitatis; si vero de alio, secundum iura nioderna nihil omnino reputatnr mihi atlinere. Antiquitus tamen, sicut patet ex decreto Gregorii, et habetur in littera % iudicabatur affinis, non primo genere, sed secundo, sicut expresse tangitur in littera; et pro illo tempore maxime intelligitur isle versus:

Mulat nupta genus,,sed generala gi-adum, quia mulier affinis mihi, quia fuit uxor fratris mei, si nuhat alii, generat mihi afflnem in alio genere affinitatis. Si vero generet prolem, tunc generat mihi affinem, non alio genere, sed gradu; hoc tamen est retractatum quantum ad utrumque per ius novum Extra, de Consanguinitate et affinitate Nondehet,

Circa primum sic proceditur et ostenditur, quod per omnem coilum, sive legitimum, sive fornicarium, contrahi possit affinitas.

1. Causa trigesima quinta, quaestione tertia: « Si hoiiio fomicatus fueHt cum muliere, et frater eius uxorem duxerit; super eo, quod frater eius crimen ceiaverit, poeniteat septem annis »; sed hoc non est ob aliud, nisi quia illa facta est affinis fratri: ergo etc. et in decretali edila in Concilio generali expresse retractatur utrumque.

His visis, quaedam regulae sunt notandae. — Prima est, quod in primo genere afpnitatis non licet contrahere usque ad quartum gradum inclusive, sicut et de consanguinitate Quod si quartum gradum velis cognoscere, recurre ad personam, mediante qua contracta est affinilas, et quoto gradu dislas ab illa, toto gradu distas a persona, cui es affinis; ut si contraxisti cum muliere, factus es affinis consanguineis, et quoto gradu aliquis est consanguineus uxoris tuae, toto gradu est tibi affinis; et si attinet ei in quarto gradu, attinet et tibi; el sicut non liceret uxori conlrahere in tali gradu, ita nec tibi.

Secunda notula, quod ex quo contracta est afflnitas, mortua persona, medianle qua contracta est, nihilominus manet affinitas,pro eo quod est vinculum perpetuum, sicut et consanguinitas; et ideo minime potest contrahi cum persona affini, Causa trigesima quinta, quaestione decima Fraternitalis.

Tertia notula est, quod affinitas contrahitur non solum per matrimonium, sed etiam per coitum fornicarium, sicut dicitur Extra, de Consanguinitate Fraternitati luae etc.; sed quia hoc dubium est, ideo ratio huius inquisitioni relinquatur.

His autem praelibatis, ut modo inquisitorio procedamus, possunt hic tria quaeri.

Prirao quaerilur, ulruin per omnem coitum contrahatur affinitas.

Secundo, utrutn affinitas transeat ab uno in alterum.

Tertio, utrum affinitas impediat matrimonium.

2. Ilein, Extra, de Eo qui cognovit consanguineam uxoris suae, expresse dicitur, quod non licet petere debitum, in decretali illa: Transmissae nobis litterae eLc; sed hoc non est nisi propter affinitatem: ergo per coilum fornicarium contrahitur affinitas.

3 Item, ratione videtur: quia non ob aliud contrahitur affinitas per coitum, nisi quia est carnis commixtio, per quam vir et mulier fuerunt una (lib. IV. tit. 13.) c. 7. et duobus seqq., quae incipiunt: Ex litteris fralernitalis tuae (S.) ei: Tuae fraternitatis devolio (10.); forlasse codd. et edd. alleganles Fraternitatis tuae ulliniura hunc can. inlendunt (cfr. infra q. 1.).

caro; sed hoc non tanlum est in aclu legitimo, veetiam in fornicario, secundum quod dicitur ad Corinthios sexto: Qui adhaeret mereunum corpus cum ea effi.citur.

4. Item, filius fratris tui natus de fornicatione est tibi consanguineus, sicut si esset de legitimo natus; si ergo per actum fornicarium consanguinitas, pari ratione et affinitas.

Contra: 1. Causa trigesima quinta, quaestione « Extraordinaria pollutio cilra maritalem si ita esse constiteril, non videtur malriimpedire»; sed fornicarius actus est extra ordinem: ergo non impedit matrimonium. affinitas impedit: ergo ibi non contrahitur af-

2. Item, afflnilas est vinculum legitimum, quod institutum a Deo et ab Ecclesia: ergo cum forsit actio contra legilimitatem et contra divislatutum, per fornicationem nunquam contratale vinculum.

3. Ueni, alTmilas est vinculum insolubile; sed per coitum fornicarium non iungit insoluimmo solubiliter: ergo nunquam per illum conlrahitur affinitatis vinculum.

4. Item, per coitum extra matrimonium non conirregularitas ad ordinem suscipiendum: ergo ratione nec illegitimitas ad matrimonium contra-: si ergo alfiuitas facit illegitimilatem, videquod per talem coitum afiinitas nec debet nec conlrahi. Aflinitas generaliter contrahitur per omnem copulam completam. Respondeo: Dicendum, quod afTinitas generalicontrahitur per omnem coilum, in quo est comsanguinum. — Et ralio huius est, quia affinon contrahitur nisi ratione unionis; tuncautem una caro fieri, quando per commixtionem fit consummatio illius operis. Si ergo aliter sive conlra naturam polluendo extra vas usui deputatum, sive invadendo claustra, ila quod nefarium non consummetur; atTmitas contrahi 8b non iudicatur, secundum quod dicitur Causa trigesima quinta, quaestione tertia, Extraordinaria. Quodsi videatur dici contrarium Extra, de Eo qui cognovit consanguineam % Fralernitali etc.; dicendum, quod ilia separatio non fuit propter aflinitatem, sed propter publicae iustitiam honestatis, quae contrahitur ex puris sponsalibus.

