Distinctio XLIII

Sexto quaerilur de causa noslrae resurrectionis.

Quantum ergo ad primum sic proceditur, et ostenditur, quod resurrectio sit futura:

1. Primo auctoritate lob decimo nono: /n nodie de terra surrecturus sum.

% Item, loannis undecimo Martha fidelis dixit: Scio, quia resurget in resurrectione in novissimo die.

3. Item, ratione videtur: quia praemium respondet merito: ergo si anima meretur incorpore, debel etiam remunerari in ipso corpore; sed Deus est iustus remunerator: ergo oportet, quod anima resumat corpus, et sic etc.

4. Ilem, anima habet naturalem appetitum ad corpus; quod patet, quia non vult separari, etiam corpore existente misero; sed beatitudo est quies omnium desideriorum: ergo ad hoc, quod perfecte beatificetur anima, necesse est, corpus sibi reddi; et si hoc, patet etc.

b. Ilem, perfectior est forma compositi quam aliqua pars, quia partes ordinantur ad formam compositi: ergo completior et perfectior est forma humanitatis quam ipsa forma, quae est anima: ergo cum perfectio gratiae et gloriae praesupponat perfectionem naturae; necesse est, totum hominem, non tantum animam, glorificari.

6. Ilem, ad perfectionem universi reperitur substantia spirilualis et corporalis et composita ex utraque: ergo cum universum sit incorruptibile, et aliquando stet generatio, ut infra videbilur; necesse est, compositum ahquod ex anima el corpore remanere. Hoc autem non est nisi homo: ergo post consumtionem istius discretionis necesse est, hominem resurgere.

Contra: 1. lob decimo quarto: Ilomo, cum dotmierit, non resurget, donec atteratur caelum; sed caelum nunquam atteretur, cum sit incorruptibile: ergo homo non resurget.

2. Item, primae ad Corinthios decimo quinlo: Caro et sanguis regnum Dei non possidebunl.

Vers. 25.

2 Vers. 24.

3 Damasc., IV. de Fide orlhod. c. 27, inler alia argg. etiain lioc profert. — In maiori pro respondet cod. G debet respondere.

3. Item, ratione videtur: quia nuUum instrumentum remuneratur propter actionem factam per ipsum; sed corpus se habet ad animam ut instrumentum: ergo elc. Si dicas, quod in instrumento coniuncto non est verum; contra: Angelus assumit sibi corpus, per quod ministrat; et tamen illud non resurget: ergo etc.

4. Item, nihil quod impedit viam perveniendi ad beatitudinem, debet resumi, cum perventum fuerit ad beatitudinem; sed corpus impedit, quia concupiscit adversus spiritum: ergo ab ipso non debet resumi.

b. Item, «anima vivit Deo, sicul corpus anima »; sed merito peccati contingit per divinam sententiam animam separari a corpore in morte naturae, et animam a Deo in morte damnationis futurae; sed anima damnata per senlentiam nunquam vivificatur: ergo nec corpus mortuum per divinam sententiam debet resumere vitam.

6. Item, facilius coniunguntur quae separantur voluntate, quam quae necessitate; sed spiritus malus separatur a Deo per voluntatem, et ideo non potest ei uniri: ergo nec anima potest uniri corpori, quae separatur ab eo necessitate.

Fide testante, erit resim'ectio corporum nostrorum.

Respondeo: Dicendum, quod recta fides dicit, resurrectionem corporum nostrorum esse futuram. — Et ad hoc credendum adiuvatur per fidem resurrectionis Christi iam factae. Si enim Christus est caput, et membra debent conformari capili; cum Christus resurrexerit, consequens est, ut et nos resurgamus. Ut autem credat fidelis Christi, persuasum est sibi per multa testimonia stolorum, qui etiam per mulla sunt argumenta cerreperilur edd. requiritur, cod. U requirilur vel reperitur, cfr. tom. III. pag. 39, nota 3. — Pro stet edd. perperam non stet. Inferius pro discretionis cod. M generationis, edd. addunt vel segregalionis.

lificati. Persuadet etiam ipsa pietas fidei, quae nullo modo corpus Cliristi incineratum polest excogitaro. — Super lioc fidei fundamentum superaedificatur persuasio rationis, quia quod resurrectio sit fulura, exigit remuneratio divinae iustitiae, quae homini retribuit, sicut et meruit; secundo, consummatio gloriae, quae omnem animae appetitum complebit vel quietabit; tertio perfectio «awrae, quae consistit in loto composito, non in allera eius parte. Et hae sunt rationes supra fidem fundatae.

1. Ad ilhid ergo quod primo obiicitur in contrarium, dicenduni, quod illa attritio intelligitur qygjjjyQj figuram, non quantum ad subslantiam; figura autem accipitur, secundum quod accipit Aposlolus, pro exteriori rei facie.

2. Ad iiiud quod obiicilur, quod caro et sanguis etc.; dicenduui, quod illud non intelligitur de carne quantum ad substanliam, sed quantum ad corruptionem et malitiam, sicut accipitur ad Galatas quinto

3. Ad illud quod obiicilur, quod instrumentum non debet remunerari; dicendum, quod est inslruin menlum, quod est separatum, et inslrumentum sive organum unitum, non lantum ad aliquam operationem faciendam, sed ad unam formam constituendam; et hoc perficitur et convenit cum motore in unitate formae totius, et operationis per consequens; et sine tali nunquani habet motor perfecle compleri propler colligantiam ad illud. Ideo non est simile de instrumento separato, vel de corpore ab Angelo assumto

I. Corpora humana vere resurrectura esse, testantur contra Sadducaeos, paganos omnesque incredulos tum s. Scriptura oTaaEc corpora in niliil sint desitura, animaeque solae et nudae remansurae, damnatus est a Concilio V. can. 10. 11. 14.

De 1. et 2. quaestione: Scot., liic q. 1, praecipue n. H. seqq. — S. Tliom., liic q. unica a. I. quaestiunc. 1.2; Suppl. q. 75. a. 1. 2; S. c. Gent. IV. c. 79. seq. — B..'ilbert., hic a. 1. 2. — Petr. a Tar., hic q. unica a. 1. — Richard. a Med., hic a. 1. q. 1. et a. 2. q. 1-3. — Durand., hic q. 1. n. 13. seqq. — Dionys. Carlh., de tota disl. hic q. unica.

II. Quoad 3. quaestionem notandum est, speciali privilegio in nonnullis anticipatam esse resurrectionem carnis; quod certum est respectu Christi (hic ad 2.) eiusque beatissimae Matris, k. Ad illud quod obiicitur, quod impedit; dum, quod non impedit secundum quia natum est obedire, sed ratione corruptionis; et illa non resumetur, sed corpus incorruptum.

5. Ad illud quod obiicitur, quod anima vivit Deo, sicut corpus anima etc.; dicendum, quod non est simile, quia sententia damnationis est sententia aeterna, sed sententia mortis non est aeterna. Ratio autem huius est meritum, quia culpa Adae deleta est morte Christi, sed culpa animae post mortem est indelebilis, pro eo quod in culpa illa perpetuo vivet. Amplius, sententia mortis lata contra hominem non fuit sententia definitiva, sed potius inobedientiam fuit sententia interlocut07-ia; sed u- tima sententia est definitiva, a qua non potest appellari, nec potest retractari.

6. Ad illud quod obiicilur, quod facilius coniunguntur quae separantur voluntate, quam illa quae necessitate etc.; dicendum, quod quaedam separantur ita, quod post separationem unum non habel inclinationem ad alterum; et talia non sunt apta ad reiungendum; et quia sic est angehcus spiritus a Deo separatus, ut ipsum odiat, non satisfactione appetat: ideo non potest nec debet ei coniungi. — Quaedam separantur, ita lamen, quod unum habet appetitum et inclinationem ad alterum, et talia sunt ad iteratam coniunctionem habiiia; talia autem sunt anima et corpus. — Quod ergo obiicitar de voluntale et necessitate, dicendum, quod hoc nihil facit ad reiunctionem, scilicel modus separandi, sed qualitas separatorum, vel potius divinum iudicium. et non improbabiliter a nonnuUis docetur respectu Ilenoch et Eline el eorum Patrum, qui cum Christo resiirrexerunt; licet S. Thom. (hic a. 3. quaestiunc. 1. ad 3; Suppl. q. 77. a. 1. ad 3; Sum. III. q. 53. a. 3. ad 2.) cuni S. Augustino probabilius esse censeat, Patres illos resurrexisse iterum morituros. — Quomodo intelligendum sil, quod resurrectio flat in inslanti, vide infra dub. 1. et q. 6. ad 4-6. — De dubio, utrum, advenienle Christo ad iudicium, aliqui non moriantur, cfr. infra dub. 5. — Plura de opinionibus circa ordinem resurrectionis cum aliis referunt S. Thom. et Scot. (hic q. 5. n. 10.).

De 3. quaestiono: Scot., loc. cil. — S. Thom., hic et Suppl. locis citt. — li..-Mbert., hic a. 21. — Pctr. a. Tar., hic a..5. quaestiunc. 2. — Richard. a Mcd., hic a. 5. q. I. 2, cfr. a. i. q. 1. — Durand., hic q. i.

5 Cfr. II. Sent. d. 8. p. 1. a. 1. q. 2. ad i. — Post ad illud cod. aa supplet et tale remmeraiur.

Scilicet illa quae non decidit principale, vel tolum non finit negotium, sed quae ad principalis instructionem pertinet. In Glossa ad legem Cum Clericis (25.), I. C. de Episcopis et clericis (tit. 6.) dicitur: « Est enim sententia inlerlocutoria, cum praecipit iudex vel eius exsecutor eum pervenire ad causam». Definitiva senlentia est quae totum negotium terniinat et facit absolvendo, vel condenmando. — Superius pro vivit (ita codd. I K) cod. Z vivet, alii codd. et edd. vixit.

Secundo quaeritur, utrum resurrectio sit oninium. Et quod sic, videtur.

1. loannis quinto: Veniet hora, in qua omnes in monumentis sunt, audient vocem Filii Dei; sed non possunt omnes audire, nisi omnes resurgant: ergo etc.

2. Itera, primae ad Corinthios decimo quinto: Omnes quidem resurgemus, sed non omnes immutahimur.

3. Item, ratione videlur: quia sententia mortis data esl propter culpam originalem; sed omnes habent hanc culpam: ergo omnes moriuntur. Sed resurrectio, ut probatum est prius debet esse, ut anima corpori iungatur: ergo omnes debenl resurgere.

4. Item, onines homines sunt morlales; sed morlale el corruptibile de necessitale corrumpitur: ejgo necesse est, omnes corrumpi. Rursus, poena et praemium sunt aelerna; et haec debentur homini: ergo necesse est, hominem privari bac vita, et iterum dari sibi aiiara vitara, ergo resurgere.

b. Itera, boc ipsum ostenditur;>er /«ypo/imm: quia bene sequitur, quodsi anima Socratis est iramortalis, quod omnis anima: ergo pari ratione sequitur, si unum corpus resurget, et omne; sed unum corpus resurrexit, sciHcet Christi: ergo et omne Contra: 1. Danielis duodecimo: Multi de his dormiunt in pulvere terrae, evigilabunt: ergo cum hoc nomen multi sil partitivura; si raulti evigilenl, non ergo omnes; ergo non omnium est resurrectio.

2. Item, loannis sexto: Nemo venit ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum; et ego resuscitabo eum in novissimo die: cum ergo boc promittat ad se venientibus, scilicet resurrectionem; et non omnes veniant: non ergo omnes resurgent.

3. Item, idem videtur ratione: quia pro peccato, quod operata est anima in corpore, sufficienter punitur in purgatorio sine corpore: ergo et in ctione plures codd. satisfactionem, edd. inclinatione. Inferius pro iteratam cod. L iierandam. inferno sufficienter punitur pro utroque pari ratione, sic etc.

4. Item, Christi resurrectio est causa nostrae resurrectionis in anima et in corpore; sed non omnes resurgent in anima: ergo nec omnes resurgent in corpore.

5. Item, resurrectio ad hoc est, ul anima remuneretur in corpore, sicut in illo meruit; sed anima parvuli nihil est in corpore operata: ergo ad remunerationem eius non oportet corpus resurgere.

Resurrectio erit omnium.

Respondeo: Dicendum, quod omnium est mors, et omnium erit resurrectio. Corpus enim unitur animae immortali per naturam et mortuae per culpam in ipsa unione; et ideo necessitatem contrahit ad moriendum et possibilitatem ad semper vivendum, quae secundum ordinem divinae providentiae ad actum semper debet prodire, exigenle hoc nihilominus merito, vel demerito, et etiam divino iudicio.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod multi evigilabunt; respondet Augustinus, vigesimo de Civitate Dei, quod multi, id est omnes. Et talis modus loquendi frequenter invenitur in Scriptura, — Vel facienda est vis in verbo: quia evigilare pius dicit quam resurgere, quia vigilia est usus sensuura et dicit discretionem, quae non vigebit in parvulis damnatis, quia non erit in eis tristitia.

2. Ad illud quod obiicitur, quod nemo venit etc; dicendum, quod vita accipitur dupliciter, scilicet large et proprie: large vivificatio corporis, projjrze vivificatio corporis cum salute. Sic el resurrectio; et secundo modo promitlit Dominus resurrectionem bonis ad se venientibus; sed quantum ad primum modum omnibus praedicit.

