Distinctio XLIV

3 Collatio. c. 14, et apud lulian., loc. cit. c. 15. Seq. locus ibid., parum inferius.

Prima pars habet duas. In prima parte deterquanta et qualia erunt resurgenlium corpora. secunda vero determinat, quomodo damnotorum erunt passibilia, ibi: Si vero quaeritur de malorum, quomodo. Prima pars habet In prima determinat, in quanta statura resur- In secunda determinat, qualia resurgent, ibi: autem in corporibus Sanctorum. Prima pars habet. In prima determinat, in qua aetate et resurgent. In secunda determinat, qualiter corporis debet reparari, et per quid; ubi

Ad intelligentiam huius partis tria principaliter Primoquaeritur,quid resurget in corpore humano. Secundo, quid in quo Tertio quaeritur, qualia resurgent corpora.

Quantum ergo ad primum quaeritur, utrum huresurgent. Et quod non, videtur:

1. Quia nihil resurget, nisi quod est de verihumanae naturae; sed humores non sunt de vehumanae naturae, quia quotidie mutantur et et deperduntur: ergo etc.

2. Item, si humor resurget et est de veritate nahumanae, ergo totaliter oportet resurgere: ergo sanguis, qui exit de homine per phlebotomiam alio modo, resurget; sed hoc generaret indecen-: ergo etc.

3. Item, quod non vivit non debet resurgere, resurrectio est ad vitam; sed humores non: ergo etc.

4. Item, nihil debet resurgere in corpore, quod habeat aliquem usum; sed humores sunt ad redeperditi, quod non est in corpore reergo etc.

5. Item, nihil resurget, nisi quod consonat quaet naturae corporis resurgentis; sed corpus reerit luminosum et impassibile, humores ausunt tluxibiles et variabiles: ergo etc. determinat, quid in quo resurget, ibi: Non enim perit Deo terrena materies etc.

Similiter secunda pars, in qua agit de qualitate corporum, duas habet. In prima ostendit, quod corpora electorum carebunt omni deformitate. In secunda vero de corporibus reproborum relinquit sub dubio; innuit tamen, quod dcformilalibus non carebunt, ibi: De reprobis autem. quaeri solet etc. — Et sic tria determinat. Primo, quid resurget hominis ad staturam complendam; secundo, quid in qua parte resurgat; et tertio, quale, utrum cum deformitatibus, an sine.

Girca primum quaeruntur duo.

Primo quaeritur, quid resurgat quantum ad indigentiam.

Secundo, quid resurgat quantum ad superfluitatem.

Contra: 1. Quod est de constitutione ris resurget in illo; sed humores sunt huiusmodi: ergo etc. Unde Augustinus: « Corpus constat ex membris officialibus, oEQcialia ex similibus, similia ex humoribus, humores ex cibis, cibi ex elementis »: ergo immediatius se habent humores ad corpus quam elementa: si ergo illa resurgent, et hi similiter.

2. Item, quod est de perfectione corporis resurget in illo; sed humores sunt huiusmodi, quia penes humores distinguuntur complexiones: ergo etc.

3. Item, hoc videtur: quia medium et dispositio uniendi animam corpori resurget in illo; sed sanguis est huiusmodi, et hoc patet auctoritate, Deuteronomii duodecimo: Sanguis eorum pro anima; Glossa: «Aliquid vitale esl in sanguine, et per ipsum maxime anima carni unitur».

4. Item, hoc ipsum videtur ratione: quia spiritus est medium uniendi animam corpori; sed spiritus, sicut dicunt physici, ex humoribus generantur; hoc ipsum patet exemplo: quia nulla laesione facta in corpore, si totus sanguis exiret, statim

anima recederet: si ergo tiumores sunt mediura et ratio uniendi: ergo necesse est, quod resurgant.

5. Item, si non resurgent, cum huiusmodi liumores impleant corpus, resurget vacuum et imperfectum, et per hoc deforme; sed hoc est indecens in Beatis: ergo etc.

6. Item, in Sacramento altaris convertitur vinum in verum sanguinem; sed hoo esset impossibile, nisi sanguis resurrexisset in Christo; sed si in ipso resurrexit, et in quolibet alio: ergo etc. Humidilas complexionalis et humores resurgent.

Respondeo: Dicendum, quod differt, sicut dicunt ph3'sici, humor et humiditas. Nam himor dicitur, prout est in venis; humiditas autem, prout estra venas dirigitur et exlra venas est, et prout ab eis derivatur ad membra. Distinguit enim Avicenna inter humorem et humidilatem et dicit, quod humor dicitur, prout est in venis, humiditas autem, prout a venis derivatur ad membra; et hoc in triplici statu: aut in primo egressu a venis, et sic vocatur ros, humiditas scilicet, quae est in foraminibus parvarum venarum; aut prout incipit ultra progredi et dealbari, et sic vocatur cambium; aut proul est iam dealbata et cibans in actu, et sic ad vocatur gluten. — Haec autem distinctio humiditatis membra reducitur, scihcet ad humiditatem nutrimentalem, et haec complectitur rorem et cambium; et complexionalem, et haec est gluten, quae est de complexione membri consimilis, in qua est 1. tertia species hecticae. — Et nutrimentalis, quia respicil statum et indigentiam, non resurget; sed humiditas complexionalis absque dubio resurget.

Sed quid de humoribus dicemus, cum sint currentes et non sint de substantia membri nec de sanguis non resurrexerit in Christo; et si hoc, pari ratione et in quolibet alio. Et praeterea, nunquid venae remanebunt vacuae? Et quod hoc sit verum, quod sanguis resurgat, habetur in sermone sancti Ambrosii de Martyribus: Dignum et congruum. Et ideo dicendum, quod humores resurgent. — Et concedendae sunt rationes ad hoc.

1. 2. Ad illud quod obiicitur, quod non sunt de veritate humanae naturae; dicendum, quod aliquid est de veritate humanae naturae tripliciter: aut quantum ad esse necessarium, sicut membra principalia; aut quoad esse integrum et completum, ut illa quae faciunt ad corporis perfectionem; aut quoad esse decorum. Prima necessarium est resurgere secundum totalitatem; sed quae secundo et tertio, congruum est resurgere secundum id, secundum quod faciunt ad complementum et decorem. Et quia humores ad plenitudinem et integritatem faciunt, resurgent in tanta quantitate, quanta corpori competit. — Et per hoc patet secundum, quia non oportet, quod totus sanguis, quem emittimus per minutionem, resurgat, sed quantum congruit. Similiter de carne, « quae fluit et refluit'», iudicandum est.

2. Ad illud quod obiicitur, quod non vivunt; dicendum, quod tripliciter est aliquid vivere: aut quia recipit influentiam vitae, aut quia disponit ad vitam, aut quia ortum et conservationem habet ex actu vitae. Primo modo vivificatur substantia corporalis et caro, secundo modo vivit spiritus et humor, tertio modo capilli et etiam ungues; et quia omnia ista connexionem habent cum vita, omnia resurgent.

3. Ad illud quod obiicilur, quod non habent usum; dicendum, quod falsum est, immo habent tfo usum, scilicet ipsum corpus disponere ad vitam; sed nunc habent ulteriorem usum, scilicet restaurare, et hunc habent, quia de novo generantur; et hunc ibi non habebunt.

b. Ad illud quod obiicitur, quod non congruunt corpori luminoso et impassibili; dicendum, quod sicut caro et os secundura statum praesentem non congruunt sed sublimabuntur et subtiliabunlur; sic est intelligendum de humoribus et membris omnibus interioribus. nobis faciant, quemadmodum in exanime iani corpus'et frigfdum sese calor insinuaverit, spirilus ingesserit, sanguis infuderit, et gelatas humore venas pristini vigoris pulsus agitavei'it etc.

I. Eliam S. Thom. (hic q. 1. a. 2. quaestiunc. 3; Suppl. 80. a. 3.) easdem distinctiones liumiditatis (de dislinctione humorem et humiditalem tacet) ex Avicenna, qui illa aeadhibet ad solvendam hanc quaestionem. Idem S. Doctor totum, quod pertinet ad veritatem naturae, tum totum, materialiter fuit in corpore; de quibus S. Bonav. agit ad 1. 2. et infra a. 2. q. 1. — De veritate naturae cfr. II. d. 30. a. 3. per tolum, et Scot., hic q. -1. n. 1-14.

Secundo quaeritur de his quae spectant ad sunt sunt intestina, capiili et ungues, resurgant. Et quod intestina resurgant, pro-

1. Secundi Machabaeorum decimo quarto diquod Razias proiecit illa, deprecans Omnipout redderet ei.

2. Item, si homo stetisset, sine alicuius corruiranslatus fuisset ad inimortalitatem; sed homo fuit cum intestinis: ergo illa habuisset in; sed modo illa habet, quae habuisset: ergo etc.