5. Ad illud ergo quod obiicilur in contrarium de exlraordinaria pollutione, iam palet responsio, quia intelligilur, ubi non fuil seminum commixtio, ob quam dicerentur vir et mulier una caro effici.

6. Ad illud quod obiicitur, quod vinculum legitimum est a Deo institutum; dicendum, quod in fornicatione duo sunt, scilicet ac</o.siiforato, quae est naturalis, et deformitas volunlatis, qua aliquis vult cognoscere non suam, sive circa ipsum aclum defeclus circumstantiae. Quantum ad primum est actio naturalis, bona et a Deo; quantum ad secundum dicit defectum et deformitatem et sortitur nomen vitii; vinculum ergo affinitatis contrahitur ratione priiui, nou ratione secundi.

7. Ad illud quod obiicitur, quod est vinculum insolubile; dicendum, quod actio transiens ut plurimum relinquit effectum perpetuum, sive ut melius dicam, diuturnum, ut palet: quia, sicut fornicatio inducit carnis corruptionem, sic uxoris cognitio efficit corporis unionem; et quoniam, ex quo cognovit, necesse est cognovisse: ideo ex hac coniunctione resultat vinculum insolubile. Et est exemplum: quia, sicut ex uno actu tali potest proles generari, quae vinculo perpetuo alligalur patri et matri; sic potest affinitas generari, quoniam talis coniunctio est inlroducens affinitatem, non conservans Ideo, ipsa existente transitoria, potest esse affinilas diuturna.

8. Ad illud quod obiicitur de irregularitate ad ordines, dicendum, quod cognilio mulieris non general irregularitatem, nisi prout inducit defectum Sacramenti; et quoniam defectus Sacramenti praesupponit aliquod esse Sacramenti, et post privationem perfeclionis; hinc est, quod irregularitas non contrahitur per coitum extra matrimonium. Sed affinitas respicit unitatem carnis et corporis, et haec est communis tam actui fornicario quam legitimo; ideo potest causare affinitalem, sed non irregularitatem. -iio'> i'iiv cle.siae propter eius honestatem. — Circa iniliuni responsionis Vat. seminum pro sanguimm.

9. Circa impedimentuni affimtatis conlroversia fuil, qiio iure dirimal in casu primi gradus in linea recta. Phirimi antiqui suslinebant, affinilalem in dicto casu dirimere iure naturali vel divino, saltem si oritur ex legitimo matrimonio, cui sententiae videtur favere S. Thomas. Alii vero putabant, afnnitatem semper solo iure ecclesiaslico dirimere; quibus favet Scot. (hic q. unicu n. i.). Nunc certum est, eam no in primo quidem gradu lineae rectae iure divino dirimere, quando oritur ex copula illicita, cum s. Sedes inlerdum in hoc casu dispensaverit. Secundum ius a Concilio Trident. (Sess. XXIV. de Reform. c. 4.) constitutum affinitas dirimit usque ad quartum gradum, si oritur ex copula licila, sed usque ad secundum tantum, si oritur ex copula lllicita. — De Praenotatis alii auctores tractant in ipsis quaestionibus.

De 1. quaestione: Scot., hic q. unica, ubi eliam de seqq. qq.

Secundo quaerilur, ulruro affinilas transeat in allerum. El quod sic, videlur.

1. Causa trigesima quinta, quaeslione terlia, Conlradicimus, et infra, lulius Papa: « Relictam consanguineorum uxoris suae nulius ducat uxorem »; sed consanguinei uxoris sunt afiiines: ergo uxor affinis efficitur illegitima ad contrahendum, non propter aliud nisi propter afCnilatem: ergo etc.

2. Item, in sequenti capitulo: « Porro duorum consanguineorum uxores uni viro alteram post alteram nubere, publicae honestatis iuslitia contradicit ».

3. Item, carnalis commixtio adeo iungit, ut propagatio — quod patet: quia tantum se extendit et per tot gradus ct tales descendit affinitas, ad quos gradus protenditur consanguinitas, scilicet usque ad quartura gradum — cum ergo consanguinitas transeat in alterum: ergo et affinitas. Minor patet: quia, si ahquis est mihi consanguineus in primo gradu, generat mihi consanguineum in secundo: ergo etc.

4. Item, omne simile generat sibi simile, et « quaecumque uni et eidem sunt eadem, inter se sunt eadem »: ergo si ahqua uxor habeat duos viros, et ahquis vir duas uxores; cum isli duo viri coniunganlur eidem mulieri, ut palet consideranti, et islae duae mulieres eidem viro: ergo omnes sibi attinent: ergo etc. — S. Thom., hic q. unica a. 1. quaestiunc. 1-4; Suppl. q. 55. a. 1-4. — B. Albert., hic a. 1-3. — Petr. a Tar., hic a. 1. — Richard. a Med., hic a. 1. q. 1-3. — De hac et 2 seqq. qq. Durand., hic q. 1. 2; Dionys. Carth., hic q. unica.

II. In 2. quaestione tangitur aliud impedimentum, scilicet publicae honestatis, ortum vel ex validis sponsalibus, vel ex matrimonio non consummato; in primo casu dirimit tantum in primo gradu (ita statuit Tridenlinum), in secundo vero usque ad quartum.

De 2. quaestione: S. Thom., hic a. 1. quaestiunc. 5; Suppl. loc. cit. a. S. — Petr. a Tar., hic a. 2. — Richard. a Med., hic a. 1. q. 4.

