Distinctio XLII

Sciendum est eliam, quod noii sohim primae vel secundae uupliac sunl licilae, sed eliam lerliae et

qiiarlae noii sunl damnandae. Unde Auguslinus: « Secundas nuptias omnino licilas Apostolus concedit». « De tertiis autem et quartis et de ultra pluriljus nupliis solent homines movere quaestionem. Sed quis audeat definire quod nec Apostolum video definisse?Ait enim: Si dormierit vir eius, cui vult nubat. Nou dicit: primus, vel secundus, vel tertius, vel quotuslil)et; nec nobis defiaiendum esl quod non definit Apostolus. Unde ut breviter respondeam, nec illas nuptias debeo damnare, nec eis verecundiam numerositatis auferre, nec contra humanae verecundiae sensum audeo dicere, ut, quoties voluerint, nubant, nec ex meo corde praeter Scripturae auctoritatem quotaslibet nuptias damnare». Item testatur Hieronymus: «Ego nunc libera voce exclamo, nec damnari in Ecclesia bigamiam, nimo nec triganiiam; et ita licere quinto et sexto.

Supra egit Magister de cognalione carnali. In hac parle agit de spirituali, et continet haec pars praesentem distinclionem, quae potest dividi in duas partes. In prima agit de cognalione spirituali. In secunda vero agit de secundis nuptiis, ostendens, illas esse licilas; quae pars supra divisa fuit contra totam praecedentem; et hoc facit ultimo capitulo: Sciendum est etiam, quod non solum primae vel secundae nuptiae etc.

Prima pars habet duas. In prima ostendit, qualiter spiritualis cognalio contrahalur. In secunda, qua-

Ad intelligentiam huius parlis circa tria incidit hic principahter quaestio, sicut tria sunt,quaeMagister determinat. quemadmodum secundo marito nubere». — Apostohis tamen bigamos a sacerdotali honore excludit. Sed hoc non facit pro vitio bigamiae, immo pro Sacramenti virtute, ut sit una unius, sicut unica unici. — illud tamen Caesariensis Concilii videtur innuere, bigamiam esse peccatum: «Presbyterum, inquit, in nuptiis bigami prandere non convenit, quia, cum poenitentia bigamus indigeal, quis eril presbyter, qui talibus nuptiis possit praebere consensum »? Sed hoc de illo intelligi potest, qui priinae uxori insidiatus putatur desiderio secundae; vel pro signaculo Sacramenti illud dicitur, quod in bigamo non servatur. Ambrosius etiam dicit, quod « primae nupliae lantum a Domino sunt institutae, secundae vero sunt permissae; et primae nuptiae sub benedictione Dei celebrantur sublimiter, secundae vero etiam in praesenti carent gloria ». liter impedit matrimonium, ibi: Quod auteni compater et commater etc. Et illa dividitur in duas. In prima agit de cognatione directa. In secunda vero de indirecta, ibi: Solet etiam quaeri, si commatrem etc.

Prima pars iterum dividitur in duas. In prima agit, quomodo cognatio spiritualis impedit in se. In secunda vero, in coraparatione ad cognationem legalem, ibi: Quod autem spirituales, vel adoptivi filii. — Et ita tria determinat in hac dislinctione. Primum est de cognatione spirituali; secundum est de legah, et tertiuiu est de secundis nuptiis.

Primo quaeritur de cognatione spirituah.

Secundo, de cognatione legaii.

Tertio, de secundo foedere nuptiali. (quod etiam infra ab aliis codd. reperitur). — Deinde respicitur 1. Tim. 3, 2.

3 Can. De his (8.), ibid.

Circa primum tria sunt notanda.

Primo, quid sit.

Secundo, quot eius species.

Tertio, quot modis contrahatur.

De primo sciendum, quod cognatio spiritualis ita definitur: Cognatio spiritualis est propinquitas aut proximitas proveniens ex Sacramenti donatione, vel ad illud tentione. Unde tam ille qui baptizat, quam ille qui tenet proximus et cognatus spiritualiter iudicatur, Causa trigesima, quaeslione prima, Omnes qitos in poenitenl.ia, et Extra, de Cognatione spirituali, capilulo ultimo.

De secundo nolandum, quod cognationis spiritualis trcs sunt species. Una dicitur compaternitas, quae attenditur inter patrem spiritualem et carnalem patrem. Alia dicilur paternitas, et haec attendilur inter eum qni suscipilur, et euni qui suscipit, sive sit masculus, sive femina. Tertia dicitur fraternitas, et haec attenditur inter filium spiritualem et filium carnalem praecise et universaliter; nam non se extendit nisi ad illuiu qui suscipitur, Causa trigesima, quaestione tertia, Super quibus, et Extra, de Cognatione spirituali, capilulo seplimo, Tuanos. Et omnes istae species impediunt malrimonium.

De tertio sciendum, quod spiritualis cognatio contrahilur, scilicet directe et indirecle. Indirecte, ut quando uxor efficitur commater alicuius per actum viri, vel e converso vir efiicitur compater per actum uxoris. Directe vero conlrahi-

Utrum cognatio spiritualis Cii'ca primum sic proceditur; et quod cognatio spirilualis conlrahatur per Saci'amenla, videtur:

1. Per iilnd quod dicilur Gausa trigesima, quaeprima: « Oranes quos suscepiraus, ila filii tur per actum proprium, ut cum tenet aliquem, vel aliquam ad Sacramenti susceptionem. — Sed circa hoc fuerunt tres opiniones.

Prima dicit, quod «sicut septem sunt dona Spiritus sancti, ita sunl septem dona baptisrai, scilicet a primo pabulo salis usque ad confirmafionem», quae fit per episcopum; et in quolibet horum contrahilur compaternitas, ita quod non potest esse matrimoniura inler tales, Causa trigesima, quaestione prima, Pervenit in fine.

Secunda dicit, quod per tria tantuni Sacramenta contrahitur, scilicet per catechismum, baptismum et confirmationem episcopi, de Consecratione, distinctione quarta, Jn catechismo.

Tertia opinio parum differt a secunda. Dicit enim, quod in his tribus contrahitur cognatio spiritualis, sed in baptismo et confirmatione adeo fortis est, quod impedit contrahendum et dirimit iam contractum, Causa trigesima, quaestione prima, Si quis filiastrum. In catechismo aulem contrahitur adeo exilis, quod vix impedit contrahendum et non dirimit iam contractum, Extra, de Cognatione spirituali, Contracto.

Sed quae istarum opinionum sit verior, dubitationem habel. Et propterea circa hoc quaeruntur tria.

Primo quaeritur, ulrum cognatio spiritualis contrahatur per aliquod Sacraraentum.

Secundoquaeritur, utrum irapediatmatrimonium.

Tertio quaeritur, utrum transeat ab uno in alterum.

per aliquod Sacramentum. nostri sunt, utilliquos, nobis suscipientibus, unda sacri baptismatis regeneravil »: ergo etc.

2. Ilem, hoc ostenditur ratione: quia cognatio attenditur penes generationera; sed sicut est carnasignatio... Quartum est olei sancti unctio... Quintum baptismi ablutio... Sextum in vertice chrismatis perunctio... Septimum eiusdem in fronle facta signalio. Clr. Glossa in C. Coniracio matrimonio (o.), X. de Cognatione spiriluali (lib. IV. tit. M.), ubi idem et etiam duae seqq. opiniones alferuntur.

6 Can. 100. Cfr. C. Si quis ex uno (3.), C. 30. q. L

lis generalio in filiis, ila et spiritualis in Sacramenlis: cuni ergo sit vera regeneratio, videtur, quod sit ibi vera cognatio.

3. Item, qui suscipit aliquem in baptismo tenetur eum fovere et erudire in spiritualibus: ergo obligatur ad actum paternum spiritualem: ergo per aliquod vinculum spirituale; hoc autem appellamus cognalionem: ergo etc.

4. Item, reverentiam et honorem tenetur ahquis ei facere, qni se regeneravit, niaioreni quam aliis; hoc autem non est propter aliud nisi propter illud mandalum, quo pater est honorandus specialiter prae aliis hominibus: ergo isle aliqno modo est pater; sed non carnalis: ergo spiritualis. Sed carnalis paternitas facit cognationem carnalem: ergo et spiritualis spiritualem.

Contra: 1. Maius est vinculum carilatis quam alicuius Sacramenli; sed vinculum caritatis non efficit ahquam cognationem, nec carnalem nec spiritualeni: ergo nec per aliquod Sacramenlum cognatio contrahitur.

2. Item, inter omnia Sacramenla Sacramenlum eucharistiae est maioris unionis, pro eo quod unjt in uno corpore; sed per Sacramenti eucharisliae susceplionem nulla efficitur spiritualis cognalio: ergo nec per alia.