3. Ad illud quod obiicitur de poena purgatoria, dicendum, quod non est simile, quia purgatorium

dicit transitum, non terminum, nec dicit statum, sed staiiis supplementum: ut quia praeclusa est homini per mortem via merendi, et peccatum remanere inuitum nec poterat nec debebat; constiluit Dominus locum, per quem anima transiret ad patriam, ut anima solvat separata, quod non fecit coniuncta; et quia hoc magis dicit supplementum quam terminum, ideo non oportel, resumi corpus. Et sic patet illud.

4. Ad illud quod obiicitur, quod resurrectio Christi est causa nostrae resurrectionis in anima etc; dicendum, quod non est simile: quia resurrectio animae est tantum ad bonum, sed resurreolio corporis est ad bonum et ad malum; et resurrectio animae fit nostra voluntate, sed corporis exigente divinae iustiliae aequitate; ideo ista est omnium, licet non illa.

b. Ad illud quod obiicilur de parvulis, dicendum, quod si anima non exierit in actum, tamen

Tertio quaeritur, utrum resurrectio sit omnium simul, an successive. Et quod simul, videlur.

1. Primae ad Corinthios decimo quinlo: In moin iclu ocuU etc.

2. Item, ratione videtur: quia mors et incineratio debentur merito primi peccati, quo peccavimus in Adam; et omnes simul peccavimus, quia simul fuimus in Adam: ergo et in Christo simul debemus resurgere.

3. Item, decens est, ut habitatio congruat habilatori: ergo sicut mundus peioratus est, homine facto mortali, ita debet meliorari, homine facto immortaU; sed non debet meliorari, quamdiu homo est mortalis: ergo quamdiu homines vivunt, non debet esse resurrectio: ergo erit omnium simul.

4. Item, post resurrectionem consummatur gloria; sed Angeli non habent omnino gloriam consummatam ante nostram glorificalionem, nec simiUter daemones poenam: ergo si maior esl coliigatio hominum ad invicem quam ad Angelos, non debet unus sine altero resurgere: et sic etc.

Contra: 1. Resurrectio corporum sequitur resurrectionem animarum; sed resurrectio animarum originale traxit in corpore et per corpus; et ideo illi uniri debet, ut, sicut ex coniunclione ad corpus peccavit, ita simul cum illo nuiltetur poena damni. — Amplius, remuneratio non est toto ratio, quare fiat resurrectio, sed divinae ordinalionis decrelum; qui, coniungendo animam immortalem corpori, per hoc decrevit, illud corpus perpetuo vivificari. Si ergo divinum decretum non potest infirmari; necesse est, illud corpus animae revivificari, ut sicut corpus separatum est ab anima propter divinam senlentiam, quae respiciebat culpam; ita reiungalur animae propter clivinam dispositionem, quae sic decreverat constituere humanam substantiam. Ratione cuius decreti corpus humanum dicitur ordinari et possibilitatem habere ad incorruplionem, quamvis in sui natura nihil habeat plus de incorruplibiiilale quam aha corpora mixla, ut patebif; secundum statum praesentem loquor. est successiva et non simul: ergo el resurrectio corporum.

2. Item, Christus non exspectavit nostram resurreclionem, qui est caput noslrum, et qui magis fovet singula membra: ergo nec membrum exspectat resurrectionem membri, et sic etc.

3. Item, praemium respondet merito: ergo qui citius meruerunt citius debent remunerari: ergo meliores citius debent resurgere.

4. Itein, maior est conformitas ex parte animarum quam corporum propter vinculum caritatis; sed glorificatio unius animae non exspectat glorificationem alterius: ergo etc.

C 0 N c L u s 1 0. Resurrectio corporum erit simul, non successiva.

Respondeo: Dicendum, quod resurrectio corporum non erit successiva, sed simul; et huius possunt esse rationes congruentes sex.

Prima est severilas divini iudicii, quod inflixit poenam incinerationis corpori usque ad advensecundum Filii Dei, sicut poena carenliae vi- usque ad adventum primuni. El ralio huest, quia omnes simul fuimus in uno principio

Secunda ratio est merilum fidei, quae multum in credendo, nos remunerari, qui videmur bestiis in moriendo; quod si illud experivideret, non haberet meritum, quia humana sibi praeberet experimentum. Tertia ratio est unitas corporis mystici: quia omnes unum corpus sumus in Chrislo, ideo est, quod quantum ad aliquam gloriam resimul; sed non quantum ad gloriam aniquia ibi esset maximuni damnum et quasi ergo quantum ad gloriam corporis. Quarta ratio est subsidium infirmitatis nostrae: Sancti, dum sua desideratit corpora, vehemeneliam desiderant salutem nostram; unde Apodicit ad Hebraeos undecimo: Deo pro nobis melius providenie, ne sine nobis consum- Quinta ratio est manifestatio divinae iustitiae: enim omnibus debet esse notum, quanta iustidamnet malos et salvet bonos; ideo ultimam di- = distulit usque ad novissimum, ut comparerent. Sexta et ullima ratio est consummatio gloriae: enim Angeli adhuc sunt viatores quantum ad, quamdiu liomines vivunt; et gau-

Utrum resurrectio sit Quarto quaeritur, utrum resurrectio sit eorunsecundum numerum. Et quod sic, videtur. 1. lob decimo nono: In carne mea videbo Salvatorem meum, quem visurus sum ego et non alius; constat, quod non dicit alius sespeciem, sed secundum numerum: ergo elc.

2. Item, Philosophus: « Si ex mortali flat imdium semper crescit secundum multitudinem electorum; non debuit perfecte gloria consummari in aliquo singulariter, donec consummaretur in omnibus simul.

3. Ex his patent obiecta. Nam resurrectio corporum non attenditur secundum resurrectionem an«- mae. Animae enim resurrectio prima respicit resurrectionem per gratiam, et haec est in via; et ideo successive. — Item, animae glorificatio substantiam importat praemii, quae si differretur, magnum damnum esset exspectanti; non sic de corpore, quia non multum gravat exspectare corpus, dum animae tenent Deum. iiynoijj;

4. Ad illud quod obiicitur de resurrectione Christi, patet responsio: quia nec concurrit ibi severitas iudicii, cum non esset super eum inducta maledictio; nec faceret ad meritum fidei, immo e contrario est in fidei adiutorium.

5. Ad illud quod obiicitur, quod praemium respondet raerito; dicendum, quod verum est pro loco et tempore; et praemium essentiale competit ut statim reddatur, sed stola «eamrfa Mebet exspectari, quousque cum solemnitate et magnificentia et gloria dantis conferatur.

6. Ad illud quod obiicitur, quod maior est unio et convenientia animarum; dicendum, quod falsum est, immo minor, pro eo quod omnia corpora in uno corpore fuerunt, sed non omnes animae in una anima l Jciog &jf)Vvos((w

'rnx«-i9V!b ig og'i corporum secundum- numerum. mortale, non dicimus, eum aliam vitam sumere »; ergo si non est alia vita, nec aliud vivens, ergo idem: ergo etc.

3. Item, ratione videtur: quia identitas rei venit ab identitate principiorum substantiahum; sed idem est principium materiale et idem formale: ergo idem homo qui prius.

riijYlD OOU £:/

4. Item, « propria forma non est nala fieri nisi in propria materia »: ergo cum aniraa sit propria forma corporis, quod perficit, non est nata uniri nisi illi: ergo si unitur in resurrectione, unitur eidem. Et si hoc; cum ipsa sit eadem, totum eril idem.

CoNTRA: 1. « Omnis forma corrupta et iterum generata non est eadem numero, sed specie», sicut dicit Philosophus in secundo de Generatione: cuni ergo humanitas corrumpalur in isto in morte et iterum generetur in resurrectione, ergo alia numero. Si tu dicas, quod istud tenet in corruptione, quae est in contrarium, non in morte; contra: maior est corruptio in privationem quam in contrarium, quia ad hoc, quod fiat reparatio, necesse est fieri resolutionem usque ad uUima, et omnia rursus de novo generari: ergo etc.

2. Item, quamvis artifex de eadem materia iterum faciat statuam, tamen alia est slatua post quam ante: ergo pari ralione videtur, quod quamvis homo sit ex eisdem pulveribus, tamen est alius. Si dicas, quod Deus potest facere plus quam natura vel artifex; verum est, quod plus potest, tamen non facit, nisi quod congruit et congruum est; nec est intelligibile, quomodo aliquid corrumpatur et cedat in non-ens, et ilerum fiat, quod sit idem; aut si est congruum, quare non dat istam potentiam naturae?

3. Item, differentiae essenliales rem diversificant non tantum numero, sed etiam essenlia; sed?72ortale Biimmortale sunt essentiales differentiae: ergo cum resurgens sit immortalis et ante mortalis, patet etc.

4. Item, prima generatio et reformalio sunt operationes diversae: ergo si diversarum operationum diversi sunt termini secundum substantiam, ahud est corpus, quod primo generatur, aliud corpus, quod postmodum reformatur.

ni, wiv

Resurrectio est eiusdem secundum numerum corporis.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod circa hoc diversi diversa senserunt.

Quidam enim dixerunt, quod Iriplex est diver- c sitas secundum numerura: una, quae venit ex diversitate partis materiae et formae specificatae, sicut differt numero haec aqua et hic ignis; quaedam, quae venit ex diversitate partis materiae, sicut iste ignis ab illo differt; tertia, quae venit ex discontinuatione in duratione; el haec diversitas secundum numerum ortum habet, ut dicunt, ex tempore; tempus enim durationem numerat, sicut et actionem. Prima diversitas secundum numerum est magna, secunda minor, toHia minima. Prima et secunda diversitate carebit corpus resurgens, sed tertia non carebit nec potest carere, quia propositio de praeterito non potest non esse vera Unde sicut virgo corrupta non pntest fieri virgo — quia non potest non fuisse corrupta — nec a Deo nec a natura, nec hoc est intelligibile; sic corpus corruplum non potest omnimoda identitate reparari idem, quia non potest non fuisse corruptum. Tamen haec est ita modica diversitas, ut non mereatur aliquid propter hoc dici diversum, quoniam idem est secundum alium duphcem moduni identitatis, scilicet propter identitatem materiae et formae, quia identitas materiae et principahs formae erit in resurgentibus. Hinc est, quod resurrectio est in eisdem Quod ergo dicit Philosophus, quod « forma corrupta et iterum generata est alia num.ero »; intelligit de ista diversitate.

Sed istud non videtur multum rationaJDile: pri-i;) mum quidem, quia stultum videtur dicere, quod i Deus non possit omnino idem corpus reformare identitale secundum numerum. — Amplius, identitas secundum numerum in substantia non venit ex accidentibus, licet per ilia innolescat, nec etiam c&ersilas. — Et iterum, quod discontinuatio in esse non inducat diversitatem in numero, videtur expresse in arlificialis, ut si arca dissolvatur et iterum ex eisdem tabulis et secundum eundem ordinem reparetur; non dicetur alia arca numero, sed eadem; et tamen desiit esse arca.

Et propter hoc dicunt alii aliter, quod duplex esl corruptio: quaedam per dissolutionem sive separationem principiorum componentium sive partium; quaedam per corruptionem formae. In prima unum sit quando movetur, nempe tempus sit unum et non intermittatur. Ibid. IV. text. 108. seqq. (c. 12.) dicit, tenipus pro numerat, quod codd. U 3 W bb (EPa secunda manu) haomittitur.

8 Vide 1. Sent. d. 42. q. 3, ubi etiam habetur dictum potest post ruinam.

5 Codd. aa bb et cd. 1 esl eiusdem. rum hic cl in flno corp. mulii codd. et cd. I secuiidum materiam et per illam pro per illa. Subinde post discontinuatio codd. omittunt in, ed. 1 insuper esse.

est, idem numero reparari ei qui scit ad modum et ad eadem loca reducere. In se- — quia quod corruplum est non potest esse quoniam nova est essentia formae, sicut de generatur — dicunt quod necessario oportet esse et de hac intelligit Philosophus. Separatio et corporis humani est quantum ad primim ideo reparatur idem, sicutartificiatum,quia, anima et corpore, fit separatio uniusabalio, post, salvis partibus materiae, fit incineratio; et sicut bonus artifex cineres colligit et unit et idem corpus: et quoniam illud corpus haeandem perfectionem, ideo totum consummatum idem. Sed istud non solvit sufQcienter. Certum est, quod forma carnis humanae corrumpitur, generatur inde vermis et serpens; et sicut pocorrumpi in carnem serpenlis vel allerius anisic resolvi potest, sicut et illud animal, etiam quatuor elementa, et unumquodque elementorum in aliud, et ila corrumpantur formae mixti elementi: ergo necesse est, elementa alia esse nuet aliam carnem. Et ita non potest stare isla Et propterea notandum, quod est resurrectio numero, quia aliter non esset resurrectio. Si quaeras a me, quomodo hoc esse possit;

quod hoc potest esse per virtutem divinam, non possit esse per miitram; et istud inpossumus sic. Supponamus nunc, quod natura aliquid agit, et non agit ex nihilo; et cum agat in materiam,, quod producat formam; et cum materia non pars formae, nec forma fiat pars materiae, neest, aliquo modo forraas naturales esse in maanlequam producantur; et substantia materiae est omnibus: ergo rationes seminales formarum sunt in ipsa. Sed ad illud slat a. qno incipit generatio: ergo nulla forma corrumpitur, sed manet in materia, sicut produceretur. Et sic dicit Augustinus -; formas in materia ante productionem dicit esse ad rationes seminales. Dicit eliam, resolvi materiam, sicut ad occultissimos sinus naturae, utroque nomine secundum alterain et alteram intelligi volens. Quid autem haec sint. alibi patet, scilicet in secundol Nunc autem hoc sufQciat, quod omnes formae, cum corrumnon omnino corrumpuntur, sed manent aliquo modo. Et huic concordat ratio et auctoritas philosophica et auctoritas beali Augustini, et quod maius est, auctoritas sacrae Scripturae, quae est auctoritas Spiritus sancti.