III. De 3. quaeslione: S. Thom., Iiic a. 2; Suppl. loc. cit. a. 6-8. — B. Albert., hic a. 5. — Petr. a Tar., hic a. 3. — Richard. a Med., hic a. 2. q. 1-4.

CoNTRA: 1. Ubi est vera affinitas, adeo ligat,Funda ut consanguinitas; sed nunquam cum filia fratris sui potest quis contrahere: ergo nec cum filia uxoris ] fratris, quae est affinis, fratre mortuo; cuius contrarium habetur, Exlra, de Consanguinitate Non clebet reprehensibile iudicari, ubi dicitur, quod potest i coniungi talis tah.

2. item, si affinitas surgit ex affinitate: ergo cum aliquis vir cognoscit decem mulieres, ergo illae omnes sunt affines: ergo contrahens cum una non potest contrahere cuin alia; quod est manifeste falsum, quia tunc homo cum nulla posset contrahere.

3. Item, esto quod aliquis conlrahat cum uxore alicuius, ipso mortuo; quaeritur, ulrum efficiatur i affinis consanguineis viri; quodsi non, tunc affinitas j non generat affinitatem. Si vero efficitur affinis con- „ sanguineis: ergo mullo magis ipsi viro: ergo non i potest cognoscere cognitam ab alio viro; quod est j manifestum inconveniens.

4. Uem, si affinitas generat affinitatem; cum; carnis commixtio faciat unitatem et gradum allinen- ] tiae secuiidum primum gradum, tunc semper manebit affinitas propter commixtionem, et sic erit processus in infinitum in affinilate; quod est manifeste falsum: ergo et primum, scilicet quod affinitas per commixtionem carnis generet sive faciat affinitatem. cfr. supra pag. 642, nota S. I. Aristot., Rhelor. c. 14. (c. 4.), ait: Natura eomparalum est, ut similia ex similibus oriantur. — Subinde pro aliquis vir duas uxores, quod habet cod. E (A a secuncla nianu), alii codd. et edd. aliqui viri illas [edd. alias'] duas uxores.

Afjinitas non generat affinitalem secundum ius novum.

Respondeo: Dicendum, quod differt vinculuin a/finilatis et consanguinitalis: quoniain vinculum affinilalis est vinculum per accidens; vinculum consanguinilatis est vinculum per 5e; et quoniam omne per accidens necessario habet reduci ad per se: hinc est, quod afflnitas necessario praesupponit consanguinitatem et superaddit commixtionem et ex his duobus surgit. Quia ergo illud quod est fer accidens, non habet virtutem multiplicandi et diffundendi se, nisi per illud quod est ens per se; hinc est, quod diffusio et descensus affinitatis secundum veritatem attenditur a parte consanguinilatis solum, non a parte commixtionis, quanlum est de natura vinculi. Unde consanguinei uxoris Petri ita sunt affmes ei usque ad quartum gradum, sicut per consanguinitatem aliigantur uxori; sed uxor Petri ex hoc, quod nubit alii, cum pcr accidens iuncta sit consanguineis Petri, non propter hoc generat vinculum altinentiae secundum veritatem; sed si generat, est solum secundum publicae iustiliam honestatis, per quem modum contrahitur in sponsalibus. Et secundum hunc modum fuerunt antiquilns secundum genus afiinitalis et tertium, quae magis pertine]3ant ad publicae iuslitiam honestatis quam ad affinitalem, sicut canon secundo propositus expresse dicit, si quis attendat. Et quia periculosum erat ad ista teneri, ideo totum oportuit revocari, excepto prwio genere affinitatis. Et ita dicendum, quod secundum veritatem et secundum tempus praesens afBnitas non generat affinitatem, ut qui est affinis alicui efficiatur affinis affini; vel qui est iunctus carnaliter cum ahqua, per hoc efficialur affmis affinibus suis, immo sohim consanguineis; nec surgit affinitas ex consanguinilate et affinitate, sed solum ex

Tertio quaeritur, utrum afflnitas praestet matrimonio impedimentum. Et quod sic, videtur.

1. Causa trigesima quinta, quaestione terlia: « Aequaliter coniungatur quis propinquis suis et uxoris suae consanguineis ».

1 Secundum Aristot., II. Phys. te.l. 66. (c. 6.). Cfr. tom. II. pag. 638, nota 3. consanguinitate et carnis commixtione. — Et rationes ad hoc inductae sunt concedendae. nec illae prohibent coniunctionem talem propter vinculum affinitatis, sed propter iustitiam publicae honestatis.

3. Ad illud quod obiicilur, quod carnis commixtio adeo iungit, ut propagatio; dicendum, quod si loqueris in se et per se, falsum est. Nam pater non potest conlrahere cum filia, quam generavit; sed vir potest contrahere cum muliere, quam cognovit. Habet tamen hoc veritatein per accidens, praesupposita consanguinitate;quod palet: quia uxor viri ita propinqua efficitur consanguineis viri,sicut et ipse; et quia est vinculum per accidens, ideo non protenditur nisi secundum protensionem consanguinitatis; et ideo non sequitur, quod affinitas generet affinitatem, sicut consanguinitas consanguinitatem.