3. Item, plus assimilantur et conveniunt participantes unum Sacramentum quam dans et suscipiens, in quantum huiusmodi; sed qui participant idem Sacraraentum propter hoc non dicunlur habere cognationem, nec spiritualem nec carnalera: ergo etc.

4. Iteni, quia pater et filius sunt proximi, necesse est, quod filii ab eodem patre procedentes sint proximi et cognati in cognatione carnali: ergo pari ratione, si est cognatio inter patrem spirilualem et filium, erit cognatio inter filios spirituales eiusdem patris: ergo omnes qui baptizarentur ab uno, essent cognati spiritualiter: ergo cum hoc non sit verum, nec illud esl verum, quod cognatio spiritualis sit inter dantem Sacramentum et suscipientem. Cognatio spiritualis vere contrahitur in duobus Sacramentis.

Respondeo: Dicendum, quod spirilualis cognatio est et esse debet; et hoc propter conformitatem spiritualium ad carnalia. Sicut enim est carnalis generalio, in qua est vinculum et quidam amor naturalis; sic est spiritualis regeneratio per Sacramenta aliqua, et per illam simililer aliquod vinculum acquiritur et amor spiritualis: et ideo in ihis Sacramentis praecipue contrahitur, in quibus est regeneratio. Quoniam igitur dispositio ad regenerationem est in catechismo, regeneratio in baptismo, regenerationis consuramatio in confirmatione; hinc est, quod in his tribus secundum communem opinionem contrahitur cognatio. Sed tamen, quia in catechismo non est vera regeneratio, ideo non contrahilur ibi vera cognatio nec alligatio fortis, sed adeo exilis, ut, sicut dictum est, non dirimat matrimonium iam contractum et vix impediat contrahendum. — Et sic concedendae sunt rationes ad hoc.

1. 2. Ad illud quod obiicitur in contrarium de... -, 1.., vinculo cantatis et bacramento altaris, dicendum, quod in neutro attendilur regeneratio, sed in aqua et Spiritu sancto, quorum unum est in Sacramento baptismi, reliquum in Sacramento confirmalionis; et si aliqua regeneratio spiritualis attendatur penes mrtofes, haec facit cognationem ad Deum et Filium Dei, non filium vel cognatum hominis, pro eo quod virtutem « operatur Deus in nobis sine nobis %>, Sacramentum autem dispensatur per hominem.

2. Ad illud quod obiicitur de comparticipatione, dicendum, quod comparticipatio Sacramenti est vinculum commune, sive ab eodem, sive a diversis sit, quia unus Deus, una fides, unum baptisma; sed cognatio est vinculum speciale: et ideo Sacramenti coraparticipatio nec est cognatio nec facit cognationera; non sic dalio et susceptio Sacraraenti, irarao dicit ordinem ad aliquam personam specialem et quoddam vinculum superaddit et quandam specialem tentionem; et hanc rectissime possumus appellare cognationem. Et sic patet illud.

k. Ad illud quod obiicitur ultimo de fraternitale carnali, dicendum, quod non est simile: quia utruraque est vinculura speciale, et aliquo modo magis conveniunt qui generantur ah eodem, sicut supra raonstratum fuit; qui autem baptizantur ab eodem non magis conveniunt, quam qui baptizautur a diversis. — Amplius, ex affmitate et affinitate non surgit tertia affinitas, nisi interveniat cousanguinitas, quae est vinculum per se: sic ex cognatione spirituali ex utraque parte non surgit cognatio spiritualis, nisi ex altera parte sit consanguinitas. IJnde cognatio ponitur inter filium spiritualem et filiura carnalem, non inler spiritualem et spiritualem. Et sic patet illud.

s In Praenotatis ad liunc art. in fine.

1. De tribus opinionibus, quae fuerunt do radice cognalionis spiritualis, vide supra in Praenotatis. Idein repetit S. Thom. (hic q. 1. a. 2; Suppl. q. 86. a. 2.), qui condudit, eandem contrahi tantum per baptismum et confirmationem; cui sententiae coramuni reapse etiam adhaeret auclor nosler secundum principia ab ipso posita. Unde eliam sibi constans approbat quod idem S. Thomas (loc. cit. ad 8.) docet, scilicet per Sacramentum poenitentiae non contrahi, proprie loquendo, cognationem spiritualem, sed i tantum quoddam foedus inter sacerdotem et mulierem confitentem, simile cognalioni spirituali ». A Concilio Trident. (Sess. XXIV. de Keform. c. 2.) etiam hoc impedimentum restrictum est, ita ut non sit nisi inter ministrum ulriusque Sacramenti et recipientem illud, nec non inter eundem et suscipientis parentes; porro inter patrinum (vel mairinam)

Sectindo quaeritur, lutum cognatio spiritualis impediat matrimonium. Et quod sic, videtur.

1. Causa trigesima, quaestione prima De eo interrogasti etc, et infra: « Si filiolara, aut commatrem suam aliquis in matrimonium duxerit, separandos esse iudicamus el gravi poenitentia plectendos ».

2. ilem, raizojie videtur liocipsum: tanto lionestius et purius custodiendum est vinculum, quanto est sanctius et spiritualius: si ergo propler honestatem non potest contralii matrimonium, ubi intervenit vinculum carnale et cognalio carnalis; multo fortius, ubi intervenit cognatio spiritualis.

3. Item, qui est proximus cognatione carnali tractandus est affeclu consanguinitatis: si ergo i!le affectus non admittit copulam carnis, immo naluraliter refugit; ergo et cognatio spiritualis, ut videlur.

Contra: 1. Cognatio spiritualis manet simul cura niatrimonio: ergo non impedit. /'ro6aifo; Causa trigesima, quaestione prima, De eo quocl interrogasti: « Si coniuges legitimi filium suum de fonte susceperint; si volunt, simul maneant »: ergo non compelluntnr separari: ergo spiritualis cognatio non impedit.

2. Item, cognatio carnalis disponit ad spiritualem: ergo non habent oppositionem ad invicem: ergo nna oon praestat alteri impediraentum: ergo nec commixtio carnis susceptioni Sacramenli, nec e converso.

3. Item, plus facit qui aliquem de errore trahit ad fidem, quam qui baptizalum levat de fonte; sed Can. S: De eo quod interrogastis, qui intigcr refertur hic lit. Magistri, c. 2. et iccipientem; denique inter patrinum et matrem recipientis, nec non inter mairinam et patrem eiusdem.

De 1. quaestione: Scot., hic quaest. unica, ubi etiam de toto I. et 2. art. agit. — S. Thom., locis citt. — B. Albert., — Richard. a Med., hic a. I. q. 2. — De hac et 2 seqq. qq. Durand., hic q. 1; Dionys. Carth., hic q. unica. hic a. 2. — Petr. a Tar., loc. cit. a. I. — Richard. a Med., III. De 3. quaestione: S. Thom., locis citt. hic a. 3. quaestiunc. 2. 3, et Suppl. a. 4. S. — B. Albert., hic a. 6. — Petr. a Tar., loc. cit. a. 3. — Richard. a Med., loc. cit. q. 3. si quis convertat aliquam ad fidem,non irapeditur cum ea contrahere, immo potest sponsaba contrahere sub hac conditione, si velit ad fidem venire: ergo nec impeditur, si levat de fonte, quin etiam possit contrahere.

4. Item, diversitas in participatione Sacramenli impedit raalrimonium, ut puta cultus disparitas; sed opposita habent oppositos effectus: ergo quod facit conforrailatera in cultu et Sacraraento disponit ad Sacraraentum. Hoc autem facit dispensatio et collatio baptismi: ergo elc. Cognatio spirilualis, si matrimonium praecedit, impedit contrahendum et dirimit contractum;

si vero sequitur, interdum tollit ius petendi debitum.

Respondeo: Dicendum, quod cognatio spiritualis potest sequi, aut praecedere luatrimoniura. Si sequatur, generaliter verura est, quod non potest infringere raatrimonii vinculura.

Sed taraen quantura ad ius solvendi debilum, distinguendura: quia hoc aut factura est necessitate, ut puta quando parvulus est in periculo mortis, et non est qui baptizet eura, aut ex ignorantia, aut ex induslria. In primo casu simpliciter non amittit ius petendi nec solvendi; in secundo casu sirailiter, si fuit diligentia, non araittit; in lertio casu amittit ius petendi qui hoc facit; taraen, quia non deJDet

peccalum suum alteri imputari, tenetur reddere. Et hoc lotum confirmatur per auctoritates, quae sunt in littera, quarum quasdam oporlet reducere ad concordiam per praedictam distinctionem.

Si autem cognatio spiritualis praecedat matrimonium, ilia, inquam, quae contrahitur per baptismum et confirmationem; sic impedit contraliendum et dirimit contractum, pro eo quod facit personas simpliciter illegitimas; et ideo, si videalur vinculum contrahi, non tamen contrahitur. — Impedit autem cognatio matrimonium secundum tres differentias, scilicet palernilalis, compaternilatis et fralernilatis, sicut probatur Causa trigesima, quaestione prima De eo quod interrogasti, et in aliis sequentibus capitulis, et Causa trigesima, quaestione tertia per totum.