3. Item, ratio aha est ad hoc, quia, si non re-, venter vacuus remaneret, et si hoc, imsed ibi nuUa est imperfeclio: ergo etc. Item, de capillis.

4. Lucae vigesimo primo: Capillus de capite iion peribit; et iterum, Matthaei decimo: Omnes sunt.

5. Item, ratione videtur: quia privatio capilloet unguium est de imperfectione naturae, ergo est de perfectione; sed omne quod est de naturae, debet resurgere: ergo etc.

6. Item, capiili sunt in ornamentum a natura; sed corpora electorum debent resurgere omni ornatu: ergo etc. Sed contra: Quod intestina non resurgant, hoc:

7. Quia sunt ad superfluitatis receptionem im-: sed ibi non erit talis superfluitas: ergo elc.

8. Item, intestina aut erunt vacua, aut plena. vacua, ergo imperfecta; si plena, ergo immunda:

De I. quaestione: Scot., loc. cit. n. 13. seqq., ubi et de seqq. qq. agitur. — S. Thom., locis citt. — B. Albert., de hac et seq. q. a. S-10. — Petr. a Tar., hic q. 1. a. 1. quaestiunc. 1.2. — Richard. a Med., hic a. 1. q. 2. — De hac et seqq.

11. In solulione 2. quaestionis omnes conveniunt.

De eadem praeter laudatos: S. Thom., locis citt. quaestiunc, sive a. 2. — Petr. a Tar., loc. cit. quaestiunc. 3. — Richard. a Med., loc. cit. q. 3. cum ergo nullum horum statui gloriae competat, patet etc.

Item, quod nec capilli resurgant, videtur:

3. Quoniam sunt ex fumosa superfluitate; sed ibi non erit superfluitas fumorum: ergo etc.

4. Item, ratione videtur: quia, sicut folia sunt in arbore, sic capiih in capite; sed fructu ad maturitatem ducto, cessant folia: ergo et capilh, cum iam homo pervenit ad fruclum gloriae.

5. Item, hoc potest probari, quia non sunt de veritate naturae.

6. Item, quia deforme esset corpus, si omnes capilii resurgerent; exlenderelur enim nimis longitudo capillorum.

7. item, capilli non vivunt et huius signum est, quod sine dolore abscinduntur; sed quod non vivit non debet resurgere, quia resurrectio est ad ergo etc. vilam;

Resurgent in corpore eliam ea quae sunt de integritate et decentia.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut dictum est, resurget in corpore non tantum quod est de eius necessitate, sed etiam quod est de integritate et de decentia et pulcritudine. Quoniam igitur capilli sunt de decentia et ungues, hoc patet, quia calvitium est imperfectio naturae; et ideo dico, quod resurgent. Similiter et intestina sunl de naturae pulcriscitur ex vapore fumoso, quando coagulatur in poris et oritur super eos etc.

tudine; unde Augustinus in libro de Civitate Dei: « In inlerioribus visceribus, quae nullum decus modo videntur habere, ita pulcritudo rationis delectabit, ut omni formae apparenti, quae oculis placet, secundum mentis iudicium praeferatur ».

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod non habebunt usum; dicendum, quod verum est de usu j-jj,g,,ggQ ggjj jjqq habent; sed per/ecmm habebunt, qui est visum intelligentiae obleclare in tam pulcra harmonia, in qua laudabit anima sapientiam Conditoris-

2. Ad illud quod obiicitur: aut erunt vacua, aut plena; dicendum, quod erunt plena, sed non superfluitate, sed nobilibus spiritibus et humoribus, quae totura corpus reddent agilius.

3. Ad illud quod obiicitur, quod capilli sunt de; dicendum, quod superfluitas triplex..., est: una respectu totius corporis et speciei, ut est

Consequenter quantum ad secundum articulum quaeritur secundo, quid in quo resurgat. Et de hoc duo quaeruntur.

Prirao quaeritur, quid in quo resurgat quan-

Quanlum ergo ad primura quaeritur, cura caro est in duobus horainibus caro, utrum resurgat caro in primo, vel in secundo. Et quod in primo, videtur.

1. Augustinus, de Civitate Dei, et habetur in cresceret, animavit».

2. Itera, ratione videtur: quia « propria forraa in propria materia nata est fieri »: ergo si haec caro est propria materia huius animae, cui primo est unita; ergo seraper aniraa appetit ei uniri: ergo si non potesl, frustratur eius appetitus. Hoc autem est inconveniens: ergo etc.

3. Item, caro ex unione cum anima dispositionem contrahit sive ordinationem ad imraortalitatem: ergo si haec caro unita est cum hac anima, neces- 1 Libr. XXII. c. Zi. n. i: Qiii [numeri harmonlae] si noti esse potuissent, in interioribus quoque visceribus, quae nullum ostentant decus, ita delectaret pulcritudo rationis, ut... placet, 2 Cod. N qui. Pro nobilibus codd. iN aa mbilissimis, et pro humoribus cod. bb humiditatibus.

3 Cfr. supra d. 40. q. I. ad 3.

• Edd., post decorem addito sicut resurgenies, subinde legunt: amitterent, sed non debent eum servare. superfluitas impuritatis; et haec non erit ibi. Alia est superfluitas respectu totius corporis, in quo est, sed non respectu allerius propagandi, utpote semen; et haec similiter ibi non erit, et haec est superfluitas residuitatis. Quaedam est superfluitas respectu unius partis, tamen in altera non est superflua, sed decens et optime collocata; et talis est superfluitas, ex qua sunt capilli, quia illa materia non est necessaria stomacho, est tamen bene locata in capite et barba.

4. S. 6. 7. Ad illud quod obiicitur, quod arbores araittunt folia; dicendura, quod si arbores deberent seraper suum servare decorem, nunquara folia amitterent; nunc autem non servant, sicut resurgentes: et ideo non est simile. — Ad alia tria, solvendum distinguendo triplicem veritateui naturae, et vivere secundum triplicem differentiam, ut in praecedenti probleraate dictum est tum ad totum corpus.

Secundo, quid in quo quantum ad quodlibet merabrum. sitatem habet iterum ad unionem cum ipsa; et si hoc; cum haec necessitas non patiatur, ut haec caro ordinetur ad animam aliam: patet etc.

4. Item, si non est necesse resurgere cum prima: ergo si tota caro hominis manducetur, privabitur oranino anima suo corpore, et ita dabitur ei aliud i corpus: non ergo erit ei resurrectio, quia resurrectio est eiusdem numero.

Sed contra: 1. Costa fuit in Adam et in Eva;?' quaero igitur: in quo resurget? Si m Adam: ergo cum lota Eva sit inde facta, nihil resurget in Eva. Si non in Adam; sed in Adara primo fuit costa: non ergo resurget, in quo primo fuit.

2. Item, homo est de seraine palris, et Christus « ex purissimis sanguinibus Virginis »: ergo si semen debet resurgere in patre, et sanguis in Vir- « Hic c. 2. Scntentialiter habetur XXII. de Civ Dei, c. 20. n 2. (vide infra pag. 911, nota 1.); verbotenus in Enchirid. Cfr. supra pag. 894, nota 3.

tunc nullus homo generalus resurgerel, nec Christus. Quodsi hoc non esl verum: ergo resurget in eo, in quo secundo est caro.

3. Item, esto quod aUquis nutrialur ex carne dicit Augustinus quod redit ad primum; quod de illa generet, conslat, quod si lunc read primum, nihil remanebit generato; et hoc inconveniens. Quodsi non redit: ergo non est nequod resurgat in primo, sed in secundo potest.