4. Ad illud quod obiicitur, quod simile generat simile; dicendum, quod verum est, per se loquendo, si illud quo assimilatur, inest ei, secundum quod generat; unde leprosus generat leprosum,et calculosus calculosum, quia est ibi corruptio vis generativae. Sed tanien mancus non necessario generat mancum, quia defectus ille non respicit generantem, secundum quod est generans. Et quia affmitas per accidens respicit aliquem, ideo non diffundit eam in alterum, nec in eum qui propagatur, nec in eum qui carnaliter commiscetur. Unde non est modo verus ille versus:

Mulat nupia genus, sed generatn gradum, scilicet affinitatis; nisi quis velit ipsum distrahere et exponere, secundum quod compelit proximitati niodernae, ut per rationem matrimonii contrahatur genus affinitatis, et per generationem genus consanguinitatis. Primus lamen est intellectus verior

2. Item, Levitici decimooclavo: Turpitudinem uxoris patris tui non revelabis: ergo nullus potest contrahere cum uxore patris; sed hoc non est ob aliud nisi ob vinculum affinitatis: ergo etc.

3. Item, hoc ipsum arguitur/jer rationem: quia 5 Vide supra Praenotala. — Inferius post generationem ex cod. E (secunda munus) subslituimus genus consanguinitatis pro genus aff,nitatis, in cod. bb gradus afjiniiatis. — Sen- « Vide scholion ad praecodentom qunest.

turpitudo uxoris est turpiludo viri; sed turpitudo consanguineae non est aliquatenus per actum coniugalem revelanda: ergo nec uxor viri in coniugium assumenda.

4. Item, proximitatis vinculum tam in consanguinilate quam in affinitate est ex sanguinis unitate: ergo si consanguinitas propter unitatem sanguinis impedit, pari ratione et aiHnitas, cum vir el mulier fiant una caro ratione commixtionis seminum.

Contra: 1. In Lege- erat prohibitum ducere sororem, et praeceplum erat ducere uxorem fratris; et illa est affinis: ergo affinitas matrimonium non impedit.

2. Item, magis iungitur aliquis alicui,qui iungitur per se et immediale, quam qui mediate; sed vir, qui cognoscit mulierem, polest ei iungi matrimonialiter: ergo multo magis consanguinei ipsius viri.

3. Item, secundum iuraconsanguinei succedunt defuncto in rebus suis, in quibus habuit dominium et possessionem; sed vir baluit dominium in rauiierera per malrimonium: ergo secundum iura consanguinei debent el possunt habere dorainium in corpus coniugis per matrimonium: ergo etc.

k. Ilem, commixtio carnalis est ad tempus, et matrimonium est vinculum insolubile: si ergo maius vinculum solvit minus; cum coramixlio carnalis matrimoniura non possit impedire, ergo nec aftinitas inde contracta.

C 0 N c L u s 1 0. Affinitas, quae praecedit, impedit matrimonium contra/iendum et dirimit contractum, non aulem superveniens, quae tantum aufert reo ius exigendi debitum..

Respondeo: Dicendum, quod affinitas impedit 1. matrimonium, sicut habetur Extra, de Consanguinitate et affinitate et boc intelbgendum est de affinitate, quae praecedit matrimonii contractionem, non de ea quae super'venit. Si enim praecedat, impedit contrabendum et dirimit iam conti-actum, quia facit personam illegitimara secundum eundera modura et per easdem rationes, per quem modum et per quas rationes facit consanguinitasl Si autem sequatur matrimonium, non potest ipsura dissolvere, cura sit vinculura insolubile; si tamen contraclura est et consummatum, ambo sunt ad continentiam monendi. Si vero contractura est et ratificatum per verba de praesenti; cum solvi non possit, nisi ingrediatur alter coniugum religionem, sicut habetur Extra, de Conversione coniugatorum: necessario oportet, quod coucii: ille qui raalitiose cognovit consanguineam aliquam, reddat debitum, si illa non vult continere, aut in religionem ingrediatur, Exlra, de Eo qui cognovit consanguineam uxoris suae: Discretionem, et infra; ubi dicitur, quod lenetur reddere debitum, «cum non debeat coniux sine culpa iure suo privari ». Ipse autem concio non debet exigere, quia reddidit se inbabilem, sicut dicilur eodem titulo: Transmissae nobis etc.; ubi dicitur, quod « requisitus non sine gravi cordis dolore accedat». — Sic igitur concedendum, quod affinitas praecedens malrimonium quanlum ad primum genus ita irapedit raatrimonium, ut consangninilas.

1. Ad illud quod obiicitur, quod praeceplum erat solut ducere uxorera fratris; dicendura, quod hoc verum erat in casu, scilicet cum frater raortuus erat sine seraine. Quia enim proraissa erat eis perfecta benedictio Notam in semine, ideo non debebat pati Lex, quod aliquis esset,qui videretur sine semine, si haberet propin- j quura, qui suscitaret. Nunc autera.quia boc subla- tuin est, sic irapedit omnino,sicut consanguinitas. i 2. d illud quod obiicitur. quod vir magis iun- « gitur niulieri; dicendum, quod verum esl;sed quo- i niam ille actus consonat et consequitur raatrimonium;: hinc esl, quod vinculuni nullum ibi concurrit inter virum et mulierera, quod matriraonio praestet impe- I diraentuni. — Amplius, sicut praedictum est, cuin Aiia r affinitas sit vinculuin per accidens, praesupponit vincuiura per se, scilicet consanguinitatem; et quia;

k nemo sibi ipsi est consanguineus: hinc est, quod mulier non efficitur affinis viro, sed eius consanguineis.

3. Ad illud quod obiicitur, quod secundum iura consanguinei debent succedere; dicendum, quod verum est in illabereditate, quam potest quis alii coramunicare et dare. Sed uxor esl adeo bonum propriuin, quod nec caritas communicat, quae facit omnia communia; et ideo illud ius nunquam se extendit ad uxor-em.