1. Per hanc distinctionem patet responsio ad primum obieclum: quia illa auctoritas intelligitur de cognatione, quae consequitur matrimonium, quae non potuit solvere prius vinculum, quod inter personas legitimas erat contractum.

2. Ad illud quod obiicitur, quod una cognalio est ordinata ad alteram; dicendum, quod verum est, non tamen in eodem, sed in diversis. Sicut enim carnis commixtio ordinatur ad generationem, non ta-

Tertio quaeritur, ulrum spiritualis cognatio transeat ab uno in alterum, ulpote ab uxore in virum. Et quod sic, videtur.

1. Causa trigesima, quaestione quarta, capitulo, Sciscitatur: « Constat. virum compatrem constilui illi mulieri, cuius matrimonio assumta uxor commater esse videbatur ».

2. Item, ibidem ex Concilio Chalcedonensi: « Si quis cum duabus sororibus, aut cum duabus commalribus dormierit; secundum antiquam consuetudinem octo annis poeniteat »; ergo peccatura est contrahere cura duabus commatribus, sicut cum duabus sororibus.

3. Item, ratione videtur: quia vir, qui cognoscit mulierem, necessario efiicitur affinis omni consanguineo mulieris, qui est cognalus carnaliter; et hoc propter hoc, quod efficiuntur unura corpus: men generans debet cum filia carnaliter commisceri propler novitatem vinculi; sic intelligendum, quod non debet baptizans cum baptizato carnaliter commisceri nec per matrimonium copulari. Amplius, quamvis unum horum vinculorum sit ordinatum ad alterura, non tamen spirituale ad carnale, sed e converso. Et ideo, postquam intervenil cognalio spiritualis, nunquam debet intervenire commixtio carnalis.

4. Ad illud quod obiicitur de illo qui revocat ab errore, dicendum, quod illud vinculum non solum facit impensio beneficii, sed etiam stalutum Ecclesiae Ghristi. — Si autem quaeras, quare magis instituit Ecclesia; dicendum, quod per nullam institutionem dicitur homo gonerari, sed solum ad generationem disponi; in baptismo autem est vera generatio: et ideo non sic contrahitur vinculum, quod praestet matriraonio impedimentum per documentum fidei, sicut per Sacramenlum baplismi.

5. Ad illud quod obiicitur de diversitate cultus, quod impedit; dicendum, quod sicut circa actum virtutis contingit virlutem corrumpi ab extremis, quoniam virtus desiderat medium; sic aliquo modo potest evehire in Sacramentis, maxime circa matrimonium. Unde sicut impeditur a nimia disparitate, ita etiam impeditur a nimia proximitate. ergo pari ratione, si mulier est alicui cognata spiritualiter; si iungatur alicui, necesse est, quod ille efficiatur affinis eidem.

6. Ilem, magis uniuntur vir et uxor in unitate carnis quam mater et filius; sed qui efficitur pater spiritualis alicuius necessario efficitur compater matris: ergo raulto forlius qui efTicitur compater viri efficitur compater uxoris.

Contp.a: 1. Causa trigesiraa, quaestione quarta: « Qui spiritualem habet corapatrem, cuius filiura de lavacro fontis uocepit, et eius uxor commater non est, liceat eidem, corapatre suo defuncto, eius viduara ducere in uxorem ».

2. Item, in sequenti capitulo: « Post obitum uxoris suae cum commatre uxoris coniugia copulari nulla videlur ratio vel auctoritas prohibere ».

3. Item, ratione videtur: quia unio carnis et s Textus originalis et edd. Restat pro Constal.

spiritus simpliciter sunl disparalae: ergo per unam ad aliam non transitur: ergo non videtur, quod ab uno ad alterum transeat cognatio spiritualis.

4. Item, quantumcumque vir fuerit araicus sive filius Dei, per hoc uxor non coniungitur Deo novo vinculo, nec e converso: ergo pari ratione, quando unus coniugum spiritualiter alligatur alicui, non propler hoc alligalur et alter.

Consanguinilas spiritualis, contracta per actimi allerius, non transit in alterum; secl contracta per aclum proprium, et quidem post carnalem.

copulam, transit.

Respondeo: Dicendum, quod cnm auctoritates concinsio sint ad utramque partem, cognatio spirilualis aliquo generalis. r transit a muliere in virum, aliquo modo non.

Sed tamen notandum, quod Magister et etiam Distinctioi. Gratianus distinguunt sic, quod poslquam alter coniugum contrahit cognalionem cum aliquo, aut mutuo se cognoscunt, a.ul non. Si sic, tunc Iransit cognalio spiritualis ab uno in alterum; si non, tunc Nonproba-non transit. — Sed ista responsio a iurisperitis non approbalur, nec ipsum capitulum concordat, Causa trigesima, quaeslione quarta jPo uxoris obitum, ubi dicitur, quod « per unionem carnis non transitur ad unionem spiritus». Si ergo aliquis vel aliqua habet cognationem spiritualem, per sequentem copulara talis cognatio in alterum non pertransit.

Et ideo aliter distinguendum, quod aliqua mu- Distinctio lier vcl aliquis vir potest conlrahere cognationem aactoris...,,,., spiritualera aut per aclum suum, aut per actum alterius; aut quia levat alterius filium, aut quia concinsio 2. levatur eius filius. Si per actum alterius, sic nullo

Gonsequenter quantum ad secundum articuhim quaeritur de cognatione legaii. Circa quara primo

Secundo, qualiter conlrahalur.

Tertio, quomodo impedit matrimonium.

1 Ut insinuatur in can. allegato in praecedente nola; cfr.

infra corp. quaest. modo transit nec communicalur. Si per actum proprium, aut ante carnalem copulam, aut post. Si ante, tunc noii transit nec coraraunicatur, quia « per unionem carnis sequentem non transitur ad unionera spiritus praecedentem »; et in his duobus casibus licet habere duas commatres. Si vero per actum propriimi contrahit post carnalem copulam, cura vir et mulier sint una caro et unum principium, operatio sive aclio unius alteri attribuitur, et in hoc casu non licet habere duas commatres, Extra, de Cognalione spirituali Martinus Bertham. Et ratio huius assignatur unitas principii. — Et sic solvuntur contrarietales. Et hoc continetur in his versibus:

Quae milii, vel cuius mea natum ronlc levavit,

Haec mea commatei (ieri mea non valot uxor,

Si qua meae natum non ex me fonte levavit,

Hanc post fata meae non inde vetabor habere. Concedendum ergo, quod aliquo raodo transit ab uxore in virura, licet aliquae raliones ad boc inductae sint sophisticae.

1. 2. Ad illud quod obiicitur in contrarium, iam palet responsio, quod auctoritates currunt secundum illas duas vias priores.

2. Ad illud quod obiicitur, quod istae coniuncliones sunt omnino disparatae; dicendum, quod non est verum, quoniam cognatio spiritualis fit per actum corporalera; et quia unum corpus sunt, ita quod unitas praecedit: ideo quod fit ab uno reputatur fieri ab alio. Sed cum unitas sequitur, non potest venire ad unitatem principii aclus sacramentalis.

3. Ad illud quod ultimo obiicitur, dicendum, quod non est simile, propler hoc quod fit per gratiam mentalem, hoc autem per actum corporalem. Et sic palet illud. procedendum est per modum narrationis, secundo per raodum inquisitionis.

Primo igitur sciendum est, quod cognatio legalis ita describitur: Cognatio legalis est proximitas proveniens ex adoptione. Oritur autem quasi triplex proximitas ex adoplione. Una est quasi descendentiim, quae atlendilur inter adoptantem et filiam, vel neptem adoptatam. Alia est quasi a latere, scilicet ilia quae est inter filium naturalem et filiam adoptivam. Tertia vero est quasi quaedara affinilas, quae est inter adoptalum et uxorem adoptantis, vel adoptantem et uxorem adoptati. Hae sunt species, de quibus parum dicitur in iure canonum.

Secundo intelligendum est, quod ista cognatio, sicut patet per rationem suam, contrahitur per actum acloptandi. Adoptare aulem est extraneam personam in filium, vel filiam, vel nepotem, vel deinceps legitime assumere. Legitima autem assumtio dicitur, quia non omnis persona potest omnem adoptare. Nam adoptare non potest mulier, nisi ex rescripto principis sibi concedatur in solatium filiorum. Iste enim actus est proprie vircrum. Item, non omnium, quia adoptare non potest minor viginti annis, nisi forte iusta causa inlerveniat. Ille vero potest adoptare, qui paterfamilias est et sui iuris et potest generare; nam spado vel frigidus non polest adoptare. — Quilibet autem potest adoptari, sive masculus sit, sive femina, dummodo sit minoris aetatis patre adoptivo. Unde sive sit minor, sive maior, sive habeat palrem, sive non; adoptari potest, ditferenter tamen. Qui enim suiiuris est dici-

Circa primum proceditur sic, et ostenditur, quod cognatio legalis dicat aliquod vinculum secundum veritatem.