4. Item, quod debeat resurgere in secundo, vi-: quia ab ultimo res denominatur et a fine unde statur in ultimo testamento, quod esl in testatoris — ergo si caro ista fuit istius hofinaliter et posterius: ergo ad ipsum magis ergo ad secundum et postremum debet renon ad primum.

quae est in duobus, in uno sicut in principio, in alio sicut in individuo et toto suo, resurcjet in secundo; si est in ambobns secundum materiam, resurget in primo; si vero in hoc secundum materiam, in alio secundum speciem, resurget in secundo; impossibile est autem, quod in pluribus sit secundum speciem. Respondeo: Dicendum, quod caro, quae est in potest esse duphciter: aut ita quod sit in sicut in principio, in altero sicut in individuo toto suo; aut in utroque sicut in individuo. Si in uno sicut in principio, in aiio sicut in indiet toto, resurget in secundo, quia non erat primo ad ipsum sed ad aUerum ordinata, sifuit costa in Adam, quia ordinata ad propa- Evae; sic semen in patre, quia ordinatum propagationem filii; sic iUi sanguines in Virgine quia ordinati erant ad conceptionem Christi. Si autem in utroque sit sicut in toto absoluto, tripliciter potest intelUgi: aut ila, quod sit in caro secundum speciem; aut in utroque materiam; aut in uno secundum speciem, altero secundum materiam. — De primo est Nam aliqui dicunt, quod caro unius sespeciem potest fieri caro alterius secundum utpote si homo de illa nutriatur et geneet hoc dicunt, quia omnino est transmutabiUs 9H caro=, ut alia, sicut experimento patet. — Et si quaeras: in quo resurget?dicunt, quod in illo, in quo maiorem et essentialem habet ordinationem, et Deus supplet alteri illud, ut verbi gratia, si de modica parte corporis unius quantum ad carnem secundum speciem sit aliquis generatus, ista resurget in generato, et Deus post supplebit in alio quod amissum est, sicut in Adam replevit carnem pro costa.

Alia posilio est, quod de carne secundum speciem alius homo nec potest nutriri nec generari, sed solum de carne secundum materiam; et rationera huius reddunt ex parte actualitatis ipsius, quia transsubstantiatio haec conversio est, et conversio et transmutatio sive transsubstantiatio est ex ente in potentia; et quia est caro secundum speciem, ideo non est possibilis converti in carnera secundum speciem. — Sed quoniara hoc non habet stabile fundamentura, quia lupus nutritur de carnibus lupi, et in aliis animalibus eiusdem speciei hoc videmus; et iterum, caro secundura speciem potest fieri non-caro, et tunc erit in potentia: ideo rationem fundant super pulverum appetitum, qui plantatus est ad illam formam determinate et sempiternaliter, qui non patitur, ipsam carnem vivificari ab alia anima immortali. Et ideo respondent, quod istud est impossibile, quod in primo sit caro secundura speciem unius et postraodum fiat alterius.

Sed prima positio repugnare videtur resurrectioni eiusdem corporis: quia, si de una parte carnis raeae secundum speciem posset fieri caro alterius secundum speciem, pari ratione et de alia, et sic de qualibet; et sic anima perderet suam carnem tolara: quomodo ergo verum est quod dicit lob: In carne mea videbo Deum, Salvatorem meum? — Secunda positio non habet multum robur, tura quia videlur inconveniens dicere, quod homo non possit nutriri de carne secundum speciem, cura sint aptae ad nutriendum, et bestiae possint inde nutriri. — Amplius, nec istud est multum stabile, quod in corpore humano sit aliquid actu incorruptibile, et eum sit resolubile usque ad eleraenta, quod ibi sit appetitus i:!ipediens transmutaUonem.

Unde sanius dici potest, quod sicut resurrectio fil per divinam virtulera; sic ordinaUo carnis ad suam animam est secundum divinum decretura et disposiUonera, quae, quoniam est inviolabilis, facit, m allero, alii codd. et edd. in me (cod. E a secunda manu in primo). Inferius plures codd., omisso et conversio, pro sive transsubstantiatio substituunt sive transversio.

quod caro secundum speciem unius ad carnem secundum speciem alterius hominis sit impossibilis. Dicamus ergo, quod in utroque secundum speciem esse omnino est impossibile, quia tunc esset de necessaria conslitutione utriusque et necessario resurgeret in utroque; et hoc est impossibile — istam impossibilitatem non dico venire de virlute carnis secundum speciem ipsius hominis, quia sic necessario est ordinata ad incorruptionem propter appetitum ad animam primam — et ideo non potest esse corporis alterius a.mm?Le principalis materia, quia, sive sit ibi iste appetitus, sive non, sine calumnia potest dici, quod hoc venit ex ordinatione divina, quae carnem hominis sicut non dimittit perire, sic nec eius substantiam confundi nec permisceri. Unde sicut divina providentia faciebat Adam ab exleriori impassibilem -; sic etiam facit carnem secundum speciem unius in carnem secundum speciem alterius inconvertibilem.

Si autem caro sit in utroque secundum materiam, ut quando homo nulritur de carne alterius secundum materiam; dico, quod redit 3.d primum, quia ad utrumque ordinata est de congruo; et sequens ordinatio, cum non sit fortior, non solvit praecedentem. — Si autem in uno sit secundum speciem, quo fuit secundum speciem, quia ad illum essentialiorem ordinationem habet, sive sitprimus, sive se-

I. Posito hoc principio, quod totum resurgat, quod pertinet ad veritatem naturae, exsurgit difficultas, quomodo hoc tineat ad plures homines. Solutio eruitur es duplici distinctione, quarum primam S. Thoni. (S. c. Gent. IV. c. 81. ad o.) eodem sensu ac S. Bonav., sed aliis verbis, sic explicat, scilicet ut aliud sit, quod perlinet ad p«/ecfeowem individui, aliud, quod est deputatum ad perfectionem speciei. De secundo idem docet, neni individui, unde semen resurget in genito et non in geneperfectionis modum fuit in utroque, resurget in eo, in quo primitus fuit». — Altera distinctio est inter partes formales et materiales corporis, sive ut antiqui secundum Aristotelem loquebantur, inter carnem secundum speciem et carnem secundum materiam; quae distinctio a Scholaslicis non eodem modo a. 3. schoHon n. il. probabiles. — Durand. (hic q. 1.) alia via incedit et supponit, quod « materia de se nullam habeat identitatem vel diversitatem, nisi quam habet a forma; et sic, manenle eadem forma, cundus. Unde si aliquis nutritur de carnibus alte-; rius secundum speciem, talis caro redit ad primum.; Si autem generatur de carnibus secundum mate- coij riam, quia de his quae secundum speciem, non potest generari; dico, quod caro stat in secundo, et Deus recompensat prinw). Et ratio huius est, quia essentialiorem habet ordinationem ad animam in secundo.

Ex his patent obiecta: quia Augustinus loquitur Adj in duobus casibus, sciUcet quando in primo fuit caro secundum speciem; et hoc patet ex verbo suo: « Ut; ex ea homo fieret » etc, vel etiam, quando in duobus est secundum materiam.

Ad illud ergo quod ojjiicitur, quod debet deno-Ai minari ab ultimo; dicendum, quod sequens ordinatio non solvit priorem, nisi sit fortior; et quia non est i fortior, prior manet; maxirac quando in primo fuit caro secundum speciem, habuit essentialem ordina- i tionem ad animam, quia caro secundum speciem,. j vivificata ab hac anima, habuit necessariam et indissolubilem ordinationem ad illam animam; et ideo,tfoi sicut matrimonium legitime contractum cum ahqua non potest solvi, si illa contrahit de faclo cum ali-; quo; sic nec caro ordinationem ad primam carnem J perdere. Quid autem sit caro secundum speciem, i hoc habet locum in libro secundo, ubi agitur, utrum: aliquid transeat in veritatem humanae naturae, et: quaeratur distinctio trigesima. est eadem materia, undecumque veniat, et per consequens est idem compositum » (ibid. n. 7.). «. Et secundum istam viam evaduntur multae difficultates, quae tanguntur secundum materiam resurrectionis, sicut est illa de costa Adae... el illa qua quaeritur, si aliquis homo nutriatur ex carnibus allerius » etc. (ibid. quae in corpore fuerint materialiter, quia partes secundum materiam in hac vita fluunt et refluunt, quin propter hoc corpus dosinat esse idem (cfr. infra dub. 3, et Scot., hic q. I. n. 9. seqq.).

De eadem I. quaestione: Scot., loc. cit. n. 15. seqq. — S. Thom., hic q. 1. a. 2. quaesliunc. i. 5; Suppl. q. SO. a. i. 5. — B. Albert., hic a. 7. 8. — Petr. a Tar., hic q. 1. a. 2. — Richard. a Wed., hic a. I. q. 4. — Dionys. Carth., hic q. unica.

II. Quaestio 2. a S. Thoma (hio q. 1. a. I. quaestiunc. 3; Suppl. q. 79. a. 3.) et etiam ab aliis sic ponitur: « utrum oporteat, pulveres humani corporis ad eandem partem corporis, quae in eis resoIiUa est, per resurrectionem redire »; quod cum S. Bonaventura (hic et infra dub. 4.) etiam S. Thom. quoad facttmi affirmat lanquam « magis probabile ». Sed quoad id quod i fieri possit y> sine identitatis praeiudicio, distinguit « diversas partes homogeneii>, sicut diversae partes carnis, et « diversas partes diversarum specierum totius heterogenei »;

< Edd. cum nonnullis codd. essentialiorem (verbo habuit codd. F aa praemittunt et).