4. Ad illud quod obiicilur ultirao, quod carnalis corainixlio est ad lempus; dicenduin, quod quaravis sit ad terapus,tamen habet effectum perpetuum, scilicet affinitalem, ut prius visum esl et per illam irapedit. Et sic patet totura

Libr. 111. lit. 32. C. Verum. post (2.); cfr. supra pag. 683, nola 10.

8 Libr. IV. tit. 13. c. 6. (Vide infra pag. 863, nola 2.). — Seq. locus est ibid. c. 4.

9 Cfr. C. Deus, qui Ecclesiam (9.), X. de Divortils (lib. IV. tit. 19.). — Superius pro videretur codd. ELPQY non ita bene moreretur.

1" Quaest. praeced.

' Cfr. Act. 4, 32, et supra d. 33. a. I. q. 2. in corp. — Verbo communicat cod. F praemittit et illud.

12 Qiiaost. I. ad 3.

In parte ista sunt dubilaliones circa litteram, et primo de hoc quod dicit, quod Eccksia infra pracdictos gradus separat. Ponatur, quod Fxclesia decepia aliquos separet, et postmodum manifestetur deceptio; quaeritur, ulrum tales sint reiungendi. Et quod sic, videtur: quia separatio per iniustitiam facta est: ergo videlur, quod nullo modo possit slare, cum manifestatur, praecedens iudicium fuisse iniustum. — Contra hoc est, quia possibile est, quod aliquis posl separalionem in facie Ecclesiae flat sacerdos, vel religiosus; sed talis non potest habere usum matrimonii: ergo non debet ei reslitui.

luxta hoc quaeritur, quando et qualiter sit reslitutio viri facienda uxori, vel e converso.

Respondeo: Dicendum, quod in tali casu facienda est restilutio: quoniam Ecclesia decepta fuit, et altera personarum iniuste exspoliata; et quoniam Ecclesia potest el debet errorem corrigere et non debet aliquam personam iure suo privare: ideo, deceptione cognita, si alter, qui iniuste exspoliatus est, petat, debel restituere; et si inlravit religionem et volum emisit, potest debitum reddere, sed non debet nec pofest exigere, quoniam obligavit se ad continentiam, quantum est in se.

Quod quaeritur, quando et quomodo debeat uxor restilui viro, aut e converso; dicendum, quod uxor aut agit iure petitorio, aut possessorio. Tunc agit petitorio, quando dicit, aliquem sibi adiudicari in maritum, quoniam cum ea contraxit. Tunc agil possessorio iudicio, quando petit, aliquem sibi restitui, pro eo quod vir eius fuit et cum ea cohabilavit. — agit petitorio, et vir excipiat; primo tractabitur exceptio mariti, antequam fiat restitulio sive quam satisfiat petilioni, pro eo quod probata exceptione mariti, si recta est, principalis quaestio perimitur.

vero agit possessOrio, restituendus est mulieri, eliam antequam probetur exceptio, Extra, de Restitulione spoliatorum Litleras, et Extra, de Divortiis, Porro; exceplis quinque casibus. — Primus est, si obiicialur mulieri publica fornicatio, et haec fuerit probata, nisi ipsa excipiat in contrarium contra virum Edd. iusUtiam.

2 In C. Discretionem (6.) et C. lordame (II.), X. de Eo qui cognovit etc. (lib. IV. tit. 13.) nec non in C. Quanto ie novimus (7.), X. de Divortiis (lib. IV. tit. 19.) dicitur, quod nemo 3 Cfr. supra d. 27. dub. i. de fornicatione, Exlra, de Divortiis Significasti. — Secundus casus est, si obiiciatur consanguinitas divina lege prohibita, in continenti probanda; difTerenda est restitutio, nec debet compelli per sentenliam, ne forte superinducatur perplexitas. Si vero dijferatur, oportet fieri restitulionem per sententiam, sed tamen non oportet debitum reddere, si habet de consanguinitate conscientiam, Iixtra, de Restitutione spoliatorum, Litteras. — Tertius casus est, si obiiciatur exceptio rei iudicatae, a qua non esl appellatum; argumenlum de Officio delegati, Causam matrimonii. — Quarlus casus est,quando tanta est saevitia viri, quod non potest sufficiens cautio adhiberi, utpote quia persequitur uxorem odio capitali, Extra, de Restitutione spoliatorum, Litteras in fine. — Quintus casus est, quando ille qui agit, allerum spoliavit sine causa; dicitur, quod non debel restitui, Causa trigesima secunda, quaestione prima, De Benediclo; attamen illud non est usquequaque verum, quia tunc, quando vult redire, et alter non vult, si non habet quod obiiciat inanifesle, ex tunc incipit spoliare.

Ddb. II.

Item quaerilur de hoc quod dicit: Si duo vel tres consanguinitatem elc. Videtur enim male dicere, quia personae propinquae sunt suspectae: ergo non debent recipi ad lestificandum. — luxta hoc quaeritur: qui possunt matrimonium accusare?

Respondeo: Dicendum, quod accusatio, propter quam debeat fieri divorlium, aut est de peccato, aut de consanguinitatis vinculo. Si est de peccato fornicationis, tunc soli coniuges possunt se mutuo accusare — alii vero non admittuntur, quia tunc fit iniuria viro — et possunt simul stare sine peccato. — Si aulem fit accusatio de consanguinitatis vinculo, tunc primo admitti debent consanguinei, si sunt superstites, maxime cum est accusatio de matrimonio dissolvendo, quia non praesumitur, quod ipsi velint; et praeterea, melius sciunt genealogiam quam alii; et ideo specialiter in hac causa admiltunlur consanguinei. Tamen si sit quaestio de matrimonio con- 8 Plenius de Officio et potestate iudicis delegati (lib. I. tit. 29.), c. 16. — De seq. loco cfr. nota praecedens.