1. Nicolaus Papa dicit, et habetur in littera: « Inter eos non conlrahitur coniugium, quos adoptio iungit»: ergo aliqua iunctura et vinculum esl ibi.

2. Item, cognatio primo est per legem naturalem: si ergo lex divina ultra naturalem addit spiritualem, pari ratione lex humana ultra naturalem addere poterit et debebit legalem.

3. lleni, sicut patris est generare filium, ita el fovere et hereditalem relinquere: ergo cum aliquis assumit sibi aliquem ad hos actus, recte dici polest pater, el ille simus; sed istae duae sunt relationes proximitalis: ergo elc.

1 Cfr. Glossa in Inlrodiictlonem (Quod autem), C. 30. q. 3. et in C. Si qua per adoptionem (I.), X. de Cognatione legali (iib. IV. tit. 12.). — Codd. EFG canonico.

Sccnndum lustinian., I. Instilut. imperial. de Adoptionibus tur arrogatus et transit in potestatem arrogantis. Qui autem est in potestate patris non transit in potestatem adoptantis et dicitur simpliciler adoptari. Primum debet fieri auctorilate principis, secundum imperio magistratus. — Alia etiam dilTerentia est, quia adoplans fllio arrogato tenetur relinquere quartam partem bonorum, filio adoptivo nihil, si non vult

Tertio intelligendum est, quod cognatio legalis per modum descendentium et per modum affinitatis semper impedit matrimonium. Unde nunquam adoptans potest contrahere cum filia adoptiva nec cum uxore filii adoptivi, et sic de aliis. Sed in secunda specie non manet impediraentumx nisi ad tempus, scilicet quamdiu est et durat adoptio; sed ea soluta emancipatione fllii adoptivi, vel naturalis, postea non impedit, Extra, de Cognatione legali, et Gausa trigesima, quaestione tertia, Ita diligere etc, et iterura, Per adoptionem etc.

Ad intelligenliam autem horum tria breviter quaeruntur.

Primo quaerilur, utrum cognatio iegalis sit aliquod vinculum.

Secundoquaeritur,utrum impediat matrimonium.

Tertio, utrum Transeat ab uno in alterum.

Gontra: 1. Nullus potest sibi aliquem adoplare in patrem, ita quod sit ibi vinculum: ergo pari tione nullus, ut videtur, potest sibi aliquem adoptare in filium: ergo nullura esl adoptionis vinculura.

2. Item, omnes iusti sunt filii Dei adoptivi: ergo adoptio est vinculum generale; sed non attendilur ibi adoplio penes vinculum generale: ergo etc.

3. Ilem, in nobis non sunt nisi duo, scilicet anima et corpus; sed ex parle animae est cognatio spiritualis, ex parle corporis cognalio carnalis: ergo aut legalis non differt ab istis, aut superfluit.

h. Ilein, cognatio est vinculum perpetuum, si est vera cognatio; sed adoptio non est perpetuum vinculum, quia adoptivus potest emancipari: ergo videtur, quod nulla sit talis cognatio.

s Libr. IV. til. 12. c. 1. — Seq. locus est C. 30. q. 3. c. 1. et 6.

Cognatio legalis est aliquod vinculum.

Respondeo: Dicendum, quod est ponere viDculum cognationis legalis; hoc autem vinculum transumlum esl et halDet originem a cognatione carnali, 1. sicut et cognatio spiritualis. Patris enim carnahs est filium generare et filium educare; quoniam igitur per Sacramentum regenerationis est spiritualis generatio, hinc est, quod contrahitur 5p2nft(a/!5 co- 2. gnatio. — Rursus, quoniam in adoptione fit assumtio alicuius ad actum paternum, qui est fovere, educare, possessionem dimittere; hinc est, quod est ibi affectus paternus et officium, ac per hoc aliquod vinculum; hoc autem a legibus statulum est in solatium fihorum, quod est maximum inter cetera ipsis coniugatis. — Et sic palet, quomodo cognatio legahs sit vinculum.

Si autem quaeratur sufficientia harum trium cognalionum, scihcet carnalis, spiritualis eilegalis; dicendum, quod triphciler potest sumi: uno modo penes triplicem legem, a qua est, scihcet legem naturalem, dwmam et legem positivam. Quantum ad primam est cognatio carnalis, quantum ad secun- 2. dam spiritualis, quanlum ad tertiam legalis. — Secundo modo potest sumi penes illud quocl respiciunt. Tria enim sunt in nobis bona: bonum naturae, bonum gratiae et bonum fortunae; et bonum naturae respicit cognatio carnalis, bonum gratiae cognatio spirilualis, bonum vero fortunae cognatio legalis. —

I. In Praenotatis S. Doclor dislinguit duplicem adoplionem: perfeclam, quae vocatur arrogatio, et imperfeciam. Ad primam requiritur, ut adoptatus reducatur in potestatem adoptantis, quod non potest fieri, quando non est sui iuris v. g. adhuc vivens sub potestate pati'is, nisi talis sit emancipatus a principe. Hoc impedimentum a iure civili Romano introductum et ab Ecclesia rcceptum est, ita ut non incidat, nisi adoptio sil perfecta.

Secundo quaeritur, ulrum cognatio legalis debeat impedire matrimonium. Et quod sic, videtur.

1. Causa trigesima, quaestione tertia, Ita cli- %ere, Nicolaus Papa dicit, et habetur in littera: « Inter eos non contrahitor matrimonium, quos adoptio iungit ». Terlio modo sic, ut cognatio carnalis respiciat carnem, spirituahs animam, legalis yero totum hominem. — His visis, facile est obieclis respondere.

2. Ad ihud enim quod obiicitur, quod filius non potest adoptare patrem; dicendum, quod sicut in naturalibus pater generat fihum, non e converso, ita et in legalibus patris est adoptare filium, non e converso. Nam adoptio est quaedam generatio

3. Ad ihud quod obiicitur, quod omnes iusti sunt filii adoptivi Dei; dicendum, quod sicut omnes sumus a Deo, tamen non sumus omnes consanguinei, quamvis habeamus unum patrem, pro eo quod ipse est principium commune; sed quando ab eodem patre carnali generamur, habemus aliquod vinculum speciale: sic in proposito oportet intelligere.

4. Ad ihud quod obiicilur, quod in nobis non est nisi anima et corpus; dicendum, quod non tantum in hominibus ista atlenduntur, sed etiam adiuncta possunt; et quaedam respiciunt animam magis, quaedam magis corpus, quaedam magis coniunctum, ut patet, cum dicitur: homo inteUigens, albus et risibilis. Primum est ratione animae; secundum ratione corporis; tertium ratione coniuncti: sic in proposito potest inteUigi.

5. Ad illud quod obiicitur, quod non est vinculum perpetuum; dicendum, quod duo sunt in adoptione: et est clominium et subiectio, et hoc potest amoveri per emancipationem; et est quaedam honestatis alligatio, quae non rehnquit, ex quo semel alicui inest.

De liis tribus quaeslionibus, iam solutis iure canonico, omnes idem sentiunt, aliter tamen quaestiones dividunt. De eisdem agunt: Scot., hic q. unica n. 3. — S. Thom., hic q. 2. a. 1-3; Suppl. q. 87. a. 1-3. — B. Albert., hic a. 7-U. — Petr. a Tar., hic q. 2. a. 1-3. — Richard. a Med., hic a. 2. q. 1-3. — Durand., hic q. 2. — Dionys. Carth., hic q. unica.

2. Item, ratione videtur: quia alius est et debet esse affectus paternus et marilalis: si ergo adoptans aliquam tenetur eam tractare affectione pateriia, ergo nuhatenus potest nec debet alfectione mariti.

3. Item, cognationis vinculum impedit propter Supple: attendi. Edd. coniunctum, omKso possunt. Inferius pro intelligens, quod plures codd. omittimt, codd. FG rationalis.

5 Pro et est edd. scilicet, et haec possunt pro lioc polest. Pro alligaiio cod. Z obligatio.

proximitatein; sed in cognatione legali fit proximitas: ergo fit matrimonio impedimentum.

Contra: 1. Cognatio legalis est de iure positivo, matrimonium de iure naturali; sed ea quae sunt iuris positivi, non possunt super ea quae sunt naturalis alligationis: ergo nec talis adoptio potest impedire matrimonium.

2. Item, matrimonia reguntur iure poli, non iure fori; sed tales adoptiones sunt de iure fori: ergo per tales adoptiones non habet matrimonium impediri.

3. Item, talis cognatio legalis nulli bono matrimonii repugnat; sed omne quod praestat impedimenlum matrimonio, ratione alicuius boni impedimentum praestat: ergo etc.