5 Art. 3. q. I. seq. — Superius post sic nec caro edd. supplent potest.

docet, mutaUonem situs quoad secundas mutare identitaet partium, et etiam totius, « si loquimur de partibus essitus, ul idem dicit, nullum generaret praeiudicium

Secundo quaeritur, quid in quo resurgat quanad membra, ulrum scilicet maleria uniuscuiusmembri in suo, an indifferenter in quolibet. Et non in suo:

1. Videtur Augustinus dicere, et habetur in litquod non refert, utrum pars materiae redeat suum locum, sicut est in fusione statuae. --2. Item, ad hoc est ratio ostensiva, quia mailla est in perfecla obedientia respectu Creatoergo si ipsa nihil operatur el Creator non facit nisi quod totum reparetur et debite, sicut boartifex; ergo videtur, quod sine differentia maunius membri in alio possit resurgere.

2. Item. alia ratio ad hoc est, quia dispositio in corpore ad resurgendum ex unione animam: ergo cum quaelibet pars toti animae quia anima tota est in qualibet parle quaepars habet indifferentiam ad totum.

3. Item, si necesse esl, quod in eodem; sed quod aliquis habeat nimis magnum caput, tunc esset resurgere in eadera deformitate; sed est inconveniens. Sed contra: 1. Ezechielis trigesimo seplimo:

ossa ad ossa, unumquodque ad iunsuam: ergq si est convenienter ibi signata resurrectionis futurae, patet etc.

2. Item, ratione videtur: quia resurrectio est,sed si manus fieret ex maleria pedis, non eiusdem; sic nec alia aliquapars, si fieret de et sic nec totum idem: ergo cum hoc sit in- patet elc.

3. Itera, resurrectio est ad remunerationem; contingit, unum membrura esse nobilius altero, ulterius, magis mereri uno quam altero: ergo si debet alicui praeiudicari, ilia pars materiae in membro debet resurgere, quae prius ibi fuit.

4. Item, sicut se habet totum corpus ad totam sic oculus ad polentiam visivam, ut dicit 1 Hic c. 2. 2 Cfr. supra pag. 273, nota 3. in flne. — Edd. proseidentitati. — Scot. (liio q. 1. n. (9.) putat, non ila constare, materiam singularum partium ad easdem redituram esse. a. 9. — Petr. a Tar., loc. cit. a. 3. — Richard. a Med., hic a. I. q. 5. — Durand., liic q. 1. Philosophus; sed necesse est, materiam tolius corporis aptari animae huic, ita quod non alii: ergo et materiam potentiae visivae huic, et non alteri; et sic materia huius membri in hoc membro determinate resurget.

c 0 N c L u s I 0. Membrum unumquodque reformabitur ex sua propria materia, quatenus est de eius substantia, non de swperfluitate.

Respondeo: Dicendum, quod in membro sive in eius materia est aliquid considerare, quod est de substantia et perfectione, aliquid, quod est de sic- perfluitate, sicut aliqua membra plus habent de materia, quam conveniens sit formae membri. Si primo modo, sic dico, quod unumquodque membrum ex sua propria materia reformabitur; reformatio enim respondet formationi. Unde eiusdem et de eodem est reformatio, cuius et de quo fuit fo7-- matio. — Si autem quantum ad superfluitatem, dicendum tunc, quod illud materiae, quod est superfluum in una parte, per totum dispergetur, ut sic non abundet unum membrum ab altero, nisi quantum debet.

1. Et sic loquitur Augustinus, quod patet; loquitur enim de superexcrescentia eorum quae debent resurgere l

2. Ad illud quod.obiicitur, quod materia illa est in perfecta obedientia; dicendum, quod verum est; tamen Creator non vult facere, nisi quod congruit ipsum facere; et congruit, quod unumquodque membrum fiat de sua materia. — Et quidam reddunt de hoc rationem ex iMe diversorum appelituum, qui sunt in pulvere. Quidquid tamen sit de hoc, tamen hoc venit ab ordinatione perfecti artificis, ul reparet de eadem materia et eodem ordinel namque se habet, sicut pars ad parlem, totus sensus ad totum corpus sensitivum, secundum quod huiusmodi. — Ibid. text. 26.

3. Ad illud quod obiicitur, quod quaelibet pars xuiitur toti animae; dicendum, quod anima est perfectio quantum ad substanliam, et motor quantum ad potentias; etsi anima non sit composita, immo simplex quantum ad substantiam, habet tamen multitudinem potentiarum, ratione quarum ad diversa organa comparatur. Quoniam igitur corpus est ordinatum ad resurrectionem utroque modo, et in quantum respicit animam ut perfectionem et ut motorem; et quantuni ad rationem motoris est distinctio: ideo distincte resurget materia membrorum in suis locis.

4. Ad illud quod ultimo obiicitur, iam patet responsio. Dico enim, quod illud per tolum dispergetur, quod in aliqua parte est superfluum; nec illud faciet diversitatem in corpore, sed removebit de-

Consequenter quantum ad tertium articulum quaeritur, qualia erunt corpora resurgentium. Et de hoc duo quaeruntur.

Quantum ergo ad primum quaeritur, utrura corpora electorum resurgant cum deformitatibus. Et quod non, videtur.

1. Augustinus, de Civitate Dei vigesimo secundo: Aberit a corporibus electorum omnis deformitas, omnis infirmitas omnisque tarditas »: ergo si haec pertinent ad deformitates, et carebunt his; patet etc.

2. Item, nihil resurget in electis, quod non sit de decore naturae; quia, ut dicit Augustinus «a corporibus electorum vitia detrahentur, et natura servabitur »; sed deformitates non sunt de natura: ergo etc. Probatio rhinoris: super illud ad Ephesios secundo: Eramus natura filii irae; Glossa: « Natura vere ac proprie dicitur, qualis sine vitio fuit in primis parentibus»: ergo cum deformitates in ea non fuerint, patet etc.

3. Item, generans transraittit in prolera orane illud, quod est de veritate naturae suae, quando generat sine errore, pro eo quod per naturara generans generat sibi smiile; sed generans, habens deformitatem; et hoc intelligendum quanlum ad corpora electorum l

Sic igitur patet, quid in quo resurgat secundum verba beati Augustini, quibus magis innitendum est, maxime in hac materia, quam etiam rationi. Attamen tam ad primum problema quam ad ultimum posset de facili responderi, si quis velit seminales rationes intueri, in quas fit resolutio, quae in una parte salvabuntur respectu totius, si sit artifex, qui possit educere; et ideo, cum Deus hoc operetur et supra naturam, quid mirum est, si, quantumcumque parum de carne remaneat, tolum reficiat? Nec unquam poterat adeo dividi, quin raodicum sufficiat cuilibet; hoc dico secundum operationem Dei, non secundum operationem naturae, sicut alibi melius patet, scilicet in secundo libro.

Primo quaeritur de qualitate quantum ad electos.

Secundo vero, quantura ad reprobos. forraitatera, sine errore naturae generat non habentem deforraitatem: ergo deforraitas non est in eo de veritate suae naturae: ergo si hoc solura resurget in electis, quod est de veritate naturae, deformitates non resurgent in eis.

4. Item, Anselmus in libro de Veritate dicit. quod « veritas est rectitudo sola mente percepfibilis »: ergo quod non est de rectitudine naturae non est de veritate naturae; sed deformitas non est de naturae rectitudine, ergo non est de veritate naturae: ergo non resurget in electis.

Contra: 1. Caro contracta a generantibus est de veritate humanae naturae; sed gibbositas et aliae multae deformitates possunt a generantibus contrahi: ergo sunt de veritate humanae naturae. Sed omne tale resurget in electis: ergo etc.

2. ilem, de verilale huraanae naturae sunt merabra non tantum ofiiciaiia, verum etiam consimilia; sed in huiusmodi deformitatibus est aliquid de substantia merabri consimilis, sicut patet, quia in 5 Libr. XXII. de Civ. Dei, c. 17. — Seq. locus Scripturae est Eph. 2, 3, et Glossa, quam exhibent Petr. Lombard. et Lyranus ut ordinariam, est secundum August., I. Hetracl. 10. n. 3, ubi pro fuit in primis parentibus legitur primitus condita est. — Subinde pro in ea cod. F in eis.

« Cfr. supra pag. 847, nola 7. et pag. 860, nota 3. — Paulo ante voci errore cod. aa addit naturae.

est aliquid de carnis substantia: ergo est alide veritate humanae naturae: ergo etc.

3. Item, quia anima meruit in corpore, debet in corpore et in membris, et hoc, quia est sibi coniunctum: si ergo anima viri iusti in deformitatibus et per deformilates, quas toleravit: ergo debet in eis remunerari.