Hoc praesupposito, dicendum, quod forma ibi sit aliquo modo post corruptionem, tamen natura non potest producere ad idem esse, quod habuit prius. — Et ratio huius est: quia agens turale agit influendo et impertiendo aliquid sui, quo mediante perficit illud quod erat in materia; et illud quod influitur a parte agentis, fit aliquid de completo esse ipsius producti: et ideo necesse est, quod natura det aliquid novi quantum ad modum essendi substantialem, qui est esse in actu. Quamvis enim natura non det novam essentiam, dat tamen novum modum essendi, non tantum accidentalem, immo etiam substantialem, sicut esse in actu, secundum quem potest res substantialiter numerari et diversificari. Et propterea natura, cum reparat, non idem, sed novum producit; sed Deus, qui potest ipsas rationes seminales sine immissione alicuius novi ad perfectum esse deducere, potest facere, quod sit idem. Et sic facit in proposito, quia ex illis solis et per eundem ordinem in reformatione rem constituit, ex quibus erat ante. Unde si omnia elementa convertantur in ignem, Deus ex illo igne reformat eadem elementa, quae ibi erant in rationibus seminalibus, et ex illis formata carnis per eundem ordinem. Et sic patet, quod Deus potest reformare idem corpus secundum numerum; et sic potest dici ad praesens.

1. 2. Ad illud ergo quod obiicitur primo et secundo, iam patet responsio: quia, quamvis istud...... „.. sit unpossibue agenti inferiori, est tamen possibile agenli superiori, scilicet ipsi Deo. — Et quare istam potentiam non communicat Deus creaturae, patet: quia nulla creatura agit se ipsa, sed per aliquid sui, immittendo virtutem, sicut et color ad hoc, quod immulet visum, facit speciem sui in medio: unde agit aliquid extrinsecum in intrinseco; non sic Deus. Hoc autem dico de operatione naturali.

2. Ad illud quod obiicitur de mortali et immortali, dicendum, quod quidquid sit de mortali, utrum sit diPferentia, an non — quia non est praesentis considerationis, cum rationes ad utramque partem sint, quia videtur dicere defectum et imperfectionem et non habet dilTerentiam in eodem genere condividentem, et alia plura — tamen hoc absque calumnia verum est, quod mortale trinliciter accipitur: uno modo dicit naturalem aptttudmem ad cit non pauci codd. ct ed. I proficit, cod. bb a secunda manu producit.

s Cfr. I. Sent. d. 8. p. II. q. 2. in corp. — De seq. exemplo coloris efr. Aristot., 11. de Anima, lext. 74. (c. 7.), et de Sensu et sens. c. 2. seq. — Inferius post unde agit Vat. addit per et pro intrinseco cum ed. 1 substituit extrinseco.

moriendum; alio modo, possibilitatem ad moriendum; terlio modo, necessilalem. Et primo quidem modo mortale inest homini ea ratione, qua compositum ex partibus heterogeneis. Unde Hilarius: « Non ex composilis est Deus, quia vita est»: si ergo homo est ex compositis heterogmeis et diversis naturis et dispositionibus; impossibile est, quod vitam habeat nisi cum aptitudine ad moriendum; et sicut lalis compositio est homini naturalis, ita et mortale. Et hoc raodo accipiendo mortale contra immortale, nunquam concurrunt in idem; sic- nec spirituale aut simplex et compositum. Et si aliquo raodo est dilferentia, islo modo est non dividens annia/, sed substantiam viventem, cuius una differentia est immortale, et per oppositum mortale. — Secundo modo mortale inest eo modo, quo est quid compositum ex partibus lieterogeneis, habentibus defectibilitatem, sicut in prirao homine, qui habebat statum animalem; et hoc modo dicit statum medium inter miseriam et gloriam — Tertio modo mortale inest ea ratione, qua vivens est compositum ex contrariis, habentibus defectibilitatem et pugnam ad invicem; et sic inest homini lapso, et hoc modo dicit statum miseriae; et immortale huic oppositum dicit alium stoAum. Et quoniam toto mutari potest, unitate secundum numerum remanente; hinc est, quod ex mortali secundum hunc duplicem modum fit immortale sine diversitate substantiae. Et hoc modofitin homine glorificalo, qui est mortalis primo modo, scilicet secundum naturalem aptitudinem, sed immortalis, prout dicit privationem potentiae et necessitatis.

4. Ad illud quod ultimo obiicitur, quod diver-

5. <t Omnes Iwmines resurgere habent cum corporibus suis » (i. e. iisdem secundum numerum); ita docet Symbolum Alhanasianum; quod confirmat Symbolum Concilii Toletani XI. (an. 67S) dicens: « Nec in aerea, vel qualibet alia carne (ut quidam delirant) resurrecturos nos credimus, sed in isla qua vivimus, consistimus et movemur u. Hoc unanimiter tenenles, Scholastici tantum quoad explicationem sciendficam in aliquibus contrarias opiniones in medium protulerunt, quae fere ex diversis principiis ad naturalem philosophiam spectantibus exortae sunl. Primo occurrebat difficultas orta ex auctoritate Aristotelis, qui pluribus locis docere videtur (cfr. arg. 1. ad oppos.), quod illa quorum forma corrupta et iterum generata fuerit, non possint redire eadem secundum numerum. Circa hoc pauca notamus.

6. Duae opiniones extremae circa possibililatem huiusmodi restitutionis prolatae sunt; quarum prima docuit, etiam agens naturale posse rem corrupiam eandein numero reparare. Ex 1 Libr. VII. de Trin. n. 27: Non enim ex compositis atque inanimis Deus, qui vita est, subsistil. — Vocibus qua compositum Vat. interserit est aliquid. Inferius pro nisi cum cod. G sine.

2 Cod. aa sicut. Mox post spirituale cod. bb bene addit et corporale.

3 Cfr. 11. Sent. d. 19. a. 2. q. I. et a. 3. q. 1. seq. — sae sunt operationes; dicendum, quod diversae operationes diversos effectus inducunt, quando dividuntur ex aequo; sed quando sic est, quod una ad alteram ordinatur, et una est reparativa effectus alterius; si secunda egrediatur ab agente omnino potente, potest oranino idem reparari. Et sic est in proposito.

Sed obiicitur: quomodo polest hoc intelligi?

Ob Cum istae operationes sint discontinuae, et esse rei sit discontinuum et unius continui duo sint ultima lantum: si ergo esse discontinuatur, ergo est aliud et aliud. Cum ergo unum numero consequatur idem actuale: necessario videtur sequi, quod sit aliud et aliud. Et iterum, quomodo potest bis incipere aliquid et esse idem? Impossibile enim est esse et inlelligere, quod aliquis currat bis eodem cursu. — Et potest ad hoc responderi, quod de esse rei est loqui dupliciter: aut quanlum ad defluxum et durationem, aut secundum se. Si quantum ad durationem et defluxum; sic necessario oportet, quod duralio sit alia el alia, sicut mensura durationis. Si quantum ad ipsum esse secundum se; sic numeratur et plurificatur a principiis permanentibus; et quoniam principia permanenlia sunt eadera, quamvis defluxus durationis et inceptio sit alia et alia: hinc est, quod res est una, et esse rei est unum. — Nec est simile de actionibus successivis, quia illae necessario numerantur, et praeteritum et futurum respiciunt partes diversas actionis sive mutationis sive durationis successivae. Non sic oportet iudicare de forma absoluta, quae corrupta potest a Deo numerari eadem, quia aliquo niodo manet in ratione seminali. opposito Durand. (hic q. 3.) docuit (cum quadam tamen cautela), intrinsecns impossibile esse, ut entia corrupta redirent eadem numero; et hoc in genere de omnibus eniibus asseruit, non tantuni de successivis (quod communius conceditur), sed etiam de permanentibus. Pro hac sententia citat etiam plures locos S. Thomae, praesertim IV. Sent. d. 44. q. I. a. I. quaestiunc. 2. ad 3. Hinc putat, resurrectionem hominis non esse possibilem nisi in suppositione, quod in homine non &l alia forma quam anima ralionalis, quae nunquam corrumpitur, utpote M?mo/'i!afis; et per consequens, talem resurrectionem besliarum, corrupta eapium illud Durandi leiicit (cfr. Henr. Gand., Quodl. 7. q. 16.).

2. S. Thom. faclum quidem resurrectionis cum Durando hac ratione explicat, quod n nullum principinrum essenlialium honiinis jier mortem omnino cedat in nihikmi » (S. c. Gent. IV. c. 81.), manente scilicet tum forma unica, quae est anima Superius post inest Val. subiungit homini, et inferius eidem verbo uddit alicui vivenii.

lum materia. In hoc autem a Diirando recedit, quod negat, possibile esse Deo, ut cniia, saltem permanenpostquam corrupta sint, eadem numero repnret; quod resultat ex cit. loco. Quoad enlia successiva vero, « quo- (Quodl. IV. q. 3. a. 5.), quod « Deus ea non potesl eadem explicare debet hanc difficultalem, quae ex parte talis morte corruptae et ilerum alia transmulatione de materiae educendae occurrit; qualis restitutio agenli certo est impossibilis. Hinc ille totus est in eo, ut prina Durando positum evertat et Deo soli hoc possibile demonstret. Idem eliam pulat, non apparere repugnanliam, Deus etiam successiva reproducat eadem; quae sententia extra scholam Scoti pluribus posterioribus placuit. II. His visis, apparet, quomodo senlentia S. Bonaventurae a praedictis. Ipse enim docet: primo, quod sub una sive forma proprie substantiali sint ex parte coraliae formae subordinatae et corruptibiles; secundo, ipse difficultatps recurrendo ad rationes seminales. Quoad pri- » corrumpuntur; atque quoad secundum, quod forma omnino corrumpitur, sed manet in materia » post, sicut erat, anlequam producerelur, scil. in ratioseminalibus. — Respectu pluralitatis formarum aliter doac S. Thomas, nec etiam cum Scoto convenit quoad exlenhuius principii, cum Scotus cum anima solam formam admiltat. De hoc principio S. Bonaventurae cfr. II. d. 1 2. a. I. q. 3. et scholion, d. 1 3. a. 2. q. 2. et praecipue d. 14. p. II. a. 2. q. I, d. IS. a. 1. q. 2, d. 17. a. I. 2. ad 6. et a. 2. q. 2; cfr. etiam II. Sent. d. I. p. II. a. 1. q. 2. 2. 3; III. Sent. d. 6. a. 2. q. 1; IV. Sent. d. U. p. I. dub. i, 49. p. II. sect. 2. a. 1. q. I. — De rationibus seminalibus cfr. II. d. 7. p. II. a. 2. q. 1, d. 18. a. I. q. 2. et 3; IV. Sent. 12. p. I. a. 2. q. I, ubi in scholiis plura de hac anliquo- Scholasiicorum opinione relata sunt. Eaedem raliones seadhibentur infra q. 5. ad 6. et d. 44. p. I. a. 2. q. 2. 2. — lam observavimus, hanc praeexistentiam rerum in seminalibus quoad essentiam, non quoad existentiam et completam, quam S. Doctor tanquam magis pro-

Quinto quaeritur, utrum resurrectio sit naluan miraculosa. Et quod non sit naturalis,:

1. A parte initii: quia a a privatione in habiper naturam non fit regressus »; sed in morte summa privatio: ergo resurrectio, cum sit a non esl per naturam.

2. Item, hoc ipsum ostenditur a parte termini: omne quod natura producit, est corruptibile et sed corpus glorificatum est immortale et: ergo etc. babilem posuit, a posterioribus Scholaslicis fere communiter fuisse improbatam, eamque esse explicatu satis dilTicilem. Quodsi haec doclrina posset probnri, non lantum dogma resurrectionis, sed alia etinm mysteria scienliae nalurnlis non purum illustrarentur. — Pelr. a Tar. in hac quaeslione consenlit S. Bonav. et recurrit (hic a. 7. praesertim ad 1 1.) ad rationes seminales, « in quibus formn mixtionis manet, et ex quibus virtuto divina ea- IV. In seq. (5.) quneslione quoad factum resurrectionis absurdum esse antiquum Orientalium et Pythagorao errorem, qui cum iransmigratione animnrum posuit circulationem quandam ea quae in reproductione rerum possibilia sunt activis naturae viribus. De quo Scot. (hic q. 3. n. 2. seqq.) praeter extremam et falsam opinionem antiquorum modo i'elalam recilat duas alias senteniins, quarum prima dicit, mmWo morfo posso aliquid idem numero redire per agens naturale; secunda vero media putnt, non quidem omnin, sed tamen aliquid per actionem naturae posse idem redire. Mediam hunc sentenlinm tenent Riipse Scol. eam non penitus reprobat, praefert lamen alteram communiorem sententiam. q. 42. m. 2. a. 5. — S. Thom., hic a. I. quaestiunc. 3; Suppl. q. 7.5. a. 3. — B. Albert., hic a. 3. — Petr. a Tar., hic a. 3. — Richard. a Med., loc. cit. q. I. 2. — Durand., hic q. 2. 3.