' Can. S. — Inferius pro quia tunc edd. sed tunc. — Ideni dub. solvilur a S. Tlioni., hic circa lit.

trahendo sive conlracto, ut suspecti repellendi sunt, ubi ille cuius filius vel filia coniuncta dicitur, superior est divitiis, potentia et honore. Quodsi consanguinei non adsinl, qui testificentur; tunc possunt admitti exlranei anliqui et maturi. Quodsi nec hi velint testificari, lunc omnes extranei possunt accusare, nisi aliud obsistat, ut pula si facla fuit denuntiatio, quod matriraonium accuset qui novit; si ille praesens aderat et tacet, ex tunc accusare non polest. Si vero fuit absens, vel postmodum didicit niatrimonii impedimenlum; si hoc iureiurando firmaverit, est admittendus, Extra, de His qui matrimonium accusare possunl, Curn in tua, et infra. Alicubi tamen sine differentiaomnis qui vult accusare, admittitur, quia hoc honestatis est, scilicet servare ordinem prius dictum.

Item de hoc quod dicit, quod aliud esl fornicatio, aliud sluprum etc; quaeritur, utrum ista sint diversa peccata secundum speciem et quantum ad genus peccali. Et quod non, videtur: quia sunt contra idem praeceptum, scilicet non moechaberis, et circa actum unius virtutis, sola circumstantia differente, in qua non est nisi accidentalis differentia. — In opposilum est: primum peccatum habet rationem suam a defectu circumslantiae; sed adulterium dicitur, quia aliquis cognoscit coniugatam, sed fornicatio, quia solutam: ergo sunt diversa peccatorum genera.

Respondeo: Dicendum, quod ista non tantum differunt accidente, immo sunt diversa genera peccatorum; et talia oportet confiteri, quoniam, etsi videantur solum diflerre circumstantia, quae iudicatur esse accidentalis proprielas; tamen ipsa circumstan-

Cap. I.

De spiriluali cognatione.

De parenlalium graduum faniosa quaeslione aliquid, licet minus sufBcienler, diximus. lam de spirietiam (]Iossa ad verba Antiqua consuetudine propositionem seq. (de repellLndis) insinuat.

1 Libr. IV. tit. '18. c. 6. — Inferius pvo differentia omni, qui ex codd. FG substituimus differentia, omnis qui, cod. A omitlit omnis. — Idem dub. solvunt B. Albert., IV. Sent. d. 31. a. 12; S. Tliom., hic a. 3. quaestiunc. 2. et 3; Petr. a Tar., hic circa lit.; Richard. a Med., hic a. 2. q. i.

5 Exod. 20, 14; Deut. 5, 18. — Aliquanto inferius cod. aa bis quando pro quia.

3 Edd. perperam non est. Superius pro essentialis codd. G aa substantialis. tia comparata ad peccatum est essentialis, quamvis comparata ad actum sit accidentalis: et ideo non vai'iat genus actus, sed peccatum.

Quod ergo obiicit, quod est contra idem praeceplum et circa eundem actum; dicendum est, quod hoc non impedit, quin possint esse diversa peccata, pro eo quod circa eundem actum et contra idem bonum contingit multipliciter obliquari

DuB. IV.

Item super hoc quod dicit, quod stupi'um est virginum illicita defloratio; quaeritur, quod sit maius peccatum, utrum stuprum, an adulterium. Et quod maius sit aduUerium, patel ex ordine Magislri, quia praemittit minora,et gradatim ascendit. — Amplius, per adulterium iniuriatur quis viro, per stuprum non. Unde virgo, quae non est alleri alligata, non peccat nisi in Deum; sed adultera in Deum el in proximum: ergo etc. — Contra: Nobilior est castitas virginalis quam coniugalis: ergo gravius est peccatum, quod est contra virginalem quam contra coniugalem; sed stuprum est conlra virginalem: ergo etc. — Uem, qui corrumpit virginem aliquam aufert ei bonum irrecuperabile; sed non qui adulterat: ergo etc.

Respondeo: Dicendum, quod pro maiori parte peccala ad invicem comparata se habent sicut excedentia et excessa. Unde si comparemus coitum cum coniugata ad coitum cum virgine soluta; deformius est virginem deflorare quam defloratam cognoscere; attamen gravius peccat qui adulteralur, quia magis laedit rempublicam et magis offendit virum et magis generat iufamiam. — Obiecta autem procedunt per diversas vias. tuali cognalione addamus, quae etiani personas impe dit, ut non sint legilimae ad ineundas nuplia?. Tria quaedam sunt: consanguinilas, alTinilas el spiritualis germanitas. Consanguinitas est inter eos qui iunguntur secundum lineam generis. Affinitas inter eos qui nere quidem non sunt coniuncti, sed medianle

5 Edd. praemittit maiora et gradatim descendit, codd., servato contra conlextum maiora, pro descendit substiluunt ascendit.

sunt sociali, verbi gralia, uxor filii fratris mei, quae non est tle genere meo, per ipsum qui esl de genere meo, milii affinis facta est, et ego illi». « Spiritualis proximitas est inler compatreni et commatrem, ct inter eos quorum unus allerum de sacro lonte levavit, vel in catechizatione, aut confirmalione tenuit. Est etiam inter lilios eiusdem hominis carnales et spirituales ».

Cap. II.

Qui sint filii spirituales.