4. Item, cicatrices, quae sunt inductae in Mara violenlia, manent in gloria in signum meel triumphi: ergo pari ratione deformitates, quae a natura, in quibus meruit anima nostra. corporibus electorum nulla resurget deformilas, resurget tamen alicuius deformitatis materia. Respondeo: Dicendum, quod deformitales quaesunt qualitativae, sicut illae quae veniunt ex et inordinato situ membrorum. Quaedam sunt, sicut quando quis habet nimis macaput, vel nimis magna membra, ita quod sunt improportionalia, vel habet gibbositates, talia, in quibus est aliquid de carnis substan- Si de primis loquamur, quia non sunt de verihumanae naturae, immo per errorem omnino dicendum, quod in electis nullo modo re- Si Ae secundis loquamur, quia aliquid est substantiae, aliquid vitiositatis, quod est substanresurget, quod est vitiositatis auferetur; hoc est, quod illius membri materia per alia membra quantum ad superfluitatem, ita quod aliquid peribit, et tamen totum per omnia read proportionem. Et sic patet, quod in ele-

I. De corporibus gloriflcatis electorum eorumque dotibus docentur infra d. i. p. II, quae a pluribus Lombardi in hac dist. (a S. Tliom. q. 2.) tractantur, ubi haec I. quaestio passim tangitur, sed a S. Thoma praecihic q. I. a. 3. quaesliunc. 1-4, a Scolo, hic q. 'I. n. 15. 16.

de eadem quaestione agunt: B. Albert., hic a. 12. — a Tar.,hicq. 1. a. 4. quaestiunc. I. — Richard. a Med., a. 1. q. 6. — Durand., de hac et se.q. quaest. hic q. 3. II. Quaestionem 2. aliter solvit cum B. Alberlo S. Tho- (hic q. 3. a. 1. quaestiunc. 1; Suppl. q. 86. a. 1.). Nam opinione, quam sequitur S. Bonav., improbala, prose-

Utrum deformitates Secundo quaeritur, utrum deforinitates resurgant corporijjus damnatorum. Et quod sic, videtur: ctis nulia resurget deformitas, resurget tamen alicuius deformitatis materia. — Et sic concedendae sunt rationes ostendentes, quod non resurgent.

1. 2. Concedendae nihilominus sunt duae ad oppositum inductae, quod illud quod est de substantia deformitatis, resurget, tamen snb ratione pulcritudinis.

2. Ad illud quod obiicitur, quod per deformitates merentur viri iusti; dicendum, quod per aliquid mereri est dupliciter: aut quod habet imperfectionem secundum statum meriti, non tamen secundum suan formam et naturam; aut quod habet imperfectionem secundum suam naturam; sicut patet, quod meretur per caritatem, cui inest imperfectio solum ratione status, et meretur per fldem, cui inest imperfectio ratione formae. In primo remuneramur per eius perfectionem; in secundo remuneramur per eius evacuationem, quia non est nata fides stare cum perfectione completa Per hunc modum in corporahbus oportet intelligi; unde cum corpus humanum statui perfeclionis non repugnet quanlum ad naturam, sed quantum ad statum; deformitas vero quantum ad propriam suam rationem repugnat perfectioni; hinc est, quod corpus debet resurgere et resumi, deformitas vero minime.

3. Ad illud quod obiicitur de cicatricibus, dicendum, quod aut cicatrices non resurgent, aut si resurgant, ita facient ad decorem et gloriam animae, quod non minuent pulcriludinem corporis, quia frequenter talia signa reddunt corpus magis decorum. Quoniam igitur cicatrix potest carere turpitudine, sed deformitas semper deformat; ideo non sic competit deformitas corporibus electorum, ut cicatrix. quitur: o Alii rationabilius dicunt, quod auctor, qui naturam condidit, in resurrectione naturam corporis integre reparabit »; et hoc docet non lantum quoad deformitalem, quae ex defectu vel mutilatione alicuius niembri resultal, sed eliam de ea quae oritur « ex indebila partiura dispositione, vel indebila quantitate vel qualitate vel situ » etc. Hoc tamen non intelligit de defectibus, « qui ex naturalibus principiis in humano corpore naluraliler consequuntur ». Durand. et Eslius (hic g 10.) consen- De 2. quaeslione praeter cit.: B. Albert., hic a. 33. — Petr. a Tar., loc. cil. quaestiunc. 2. — Richard. a Med., loc. cil. a. 6. in corporibus damnatorum.

4. Per Augustinum in Enchiridio: «Nulla bet esse quaestio de pulcritudine, ubi est certitudo

de damiialione »; si ergo cerli sumus, quod reprobi dauinaiunlur, certi sumus etiam, quod pulcriludine non decorabuntur. uinonniiit c;ni.n:. 2. Uem, a corporibus damtiatorum non tollelur tarditas nec passibilitas: ergo nec deformitas consimili ratione. Prima patet, quoniam passibilia erunt daranalorum corpora et gravia: ergo etc.

3. Item, quod deformitates toilantur ab electis, lioc gratiae est; sed nuUa gratia debetfieri damna-: tis: ergo ab eis deformitates non debent auferri.

4. Item, deformitates animarum ab animabus non tollunlur: ergo nec a corporibus ratione consimili, immo a causa, quia deformitas culpae est causa deformitatis poenae.

5. Item, corpus damnatis animabus redditur non propler perfectionem, sed propter maiorem punitionem; sed deformitas corporis redundat in poenaiii animae: cum ergo non debeat in eis poena minui, sed augeri; non debet corpus eorum deformitatibus exui, sed reindui.

Contra: 1. Deformitales in effectu veniunt ex errore virtutis producentis; sed corpora resurgentium sola virtus divina reficiet: ergo si illa non potest errare, impossibile est, quod habeant deforraitatem. -if;.2. Item, artifex, qui effectum cum deformitatibus producit, non dicitur reformalor, sed deformalor: ergo si Deus corpora daranatorura cum deformitatibus facit resurgere, non debet dici reformator, sed deformator. Sed boc est facere contumeliam ipsi artifici, quam oporlet longe a Deo relegare: ergo nullo modo cum deformitatibus producit. -io iiS. Item, «optimi est optimum producere S): si ergo Deus oplimus est artifex, ergo optima artificiala producit; sed ipse est artifex in resurrectione, et corpora deformia non sunt bene facta nec ordinata: ergo etc.

4. Item, est ordo partium in toto,et ordo rei ad finem, et primus respicit sapientiam, secundus respicit bonitatem; sed Deus, cura sit bonus, non potest facere rem fine carentera sive a fine deordinatara: ergo cum sit summe sapiens, non potest rem producere deordinatam quantum ad ordinem, qui est partium in toto: ergo nec deforraitates.

5. Ilem, a damnatis auferetur deformitas, quae est per dirainutionera; unde si caret manu, non carebit manu: ergo pari ratione et deformitas, quae est ex superfluilale, et ita, ut videtur, omnis deformitas.

d. XLIII. c. 7, ctinfra d. 49.

':.-'--i r-s-rr: -'-C.QNaLVfSIO.:>:r-,;t.- r-c, n

.Trtr.ri m

Corpora reproborum resurgent cum suis

Respondeo: Dicendum, quod A.ugustinus in En- nou chiridio istam quaestionem dimiltit insolutam, quasi non sit magnae utilitatis; attamen cura assignet rationem, quare circa hoc non debet laborari, deter- i minationem quaestionis nobis tribuit. Dum enira dicit, quod non debet nos molestare inquisilio circa: pulcritudinem,.ubi est certitudo circa damnationem; I si enim ad hoc resurgunt, ut daranentur, non ut melioris, sed ut peioris sint conditionis; raanifeste apparet, quod non dabitur eis pulcritudo, quam coii non habuerunt, nec auferetur deforraitas, quam ha- buerunt. Unde Deus quanlum ad eos est purus re- I formator, quia secundum eandera forraara reformat, quam eis natura dedit in generatione prima- i ria, — In qua reformatione apparet Dei sapientia et cofi iustitia: sapientia, quia scit omnino eodem modo reparare, sicut ante fuit; iustitia, ut, sicut qui meruit in corpore pulcro, remunerelur in-eiuspul-; critudine; sic qui iu turpi peccavit in eius turpiludine cruciari debet; nec debet auferri, sed potius confirmari. — Et rationes hoc ostendentes conce- dendae sunt.