V. Circa 6. quaeslionem cfr. III. Sent. d. 19. a. I. q. I. et scholion. In solutiono communiter consentiunt doclores; S. Thom. lamen, ut iam loc. cit. notavimus, humanilati Christi vim quan- (hic a. 2. quaestiunc. 1; Suppl. q. 76. a. 1-3.): « Sed ipsa resuragebnnlur mediante carne Christi quasi quodam organo; sicut De eadem qunestione: Alex. Hal., S. p. III. q. 20. m. 2. a. 1-6. — Scot., hic q. 5. n. 7. — S. Thom., locis citt. quaestiunc. 1-3, et n. I-.3. — B. Albert., hic a. 4. 5. et 26. — Polr. a Tar., hic a. 4. — Richard. a Med., hic a. 3. q. 3.

3. Item, tertio ostenditur a parte modi operandi: quia natura operatur successive, non subito; sed resurrectio erit subito, in ictu oculi: ergo non est a natura.

4. Item, ostenditur etiam a parte principii effectivi: quia « natura e.st vis insita rebus, ex similibus similia procreans»; sed in resurrectione non fit simile ex simili: ergo etc.

b. Ultirao oslenditur a parte omnium ho7-iim: quia esl articulus fidei, quae non est de his quae fiunt per naturam, sed supra naturam: ergo etc.

5 Epist. I. Cor. IS, 32. — De maiorich. supra pag. 248, nola 4. seqq.

CoNTBA: i. lob comparat resurrectionem hominis germinationi ligni praecisi, lob decimo quarto; Apostolus vivificationi grani mortui, primae ad Corinlhios decimo quinlo; Gregorius, in homilia paschali, generationi circulari corporis arboris ex parvo semine. Et in his ostendere volunt et probare resurreclionem: ergo si ratio et similitudo bona est, quam ponunt; cum omnia haec sint a natura, resurrectio est naturalis.

2. Item, hoc ipsura ostenditur, quia dicit Augustinus in hbro de Quantitate animae -: « Si cursum naturalium rerum attendamus, certius erit nobis, resurrectionem esse futuram, quara solem oriri cras ».

3. Item, Aposlolus dicit: Oportet, corruptibile hoc incluere incorruptionem; sed quod est supra naturam non oportet evenire: ergo resurrectio est in potentia naturae.

4. Item, ratione probatur hoc ipsum: quia raaior est aptitudo pulveris hominis ad generationem liominis quani alterius animahs; sed natura per putrefaclionem potest de tali pulvere aliud animal generare: ergo et corpus hominis reparare.

b. Item, maior est aptitudo materiae corporis hominis ad ipsum, quam virgarum ad serpentes; sed productio serpentum ex virgis magorum, quamvis ministerio fieret diabolico, tamen erat naturaUs: ergo etc.

6. Item, quod est in appetilu naturae est naturale, quia natura non fundavit appetitum frustra; sed anima naturaliter appetit reuniri corpori; hoc constat per Augustinum super Genesim ad litteram ubi "dicit, quod « anima propter appetitum ad corpus retardatur, ne tota intentione feratur in summum caelum »: ergo etc. Si tu dicas, quod appetitus est tantum ex parte animae; ostenditur etiam, quod ex parte pulverwn: quia corpus humanum ex coniunctione sui cum anima habet ordinari ad immortalitatem; sed coniunctio cum anima est naturalis: ergo et illa ordinatio. Sed ad illud, ad quod res naturaliler ordinatur, habet naturalem appetitura, ut ignis sursum ferri: ergo etc. Praeterea, pulveres illi aut resolvmitur in elementa prima, aut non. Si sic; cum elementa sint homogenea, non magis habent ordinationem ad corpus humanum quam alia pars elementi, quae nunquam fuit corpus: ergo non est maior ratio, quare de eo iterum fiat corpus humanum quam de alio; quod falsum est. Si non resolvuntur ad elementa; aliqua vis tenet, quae est in ipsis pulveribus, et per ipsam ordinantur ad ulteriorem formam, ergo naturalera: ergo ex parle corporis et animae est resurrectio naturalis. Resurrectio non est naturalis, sed supra naturam.

Respondeo: Dicendura, quod in resurrectione tria sunt: primum est corporis ex pulveribus refo7-- matio; secundum ipsi corporireformato a?i«mae unio; tertium unitorum inseparabilis colligatio. Priraum est contra naturam, id est contra solitum cursum naturae, quae potest perfecta destruere, non destructa reparare. Secundum est secundum naturara, quod anima optime corpori sibi organizato, cui desiderabat uniri, uniatur. Tertiura est «wpra naturam, scilicet quod ex corruptibili fiat incorruptibile non separabile.

Quoniam igitur primum et ultimum est non a natura, sed supra vel contra; ideo non est dicendum, resurreclionem naturalem esse, sed supra naturam.

1. 2. Ad illud ergo quod obiicitur, quod probatur et comparatur operationibus naturae; dicendum, quod probalio est bona et per locum a minori. Si enim natura creata potest facere vivum de mortuo, de semine parvo facere magnum corpus, quae est potenliae finitae; mullo magis Deus potest per se facere de homine; et ad hoc tendunt illae rationes et comparationes. Et propter hoc dicit Augustinus: « Certissima erit nobis resurrectio, si cursum naturalera attendamus», non quia ipsa sit a natura, sed quia a Deo melius hoc polest fieri, quam a natura possint fieri opera sua.

2. Ad illud quod obiicitur de opportunitate, dicendum, quod est opportunitas materiae et ejficientis, sicut et necessitas; et opportunitas a parte efpcientis est ratione immutabilitalis, non coactionis; et ideo opportunum, quia Deus decrevit et disposuit, non quia compellalur, vel materia necessario num pro caelum, quod tamen originale exhibet. — De 7)iaiori cfr. Aristot., I. Elhic. c. 2.

parte naturae praeparetur. El ideo lalis oppornon infert, huiusmodi resurrectionem esse causa naturali, cum stet cum causa supernatuoperante.

4. S. Ad illud quod obiicitur, quod natura pode his quae generata sunt per pulrefactionem, de serpentibus; dicendum, quod quaedam animodicam organizationem habent, utpote veret animalia corporis anulosi; et talium est naproductiva per putrefactionem. Quaedam comut animalia sensibilia perfecta et gradientia, equus; et talia non potest nisi per vim formainfluxam cum decisione seminis; et tale est humanum, quod non potest naturaliter ornisi adsit semen et debilum vas suscipiens, matrix; el ideo non est simile de serpentibus.

5. Ad illud quod obiicitur de appetitu naturae, potest responderi: uno modo, quod proilla falsa est. Quaedam enim sunt in naturae quae tamen non sunt in ems potestate; el non sunt naturalia, ut patet de beatitudine autera sunt in appetitu et potestate, talia sunt tale autem non est resurrectio. — Aliler potest, quod ex parte animae est appelitus, ex pulverum non est appelitus; nec ex ilia parte naturalis, sed contra naturam. Unde nola de pulveribus tres opiniones. Quienim dicunt, quod habent appetitum et naluordinationem ad incorruptionem propter aniet ratione illius habent, quod non possunt usque ad elementa, tamen possunt esse maquorumlibet corporum. — Sed istud non capio, in corpus vermis possit reverti homo, vel in lupi, et non resolvi in elementa; immo Glossa illud??,zxn: Posueruntmorticina, videtur quod resurrectio est « ex occultissimis nasinibus». Verbum etiam Augustini in Enchirepugnat, quod innuit, quod in ipsa etiam possunt resolvi. Alia opinio est, quod resolvuntur in elementa, tamen manet appetitus propter hoc, quod eleilla, ut fuerunt corporis humani materia, hamultum de natura lucis, quae stat cura elementis; et ralione illius naturae habent et ordinationem. — Sed nec hoc intelligo, lux maneat simul cum terra, et quod terra.

pro vd eAA.velut, cod. Iv (1 a secunda manu) licet, eliam subinde pro cum slet subslituit quamvis slet; denipro supernaturaliter operante (ita cod. A) cod. aa non (Vat. divina supernaturaliter) operante, in aliis et I naturaliter operante. Edd. supplent producere. quae est materia corporis humani, magis sit lucida; et quod vermis, qui generatur de humano corpore, plus habeat de natura lucis quam alius vermis.

Tertia opinio est, quod pulveres resolvuntur vel resolvi possunt in elementa; nec elementa illa habenl aliquem appetitum nec ordinalionem ad corpus secundum naturam, sed solum secundum divinam providentiam, quae disponit illud idem corpus reformare animae, ut in eo remuneretur; nec est distincta illa pars ab aliis partibus elementi in se, sed in comparatione ad divinam sapientiara, quam nihil lalet, nihil subterfugit.

Et haec opinio probabilior est, ut credo. Et tunc unione ad animam aliquam recipit qualitatem creatam vel dispositionem incorruptibilitatis secundum statum praesentem — nisi forte dicas meritum vel demerilum, sed illud manet in anima, non in corpore — aut si quam aliam des dispositionem, aut post corruptionem et resolutionem non manet, aut in potentia valde remota manel. — Hoc tamen sine calumnia verum est, quod corpus, ex quo unitur animae rationali, ordinationem statim habet ad immortalitatem secundum divinam providentiam.

Et si tu quaeras: quomodo anima habet appetitum ad hanc partem elementi, cum sit homogeneum et unius naturae cum aliis partibus elementi, nec etiam distinctionem habeat; quia potest omnino aliis commisceri, et iterum aeque bene possit ei corpus ex alia parle elementi reparari et eiusdem complexionis et habitudinis et complementi? dicendum, quod quantumcumque fuerit simile et commisceatur aliis elementis, sive uni sive pluribus, semper tamen manet substantia materiae cum ratione seminali, et pars substantiae illius materiae, etsi non sit actu separata ab aliis partibus, quibus est commixla, est tamen separabilis; et quamvis non sit separabilis nec distinguibilis secundum humanam potenliam, est tamen separabilis et distinguibilis secundum potentiam et sapientiam divinam, quae novit, in quid redierit corpus humanum, quotcumque et quibuscumque inatationibus et conversionibus sit mutatum: et sic per illius sapientiae discrelionem et potentiae operalionem illud per easdem formas, per quas disponebatur ad formalionem animae, poslmodura disponitur. Petr. Lombard. in hunc locum (cfr. etiam interlinearis apud Lyranum), quae esl secundum August. in hunc Ps. n. S: Morticina eorum [Martyrum] el carnes eorum posuerunt volatitibus caeli et bestiis terrae, quasi quidquam eorum resurrectioni deperiret, ex occultis nalurae sinibus totum redintegraturo illo, cui et capilli nostri numerati sunt [Matth. 10, 30.]. — Seq. Augustini sentenlia habetur Enchirid. c. 88. n. 23. Vide Cod. aa adiungit si manet. Superius post aut si quam aliam, aliqui codd. omiiiunt des, cod. aa det. Mutata est a nobis interpunctio, ct sic sensus verborum satis patel.

Et si tu quaeras, quare anima appetat magis illud quam aliud, cum nulla sit praeelectio propter uniformitatem; dicendum, quod magis appetit propter colligantiam et coniunctionem, quam habuit ad illud. — Et hoc patet sic. Anima enim rationalis, quia esl anima, differt ab Angelo et convenit cum aliis animabus, et per hoc habet inclinationem ad corpus; quia ralionalis, ad corpus humanum; quia nobilis, ad nobilius organizatum; sed ad hoc magis quam ad aliud propter coniunctionem, quam habuit ad iuud. — Exemplum est: si quis velit contrahere cum duabus virginibus existentibus aeque pulcris et bonis, et paribus conditionibus ceteris; hic erit indifferens respectu utriusque. Sed esto, quod coniungatur alteri, ipsa coniunctio iam alligabit adeoisti, si fuit ex amore, ut iam non consoletur habere aliam nec daret hanc pro alia pulcriori et meliori. Sic anima tanto affectu unitur substantiae carnis, quam prius vivificavit, quod non complete ei satisfit, nisi illa eadem, ubicumque laleat, reparelur.

Sexto quaeritur, quae sit causa nostrae resurrectionis; et quod resurrectio Christi,

1. Dicit Glossa super illud ad Romanos primo:

resurrectione mortuorum Iesu Christi: « Christi resurrectio nostram efficit generalem resurrectionem ». Idem ipsum dicit Glossa super illud Psalmi: Ad vesperum demorabitur fletus.

2. Item, ratione videtur, quia Apostolus arguit sic: si Christus resurrexit, et nos resurgemus; sed talis argumentatio non valeret, nisi aliqua habitudo causalitatis esset resurrectionis Christi ad resurrectionem nostram: ergo etc.

Item, videlur, quod vox Christi sit causa.

3. Super illud Psalmi: Dabitvoci suae vocem virtutis, dicit Glossa: « suscitandi mortuos ».

4. Item, hoc ipsum videtur per rationem-: quia illud est causa excitationis in dormiente, quo audito excitatur, scihcet vox vocantis; sed mortui in monumentis excitabuntur auditu vocis Filii Dei: ergo elc.