« Spirituales filii sunt quos de sacro fonte levamus, vel in calechizatione seu confirmatione tenemus. Filii etiam et filiae spirituales corum sunt, qui trinae mersionis vocabulo eos sacro baptismate tingunt. Dicitur eliam.spiritualis filia sacerdotis quae ei peccala sua confitetur ». Unde Symmachus Papa: « Omnes quos in poenitentia suscipimns, ita noslri spirituales sunt filii, ut et ipsi quos, vel nobis suscipienlibns, vel sub Irinae mersionis vocabulo mergentibus, unda baptismi regeneravit. Silvester eliam admonet, ut ad suam poenitentialem nullus sacerdos accedat, quia scriptum est: Omnes quos in poenilentia accipimus, ita nostri filii sunt, ut in baptismo suscepti »; « quorum omnium flagitiosa est commixtio ». « Qhod autem compater et commater sibi iungi nequeant, nec pater spiritualis vel maler filiae vcl filio spirituali, ex Concilio Maguntinensi docetur»: « De eo quod interrogasti, si aliquis filiolam suam duxerit uxorem, et de eo qui concubuit cum niatre spirituali, et de eo qui filium suum baptizavit, et uxor eius eum de fonte suscepit hac catisa, ut dissidium fieret coniugii, si post in lali copula possunt permanere; sic respondendum est: si filiolam aut commalrem suam aliquis in coniugium duxerit, separandos esse iudicamus et gravi poenilentig plectendos. Si vero coniuges legitimi, unus vel ambo, ex induslria hoc fecerint, ut filium suum de fonte susciperent; si innupti manere voluerint, bonum esl; sin autem, gravis poenitentia insidialori iniungalur, et simul mancant; et si praevaricalor coniugii supervixerit, aceri'ima poenitentia mulctetur et sine spe coniugii maneat». — Ex his apparet, quod aliquis filiolam suam vel commalrem non potesl sibi copulare nuptialiter; et si praesnmtum fuerit, separandi sunt. Qui autem legitiine coniuncli sunt, non ideo separandi sunt, quia alter eorum insidiose filium de fonte ievavit. — Quod etiam Nicolaus confirmat dicens: « Nosse desideras, ulrum mulier, quae viri filium ex alia femina genitum de sacro fonte levaverit, postmodum possit cum eodem viro copulaii. Quos ideo coniungi posse deceruimus, quia secundum canones sacros, nisi amborum consensu, nullius religionis obtcntu debet coniux dimittere coniugem, cum Apostolus praecipiat: Nolile fraudare invicem, nisi forte ex consensu ad tempus » etc. Item: « Diclum est nobis, quasdam feminas desidiose, quasdam vero fraudulenter, ut a viris suis separentur, proprios filios coram episcopis ad confirmandum tenuisse. Unde nos dignum duximus, ut, si qua mulier filium suum desidia,aut fraude aliqua coram episcopo tenueril ad confirrnandum, propter fallaciam vel fraudem, quamdiu vivat, poenitenliam agat; a viro tamen suo non separetur ». Ilem loannes Papa: « Ad limina beali Pelri homo, nomine Stephanus, veniens, nostro praesulalui innoluit, quod filium suum iu extremo vitae positum, necdum baptismi unda lotum, absentia sacerdotum cogente, baptizavil cumque propriis manibus suscepit. Alque pro huiusmodi negotio reverentia tua praefalum hominem a sua coniuge iudicavit esse separandum. Quod fieri nullatenus debet, dicente Scriptura: Quod Deus coniunxil homo non separel; et Dominus non dimittere uxorem nisi causa fornicalionis iubet. Et nos tanla auctorilate fieri, dicimus, dimitlendum esse, et iuculpabile iudicandum, quod necessitas intulit. Nam baplizandi opus laicis fldelibus, si tamen necesse fueril, libere conceditur. Unde si supradictus homo filium morientem aspiciens, uc animam perpeluo perire dimitlcret, unda baptismi lavit, ut eum de potestate morlis eriperet; bene fecisse laudatur. Ideoque suae uxori sibi iam olim legitime sociatae impnue, dum vixerit, iudicamus manere coniunctum nec ob hoc separari debere ». — His aliisque pluribus auctoritatibus edocetur, coniuges non esse separandos, si post legitimam copulam alter allerius filium de fonte levat, vel in confiru)alionc tenet.

His autem obviare videtur, quod Deiisdedit Papa ait: « Pervenit ad nos diaconus sanctilalis vestrae epistolam deferens, quod quidam viri ct mulieres praeterito sabbato paschali pro magno populi iucnrsu nescientes filios suos suscepissent de lavacro. Cupis ergo scire, an propter hoc debeant viri ac mulieres ad proprium usuni redire, vel non. Nos vero hac re moesti priorum inquisivimus dicla et invenimus iii archivis apostolicae Sedis, iam talia contigisse in pluribus Ecclesiis, quarum episcopis ab hac apostolica Sede volenlibus scire, utrum viri ac mulieres redirent ad proprium torum; beatae memoriae sancli Patros lulius, Innocentius et Caelestinus cum episcoporum plurimorum consensu in Apostolorum principis Ecclesia, prohibentes talia, rescripscrunt et confirmaverunt, ut nullo modo se in coniugio reciperent mulieres ac viri, qui- 5 Can. Ad limina (7.), ibid.; et titanlur iMatlli. 19, 3; 6, 32. — Vat. cum edd. i, -5, 9 pro dimittendum esse (i. e. non inquietandum) non dimitlendam esse, scilicet uxorem.