1. Ad illud ergo quod obiicitur primo, quod so venit ex errore virtutis; dicendum, quod verum est in operatione naturae, quae producit effectum, quanto mehus potest; sed non sic in operatione Dei, noi qui non reparat, secundura quod raelius potest, sed secundum quod meritis eius melius congruit. n

2. Ad illud, quod producens effectum deforraem est deformator; dicendura, quod effectus deforrais productus potest dupliciter considerari: autDii absolute, aut in comparatione. Si absolute, verum est; si autem in comparatione ad meritum, aut ad praecedentem stalum, non est verura. Et quoniam effectus competit meritis daranatorum, competit nihilominus statui praeterito; ideo talis reparatio non deformatio, sed reformatio et conformatio debet dici. — Et est exemplum in arlifice, qui es picturam diaboli facit lurpem; ipse enim non dicitur deformator, sed conformator, quia conformem statui diaboiico picluram facit, quaravis in se pictura sit deforinis. Sic etiam in proposito intelligendum.

3. Ad illud quod obiicilur, quod oplimi est « Cod. bb reprobis, alii codd, et ed. 1 eleclis, cod."F. electis ei etiam reprobis. Post unde si cod. 0 supplet nunc,

producere; dicendum, quod verum est in et corpus deforme optime ordinatur in insicut pulcrum in caelo.

4. Ad illud quod obiicitur de ordine duplici,, quod ordo creaturae quantum ad fvnem dupliciler: vel quantum ad finem creatum, vel ad finem ultimum, qui Deus est, qui est universalis. Similiter ordo joarmm est duplex, partium in toto, et rerum in universo. Et creatura non potest produci a Deo deordinala

In parte isla sunt dubitationes circa.litteram, primo quaeritur de hoc quod dicit, quod resurnon eadem assignatur statura, sed aetas.

enim maie dicere: quia duplex est quantiscilicet tempo7'is et extensionis; sed qui hadiversam quantitatem molis in diversa re-: ergo qui diversam habuerunt aetatem in resurgent. — Ilem, impossibile est, quod praeteritum nota esse praeteritum: ergo imposest, quod aliquis, qui habuit annos centum, habuerit centum: ergo impossibile est, quod solum triginta duos annos. Sed in hac aetate Christus: ergo impossibile est senibus in aetate resurgere. — Item, si resurgentibus comaetas, aut ergo ab instanti nativitatis, aut Si ab instanli nativitatis, tunc erunt quam centum anni, immo quam mille in aliquisi ab instanli resurrectionis, tunc non habebit unam horam, nedum quod triginta annos. — Dominus nulli detrahet de quantitate molis, addet his qui minus habent: ergo pari ratione aetate, cum senectus sit venerabilis. Ad haec omnia respondendum, quod aetas redupliciter potest intelligi: aut per comad principium durationis, sicut assinobis nunc secundum computationem ab ininoslri esse; et sic non computalur aetas in, quia transierunt omnem aetatem et slatum talem sunt. Alio modo aetas altenditur dispositionem et valitudinem corporis;

Ml a fine ullimo, ita quod illam deordinationem habeali a Deo; sic nec ab ordinalione, quae est in umverso; et quamvis deforme corpus sit deordinatuia in se, est tamen ordinatum in mundo.

5. Ad illud. quod obiicitur, quod auferetur deformitas per diminutionem: ergo etc.; dicendum, quod hoc est propter perfectam punitionem voluntatis, quae, quoniam omnium membrorum fuit rectrix et omnia habere voluit, licet non habuerjt; ideo in omnibus puniri debet et torqueri.

nzd II; et sic accipitur aetas iuvenilis. Omnes enim tales et tanli resurgent in corpore, quales fuissent in aetate iuvenih; et ita. aetas non nominat rfwratonm, sed corporis dispositionem. Si enim Deus modo crearet hominem in eo habitu et statu, quem habet vir in Irigesimo anno; tunc diceretur creare in aetate virili, non ratione computationis temporis, sed habitudinis corporis. Et per haec patent obiecta.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Ut signifi,- caret perfectionem virium. Videtur enim male dicere; quoniam, si femina non est vir, nec quantum ad sexum nec quantum ad virium perfectionem, quia sexus femineus atteslatur infirmitati; ergo videtur, quod mulier noh resurgat aliquo modo. — Item, sicut dicit Philosophus, « femina est vir occasionatus »: ergo si occasiones non resurgunt in natura quantum ad electos, nec feminae resurgent. — Item, in resurrectione erunt sicut Angeli Dei, et hoc eril, quia corpus conformabilur animae; sed in Angelis non est distinctio sexus nec in animabus: ergoetc. — Item, sexus distinciio est propter generationem; sed ibi non erit generatio: ergo etc.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut dicit Augustinus vigesimo secundo de Civitate Dei, aliqui voluerunt dicere, quod se.ns femineus non resurget propter praedictam auctoritatem Apostnli: Donec occurramus omnes in virum perfectum; sed sicut ipse dicit, ibi dicitur vir non a sexu, sed a virtule, non corporis, sed mentis, per quem modum: I.,,.1.„,,_;,,,,,„.,„.„„.,. Ciihu V:.iVi J.b03' t% »s» oil -

' iiud., pro Si... modo crearel posito sic... tunc creat, omiltunt quem habet... creare (ood. U creari). — Idem dub. solvitur a S. Thoni., hic q. I. a. 3. quaestiunc. 'I.et cir<;a lit., et a Richard. a Med., hic a. I. q. 8. '/./...ia:

inulier facla vir est, secundum quem modum dicitur in Psalmo: Beatus vir, qui non abiit in consilio elc; quod intelligi eliam potest de muliere. Et ideo auctoritas ista non negat resurrectionein mulierum; sed manifesta ralio confirmat. Quoniam enim sexus femineus est naturalis et a Deo formatus, qui formavit virilem — quod patet, quia sine ipso non esset perfectio speciei — et in corporibus nostris « nalura servabitur, et vitia detrahentur"»: sicut viri resurgent cum sexu virili, non propter generationem, sed propler perfectionem et decorem quantum ad electos, sic feminae in sexu femineo; quia tunc a membris iliis dedecus et inhonestas per omnia auferetur, et quod excitavit ad liiidinem, excitabit ad Dei laudem.;,; Quod ergo primo obiicitur, quod dicit defectum dicendum, quod hoc est solum secundum statum praesentem, ibi autem relinquelur sexus et tolletur inflrmitas.

Quod obiicitur, quod femina est vir occasionatus; dicendum, quod est loqui de naturae intentione universali, el sic femina est de intentione naturae, quae intendit salvare speciem; et est loqui de intentione naturae singularis, quae desiderat rem facere, quanto meliorem et perfectiorem potest, et quod non faciat, hoc est praeter intentionem propter aUquam occasionem incidenlem. Et hoc modo est hic, quia natura de semine faceret virum, si posset; sed quia vel est defectus in virtute et cahditate, vel etiam est debilis coagulatio in semine, vel non directe recipitur in matrice; hinc est, quod muher generatur et dicitur vir occasionatus. Tamen quia istam occasionem necesse est evenire, nec sine ea potest nalura salvari in e.se; ideo natura, quae intendit salvari, utrumque sexum intendit. Et sic patet illud. 'di;i!ifoiao;< uijid:; oMitj Js;xr. Ad illud quod obiicitur, quod erunt sicut AngeU; dicendura, quod non est omnimoda similitudo, sed quantum ad hoc, quod erunt immunes ab operibus carnis

Ad illud quod obiicitur, quod non erit generatio; dicendum, quod sicut erit vis generativa non ad usum generandi, sed ad perfectionem hominis; sic etiam erunt raembra genitalia ad perfeclionem corporis

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod non est fas dicere, quod in resurrectione accedat corpori magnitudo. Videtur enira falsum, quia nanus nec habuit nec habiturus fuit sufficientem magnitudinem in hac vila: ergo nani boni, quorum corpora sunt deformia, sic erunt in caelesti patria. — Item, qui caret manibus nunquam erat habiturus manus: ergo resurget sine manibus: ergo potest fieri additio raembrorum officiahura, quia non resurget sine manibus. Quodsi hoc, multo fortius videtur a parte membrorum consimilium, sicut maioris staturae.