Et sic patet, quod anima habet ordinationem et appetitum, per quem ordinatur ad illud corpus, quantumcumque aliis conformetur; sed corpus habet ordinationem ratione divinae providentiae. Quod autem habeat per aliquid, quod sit in se, ex quo plene resolutum est; non audeo asserere propler hoc, quia nec ratio nec auctoritas nec fides compellit. Attameo, quia potest esse, quod Deus dedit, non audeo pertinaciter negare. Ideo certum tenentes, incertum profundioribus relinquamus. Nam esto, quod non sit in pulveribus appetitus, et quod fiat resolulio usque ad ultima; non perit aliquid, quod ad resurrectionem speclet, propter hoc quod, sicut dicit Auguslinus % « non perit Deo terrena materies, de qua mortaliura creatur caro. Sed in quemlibet pulverem cineremve solvatur, in quoslibet halitus aurasve diffugiat, in quamcumque aliorum corporum subslantiam, vel in ipsa elementa vertatur, in quemcumque cibum etc.; illi animae etiam in puncto temporis redit, quae ipsam primitus animavit''». Minor patet quinto loannis: Omnes qui in monumentis simt, audient vocem Filii Dei.

Sed contra: Quod resurrectio Christi non sit causa aliquo modo, videlur:

1. Quia illud, sine quo res esset, non est causa; sed si Christus etiam non resurrexisset, tamen mortui resurgerent, quia necesse erat, nialos saltem remunerari in anima et corpore sive puniri, et boci etiam, qui meruerunt.

2. Item, si est causa, quaero, in quo genere? Non efpciens; constat, quia Christi resurrectio est praeterita; sed quidquid praeteritum est, non efficit id quod futurum est. Non finalis nec materialis; constat: ergo est exemplaris. Sed contra: causa exemplaris non infert suum effectum; sed resurrectio Christi infert nostram: ergo etc.

3. Item, malorum resurrectio non assimilatur resurrectioni Christi: ergo non est exemplar resurrectionis malorum, ergo nec generalis resurrectionis. rectionem. — Seq. Glossam in Ps. 29, 6. vide toin. III. pag. 2i, nota 3.

« Epist. 1. Cor. 1.3, 12. seqq.

Item, quod vox Christi non sit causa, videtur:

4. Quia resurrectio fit subito, et aequalis virest corpus refornoare sicut et animam; sed hoc potentiae infinitae, et illa est Filii Dei: ergo etc.

5. Item, si mortui audiunt vocem, aut anlequam aut post. Si ante: ergo ante audiunt, vivant; si post: ergo vox non erat causa re-

6. Item, super illud: Dabit voci suae vocem dicil Glossa: o Resuscitandi corpora»;sed aliqua potentia datur alicui, quamvis miradelur, operatio tamen egrediens ab illa est sicut patet in caeco illuminato: ergo si est potentiam datam voci, resurrectio est naturalis, contrarium ostensum est supra.

c 0 N c L u s 1 0.

et vox Christi aliquo modo sunt causa tum exemplaris tum insirumentalis resurrectionis nostrae. Respondeo: Dicendura, quod in Christo est asnostrae resurrectionis duplicem causam, sciefjicientem et exemplarem. E/ftcientem autem est assignare: aut sicut primum princiaut sicut instrumentum. Efficiens sicut priprincipium est Christus secundum Divinitatem tota Trinitas; efficiens sicut instrumentum est Christi, ad cuius prolationem et vocationem resurgent — Similiter causa exemplaris est: una, in qua res cognoscitur et disponiet sic est Dei Filius secundum divinam natuet tota Trinitas; alio modo, in qua res inchoaet exemplificatur, et sic est resurrectio Christi; ut dicit Augustinus de Civitate Dei « talia corpora nostra, quale Christus sua resurremonslravit». Unde fuit quasi exemplum, in nostra resurrectio est inchoata, tanquam memin capite, sicut dicitur ad Ephesios secundo:

nos Christo et resuscitavit etc. — Patet igitur, quomodo Christi resurrectio el vox eius est causa nostrae resurrectionis. Et quia resurrectio et vox est Filii Dei in carne, ideo dicit Augustinus super loannis quintum, quod per Verbum carnem factum fit resurrectio corporum.

1. Ad illud quod obiicitur, quod alias esset resurrectio etc.; dicendum, quod tunc Deus aiiler faceret; sed cum decrevit sic facere, haec est causa.

2. Ad illud quod obiicitur, quod exemplar non infert; dicendum, quod verum est de exemplari, in quo res cognoscitur; tamen exemplar, in quo res inchoaiur, ubi non potest relinqui imperfectum, de necessitate infert; unde sicut caput non potest esse sine memjjris, sic nec resurrectio capitis, quin consequatur resurrectio membrorum.

3. Ad illud quod obiicitur, quod non assimilatur; dicendum, quod non perfecte assimilatur resurrectioni malorum — et ideo non sunt perfecte exemplata — assimilatur tamen in corporis iterata vivificatione et indissolubili unione; et ideo est generalis resurrectionis exemplar.

4. Ad illud quod obiicitur de voce Christi, quod non sit causa, quia resurrectio est opus virtutis infinitae; dici potest, sicut praedictum est supra de Sacramentis, quod Deus virlute infinita faciet, licet ad prolationem vocis; unde non est ibi propn'e causalitas.

5. Ad illud quod obiicitur: quando audiunt vocem? dicendum, quod simul tempore, tamen prius natura resurgunt, quam audiant; unde vocis auditus non resuscitat, sed virtus vocem concoraitans. In evigilatione autem corporah, dicendum, quod auditus vocis excitat; sed in auditu sunt duo, scilicet receptio speciei in organo et iudicium de re quantum ad receptionem praecedit excitationem, sed quantuin ad iudicium sequitur.

6. Ad illud quod ultimo obiicitur de operatione illius vocis, quod est naturalis; dicendum, quod sicut sanctis viris datur gralia miraculorura el virtus suscitandi mortuos, non quia ipsi suscitent per aliquid, quod sit in se, sed quia Deus facit ad petilionem ipsorum: sic in proposito est intelligendura, ei ed. 1 de Trinitate (cfr. IV. c. 3. n. 6.). Pro monstravit nonnulli codd. formavit, codd. H 0 ornavit.

quod Deus facit; el ila miraculum est, si suscitantur ad vocem illam, sicut si ad preces Pauli. — Praeterm esto quod data sit virtus; quia est ad actuQi supra naturam et modum operandi supra naturam, hinc est, quod miraculose exit in suam operationem, sicut exemplo patet de potentia pariendi, quae dicitur data beatae Virgini.

Sic igitur patet, quod resurrectio Christi est causa et vox aliquo modo, tamen principalis causa est Dei virlus et Dei sapientia; et resurrectio Christi iri- nostram infert resurrectionem sive per hypothesim Consequenter quantum ad secundam partem distinctionis quaeritur de apertione librorum. Et duo de hoc principahter quaeruntur.

Circa primum quaeruntur tria.

Primo quaeritur de eius quidditate.

Quantum ergo ad primum sic proceditur; et ostenditur, quod liber ille sit ipse Dei Filius.

1. Super illud Psalmi: Deleantur de libro, Glossa: id esl, « Dei notitia, qua praedestinavit et praescivit, conformes fieri imaginis Filii Deiy>.

2. Item, Apocalypsis vigesimo: Alius liber apertus est, Glossa: Liber iste est « praedestinatio, in qua omnes salvandi scripti sunt».

Quod autem liber vitae sit Christus secundum humanitatem, videtur:

3. Quia Gregorius in Moralibus: dicit: « Liber vitae est visio iudicis advenientis, quia, quis- 1 Vide Act. 20, 9. seqq.

2 De quo cfr. III. Seiit. cl. i. a. 3. q. 2.

3 Secundum Aristot., III. Topic. c. i. (c. 6.). Cfr. tom. 11. pag. 461, nola 6. — De loco a minori vide tom. I. pag. 835, nota o.

• Deut. 32, i. et I. Cor. 13, 33. — Superius pro propter nos etiam, quod edd. omittunt, cod. 0 propter noslram resurrectionem. Subinde pro in eo est inchoata, quod praebent codd. E F I K L P, alii codd. et edd. minus bene ideo est inchoata [edd. addunt el in eo]. — Vide scliolion ad 4. iiuius articuli quaest. — ut si una anima est immorlalis, et omnes; similiter si unus resurrexit, et omnes — sive per locum a minori, quia anima Christi beala minus egebat corpore quam aliae; sive per locum a causa exemplari relata ad efQcienlem, scilicet quia ibi est resurrectio nostra inchoata, et propter nos Christus est incarnatus, passus et mortuus, et resurrexit propter nos etiam, et nostra resurrectio in eo est in- 3hoata tanquam in quodam exeraplo: ergo si Dei perfecla sunl opera, oportet, corruptibile hoc induere incorruptionem Et sic patet illud.

Primo quaeritur de libro vitae.

Secundo, de libris conscientiae.

Secundo, de scriptura ipsius.

Tertio, de apertione. quis eum viderit, mox, teste conscienlia, quidquid boni vel mali fecerit, intelligit »; sed Christus iudicaturus est in forma servi: ergo etc.

4. Item, Glossa Apocalypsis vigesimo dicit, quod « liber vitae esl Chrislus, qui tunc potens omnibus apparebit »; sed non apparebit omnibus nisi secundum humanitatem: ergo etc.

5. Sed quod sit vis quaedam, nec Divinitas nec humanitas, videtur dicere Augustinus vigesimo de Civitate Dei: « Vis quaedam divina nomine libri intelligenda, qua fiet, ut cuique bona et mala ad memoriam revocentur, quae libri nomen accepit». dit viventium, sod cod. L vitae. In texlu originali post praedestinavit habetur ad vitam, quos praescivit... Filii sui.

6. Itein, libri intentio ad legendiiin est: ergo dicitur liijer illud, per quod recolit homo vel mala; hoc aulem est virtus: ergo etc. Sed contra: 1. Quod non sit Dei notitia, vi-: quia in libro est scripturae impressio, in Deo nulia est impressio: ergo si translatio debet secundum similitudinem, non videtur talis recla.

7. Item, quod non humanitas, videtur: quia libro est legere; sed in Chrislo homine nec bona mala est legere: ergo etc.

8. Item, quod non sit virtus, videtur: quia illa ita mala reducet ad memoriam, ut bona, sequod dicit Augustinus; sed mala sunt ramortis: ergo esset tunc dicendus liber morlis, vitae.

vitae dicitur Dei notitia et vis secunchm duplicem eius proprietatem. Respondeo: Dicendum, quod libri duplex est: una in se, scilicet scientiae retentio in et uniformitate; et ratione huius proprienomen lib'i transfertur ad Dei notitiam. Alia est ad nos, quia per librum est in nobis

I. De libro vitae in Deo et de distinctione eiusdem ab aliis sapienliae nominibus in Breviloquio (p. I. c. 8.) haec dicuntur: Sapienlia, « in quantum est ralio cognoomnia cognita, dicitur te; in quantum ratio cognovisa et approbata, dicitur speculitm; in quantum est ratio praedestinata etreprobata, dicitur liber vitae. Est liber vitae respectu rerum ut redeuntium; exemplar ut speculum ut euntium; lux vero respeclu omnium ». etiam hexaem. serm. 12. ante medium, nec non Lignum

Secundo quaeritur, quae sit huius libri scriptura. quod omnia ibi scribantur, videtur:

1. Quia ipse Dei Filius est omniuin exemplar omnia cognoscit, qui dicitur liber vilae.

2. Item, videtur, quod etiam mali scribantur in quia dicilur in Psalmo: Deleantur de libro vi-; sed nihil deletur de aliquo, nisi quod est in eo: ergo etc. oblitorum recordatio; et ratione huius transfertur ad vim illam, per quam fit recordatio praeteritorum. Humanitas autem sive visio eius mn dicitur liber; et quod dicit Gregorius et Glossa intelligitur per quandam concomitantiam. — Goncedendum igitur, quod liber dicitur Dei notitia, et quod dicitur illa virtus divina secundum duplicem proprietatem, sicut ostendunt raliones ad hoc inductae.

3. Ad illud ergo quod obiicitur, quod in libro illo non est scripturae impressio; dicendum, quod quantum ad hanc proprietatem non transfertur, immo in hac differunt, quia liber iste repraesentat quod in eo flt, sed ille liber repraesentat quod facit.

4. Ad illud quod obiicitur, quod virtus illa reducit mala ad memoriam, quae sunt causa niortis; dicendum, quod Hber et vis Dei causa vitae in se est, et quod mortis sit, hoc est solum per occasionem et rationem aliorum librorum, scilicet conscientiarum; et ideo ab eo denominatur, ad quod principahter est. — Vel dicendum, quod non dicitur liber vitae, quia det vilam; sed notitia Dei dicitur liber vitae, quia omnia ibi sunt vita Similiter, vis illa liber dicitur, quia recolit; sed vita dicitur, quia hoc non facit per creaturae defectibilitatem et falhbilitatem, sed secundum divinae notitiae vivam veritatem. vitae, tit. Iesu, liber signatus. — Duplex Doi liber, scil. « unus scriptus intus, qui est Dei aeterna ars et sapientia, et alius scriptus foris, scil. mundus sensibilis», commemoratur Breviloq. p. II. c. II.