Cognalio legalis impedit matrimonium.

Respondeo: Dicendum, quod cognatio legalis impedit matrimonium. Et ratio huius est slatutum Ecclesiae, quae legem confirmat et approbat.

Si autem quaeritur: quare Ecclesia statuit? dici potest, quod ratione honestatis: quoniam isti affectus, scilicet paternus et maritalis, circa eandein personam sunt incompossibiles, salva honestate; et quoniam ahs cognatio ad affectum consanguinitatis perducit.

Tertio quaeritur, utrum cognatio legalis transeat in alterum. Et quod sic, videtur.

1. Causa trigesima, quaestione tertia et hain littera: « Inter eos qui natura, et eos qui adoptione sunt filii, venerandae leges matrimonia contrahi non permittunt»; hoc autem non essel, nisi cognatio transiret a patre in filium: ergo etc.

2. Item, plus concordat unio carnis cum cognatione legali quam spirituali; sed unio carnis facit, cognationem spirilualem esse communem: ergo multo fortius cognationem legalem.

3. Item, cognalio carnalis et spiritualis transit: ergo pari ratione cognatio legalis. Aut si non, quare non? Quodsi non transiret, tunc non esset nisi unica species; nunc autem tres assignantur.

Contra:. Quia cognatio spiritualis est comsi quis contraheret, iam in hoc honestati derogaret; et qui assuesceret contrahere cum filia adoptiva, aut parum aut nihil cum naturali tiineret contrahere, cum illam assumserit ad pcrtractandum ut filiam naturalem. Et sic palet, quare debet impedire.

Quomodo autem impediat secundum tres differentias ita, quod secundum alteram ad tempus tantum, supra dictuin est. — Ratio autem huius est: quia illa adoptio tenet ratione eius, quod sub eademfoiestate sunt filia naturalis et filius adoptivus, nec se habent ut fratres, nisi quamdiu sic sunt; et ideo, hoc cessante, possunt se habere secundum affectionem coniugalem. — His visis, satis patent obiecta.

1. Quod enim obiicitur, quod ius positivum non repugnat iuri naturali; dicendum, quod matrimonium non tantum est de iure naturali, secundum quod currit nunc Ecclesia, sed etiam regi oportet secundum ecclesiastica statuta.

2. Ad illud quod obiicitur, quod regitur iure poli; iam patet responsio: quia Ecclesia tale impedimentum sua constitutione et approbatione fecit esse validum; alioquin non posset impedire.

3. Ad illud quod obiicilur, quod non impedit aliquod bonum matrimonii; dicendum, quod sicut supra dictum fuit de cognatione carnali, quod impeditur bonum naluralis honestatis, propter quod conservandum principaliter est instilutum matrimonium. municabilis, ideo necesse est, quodsi aliquis efQcitur spiritualis pater alicuius, quod efficiatur patris eiusdem: ergo pari ratione in adoptione; quod tamen non conceditur: ergo non est cognationis transitus.

4. Item, quia in cognatione spirituali transitus est a patre in filiam naturalem; ideo impossibile est, quod unquam contrahat filius spiritualis cum fiha naturali: ergo pari ratione nunquam posset filius adoptivus contrahere cum naturali filia; cuius contrarium dicitur Causa trigesima, quaeslione tertia Per adoptionem quaesita fraternitas.

luxta hoc quaeritur, cuin vinculum cognationis legalis transeat in filios et nepotes et in uxores, quare non transit in parentes, cum se habeant in eadem proximitate?

8 Can. lia diligere (I.), Iiic in lit. IIagistri, c. 3. allegatus.

3 Vide supra a. I. q. 3, ubi etiam de seq. arg.

Vinculum cognationis legalis transit in uxorem simpliciter, in filios tantum ad tempus.

Respondeo: Dicendum, quod vinculum adoptionis Iransit in alteram personam dupliciter, scilicet per carnis commixtionem et per generationem; sed per carnis commixtionem transit ad semper, per generationem vero ad tempus.

Et ratio huius est, quia talis adoptio respicit temporalia et educationem paternam; et quoniam vir et uxor coniunguntur ad semper et omnia quae liabent, pro indiviso habent; ideo contrahitur vincuhim sempiternum ad uxorem. — Sed filii naturales nec semper cohabitant nec semper cum parentibus habent bona indivisa, immo cum emancipantur, patrem relinquunt; et hinc esi, qmd non ma-

Consequenter quantum ad tertium articulum quaerilur de secundo foedere nuptiali. Et circa hoc quaerunlur tria.

Quantum ergo ad primum ostenditur, quod secundae nuptiae non sint licitae.

1. Chrysostomus: «Secundum virum accipere secundum praeceptum Apostoli licitum, secundum veritatem fornicatio est»; sed de unoquoque iudicandum est secundum veritatem: ergo secundae nuptiae non sunt hcitae, cum nec fornicatio.

2. Ilem, Ambrosius: « A secundo die subtraxit Deus benedictionem, nobis intelligentiam derehnquens, non bonum esse matrimonium duplex, quia ab unitate dividit»; sed ibi « praeflgurantur secundarum foedera nuptiarum»: ergo etc.

3. Item, ratione videlur: quia bigamus non polest promoveri ad sacros ordines; sed poena non infligitur nisi pro culpa: ergo in bigamia est culpa.

' Emancipalio definitur: Rclaxalio nexus patrii cum consensu patris emancipantis et fllii cmancipandi coram corapetente iudice. Cfr. lustinian., I. Institut. imperial. Quibus modis ius patriae potestatis solv. (tit. 12.), lex Videamus nunc (1.), g Praeterea emancipatione, et Et quidem neque. — Edd. patrem et matrem relinquunt. Superius pro cohabitant cod. Z commtmicant.

2 Chrysost., Homil. 32. in Matth. 19,5. (opus imperfect.): Humor quidem de radicibus ascendit in hei'bam, de herba aulem non revertitur ad radices, sed sursum transmittitur in semen etc. — Inferius pro debet commimicari edd. debent communicare. net illud vinculum. — Et sic patet, quomodo transit illud vinculum, et quando simpliciter, et quando ad tempus. cognatio spiritualis transit in patrem, quoniam eundem regenerat, quem pater generavit, ita quod cognatio spiritualis respicit bonum interius; ideo communicalur in uno, et ideo contrahitur cognatio compaternitatis. Sed adoptans adoptatum assumit ad aliquid extra, ideo non sic communicatur. — Quod obiicitur secundo, iam patet. ad ramos, non e converso; et quoniam fihi rami sunt patris, ideo cognatio legalis a patre comraunicatur filiis; non sic oportet nec debet communicari parentibus. — El sic patet totuml

Primo quaeritur, utrum secundae nuptiae sint iicitae. 1 Secundo, utrum sint sacramentales.!

Tertio, utrum sint honorabiles. J

4. Item, peccatum est habere plures uxores i simul, nisi dispensetur a Deo: ergo pari ratione videtur esse peccatum habere plures successive. Si dicas, quod non est simile, quia, cum sunt simul, 1 fit iniuria primae uxori, non tamen successive; con-, tra: esto quod prima uxor veht, nihilominus est peccatum: ergo elc.

Contra: I. Abraham secundas contraxit nuptiasFandan cum Cethura, Genesis vigesimo quinto; et in hoc non reprehenditur: ergo licitum fuit ei, et sic etc. [

2. Item, primae ad Timotheum quinlo: Volo. iuniores nubere, filios procreare, matresfamilias esse; loquitur de viduis. i

3. Item, ratione videtur: quia nupliae sunt in; -emedium- sed cum mulier moritur, viro vivente, j cunuam quidem accipere secundum praeceplum Apostoli [1. Cor. 7, 39.] est, secundum autem veritatis rationem vere fornicatio nec codd. F G sicut nec.

vel e converso, manet morbus, el non adest remedium: ergo licitum est remedium adhibere, ergo et matrimonium secundo contrahere.

U. Ilem, nupLiae sunt in offwiimi, hoc est in procrealionem filiorum ad Dei cultum; sed multi post obitum uxorum sunt idonei filios procreare, similiter mullae mulieres post obitum virorum: ergo licel C(jntrahere. Non solum secundae, sed etiam aliae ampliores nuptiae sunt licitae.

Respondeo: Dicendum, quod non tantum secundae nupliae, sed etiam tertiae et quartae et ampliores sunt licitae, dum tamen fiant bono fine, scilicet propter prolem generandam, vel propter fornicationem vilandam, vel propter necessilalem suam suslentandam, ut cum contrahit vir cum muliere, ut ipsum foveat, vel e converso. Unde Augustinus dicit: « Non conlemnimus quotaslibet nuptias»; et Hieronymus etiam, quod «Dominus non damnavit mulierem septemviram».