Respondeo: Dicendum, quod statim, ex quo corpus humanum generatum est, statutum est, quanlum debet esse mole, licet iios non percipiaraus; quia iara est ibi totum ratione; esse autem ratione hoc est esse in quantitate virtutis, quae distinguitur conlra quantitatem molis; et hoc est esse secundum potentiam virtutis augmentalivae. Quantum ergo natura potest istum augmentare, qui nunc parvulus est, tantus debet esse ralione, et tantus eril mole, nisi impedialur per occasionem. — Secundum hoc intelligendum, quod quantitas rationis in aliquo potest deficere a statu competente speciei, vel superabundare, vel sufficere. Quod sufjiciat, hoc est de integritate naturae; tunc autem dicitur sufficere, quando potest tantura corpus producere, quantura competit humanae naturae, quae delerminatos haljet terminos, sive in parvitate, sive in magnitudine; inter quos statura Christi tenere medium creditur lanquam perfectissima. Et quamdiu ab illa stalura non receditur, ita quod deformitas generetur, dicitur virtus augmentativa sive quantitas rationis sufficiens, et resurget unusquisque secunduni staturam ilii quanlitati compelentem. — Si vero receditur adeo, ita quod deformitas generetnr sive in superfluo, sive in diminuto; dicendum, quod

perfecta, sed vitiata; et ideo oportet tunc devel addi, non ad naturae mutationem, sed ad viliositatis ablationem. Et sic totum patet, quia Augustinus loquitur, inlegritate et perfectione naturae. Unde geneintelligere dat, quod quantum ad quantitarationis nec flet additio nec subtraclio, nisi fuerit vitii deformatio. Quantum ad quantitamolis fiet additio in his,, in quibus non fuit perad quantitatem rationis; nec oporlel, quod adducat materiam aUunde ad perficiendum, possibile est, quod de illo uno totum extrahat; creditur, quod quinque panes sine apposilione quinque millia hominum multipiicavit per virinfinitam — Potest tamen esse, quod aliunde et fortasse in illis panibus fecit, et ulrumque fuit. Aliud tamen proiiabilius videtur.

DuB. IV. Item quaerilur de isto exemplo Augustini: Sed si statua cuiuslibet solubilis meetc. Videtur enim islud exemplum non valere: aliud est artificiatum et aliud statua illa, quae fuit fusa, et illa quae post fusa fuit: ergo si Deus sic reparat, quod alius fuit homo quam ante. Ad hoc volunt aliqui dicere, quod exemplum perfecte conforme,est quantum ad modum identitatem reparationis et reparati: quantum ad quia non oportet singula ad sua loca requantum ad identitatem, quoniam, sicut in stamateria sabiecta est eadem semel et iterum fusa, forma artificialis est alia; sic in corpore resureadem est materia, sed forma carnis et acgenerata sunt alia; sed taraen homo non est

Si vero quaeritur de corporibus

Supra determinavit Magister, quanta et qualia resurgentium corpora. In hac parte determinat, damnatorum corpora ab igne sunt crema- 1 In texlu huius dubii. — Superius edd., pro adeo posito ea, subinde omittunt/MJ occasionata, et (cfr. dub. praeced., eodem sensu dicitur femina vir occasionatusj. 2 Matth. 14, 1S. seqq. et loan. 6, 9. seqq. — Ex cod. F inter pro in. Superius pro perducta multi codd.

— Idem dub. solvitur a S. Thom., hic circa lit. alius, quia forma ullimo completiva et primaria materia secundum substantiam est una et eadem. Unde si statua haberet animam, ipsa diceret: ego sum renovata, quia haberet eandem materiam et eandem formam xdtimam, quamvis non haberet intermedias. Sic et in proposito dicunt se habere, quod formae inte?-mediae ileratae sunt aliae; attamen homo idem est, maxime ratione formae, quia tota ratio personalitatis venit ex parte animae.

Sed tamen islud non sufficit, pro eo quod resurrectio dicitur esse corporum humanorum magis proprie quam coniunctorum. Si ergo resurrectio debet esse eiusdem, necesse est, quod corpus humanum sit idem; sed nunquam est idem corpus, nisi sit eadem caro: ergo oportet, quod caro, quae est forma intermedia, sit eadem; pari ratione et de aliis formis intermediis; et si oportet, quod caro sit eadem, oportet, quod partes officiales, ut manus et pes, sint eaedem. — Amplius, lob decimo nono expresse dicitur: In carne mea videbo Deum, Salvatorem meum: ergo eadem erit caro. Non ergo rectum videtur exerapluni Augustini.

Et ideo dicendum ad hoc, quod opera Dei non inveniunt perfectam similitudinem in operibus nostris, maxime istud, cum st supra naturam ilerare eandem formam numero; ideo non est intelligendum, istud exemplum adduci quantum ad hoc, sed solura quantura ad hoc, quod sicut artifex creatus reparat de materia eiusdem statuae statuam consimilem, ita quod non oportet, partes ad eadera loca redire; sic Deus reparat de materia corporis tui corpus, quod non tantum simile, sed idem est in substantia; nec oportet, singula ad singula raembra redire, ubi est superexcrescentia, quae generaret indecentiara, quia quantum ad hoc loquilur Auguslinus, ut patet in litlera.

quomodo in igne ardeant etc. bilia, et taraen sunt immortalia. Et quoniam ille ignis cremat corpora, creraat daemones, cremat etiam aniraas separatas; ideo pars ista habet tres. In prima 3 Ita codd. R S T bb, cod. 0 ariificii, in aliis et edd. artificis. Infra pro renovaia Val. revocata.

determinat, qualiter crnciet corpora. In secunda, qualiter cruciet daemones, et hoc ibi: Quaeri autem s6let, an daemones etc. In tertia vero, qualiter cru-

Ad intelligenliam huius partis quaeritur de passibilitate daranatorum. Quaeritur igitur, qualiter paliuntur. Et circa hoc tria quaeruntur.

Primo quaeritur de punitione, si est.

Secundo quaeritur, quid est. nq

:mi: fns

Primo ergo est quaestio, utrum sit ponere cruciatuffi aeternum, quem vocamus infernum. Et quod non, videlur.

1. Deuteronomii vigesimo quinto: luxta mensuram peccali erit et plagarum modus; sed nullus peccat aeternahter: ergo nullus cruciatur aetieK nalitef.

2. Item, Isaiae vigesimo quarto: Congregabuntur congregatione unius fascis, et post multos dies visitabuntur; sed congregatio malorum est in die iudicii, secundum quod dicitur Matlhaei decimo terlio: ergo visitatio erit post iudicium. Sed non erit ad intensionem supplicii, ergo erit ad liberationem: ergo non cruciabuntur aeternaliter.

3. Item, hoc ipsum videtur per novum testamenlum, Matlhaei septimo: Qua mensura mensi fueritis, remelietur vobis; constat, illud esse dictum quantum ad peccati punitionem; sed omnis peccati mensura finita est, cum sit a virtute finita: ergo punitio peccati finita est: ergo nullus cruciatus aeternus.

4. Item, lacobi secundo: Misericordia superexaltat iudicium: ergo magis misericors est Deus quam iustus in effectu: ergo si aeternaliter punire hoc est suramae severitatis, impossibile est, quod Deus aeternaliter puniat. S. Thom., hic q. 1. a. 1. quaestiunc. 2. ad 4; Richard. a Med., hic a. I. q. 3.

fMfi ciet animas, ibi: Cum autem conslet, animas etc. In ultimo vero capitulo determinat, utrum resnrgant monstra, ibi: Illud etiam investigari oportet etc.

Tertio, qualiter agit.

Circa primum quaeruntur duo.

Primo quaeritur, utrum infernus sit.

Secundo, ubi.sit,.

1 oao ollj 9;

b. Item, hoc ipsura videlur ratione: quia ad! hoc, quod iudicium sit iustum, requiritur iustus j ordo, iusta causa et iustus animus lustus autem a,nimus dicitur, qui punit non libidine vindictae, sed; propter aliquod bonum: ergo Deus non intendit vindictam, sed potius correctionem. Si ergo inlentio divina non frustratur, homo aliquando corrigitur, dum a Deo punitur; sed cum correclus est, non indiget.y amplius puniri: ergo necesse, est ipsam poenam ter- i minari.

sF"a summa

6. Item, summe misericordis miseria liberare; sed summa miseriarum est poena debita damnatis: ergo Deus ab illa liberat: ergo nullum aeternaliter cruciat; et ita non esl ponere cruciatum aeternum, ae per hoe nee infernum.

Contra: 1. Isaiae ullirao: Vermis eorum norim morietur, et ignis eorum non exslinguetur: ergo aeternaliter eruciabuntur in infinitum: ergo est po- j nere infernum et cruciatum aeternum. I

2. Itera, Matthaei vigesimo quinto: fle male- dicli in ignem aeternum; ignem autem aeternum j vocamus aeternum supplicium: ergo etc.

3. Item, ratione videtur: quia, si de duobus contrariis esl reperire alterura extremorum et medium, necesse est ponere alterum extremum — hoc enim est radix et via stabiliendi contraria apud phi-

' — sed est ponere perfeclam beatitudinem palria et medium statum in via inter beatiludiet perfeclam miseriam: ergo est ponere perfemiseriam post hanc vitam; hanc autem dicimus: ergo etc.