De toto articulo alii commcntatores Lombardi hic vix loquuntur; sed alibi rem tractant, et prae ceteris diffuse Alex. Hal., S. p. I. q. 32. per totam; brevius S. Thom., S. I. q. 24. a. '1-3; item B. Albcrt., Sum. I. Ir. 17. q. 69. per totam.

3. Item, liber ille est immutabilis: ergo si mali semel scripti sunt, seraper scripti sunt: non ergo delentur.

CoNTRA: 1. Quod non omnia ibi scribantur, videtur: quia lunc secundum hoc videtur, quod lapis esset scriptus in libro vilae; quod non dicitur nisi de electis.

2. Item, quod mali non sint in eo scripti,

videtur: quia malum non habet exemplar in Deo: ergo si liber ille est exemplar, palet etc.

3. Item, Lucae decimo dixit Dominus discipulis: Gaudete, quia nomina veslra scri-pta sunt in caelis; sed si bic liber esset omnium, tunc omnibus esset gaudendnm; quod cum non sit: patet etc.

luxta hoc quaeritur: quomodo potest in illo liin. bro trausumi deletio, cum dicat variationem et privationem et corruptionem, quae nullo modo sunt in Deo? Libri vitae scriptura dicitur praedestinatio salvandorum quoad ipsos et gratiam et gloriam, quam habiluri sunt.

Respondeo: Dicendum, quod sicut ars et exem- «/ar est totius Trinitatis, tamen appropriatur Filio,.....,,, _, sic tioer vitae. — Sed notandum, quod creaturarum ad Deum est duplex comparatio: una in exeundo, et haec est omnium creaturarum, quia omnes a Deo exierunt; alia est in redeundo, et haec est creaturarum ad beatitudinem ordinatarum, quia regressus est per virtutem, et quies per beatitudinem.

Quanlum ergo ad primam comparationem dicitur Filius « ars plena omnium rationum viventium »; et scriplura istius libri esl aeterna disposilio omnium producendorum quantum ad suas rationes et ideas. Quantum ad secundam comparationem

Tertio quaeritur de apertione islius libri. Et videtur, quod nuh sl necessitas hunc librum aperire:

1. Quia sufficienter videbuntur merita in conscientiis omnium: ergo si superfluum est facere per plura quod polest fieri per pauciora% patet etc.

2. Item, e diverso ostenditur: quia si liber ille sufficienter repraesentat, videtur, quod superfluat alios libros aperire.

Item, quaeritur, quorum oculis aperietur. Et videtur, quod omnium:

1. Quia omnes iudicabuntur secundum ea quae sunt ibi: ergo si omnibus debet manifestari et sententia et ratio sententiae, patet etc.

2. Ilem, Glossa vigesimo Apocalypsis: Alius liber apertus est, dicit, quod « aperte scient mali dicitur Filius liber vitae; et scriptura istius hbri est praedestinatio omnium salvandorum quantum ad ipsos et graliam et gloriam, quam habituri sunt Sed attendendum, quod gratiam, per quam est regredi ad Deum, quidam habent temporaliter, quidam vero finaliter. Qui habent finaliter, ipsi scribunlur et eorum gratia, quia ipsi redeunt per gratiara. Qui autem temporaliter, «i/wi quidem in praedestinatione scripti non sunt, quia non sunt praedestinati, sed eorum gratia scripta est secundum veritatem et merita, quae.semper rememorabuntur; et ratione iHius scribi dicuntur, non simpliciter, sed solum secundum reptUaojiem, quia iustitia divina ad tempus iudicat eos gloria dignos, et cum cadunt, iudicat indignos. — Ideo dicuntur deleri, non quia prius sint scripti et postmodum deleri, sed quia prius secundum merita scripta iudicantur digni, deinde indigni. — Ex his patent quaesita.

3. 2. Primum palet: quia liber vitae non continet rationem exempla.ris totam, sed tantum praedestinationis. — Secundum patet: quia mali, qui habent praesentem iustitiam, secundum reputationem scripti sunt et post non reputantur; ideo deleri dicuntur.

4. Ex his patet ultimum: quia quod Deus iudicat ahquem prius dignum et post indignum, solum dicit mutationem in homine, non in Deo: et ita deletio illa non dicit permutationem in scriptura, sed in his quae per illam scripturam repraesentantur. tunc, se non esse praedestinatos »; et hoc esl in apertione libri: ergo etc.

Sed contra: 1. Liber iste non est aliud quam Dei natura: ergo cum Dei substantia solum a bonis sit videnda in iudicio, patet, quod non omnes videbunt in istius libri apertione.

2. Item, in libro vitae non sunt scripta nisi bona: ergo si mah non debent videre nisi mala, per quae condemnenlur; non videbunt in illius libri apertione, et sic elc.

Liber vitae in resurrectione aperietur.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut dictum est'-, liber vitae est liber redeuntium, ars est exeuntium.

Kdd. dicitur propter.

autem exitus et regressus, quia exitus a Deo dependet, sed regressus a Dei gratia voluntate nostra, quia regressus est per merita quae sunt a Dei gratia et voluntate nostra.

igitur iudicium erit secundum merita no- '; et raerita sunt a nobis et a Deo: ideo ad penquantitatem et dignitatem meritorum necesse aperiri libros conscientiarum et librum vilae, quo apparet quantitas gratiae secundum menliberalilatis divinae, secundum cuius menest etiam gloria. — Et ex hoc patet primo Ad illud quod quaeritur, quibus aperitur; diquod dupliciter est loqui de apertione: aut ad ipsius libri intuitionem, aut quantum subsequentem cognitionem. Quantum ad intuitioaperitur lantum propter bonos, quia ipsi soli

Consequenter quantum ad secundum articucirca hoc, quaeritur de libris conscientiarum. de hoc tria quaeruntur. Primo quaeritur, utrum omnia merita legantnr

Quantum ergo ad primumproceditur sic, et ostenquod omnia legentur in libris conscientiae.

1. Auguslinus de Civitate Dei vigesimo dicit, « vis divina aderit, qua fiet, ut omnia ad merevocentur ».

2. Item, hoc ipsum videtur ratione: quia leest, ut sciatur quantitas meritorum; sed mehominis sic legitur, ut sciatur, quot et quanta et quot mala et quanta fecerit: ergo si ibi ostendetur iustitia, patet, quod omnin ibi delegi.

3. Ilem, Dei iustitia declarabitur ibi summe et ad retributionem gloriae et poenae- ergo debent summe declarari; sed non possunt, omnia bona et mala ad memoriam revocenlur: etc. Contra: Quod non omnia, videtur:

4. Quia ibi erit tantum memoria eorum, de erit retributio; sed pro malis, de quibus fuit non retribuetur, pro bonis, in quibus videbunt; quantum ad subsequenlem cognitionem, omnibus; quia boni se ibi legentes, cognoscent se praedestinatos; mali vero ex hoc ipso, quod in libro aperte legere non poterunt, scient, se non esse praedestinatos.

Et sic patet responsio ad obiecta. Et est exemplum: sicut pauper, qui non habet merellum regis, id est signaculum, quod pauperes portant ad eleemosynam percipiendam, scitbene, quod recedit vacnus, non per positionem, sed per privationem cognoscens: sic damnati, cum non legent ibi nomina sua, scienl, se non esse scriplos ad gloriam, ac per hoc scient ex parte Dei, quod Deus ipsos damnabit; et ex parte suae conscientiae scient, quod sunt digni poena: et ita ex comparalione utriusque libri hoc scient, non tamen sic legendo, sicut legunt boni in libro vitae in conscientia, vel quaedam.

Secundo, utrum quilibet legat omnia in conscientia alterius.

Tertio, ulrum simul omnia videantur ab omnibus. non perseveravit, non retribuetur: ergo talia non legentur.

2. Ilem, memoria praeteritorum bonorum generat oblectationem, malorum horrorem: ergo si in malis non erit delectatio, non debent recordari bonorum factorum; et si in bonis nullus horror, non debent recordari malorum.

3. Item, illa sola legentur in libris, quae sunt scripta; sed mala bonorum deleta sunt per gratiam, bona malorum deleta sunt de eorum anima per culpam: ergo non legentur in libris nec haec nec illa.

c 0 N c L u S I 0. Omnium merilorum erit in libris conscientiae lectio atque memoria.

Respondeo: Dicendum, quod omnium meritorum erit ibi lectio et memoria: quia, sicut dicit

Apostolus eruDt cogitationes accusantes et defendentes, et ila bonae et malae ibi patebunt, et per consequens alfectiones et operationes. — Omnia autem reducentur ad meuioriam, quia revocatio acluum et cogitalionum praecedentium ad memoriam erit ad ostensionem iustitiae divinae secundura stalum illum, et misericordiae secundum slatum praeteritum sive transactum. Propter ostensionem iustitiae in relribuendo rememorabuntur bona et mala, in quibus permanserunt finaliter; haec enim sola digna sunt retributione. Propter oslensionem misericor- diae de praeterito rememorabuntur mala bonorum, a quibus sunt misericorditer liberati, et bona malorum, quae in eis misericorditer operatus est Deus, qui solem suum oriri facit super bonos et malos. Ideo bona et mala sua omnia erunt sibi iu memoria.

I. Ad illud ergo quod obiicitur primo, quod illa lectio el memoratio est ad ostensionem iusliliae; di- gjjm qQ( verum est, sed non tantum ad hoc, sed etiam ad declarationem misericordiae.

% Ad illud quod obiicitur, quod memoria malorum facit tristiliam, el bonorum laetiliam; dicen- 1, dum, quod hoc verum est in his qui possunl tri- stari et laetari; sed mali non possunl laetari, boni vero non possunt Iristari. — Sed istud non sufficit,

I. De 1. quaestione cfi. infra dub. 3. Asserlio facta in solul. ad 3, quod notae et similitudines praeterilorum maneant in conscientia, confirmatur a S. Thoma locis infra citt. ad 2; et lota conclusio est communis.

De 1. quaestione: S. Thom., hic a..5. quaestiunc. 1; Suppl. q. 87. a. 1. — B. Albert., de hac et seq. q. hic a. 12. 13. et 20. — Petr. a Tar., hic a. 8. quaestiunc. 1. — Richard. a Med., hic a. 7. q. 1.

II. De sententia in 2. quaestione ab auctore posita, quod etiam aliena peccata cognoscantur omnia, iudicat cum nostro auctore (infra dub. 4.) S. Thom., eam esse probabiliorem et communiorem, licet Magister (hic c. 5.) contrarium senliat.

De eadem quaestione: S. Thom., locis citt. quaestiunc. 2.

Secundo quaeritur, ulrum quilibet legat omnia in conscientia alterius. Et quod sic, videtur:

1 Rom. 2, 1.3: Inter se invicem cogitationibus accusantibus, aut etiam defendentibus. — Mox pro bonao ei malue edd. bona ct mala. quia, si non possunt tristari: ergo nec cognoscere, unde debeant tristari. — Ideo dicendum, quod memoria malorum dupliciter potest esse: aut considerando malum eventum, et SiC generat tristitiam, ut patet in eo qui conteritur; vel considerando bonum eventum, scihcet quod de tantis mahs misericorditer est ereptus, et hoc generat laetiliam, el haec erit in bonis. Simihter de memoria bonorum distinguendum.

3. Ad illud quod obiicitur, quod in malis bona sunt deleta; dicendum, quod deleta sunt quantum ad veritatem essentiae, manent tamen quantum ad notam et similitudinem, sicut patet in eo qui amisit caritatem et recordatur, se habuisse. Unde super illud ad Romanos secundo: Cogitationum accusantium, dicit Glossa: « Sciendum est, quod in illa die cogitationes accusabunt animam vel defendent, non illae quae tunc erunt, sed islae quae modo sunt in nobis, quarum notae et signacula relinquuntur in corde nostro velut in cera; quae, in occulto nunc sunt posita, in illo die revelari dicuntur», et ila secundum similitudinem remanent. — Vel esto, quod similitudo penitus deleatur, quod vix est possibile; divina virtute tunc reparatur ad Dei gloriam et vindiclam malorum, laudem bonorum. et art. 2. — Petr. a Tar., loc. cit. quaestiunc. 2. — Richard. a Med., loc. cit. q. 2.

III. Quoad 3. quaestionem facile intelligitur, quod Sancti in Deo uno intuitu et instanti videant omnia peccata, ut afBrmat etiam S. Thomas; sed quoad reprobos manet difficultas, unde et negativa et affirmaiiva opinio suos habuit defensores. S. Thomas concludit, quod eligi possit inedia opinio, scil. quod mali quidem « singula considerabunt, sed non in instanti, sed in tempore brevissimo y>. S. Bonav. favet affirmativae parti his verbis: a Credendum est magis, quod simul».

De 3. quaestione: S. Thom., locis citt. quaestiunc. 3. et a. 3. — B. Albert., hic a. 14. — Petr. a Tar., loc. cit. quaestiunc. 3. — Richard. a Med., loc. cit. q. 3.

1. Quia Bernardus, Iractans illud priraae ad rinthios quarto: Illuminabuntur abscondita tene- Sic ergo mali omnia mala sua et boiia reducent ad memoriam, ut de amissione bonoruni conscientia torqutatur, et etiam, ut de ipsis bonis ad memoriam reductis et prius habitis divina misericordia ostendatur; et ut cognoscant, quanta aequitate divinae iuslitiae condemnentur propter mala, quae commiserunt et in quibus finaliter perseveraverunt. — Cfr. infra dub. 3.