I. Licet aliqui Ss. Patres secundas nuptias lanciuam paruin honestas interdum fere reprobare yideantur, tamen conclusiones 1. et 2. quaeslionis ab omnibus doctoribus approbantur.

De 1. quaestione: S. Tliom., hic q. 3. a. 'I; Suppl. q. 63. a. I. — B. Albert., de hac et 2 seqq. qq. hic a. 17. — Petr. a Tar., hic q. 3. a. I. — Richard. a Med., hic a. 3. q. 1. —

Secundo quaerilur, utrum secundae nupliae sint sacramentales sive habeant rationem Sacramenti. Et quod sic, videtur:

1. Quia Sacramentum matrimonii efQcit consenanimorum expressus per verba exteriora inter legitimas personas; sed talis est in secundis nuptiis: ergo etc. Quod istae personae sint legilimae, probatur, quia nullo iure a matrimonio prohibentur.

2. Item, coitus excusatur in secundis nuptiis, alioquin non concederet eas Apcstolus; sed coitus 5//

3. Ad illud ergo quod dicit Chrysostomus, quod secundum veritatem est fornicatio; dicendum, quod ipse vocat veritatem coniecturam ralionis, quae tamen saepe fallitur, licet probabiliter iudicet. — Vel dicendura, quod fornicatio dicitur quaedam mmersio libidinis, quia illud maxime consuevit movere ad secundas nuptias contrahendas.

4. Ad illud quod dicit Ambrosius, quod duplex matrimonium non est bonuni; dicendum, quod illud inteUigendum est sic: id est, non est honorabile

5. Ad illud quod obiicilur, quod punitur poena irregularitatis; dicendum, quod non posse ascendere ad sacros ordines non est poena, quia etiam nec mutus vel mutilatus naturaliter potest ascendere; nec tamen hoc est ei in poenam, sed quia non est idoneus.

6. Ad illud quod obiicilur, quod non licet plures habere simul; dicendum, quod non est simile: quia, viro vivente, mulier non habet potestatem sui corporis, nec e converso vir, vivente muliere; et ideo non potest alteri dare, el si dat, contra ius facit. Sed mortua uxore, solulus est, et ideo alteri potest dare; et ideo licet, el non peccat. De hac et 2 seqq. qq. Durand., hic q. 3; Dionys. Carth., hic q. unica.

II. De 2. quaestione: S. Thom., locis citt. a. 2. — Petr. a Tar., loc. cit. a. 3. — Richard. a Med., loo. cit. q. 3.

III. Quaestionem 3. explicite tractant Petr. a Tar., q. 3. a. 2, et Richard. a Med., a. 3. q. 2. S. Thom. eam tangit locis citt. a. I. ad 3, aliique similiter locis cilt. in matrimonio excusatur ratione medicinae sacramentalis: ergo elc.

3. Item, secundae nuptiae sunt inseparabiles, sicut et primae; sed inseparaJDilitas in matrimonio non venit ex parte boni fidei nec prolis: ergo ex parte boni, quod est Sacramenlum.

4. Item, qui cognoscit secundam coitu fornicario non efQcitur irregularis, qui aulem secundam cognoscit, cum qua contraxil, efficitur irregularis: ergo amplior est hic unio quam ibi; sed non nisi sacramentaUs: ergo etc.

3 Vide hic lit. Magistri, c. 7. in fine.

Contra: 1. Qui iterat Sacramentum facit ei contumeliam, et ideo nihil facit iterando; sed in secundis nuptiis iteratur matrimonii Sacramentum: ergo noo est ibi Sacramenli susceptio, sed conlumelia.

2. Ilem, vinculum matrimonii contrahitur ex mutuo consensu; sed consensus est vincuhim animorum, et matrimonium est vinculum, quod non solvitur, manenlibus exlrerais: ergo cura animae sint incorruptibiles, semper manet vinculum primi matrimonii. Sed alligatus uni sacramenlaliter non potest alteri sacramentahter obligari: ergo etc.

3. Itera, in secundis nuptiis est carnis divisio ex parte viri vel mulieris; sed Christus est indivisus, et Ecclesia similiter indivisa et unius solius sponsa, et huraana natura a divina est indivisa: ergo non manet significatio: ergo etc.

4. Item, Sacraraenlum est dignum benedictione, quia sacrum est el sanctificans; sed secundae nuptiae non benedicnntur: ergo non videtur ibi esse Sacramenlura.

c 0 N c L u s I 0. Secundae nwpliae in se sunt Sacramentwn, sed in comparatione ad primas nuptias habent minus complele rationem significationis sacramentalis.

Respondeo: Dicendum, quod duphciter est loqui de secundis nupliis, aut in se, aut in relatione 1. ad prinias. Si in.w;sic,cum sit ibi consensus expressus inter legilimas personas, sunt utique Sacramentura, nec est ibi carnis divisio, sed unio car-

Tertio quaeritur, utrura secundae nuptiae sint honorabiles. Et quod sic, videtur:

1. Quia omne illud, in quo salvatur ratio honesti, salvatur ratio honorabilis; sed in secundis nuptiis salvatur ratio honesti, quia vitatur inhonestas fornicationis: ergo etc.

2. Item, gloria est patris fihos successores in bonis relinquere, et maxime bonos; sed frequenter in primis nuptiis non acquiruntur filii, sed in secundis; ergo videtur, quod non habenti prolem honorabile sil secundo nubere. nis viri et mulieris. Si autem loquamur in comparatione ad praecedentes; sic manet in eis Sacramenli conci ralio incompkta propter carnis divisionem, quia in prirais carnem suam univit cum uno, in secundis cum alio;et talis divisio tolht de plenitudine signiflcalionis.

3. Ad illud ergo quod obiicitur, quod Sacra- soial mentum iteratur; dicendura, quod Sacramentum iterari non dicitur, nisi primo raanente; sed priraura est solutura, uxore raortua.

4. Ad illud quod obiicitur, quod est vinculura aniinarum, quae sunt perpetuae; dicendum, quod soiaj anima el est aninia et est spiritus; et non est vinculum aniraarura, nisi in quantura coniunctae corporibus; ordinatur enim hoc vinculum ad carnis! comraixtionem: ideo solvitur, cum aniraa separatur et desinit animare.!

5. 4. Ad illud quod obiicitur, quod secundae! nuptiae carnem dividunt; dicendum, quod hoc estsotan per accidens, quia primo uniunt, et per consequens dividunt; et sunt Sacraraenlura ratione unionis, i non ratione divisionis. Tamen quia divisio concomi- ] tatur unionem nec est de perfectione Sacramenti; ideo non debetur ei tanta solemnitas; et quia bene- jl dictio est ad solemnitalem, ideo tales nupliae non parte viri et primae ex parte raulieris, vel e converso, vel ex parte ulriusque. In primo casu pius salvatur ratio Sacramenti — Christus enim unitur!

1 pluribus aniraabus et sibi eas desponsat — in se- cundo casu minus; in tertio minime. Et ideo in; primo casu, cum muher est virgo, quamvis vir sit i bigamus, nuptiae benedicuntur. J

3. Item, omnia Sacramenta divina sunt honoranda: ergo orane quod tenet in se rationeni Sacraraenti, tenet rationem honorabilis; sed secundae nuptiae sunt huiusmodi, ut prius proJDatum est: ergo secundae nuptiae sunt honorabiies.

4. Itera, in Lege qui nolebat suscitare semen fratri, extrahebatur calceamentum de pede, et exspuebatur in faciem eius in signum opproJDrii sempiterni, Deuteronoraii vigesimo quinto: ei'go si multo magis debet quis sollicitus esse de pi'ole sua quam de aliena; videtur, quodsi aliquis non habens filios 8 Cfr. C. CapeUamm (I.) ot C. Vir autem (3.), X. de Secundis Nuptiis (lib. IV. tit. 21.), et supra d. 28. dub. 3.

° Vide supra d. 23. a. 2. q. 3. in flne.

prima uxore, ipsa mortua, nolit contrahere cum qaod sit sibi opprobrium: ergo ab oppositis, cum secunda est honoriflcum. — Si tu, quod secus est nunc in lege nova, in qua fecundilas mentis magis quam ventris;

in contrarium, quod illud non solvit: quia, aliquid est bonum, sua iteratione non fit malum, melius, quia duplex melius est quam simplex: si aliquid est honorabile, sua iteratione non vituperabile. Sed primae nuptiae sunt honorabiergo etc. CoNTRA: 1. Omne illud est indecens, a quo arhonestae personae, ne intersint; sed secunnuptiae sunt huiusmodi: ergo etc. Maior maniest; minor probatur per ilhid Caesariensis Conquod ponitur in littera: « Presbyterum, inquit, in nuptiis bigami non convenit, cura poebigamus indigeat»: ergo etc.

2. Item, omne illud est indecens, per quod efquis ineplus ad gradum dignitatis, ad quem erat idoneus; sed per secundas nuptias efficiquis ineptus ad gradum sacerdotii, ad quem erat aptus: ergo secnndas nuptias contrahere est et indecorum.