« Can. Pervenit ad nos.), ibid. De explicatione et abroel C. Marlinus (4.), X. de Cognatione spiril. (lib. IV. tit. 1 1.). — Post archivis edd. plurimae et codd. BCE addunt glossando id est armariis; deinde Vat. et plurimno edd. falso praesidentes pro proliibentes; denique pro rescripserunt ed. 8 cum canone praescripserunt.

cumque hac ralione susceperint natos, sed separarenl se, ne, suadeiile diabolo, tale vitium inolescat». Ilem: « Si quis filjaslrum vel fdiastram suam ante episcopuni lenuerit ad confirmationem, separelur ab u.xore sua et aliam nunquam accipiat». — Haec autem vel ad terrorem dicta sunt, non quia ila esset faciendum, sed nc illud fieret, summopere cavendum; vel de iliis est inlelligendum, qui prius filios suos vicissim de fonte susccperunt, quam fierent coniuges. — Praemissis aulem auctoritatibus omnino consenliendum est, ut « sive proprium, sive tanlum viri fllium mulier de fonte susceperit, non ideo a viro separelur; quod et de viro simililer oporlet inlelligi».

Cap. III.

De copula spinliialiimi, vel adoptivorum

et naluralium filiorum.

Quod aulem spirituales, vel adoptivi filii naturali- Ihis copulari nequeant, Nicolaus Papa testatur, ila inquiens: « Ila diligere debet homo eum qui se suscepit de sacro fonte, sicut jja.trem. Inler fralres et fllios spirituales gratuita et sancta communio est, quae dicenda non est consanguinitas, sed habenda spiritualis proximitas. Unde inler eos arbitror uon posse fieri legale coniugium, quia uec inter eos qui natura, et eos qui adoptione filii sunl, venerandae leges matrimonia contrahi permittunt. Ilem, si inter eos uon conlrahitur matrimonium, quos adoptio iungit, quanlo polius a carnali oporlet inler se conlubernio cessare quos per caeleste Sacramentum regeneratio sancti Spiritus iungit»?

Cap. IV.

De copula filiormn, qui ante compaternitatem, vel post naii sunt.

Hoc aulem quidam volunt inlelligere de illis lantum flliis, quibus compalres facli sunt; de aliis vero, qui anle compaternilatem vel post geniti sunt, conce-. dunt, quod legitime et licite iuugi possunt. Quibus videtur consentire Urbanus secundus dicens: « Super quibus consuluit nos lua dileclio, hic videtur respondendum, ut baptismus sit, si, iustanle necessitate, femina i)uerum in nomine Trinilalis baplizaverit, el quod spiritualium parentum filii vel filiae ante vel post compalernitatem genitae possunt legilime coniungi praeter illam personam, qua compatres sunt elTecti».

Paschalis vero secundus post compaternilatem genitos copulai'i prohibet, scribeus Rhegino episcopo: « Posl suscepium filium de fonte vel filiani spirilualem qui ex compatre vei ex commalre fuerint nali matrimonio coniungi uon possunl». — Illud etiam nolandum est, quod iu Tiburicusi Concilio legitur: «Si quis suae 1 Can. Si quis filiastrmn (2.), C. 30. q. I. — Pro quia ita edd., excepla I, quod ita, refrag-.intibus codd. — Seq. locus est Gi-atian., super C. Non dehct (10.), ibid. spiritualis commatris filiam forluilo, et ila contingenle j rerum casu, iu coniugium duxerit, consilio maturiori servalo, habeat atque legitimo couuubio houesle ope- j ram det ». Cap. V.;

Si cui liceat duas commatres ducere, alteram post alteram. j fi Solet etiam quaeri, si commatrem uxoris post eius obitum quis ducere valeat. De hoc Nicolaus Papa sic Nicolai scribit: « Sciscitalur a nobis sanctitas veslra, si quis duas commalres habere valeat unam post alteram. In quo memiuisse debes, scriptum esse: Erunt duo in carne una. Cum igilur conslel, quod vir et mulier una caro efficiuulur; restat, virum compatrem coustilui illi mulieri, cuius assumla uxor commater erat; et ideo virum illi feminae non posse coniungi, quae commaler eius erat, cum qua idem fuerat uua caro effectus».

Huic aulem illud conlrai'ium videtur: « Qui spiri- caaoa] tualem habet compalrem, cuius filium de lavacro accepit, et eius uxor commater non est, licet ei, defuncto ) compalre suo, eius viduam ducere in uxorem; quos nulla generatio spiritualis secernit». ftem,ex epistola Paschalis Papae: « Posl uxoris obilum cum commalre Pascin uxoris coniugio copulari, nulla videtur ralio vel aucloritas pi'ohibei'e. Non enim percarnis unionem ad unionem spiritus perlrausilur ». — Sed sciendum.-quod « aucto- Gratia ritas Nicolai de illo agit, qui uxori suae debitum reddidit, postquam coinmaler illius exstilit. Aliae vero au-; cloritales de illo agunt, cuius uxor, postquam a viro suo derelinquilur, illius commater efficitur nec post compaternilalem a viro suo cognoscitur»; vel de illo potius agunt, cuius uxor ante defungitur, quam ab eo Cap. VI. Si vir et uxor simul valeant tenere puerum. Solet etiam quaeri, si uxor cum viro simul debeat in baptismo suscipere puerum. De hoc Urbauus ait: urbai « Quod uxor cum marito iu baplismo siinul uon debeat suscipere puerum, nulla aucloritate invenitur pro- hibilum; sed ut ipsa purilas spiritualis palernilalis ab i omni labe et infamia conservelur immunis, decrevi- raus, ut utrique simul ad hoc aspirare uon praesu- mani. Quia vero piacnlarc flagitium commisit qui duabus commatribus velut sororibns nupsit, magiia poenilentia debet ei iniuugi».

i Cap. VII.

De secundis et lertiis el deinceps nuptiis.