5 Vers. 15. (Cfr. supra nola 1.).— Glossam, quae est ex Origen. (II. Comment. in Epist. ad Rom. n. 10.), exhibet Petr. Lombard. in hunc loc. Textus originalis post notae addit quaedam, et post occulto nmic subiungit pecioris; codd. F I K substiviscera. — Cfr. I. Sent. d. 17. p. 1. q. 4.

« Vers. S: Qui et illuminabit abscondila elc. — Senlentia

dicit: « Cuncla arcana cunctorum cunctis patebunt ».

2. Itera, Glossa: « Gesta et cogitata, bona et ex lunc aperta el nota erunt omnibus».

3. Item, ratione videlur: quia aut sunt bona, mala. Si bona, laudatur ibi Dei largilas ab si mala, laudatur Dei iustitia puniens, misericordia iiberans: ergo si ex omnibus eiidebet Deus gloriam suam raanifestam in fuergo omnibus ostendet.

4. Ilem, quod mala malonim pateant bonis et certum est; quod ilerum bona eorum pabonis, cerlum est, quia de illis gaudebunt.

5. Item, quod bonorum bona pateant malis, esl, quia eorum comparatione iudicabunlur

6. Item, quod mala bonorum pateant bonis, est, quia « unius mentem ab alterius ocucorpulentia non abscondet », ut dicit Gregorius; iterura Augustinus, decimo quinto de Trinitate: In futuro uno aspectu videbimus «mnium cogita- ». Sed contra: 1. Quod mali non videant niala videlur: quia solatium et excusatio est dum habere videtur multos socios in scelere: sibi soli debent esse nota mala.

7. Iteu), quod mala bonorum non manifestenexterius, videtur: quia Dominus comminalur poenam manifestare verenda; sed a bonis aberit poena: ergo non manifeslabuntur eorum mala, omnes legent.

8. Item, carilas operil muUitucUnem pecca- % hoc non est dictura in conspectu horai-, quia operta sunt sine caritate: ergo in con- Dei: ergo multo magis in conspectu hominum.

9. Item, si reprehensibile est in homine denuamici commissum: cum Deus sit fidelior araiquara aliquis homo, ergo non denudat peccata occurrit iii libro, cui titulus Meditationes piissimae cognilione Immanae conditionis (inter opera Bei'narcli, diciessc Gaudefridi abbatis), c. 2. n. 4:

ludicium faciet gestorum quisque suorum,

Cunctaque cunctorum cunctis arcana palebunt.

c 0 N c L u s I 0. Omnia nota erunl omnibus, tam bona quam mala.

Respondeo: Dicendum, quod omnia nota erunt omnibus, tara bona quam mala in ipso iudicio, secundum quod vult Anselmus, et Rernardus et textus et Glossa consonant; et hoc ad certam libralionera merilorum, quae scitur in omniura actuum bonorum et malorum recognitione: quia ostensio malorum in bonis est ad manifestationem misericordiae prius faclae, bonorum in eis ad ostensionem iustitiae; econtra malorum in malis ad ostensionem iustitiae, bonorum in eisdem ad ostensionem misericordiae.

1. Ad illud quod obiicitur, quod solatium est videre aliena peccata; dicendum, quod immo erit raagna confusio, dum altendit illius viluperium et ex eius viluperio cognoscet suum. Unus enim alterius peccatum non approbabit, immo vilipendet.

2. 3. Ad illud quod obiicitur, quod raanifestatio malorura esl in poenam; dicendum, quod verum est in malis; sed in eis qui egerunt poenilenliam, est in gloriara. — Unde dicunt aliqui, quod sicut cicatrices corporales in Marlyribus reraanent ad gloriam, sic cicalrices spirituales in poenitentibus, quia vicerunt culpani, sicut illi poenani. — Sed taraen quidquid sit de hoc, non remanent in eorum contumeliam, sed in Dei gloriam, qui liberavit de tanla miseria. Unde bene concedendura est, quod videbuntur peccata iuslorura, ut de ipsorum sanatione gratiae aganlur Deo; et hoc dicit Anselraus. Unde sicut homo aget gratias Deo pro se, quia liberatus est a malis, ita socius eius.

3. Ad illud quod obiicitur, quod infidelitas esl denudare commissum amici; verum est in praesenti, ubi cedit ad infamiara; sed quia in futuro est ad Dei gloriam sine aliqua infamia, ideo non habet ibi hoc locum 'l genda divina, qua fiet, ut cuique opera sua... menlis intuitu mira celeritato cernantur... atque ita simul et omnes et singuli sujira pag. 564, nota 9.

Terlio quaeritur, utrum omnia videantur siniU ab omnibus. Et quod sic, videtur:

1. Quia super illud lob octavo: Tnduentur con-, Glossa: « Viso iudice, mala omnia anle oculos mentis versantur».

2. Item, ratione videtur: quia insimul infligetur tota poena, ergo simul scietur et ponderabitur culpa: ergo si magnitudo culpae pendet ab actibus et circumstantiis et earum ileratione, omnia haec manifestari debent simul.

3. Item, maior confusio estet dolor in memoria duorum quam unius, et omnium quam aliquorum malorum; econtra de bonis maius gaudium: ergo si boni habebunt perfectum gaudium, mali perfectam confusionem; patet, quod omnibus simul patebunt.

Contra: 1. « Unum solum intelligimus », sicut dicit Philosophus: ergo non plura simul: non ergo omnia poterunt videri simul.

2. Item, in damnatis non erit eorum nalura melior, quam nunc est: ergo si eorum intellectus nunc non potest plura intelligere simul, nec tunc poterit; quod si tunc poterit, ergo sublimatus erit.

3. Item, in iudicio erit discussio % quae est prius de uno quam de alio: ergo prius erit unius recordatio quam alterius.

c 0 N c L u s 1 0.

Omnes repente, vel simul omnia peccata videbunt, et probabilius simul.

Respondeo: Dicendum, quod omnes repenle, vel i. simul omnia peccata videbunt, et credendum est magis, quod simul. — Ad quod intelligendum notandum est, quod simul videre multa ut multa, hoc

In parte ista sunt dubitationes circa litteram, et primo dubitatur de hoc quod dicit, quod vox in adventu iudicis audietur ab omnibus. Videtur enim 1 Vers. 22. — Glossa ordinaria apud Strubum et Lyranum est secundum Gregor., VIII. Moral. c. 53. n. 90.

2 Codd. G aa eorum. det, quia videt multa uno; et sic in speculo aeterno est videre raulta, quia per idem ibi homo videt diversa. Aut ratione sublimationis inleUectus, qui efficitur deiformis per gloriara; unde videt plura, sicut et Deus, licet non oraniraode; sicut Angelus beatus simul cognoscit Deuni in se et creaturam in Deo el in proprio genere. Aut ratione divinae virlutis hoc facienlis; quae taraen non efficit gloriani, ut ostendat ei exemplar aelernum, sed levat intellectum, ut possit aliquid supra se, vel ad gloriam, vel ad poenam.

His tribus modis videbunt simul animae bonae in iudicio, primis duobus modis in palria; sed tertio tantummodo animae malae in iudicio. — Utrum autera post sic videant in inferno; hoc non determino, quamvis non improbabililer dici possit, ut poena vermis sit consummata et uniformis.

1. Ad illud quod obiicitur, quod intelligimus unura soluiu; dicendum, quod illud verum est per naturam; sed iste modus intelligendi erit per virtutem divinam.

2..d illud quod obiicitur, quod cognitiva in daiunatis non debet sublimari; dicendum, quod illa sublimatio potius est depressio, scilicet in ostensione omnium turpitudinum. Sicut enim recogitatio multorum bonorum amplificat laetitiam, ita recogitatio mullorura malorum amplificat Iristitiani.

3. Ad illud qund obiicitur, quod erit discussio; dicendum, quod etsi singillatira fiat discussio de singulis, quia non possunt orania simul dici; tamen ad confusionem erit simul memoria de multis. Nec mi- No rum, quia potentior est virlus cognitiva quam expressiva sive interpretativa; intelligimus enira statim, quod non possumus exprimere tempore diuturno male dicere, quia delatio vocis per mediura est in teiupore: ergo secundura hoc resurrectio erit in tempore. — Et iterum, vox prius pervenit ad loca propinqua: ergo prius resurgent horaines in una parte raundi quam in alia.

Respondeo: Dicendum, quod illud potest dupliintelligi: vel quod vox ilia, faciente virtute disubito deferatur, vel quod vox illa praecedat, post subito fiet resurrectio, ut sit quasi quaepraeparatio. — Et 5' tu quaeras, quae necesesl praeparationis, cum divina virtus possit suoperari et absque ulla praeparatione; dicendum, hoc est potius propter congruentiam quam proindigentiam. Congruentia autem haec est: quia, per Verbum carnem factum fit iudicium ad humanilatem Christi, in qua fuit iudica-; ita ad vocem ipsius fit resurrectio ad honorem humanitatis, in qua fuit mortuus. Et ideo dicit -, quod per Verbum fit suscitatio anima-, per Verbum carnem factum fit suscitatio cor- — Vel propter congruentiam a parte nout, sicut ex duplici constamus principio et duhabemus vim cognitivam; ita duplici modo et ad iudicium vocemur: et virtute divina spirituali, et voce Angeli. Item quaerilur de hoc quod dicit, quod vox Archest vox Filii Dei. Quaeritur hic de ista istorum vocabulorum, quia nunc msras, vox Arcliangeli, nunc tuba vocatur illud, per fiet resurrectio, in quibus contrarielas et dividetur includi. Respondeo: Dicendum, quod idem, scilicet vox, secundum diversas proprietates ista tria sornomina. Vox enim Christi erit virtuosa, et ideo iussus, quasi praeceplum; dicet enim, et erit authentica, et ideo dicitur vox Archanid est principis; et erit nihilominus sonora, el vox tubae dicitur. Et sic idem multiplici vocaexprimilur ad insinuandam illius vocis proprieraultiplicem et dignitatem. Item quaerilur de hoc quod dicit, quod malomemoria non contristabit. Quaeritur, quomodo possit intelligi. Aut enim mala placebunt, aut Edd. deferatar, secundum quod vox illa procedil. Prae- Subito. pag. 130, nota 4. Scilicet sensitivam ct intellectiialem. — Mox pro ita duraodo cdd. ita a miseria modo. — Vide de hoc dubio sua. 1. q. 6, et Petr. a Tar., hic circa lit. displicebunt. Si placebunt, erimus iniusli; si displicebunt, erimus tristati. — Item, quomodo potest illud intelligi, cum talis cognitio inferat tristitiam, et « sublato consequente, auferatur antecedens», quia « posito antecedente ponitur et consequens »?

Respondeo: Dicendum, quod ibi erit memoria malorum sine tristitia. — Qualiter autem hoc possit esse; dicunt aliqui, quod a divina virtute, quae, sicut potens est in igne separare lucem a caliditate », sicut dicit Basilius super illud P,salmi: Vox Domini intercidentis flammam ignis etc.; sic separabit a mali cognitione el recordatione moestitiam. — Aliter dicunt alii, quod hoc est propter dignitatem status. Sicut enim Angeli gloriosi, etsi nos araent, tamen propter mala nostra non tristanlur, pro eo quod sunt absorpti a gloria; sic et in proposito est intelligendum. — Melius tamen est dicere, quod hoc fit propter modum considerandi, quia nunquam recogitabunt mala absolute, sed semper in comparatione ad Deum liberantem; quoniam cogitare de malo praelerito sub intentione liberationis in praesenti non generat in nobis affectionem raoestitiae, sed gaudii. Ideo bene dicit, quod erit ibi malorum memoria, sed non tristitia.

Ad illud quod obiicitur de displicentia, dicendum, quod non venient in memoriam raala praeterita snb ratione absoluta, quia, cum simus tunc oranino divini, omnia referemus ad Deum aliquo modo, ut ibi laudetur et honorificelur Deus. Et sic patet illud.

DuB. IV.

Ilem quaeritur de hoc quod dicit: Peccata hic per poenitentiam recta ct deleta tunc etiam tegi. Quoniam peccatum Petri et Magdalenae omnibus est notum ad laudem; quare ergo post diem iudicii erit occultum? Et si peccatum Petri non legatur, quare peccalum Roberti? — Si vero peccala credamus detegenda, quis non incipiat erubescere, si facta sua in conspectu totius mundi sunt propalanda?