3. Item, omne illud est in opprobrium, quod hominem notabilem de aliquo vitio; sed senuptiae sunt huiusmodi: ergo etc. Et hoc per illud Ambrosii, quod habetur in lit- quod « etiam in praesenti carent gloria ». h. Item, orane illud est in opprobrium, quod indignum ecclesiastica benedictione; sed senuptiae, quaravis sint licitae, privatae sunt quae debetur illi Sacramento: ergo opprobriosae.

nupliae, proprie loquendo, non sunt honorabiles, non tamen sunl viluperabiles, sed tolerabiles. Respondeo: Dicendum, quod matrimonii Sacraest utile et honorabile. Et quamvis utile et sit ratione triplicis boni: fidei, prolis et tamen, ul appropriate loquamur, nusunt honorabiles, quia totus est immaculael hoc est per bonum fidei; utiles vero sunt. quia venter est secundus, et hoc est per bonum prolis. Bonum vero Sacramenti ad utrumque refertur: ad honorabilitatem, in quantum significat — sic enim Sacramentum hoc magnum esl et honorabile, scilicet ratione significati, in Christo scilicet et Ecclesia — ad utililatem vero, in quantum remedium peccati.

Si ergo loquamur de secundis nuptiis ratione utililatis; sic salvatur ratio ulililatis. Utiles enim erant, quia erant in officium et in remedium; et utrumque horum ut plurimum in secundis nuptiis reperitur. Si ratione honorabilitatis; dicendum, quod honorabiles erant ratione continentiae coniugalis et significationis sacraraenlalis, et nlruraque horum ibi est imperfecle et defective. Nam significatio sacramentalis defective est secundum veritatem, continentia coniugalis secundura probabilitatem. Ideo dico, quod «carent gloria», et ideo non sunt honorabiles; tamen, quia carent culpa, non sunt vituperabiles, sed sunt tolerabiles. Unde nec Dominus nec Sancti eas pi'ohibent lanquam malas, sed tamen eas non persuadent quasi defeclivas. — Concedendum igitur, quod, proprie loquendo, secundae nuptiae non sunt honorabiles, sicut ostendunt rationes; et hoc est quod dicit Ambrosius, et habetur in littera, quod «etiam in praesenti carent gloria».

1. Ad illud ergo quod obiicilur, quod vitatur fornicatio; dicendum, quod vitatur secundum statum imperfectionis; et ideo potius hoc ad utilitatem quam ad laudem vel honorera dignoscitur pertinere.

2. Ad illud quod obiicitur de cognatione, dicendum, quod hoc non dicit secundum tempus gratiae, sed secundum tempus legis scriptae. — Vel si nunc dicat honorem, hoc est quantum ad hominem, non quantura ad Deura, quia quaeritur modo successio religionis, non sugninis; ideo utilitati potius quam honori hoc atlribuendum est.

3. Ad illud quod obiicitur de Sacramento, dicendum, quod veruin est, quod est Sacramentum; tamen est cum defectu, ralione cuius habet quandara ignobilitatem; ac per hoc potius minuitur gloria, quam araplificetur in talis Sacramenti contractione.

A. Ad illud quod obiicitur de suscitalione seminis, dicendum, quod illud fuit proprium legis veteris, propter hoc quod ibi erat benedictio in prole 8 Vide supra lil. Magislri, d..XVI. c. 1. soq. — Pro L'iiles enim erant [nuptiae.] miilii codd. Utile eniin erat [malrimonium], qua lectione servala, codd. F G W bene prosequuntur quia erat in elc. Inferius post dicendmn, quod codd. addunt quia.

carnali et promissio temporalis; sed nunc illa lex non habet locum. El si tu obiicias, quod idem ileratum est melius, ergo honorabilius; dicendum, quod verum est, si iteratio competat suae naturae, sicut in his quae acquiruntur per assuefactionem. Hoc tamen non habet ubique locum, quia baptismus ite-

Cap. I.

De resurrectione et iudicii conditione.

Postremo de conditione resurrectionis et modo resurgenlium iiec non et de iudicii et misericordiae qualitate breviter disserendum est. — « Omnibus quaestionibus, quae de hac re moveri solent, satisfacere non valeo; resurrecturam tamen carneni omiiium, quicumque nati sunt alque nascenlur et mortui sunt alque morientur, nullatenus ambigere debet Chrislianus ». Ait enim Isaias: Resurgent morlui, et resu7-gent qui erunt in sepulcris. Et Apostolus: Nolumus autem vos ignorare, fratres, de dormientibus, ut non contristemini, sicut et ceteri, qui spem non habent, « scilicet resurrectionis». Hoc enim vobis dicinius inverbo Domini, quia nos, qui vivimus, qui residui sumus, non fraeveniemiis eos qui dormierunt. Quoniam ipse Dominus in iussu et in voce Archangeli et in tuba Dei descendet de caelo, el mortui, qui in Christo sunt, resurgent primi. Deinde nos, qui vivimus, qui relinquimur, simul rapiemur cum illis in nubibus obviam Christo in aera; et sic semper cum Domino erimus. — His verbis et veritas resurrectionis et causa alque 07'do resurgentium praeclarissime insinualur.

Cap. li.

De voce tiibae.

Causa enim resurrectionis mortuorum erit vox tu- 1. bac, quae in adventu iudicis ab omnibus audietur, et cuius virfute excitabunlur mortui et de monumentis resurgent. Unde Propheta: Dabit voci suae vocem virratus non est melior quam simplex, quia non competit ei iteratio; sic iteratio matrimonii non compelit significationi nec competit usui honestatis sive castitatis, nisi sit propter infirmitatem carnis, quae magis facit excusabilitatem quam honorem. — His visis, satis patent quae sunt circa litteram lutis, id esl efieclum resuscilandi mortuos. Et loannes Evangelista ait: Yenit hora, in qua omnesquiin monwnentis sunt, audient vocem Filii Dei, el frocedent qui bona fecerwit in resurrectionem vilae, maU vero in 7'esurrectionem iudicii. — Si vero quaeritur: cuius vel qualis erit vox illa? Apostobis dicit, quia erl Archatigeli, id est ipsius Chrisli, qui est princeps Archangelorum; vel vox erit alicuius vel plurium Angeloruni; eademque dicilur tuha, quia «erit manifesta, &l novissima, quia post eam non erit alia"». «Haec luba, ut alt Augustinus, est clamor, de quo dicitur in Evangelio: Media nocte clamor faclus est: ecce sponsus venit; exire obviam ei. Tubae nomine aliquod evidens et praeclarum signum inlelligitur, quod vox Arcliangeli et tuba Dei ab Apostolo dicilur, et iu Evangelio vox Filii Dei et clamor appellatur; quod mortui audient et resurgent».

Cap. III.

De nocte media.

Media autem nocte dicitur venturus, ut ait Augustinus, non pro hora temporis, sed «quia lunc veniet, cum non speratur». Media ergo nocte, scilicet cum « valde obscurum erit, id est occultum, veniet». Dies enim Domini, sicut fur innocte, ila veniet. Potest tamen nou incongrue intelligi mediae noctis tenipore venturus, quia, ut ait Casslodorus, « hoc lempore primogenita Aegypti percussa sunt, quando eliam sponsus venturus est». Pluribus etiam locis conteslanlur auctores, quod adventus Christi dicitur dies Domini, non pro qualitate lemporis, sed rerum, quia tunc cogitationes et consilia singulorum patebunt. bona'fecerunt codd. et ed. I boni. — Pro qim erit, quod habent codd. et od. 1, aliae quod erit; pro princeps ArchangeJorum codd. D E (B a secunda manu) princeps Angelorum.

3 Glossa interlinearis in II. Cor. 15,.'iS. Locus Augusl. est Epist. 140. (alias 120.) ad Honoratum, c. 34. n. 78, ubi cuntur Mattl). 2.3, 6. Cfr. eliam August., 83 Quaestion. q. 59. n. 3.— In fine ante mortui solae edd., excepta, addunt signum.

• Loc. cit., ubi et verba sequentia. — Pro occultum, veniet in originali legitur occultum erit, an veniat.

5 Episl. I. Thess. S, 2. — Locus Cassiodor. cst in Ps. 118, 62, et respicitur Exod. 12, 29, et iIatlh. 25, 6.

CAP. IV. /X.....:..:. h-:->:. De libris, qui lunc aperienlur.

Uiide in Daniele: Veluslus dierum sedit, et libri aperli sunt coram eo. Libri suiil conscientiae singuloruni, quae lunc aperienlur aliis. Et luiic implebilur: Nihil occulticm, quod non reveletur. Adveniente enim summo ludice, nou soluni tenebrae aeris illuminabuntur, sed etiam abscondita cordium manifestabuntur. «Virtule igitur divina fiet, ut cuique opera sua, vel bona vel mala, cuncla in inemoriam revocentur et mentis intuitu mira celeritale cernantur; ut accuset, vel excuset hominem conscienlia, eaque teste damnetur, vel salvetur».