Respondeo: Dicerilum, quod quamvis fas sit utramque partem opinari, ralionabilior tamen est, quod omnium iustorum peccata omnibus iustis tunc 6 Cfr. B, Albort., hic a. i; S. Thom. et Petr. a Tar., hic circa lit.: Richard. a Med., hic a. 3. q. 3.

patebunt; et hoc, quia raagna erit Dei gloria, dum manifestatur eiusad filios misericordia; et dura ostendetur eius misericordia, nulla erit erubescentia. — Et si quaeras, quoraodo hoc possit esse; dicendum es- ' V'f'1' cuius peccata manifestanlur, quia « erubescentia est timor in exspectatione convitii »; unde cum iu Beatis non cadat limor, non erit eis erubescentia. Quod non cadat timor, patet, quia perfecta carilas foras millit limorem. — Ratio autem est ex parte videntium, quia nullus ibi vituperat, nullus et ipsum aspernatur, sed potius Deam coilaudat et ipsum laudat, duni atteudit virtutem Dei in ipso. — El est exempUim in Magdalena, cuius peccata publice recitamus; nec lamen facimus ei conluraeliam, quia non recitamus ad eius ignominiam, sed ad laudem divinam et suam; unde nec ipsa de hoc habet erubescentiara, nec cogitamus de ipsa lanquam de meretrice, sed tanquam de nobilissima domina, quae de multis maiis est erepta. — Exemplum est de bono confessore et poenilente. Bonus enim confessor ferventius poenilentem diligit, quia verius et clarius et lidelius suas ignominias et peccata aperit, maxime dura attendit, ipsura conteri, et vincula eius resolvi per virtutem et miseri-

Cap. I.

De aetale et statura resurgenlium.

Solent aulem noniuilli percontari et quaerere, an in eadem aetate el statura corporis onmes resurrecturi sint. — Quidam putavernnt, omnes resurrecluros secundum mensuram aetatis et staturae Christi, ideo quia Aposlolus ait: Donec occurramus omnes in virum perfectum, in mensurani aetatis plenitudinis Christi. 1. — Ssd his verbis non eadem resurgenlibns assignatur statimi, sed aetas. « Omnes enim in eadem aetate resurgent, in qna Christus mortuus est et resurrexit, cuiuscumque aetalis mortui luerint»; virum autem posuit, non ut distingueret sexum, sed ut signiGcaret 2. perfeclionem virium, quam tunc habebunt; sed non cordiam Dei; et hoc ibi multo raagis erit, ubi omnes cogitationes erunt ordinatissiraae. — Amplius, cum homo omnia secreta sine verecundia coramunicet amico, et ibi omnes eriraus amicissimi, ubi unus ita diliget aliura sicut se, quoraodo erubescet unus de alio aliter quam de se, nullo modo videtur.

DuB. V.

Item quaerilur de hoc quod dicit Hieronymus: Quosdam in fine saeculi, adveniente Christo,non esse morituros. Videtur enim male dicere, quia Christus non fuit immunis a raorte, et taraen non fuit subiectus peccato: ergo nec aliquis alius. — Item, gratiam, quam non fecit Matri, scilicet de immunitale raortis, quomodo est credendura, quod alii faciat?

Respdndeo: Dicendum, quod credendum est, sicut dicit Ambrosius, quod omnes moriantur; sed qualiter, illud habet dubitationem, et experientia tunc magis docebit. — Quod ergo obiicitur de Hieronymo dicendura, quod Hieronymus hoc non dicit asserendo, sed nec recitando opinionem suam, sed opinionem cuiusdam Graeci. omnes eandem staluram corporis oblinebunt. UndeAu-Ao gustinus- «Non, ait, in mensuram corporis vel staturae, sed aetatis, quia unusquisque suam recipiet mensuram corporis, quam vel habuit in iuventule, etiam si senex obiil, vel fuerat habiturus, si ante est defunclus. Aelas vero erit illa, ad quam pervenit Christus, scilicet iuvcnilis, ut circa triginta annos». Triginla enim duorum annorum et trium niensium erat aetas Christi, in qua mortuus est et resurrexit. « Non dij est autem fas dicere, quod in resurrectione accedat corpori magnitudo, quam nec habuit hic nec erat habiturura diu vivendo, nec maiora corpora redigenda sunt ad modum dominici corporis. Periret enim multum de illis corporibus, cum nec periturus sit capillus, ul ait Dominus: Capillus de capite vestro nonperibil ».

5 llic in lit. Magistri, c. 6. — Pro moriantur cod. F tnorientnr.

Cap. II. resurget quidquid fuil de substantia et natura corporis, etsi non in eadem parte corporis. «Nou eniin perit Deo terrena malories, de qiia crealur caro; secl in quemlibet pulverem solvatur, iu quoslibet halitus aurasque in quamcumque aliorum corporum substanvel in ipsa elementa vertatur, in quorumcumanimaliuni, etiam hominum cibum carnemque muilli animae in puncto temporis redibit, quae primitus, ut homo fieret, cresceret, viveret, ani- «Ipsa ergo terrena materies, quae, disceanima, fit cadaver, non ita resurrectione repaut ea quae dilabunlur et in alias alque alias species vertunlur, quamvis ad corpus redeant, dilapsa sunt, ad easdem quoque corporis partes, fuerunt, redire necesse sit. Alioquin, si capillis quod tam crebra lonsura detraxit, si unguibus toties dempsit exseclio, immoderata et indecogitantibus resurrectionem carnis, et ideo non occurrit informilas. Sed quemadmodum, si cuiuslibet solubilis metalli igne liquesceret, vel in pulverem, vel confunderetur in niaset eam vellet artifex rursum ex illius materia et reparare; nihil interesset ad eius integritaparticula materiae cui membro statuae reddum tamen totum, ex quo constituta fuerat, resumeret. Ila Deus, mirabiliter atque ineffaarlifex, de toto, quo caro noslra constiterat, mirabili celeritate restituet; nec aliquid attinebit eius redintegrationem, utrum capilli ad capillos reet ungues ad ungues; an quidquid eorum permutetur in carnem et in partes alias corporis curante arlificis providentia, ne quid iudefiat». «Indecorum quippe aliquid ibi non erit, quidquid futurum est, hoc decebit, quia nec fuest, si non decebit».

Cap. V. Quod non consumentur malorum corpora, quae tunc ardebunt. Si vero quaeritur de corporibus malorum, quoin igne ardeant et non consumantur; Augustivariis exemplis astruit, et sempiternis ignibus ea et non consumi illa combustione; sicut animus, praesentia corpus vivit, et dolorem pati potest mori non potest. Hoc enim erit tunc etiam in corpodamnatorum, quod nunc esse scimus in animis 90S Cap. III.

Quod sine omni deformitate resurgent.

Hoc autem in corporibus Sanctorum intelligendum est, de quibus consequenter adiungit: « Resurgent igitur Sanctorum corpora sine ullo vitio, sine ulla deformitate, sicut sine ulla corruptione, onere, difficultate; in quibus tanta facilitas, quanta felicitas erit; propter quod et spiritualia dicta sunt, cum procul dubio corpora sint futura, nou spiritus'». — Ex his apparet, quod una aetas erit omnium resurgentium, scilicet iuvenilis, slatura vero diversa, scilicet quam quisque habuit in iuvenili aetate, vel erat habiturus, si ante est defunctus. Nec de substantia, de qua hominis caro creatur, aliquid peribit, sed omnium particularum ante dispersarum collectione redintegrabitur naturalis substantia corporis. Sanctorum quoque corpora sine omni vitio tulgida sicut sol resurgent, praecisis cunctis deformilatibus, quas hic habuerunt.

Cap. IV.

Utrum reproborum corpora cum deformitatibus.

resurgant, quas liic habuerunt.

De reprobis autem quaeri solel, an cum deformitatibus hic habitis resurgant. Hoc autem Augustinus uon asserit, sed dubium relinquit, ita inquiens: «Quicumque ab illa perditionis massa, quae per.Adam facta est, non liberautur per Christum, resurgent quidem etiam ipsi, unusquisque cum sua carne, sed ut cum diabolo eiusque angelis puniantur. Utrum vero ipsi cum vitiis et deformitatibus suorum corporum resurgant, quaecumque in eis gestaruut, iuquirendo laborare quid opus est? Non enim fatigare nos debet incerta eorum habitudo vel pulcritudo, quorum erit certa et sempiterna damnatio». — Ecce, nou definit, an lunc habeant deformitales, quas hic habuerunt, reproborum corpora.

Cap. VI.

Si daemones corporali igne cremabuntur.

Quaeri eliam solet, an daemones corporali igne ardeant. — Ad quod Augustinus respondens ait: « Cur non dicamus, quamvis miris, veris tamen modisetiam spiritus incorporeos posse poena corporalis ignis affligi, si spiritus hominum, etiam ipsi iucorporei, et nunc potuerunt includi corporalibus membris et tunc poterunt corporum suorum vinculis insolubiliter alligari»? «Gehenna illa, quae stagnum ignis el sulphuris dicta est, corporeus ignis erit et cruciabit damna- 5 Libr. XXI. de Civ. Dei, c. 3. — Infra anle in corporibus codd. (non vero Erf.) et pkirimae edd. omittunt etiam; deinde pro damnatorum cotld. A E et edd. 4,5,9 damnandnrum.

torum corpora, hominum, vel daemonum, sed solida hominuni, aerea daemonum. Unus enim utrisque ignis erit, ul Veritas ait». De quo igne si quaeritur, qualis vel ubi sit; Auguslinus sic respondet: «Ignis aeternus cuiusniodi sit et in qua mundi vel rerum parle futurus sit, hominem scire arbitror neminem, nisi forte cui Spiritus divinus ostendit».

Cap. VII.

Si animae sine corporibus sentiant ignem

Cum autem constet, animas igne materiali in corporibus cruciandas; quaeri solet, an interim ante resurrectionem corporum animae defunctorum reproboruni materiali igne cremenlur. — De hoc lulianus, Toletanae Ecclesiae episcopus, Gregorii dicla secutus, ita scripsit: « Si viventis hominis incorporeus spiritus tenelur in corpore, cur non post morlem etiam corporeo igne teneatur? Teneri autem per ignem spiritum dicimus, ut in torniento ignis sit videndo atque sentiendo. Quod autem non solum videndo, sed etiam cxperiendo anima ignis tormentum patiatur; ex Evangelio colligitur, ubi Veritalis voce dives mortuus dicitur in inferno sepultus; cuius anima, quod in igne lenealur, insinuat, cum Abraham deprecatur dicens: Mitte Lazanm iit intingat extremum digiti sui in aquam, ut refrigeret linguam meam, quia crucior in hac flamnia. Dum ergo peccatorem divitem damnatum in ignibus Veritas perhibet, quis sapiens reproborum animas teneri ignibus neget»? praecipue cum humanam animam corporis similitudineni habere doceat Augustinus, Ua inquiens: « Proflteri, animam habere posse similitudinem corporis et corporalium omnino membrorum, quisquis reuuit, potest negare, animam esse, quae in somnis videt, vel se ambulare vel sedere vel huc atque illuc gressu vel etiam volatu ferri; hoc sine quadam simililudine corporis non fit: proinde, si hanc similitudinem eliam apud inferos gerit, non corporalem, sed corpori similem; ita eliam in locis videlur esse noD corporalibus, sed corporalium similibus, sive

Supra egit Magister de resurrectione, si est. Hic determinat, quomodo est, ostendendo, quid et quantum et quale resurgat; et habel haec pars duas. In prima ostendit, qualia et quanta corpora resur- 1 Libr. II. Prognoslicon, c. 17; cfr. Gregor., IV. Dialog. c. 28. seq. Ibi citalur Luc. 16, 22-24. — Superius pro crementur codd. ABDE comrementur; infra posl sentiendo Vat. et edd. 6, 8 puniatur, omittenles sil. in requie, sive iu doloribus». In Cassiani etiam voluminibus legilur, quod « non sint otiosae atque nihil non sentiant, cum dives ille in inferno se flanima cruciari clamat». «Unde probatur, animas defunctorum non lum suis sensibus non privari, sed uec istis affectibus scilicet spe, Irislitia, gaudio ac metu, carere et ex his quae sibi iu illo generali examine reservantur, quiddam eas iam incipere praeguslare».

Gap. VIII.

Be abortivis felibus et monstris.

Illud etiam investigari oportet, si abortivi felus et monstra resurgent, et qualia. — De quo Augustinus ita ait: « Occurrit de abortivis fetibus quaestio, qui iam nati sunt in uteris matrum, sed non ita, ut iam possint renasci. Si 'enini resurrecturos eos dixerimus; de his qui iam formati sunt, tolerari potest utcumque quod dicilur. Informes vero quis non proclivius perire arbitretur, sicut semina, quae concepta non fuerunt »? « Scrupulose quidem inter doctores quaeri ac disputari potest, quando incipit homo in utero vivere; an sit quaedam vila occulta, quae nondum motibus viventis appareat. Negare enim, vixisse puerperia, quae ideo membralim exsecantur, ut eiiciantur ex uteris praegnantium, ne matres etiam, si mortua ibi reliuquantur, occidant, impudentia nimia videtur. Ex quo autem incipit homo vivere, ex illo utique iam mori potest; mortuus vero, ubicumque illi mors potuit evenire,quomodo ad resurrectionem non pertineat, reperire nequeo». «Neque enim et monstra, quae nascuntur et vivunt, quantumlibet cito moriantur, aut resm-rectura negabuntur, aut ita resurreclura credenda sunt; sed

potius correcta emeudataque natura. Absit enini, ut illum bimembrem, quem nuper natum in oriente fratres fidelissimi, qui eum viderunt, retulerunt, et sanctus Hieronymus scriptum reliquit, ut unum hominera duplicem, ac non potius duos, quod futurum erat, si gemini nascerentur, resurrecturos existimemus. Ila et cetera, quae nimia deformitale monstra dicuntur, ad humanae naturae figuram resurrectione revocabuntur». gant. In secunda delerminat de aborlivis felibus, ostendens, quod in nulla quantitate resurgent, quia non vixerunt, ibi: illud etiam investigari oportet etc.