Cap. V.

De memoria ekctorum, si tunc praeterita mala teneat.

Hic quaeritur, utrum electis tunc adsit memoria 1. praecedentium malorum, sicut bonorum. — Quaedam auctoritates videntur tradere, bonos non habituros tunc memoriam praecedentium malorum, id est peccatorum, vel tornientorum. Ait enim Isaias: Ego creo caelos novos et lerram novam, et non erunt in memoria priora et non ascerule?it super cor, sed gaudebitis in aeternum. Item: Oblivioni traditae sunt angustiae priores et absconditae ab oculis nostris. Quae de futuro expoTiens Hieronymus, ait: «Oblivioni tradentur priora mala, quia forsitan in futuro prlstinae conversationis menioria omnino delebitur, succedentibus bonis aeternis, ne sit pars malorum prioris angustiae memorari ». — Sed haec et his similia possunt accipi sic, ut non excludant memoriam praecedentium malorum, sed ex ea molesliam et laesionem amoveant. Non enim eorum memoria Sanctos conlristabit vel eorum beatitudinem obfuscabit, sed gratiores Deo reddet. Unde super Psalmum octogcsimum octavum ait Gregorius: « Quomodo misericordias in aeternum canit qui miseriae non meniinit? Quomodo autem plena beatitudo, si memoria reatus mentem tangit? Sed saepe laeti tristium meminimus, et sani dolorum meminimus sine dolore, et inde amplius laeti et grali sumus». — Ex bis apparet, quod si priorum inalorum memoriam Sancti habebunt In futuro, non eis tamen erit ad poenam vel gloriae derogationem, sed ad gratiarum actionem. — Si vero quaeritur, utrum peccala, quae fecerunt electi, prodeant lunc in notitiam omnium, sicut mala damnandorum omnibus erunt nota; non legi hoc expres- 1 Cap. 7, 9; cfr. Lyranus, ibid. Seq. locus est Mallli. 10, 26: Nihil enim esl operlum, quod non revelabilur; et occultum, quod non scietur. Respicitur deinde 1. Cor. i, '6. sum in Scriptura. Unde non irrationabiliter pulari potest, peccata hic per poenitentiam recta et deleta illic etiam tegi aliis, alia vero cunctis propalari.

Cap. VI.

De his qui vivi reperiuntur.

Quaeri solet, «utrum illi quos vivos inveniet stus, si nunquam omnino moriluri sint, an ipso temporis puncto, quo rapienlur obviam Christo, ad immortalitatem mira celeritate sint Iransituri. Non enim dicendum est, fleri non posse, ut, dum per aera in sublime portanUir, in illo spatio el moriantur et reviviscant». « Ad hunc autein sensum, quo existimemus, illos in parvo spalio et passuros mortem et accepturos immortalitatem, Apostolus nos urgere videtur, ubi dicit: Omnes in Christo vivificabimur; et alibi: Quod seminas non vivificatur, nisi prius moriatur ». «Cur autem nobis incredibile videalur, illam multitudinem corporum in aere quodam modo seminari atque ibi protinus immortaliter et incorruptibiliterreviviscere, cum credamus, m ictu oculi futuram resurrectionem, et in membra sine fine victura tanta velocitate rediturum antiquissimorum cadaverum pulverem». « Sed vellem de his potius audire doctiores °». «Si igitur Sanctos, qui reperientur, Christo venienle, viventes eique obviam rapientur, crediderimus in eodem raplu de mortalibus corporibus exituros et ad eadem mox immortalia rediluros; nullas in verbis Apostoli patiemur anguslias», generaliter accipientes illud quod dictum est: Omnes quidem resurgemus, scilicet « tam boni quam mali»; sed non omnes immutabimur, scilicet in solemnitatem resurrectionis. De hoc etiam Ambrosius ait: « In ipso raplu eorum qui vivi reperienlur, mors erit el resurrectio; ut anima, quasi per soporem egressa de corpore, eidem in momenlo reddatur». — Econtra vero, scribens ad Marcellam, Hieronymus lestari videtur dicens, quosdam in line saeculi, adveniente Christo, non esse morituros, sed vivos repertos in immortalitatem repente mulandos. — Horum autem quid verius sit, non est humani iudicii definire.

Cap. VII.

Quomodo inlelligitur Christus iudex vivorum et mortuorum.

His auteni adiiciendum est, dupliciter intelligi, quod dicitur Christus iudicaturus vivos et mortuos. Aut enim vivi accipiuntur qui in adventu eius vivi repeubi respicitur I. Cor. 1.5, 22..36; tertius ibid. n. 3, ubi respicitur I. Cor. lo,.32.

rieotur, licet iu raptu moriantur, et mortui, qui ante decesseranl; vel vivi et mortui accipiuntur iusti et iniusti.

Cumque ex praedictis sane credi valeat, omnes resurrecturos; credendum est etiam, quod omnes re-

Postremo de conditione

Terminata parte principali huius libri, in qua Magisler delerminavit de sanitate, quam Sacramentorum medicamenta conferunt; sequitur pars, in qua agit de sanitate, ad quam Sacramenta disponunt Prima est sanitas gratuita, secunda est gloriosa; prima est viae, secunda palriae; prima est a culpa, secunda a miseria. Et quoniam ad hanc gloriam habendam concurrit resurrectio, et concurrit iudicium; ideo primo determinat de resurrectione, secundo vero deiudicio, infraquadragesimaseptimadistinctione:Solet etiam quaeri, qualiter dabitur sententia iudicii.

Prima pars habet duas. Quoniam enim in resurrectione anima separata reiungitur corpori; ideo primo agit de resurrectione, secundo vero de statu animae separatae, infra distinctione quadragesima quinta: Praeterea sciendum est, quod omnes animae etc. Prima pars habet duas. In prima determinat de resurrectione, secundum id quod est. In secunda, quantum ad modum sive quanlum ad qualitatem et quidditatem resurgentium, infra distinctione quadragesima quarta: Solent autem nonnulli percontari etc.

Prima pars habet duas. In prima procedit per modum narrationis. In secunda per modum inquisitionis, ibi: Hic quaeritur, ulrum electis tunc ad-

Ad intelligentiam eorum quae determinat Magister,, duo principaliter quaeruntur circa praesentem dislinctionem.

Primo quaeritur de resurrectione.

Secundo de librorum apertione.

Quantum ad primum quaeruntur sex.

Primo quaeritur, an resurrectio sit futura.

Secundo, dato quod sic, quaeritur, ulrum resurrectio sit oranium.

Cfr. August., Enchirid. c. 85. n. 14.

2 Codd. et edd. I, 2, 3, 7, 8 omiltunt reprobi. Deinde pro specie, quod recte habent codd. et edd. 1, 2, 3, 7, aliae edd. spe.

1 Vide supra d.!. p. I. Divisio lextus. — Inferius verbis a culpa edd. praemitlunt liberatio. surgent ijieorrupli, non utique impassibiles, quia reprobi mortem patientur aeternam, sed sine diminutione membroruni omnia humani corporis habituri membra, nec tamen gloria ac specie induentur.

et modo resurgentium etc. sit etc. — Prima pars habet tres partes. In prima parle ostendit, resurreclionem esse futuram. In secunda vero determinat resurrectionis causam, ibi: Causa enim resurrectionis mortuorum etc. In tertia determinat resurrectionis horam, ibi: Media autem nocte dicitur venturus; ubi dicitur, quod dicit resurrectionem futuram media nocte, non propler temporis qualitatem, sed potius propter horae incertitudinem.

Hic quaeritur, utrum electis tunc adsit etc. Haec est secunda pars, in qua procedit Magister per modum inquisitionis, determinans dubitabilia, quae haient ortum ex praedictis; illa autem dubia sunt quatuor, quae habentortum ex verbis Apostoli, quae prius tacta sunt; et ideo pars ista habet quatuor particuias et quatuor capitula, in quibus illa dubia determinat. In primo quaerit de librorum apertione, et quae ibi leguntur et quae ad memoriam reducuntur In secundo quaerit de vivorum inventione, ibi: Quaeri etiam solet, utrum illi quos vivos etc. In tertio vero determinat, quomodo intelligitur, quod iudicabit vivos et mortuos, ibi: His autem adiiciendum est. In quarto, quomodo inlelligitur illud, quod mortui resurgent incorrupti, ibi: Cumque ex praedictis sane credi valeat etc.

Tertio, dato quod sit omnium, quaeritur, utrum sit omnium simul, an successive..,r:'ii(>i!H(>'<oh Quarto quaeritur, utrum resurrectio sit eorundem secundum numerum.

Quinto, utrum resurrectio sit naturalis, vel miraculosa.