4. Item, peccatum opponitur raerito iustitiae; merito debelur gloria aeterna, secundum quod secundae ad Corinthios quarto: ergo et pecpoena aeterna, per locum a commutata proporsive per consequentiam in ipso; quia,sicut habet merilum ad praemium, ita demeritum ad; et ilerum, « si oppositum in opposito, propositum in propositoS).

5. Item, qui peccat mortaliter praeponit bonum bono aelerno et infinito, ergo contemnit offendit bonum infinitum; sed tanta est offensa, est is qui offenditur: ergo cum ipse sit inofTensa debel iudicari infinita. Cum igilur debeat proporlionari offensae, necesse est, quod mortali reddatur poena infinita; sed non poreddi infinila intensione, sed duratione: ergo etc.

6. Item, sicut Deus est summe misericors, ita summe iustus; sicut ergo summe misericordis summe misereri el misericordiam suam summe sic et summe iusti est summe punire suam iustitiam manifeslare per effectam: si ergo iuslitia non potesl raanifestari nisi per effeinfinitum, videtur, quod ahquibus peccatoribus debeat cruciatus infinitus. Sed non potest esse immensus: ergo necesse est, esse cruciatum; hunc autem dicimus infernum: ergo elc.

CONCLUSIO. In inferno ponendus est cruciatus aeternus. Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est quod aliqui negaverunt, infernum esse, eo quod dixerunt, nullum cruciatum esse post vitam. — Kt istorum errorem convincit ralio quoniam aequitas iustiliae et ratio recta dictat, quod malum non debet remanere impu- °. Si ergo mulli peccant in hac vita, qui in vita noii cruciantur, imrao gaudent et laetantur: ergo necesse est, eos post hanc vitam cruciari, aut destruere ordinem universi, aut divinam iustiliam negligentem et remissam esse circa punitionem peccati.

Alii vero negaverunt, infernum esse, pro eo quod negaverunt, impios aeternaliter cruciari, quamvis eis post hanc vitam aliquis raaneat cruciatus. Dixerunt enim, quod hoc non potest divina misericordia sustinere, quod creatura sua, quam non odit, sed diligit, aeternaliter sit in poenis, cum ipse non delectetur in punitione nostra nec satietur cruciatibus nostris; nec aliquid obsistat, quin bene possit eos qui puniuntur, sine aliquo praeiudicio liberare a poenis. Et si aliquando Scriplura comminatur peccatoribus poenam aeternam; hoc dicunt non esse dictura secundum veritatem promissionis, sed secundura terrorem comminationis, qua intendit Deus raalos liberare a peccatis.

Iste aulem error Origenis fuit et suorum sequaciura, qui tanto est iramanior, quanto videlur esse mitior et misericordior: pro eo quod divinam iustitiara blaspheraat, dum eam diminuit, dura tanlum dat raisericordiae, quod non relinquit locum iuslitiae. — Secundo vero, quia spem nostrara evacuat. Si enim Scriptura supplicium peccatoribus comminatur non secundum veritatem, sed ut deterreat; quid causae est, cur etiam non intelligamus praemia proraittere non secundura veritatera, sed ut ad opus iustiliae alliciat? Ac per hoc Scriptura tota et fides nostra vana et frivola poterit iudicari.

Et ideo est tertia positio rationabilis et fidelis, quod sit ponere cruciatum aeternum; et hoc manifeste dicit divina Scriptura, confirmut fides et concordat ratio recta. Et quod Scriptura dicat, et quod fides consentiat, hoc planum est ex obiectis. — Quod etiara ratio concordel, hoc patet, quia hoc dictat ot per modum congruitatis et necessitatis. Crucialum enim aelernum ponere facit ad complementum universi et iustum iudicium Dei. Sed prima est ratio congruitatis, secunda necessitatis.

Congruum enira est, ut pulcritudo universi decoretur quibusdam antilhetis, ut, sicut bonis redduntur bona aeterna, ita el raalis aeterna supplicia. — Necessarium est eliam ad servandum ordinem iustimanu); alii vero et edd. omiltunt ratio manifesta, quoniam aequilas iuslitiae el, atque addunt quae ante ita dictat.

liae, iit unicuique reddatur secundum merita sua, cum ventum fuerit ad iudicium. Peccator autem, cum peccat, peccat contra bonum aeternum et infinitum; et ex lioc dignus est crucialu aeterno. Dum in peccato perseverat, peccat in suo aeterno, id est peccandi proposilo aeterno; et dum decesserit, non est amplius locus raeriti, ac per hoc nec reraissionis peccati, el ideo semper est culpa; et quia culpa ordinatur in poena, seraper debet esse in poena. Quia igitur peccat in bonum aelernum, ideo cruciatu aeterno est dignus, sed quia in suo aeterno, ideo cruciatuui aetemum assequitur. — Et ista est una ratio completa, quae colligitur ex Gregorio et Augustino. Gregorius enim dicit in quarto Dialogornm, quod ideo peccator aeternaliter cruciandus est, quia peccat in suo aeterno. Augustinus vero dicit, quod ideo aelernaliler punitur, quia peccavit contra bonum aeternum. Et quod istud sit iustum, ostendit per hoc exempUim in humanis indiciis et legibus, ubi dicitur, quod peccans contra rempubhcam «aliquo grandi crimine morte moriatur, non quia moram, qua occiditur, eius supplicium leges esse aesliment, cum sit hora perbrevis, sed quia eum in sempiternum auferunt a societate viventium ». — Sic igitur concedendae sunt rationes ostendentes, infernum esse.

1. Ad illud quod obiicitur de coramensuratione poenae et culpae; dicendum, quod in poena duo sunt, scihcet duratio et intensio, et intensio respon- jg intensioni hbidinis, duratio vero durationi peccati. Et quia peccatum, quamvis sit finitum, tamen durat in infmitum; ideo punitur poena finita acerbitate, taraen infinita duratione.

2. Ad iUud quod obiicitur de visitatione et congregatione, dicendum, quod est loqui de congregatione duphciter: aut de congregatione in fieri, aut in facio esse. Si in fieri, sic quotidie congregantur quantum ad animas; si in facto esse, sic congregabuntur in iudicio quantum ad animas et corpora. Et de prima congregatione loquitur Isaias, post quam est visitatio in iudicio ad incrementum poenae; de secunda vero est sermo in Matthaeo, post quam non est visitatio, sed aeterna damnatio

3. Ad illud quod obiicitur de mensura retributionis, dicendum, quod secundura quod dicit Augustinus, istud intelhgitur non quantum ad «. commensuraiionem in quantitate, sed quantum ad similitudinem in qualitate, ut qui male fecerunt male recipiant ». — Vel potest dici, quod hoc intehigitur Sol quantura ad comparationem proporiionalitaiis, non quantum ad aequahtatem proportionis, ut magna poena respondeat magnae culpae, non quod praecise sit tanta poena, quanta culpa. — Vel dicendura, sicut prius dictum est, quod hoc intehigitur quantum ad acerbitatem.

h. Ad ihud quod obiicitur, quod misericordia superexaUat iudiciura; dicendum, quod iUud est verum, quando est tempus raisericordiae, ut puta in praesenli, in futuro autera erit tempus iustiliae, iuxta iUud: Cum accepero tempus, ego iusiitias iudicabo. — Ahter potest dici, quod inteUigitur de misericordia in merito, per quam quis meretur evadere severitatem divinae iustitiae.

b. Ad illud quod obiicitur, quod iustus animus non punit amore vindictae; dicendum, quod Deus Nol punit amore iustitiae, non vindictae; et quamvis non puniat ad correctionem, punit tamen ad iustitiae manifestationem. Aliter enim sunt puniendi corrigibiles, aliler incorrigibiles. — Si quando tamen legatur, quod Deus ulciscitur se de suis ininiicis et vindicat se de eis; hoc non est in praeiudicium iustitiae: quia, cum ipse sit iustitia, vindicare se Libr. XXi. de Civ. Dei, c. M: Qui vero pro aliquo grandi crimine morte muUatur, nunquid mora, qua occiditur, quae perbrevis est, eius supplicium leges aestimant, et non quod eum in... viventium? — Pro morialur codd. EY multatur, et pro moram, quod exhibet cod. H, alii codd. vel mora vel hora vel in hora, edd. mortem vel horam.

5 Plures codd. cum.

s Cfr. Ilieron., VIII. Commenl. in Isai. 24, 22, cx quo Glossa ordinaria apud Strabum et Lyranum.

' Libr. XXL de Civ. Dei, c. M: Nec allendunt [obiicientes hoc Domini verbum, Mallh. 7, 2.], non propter aequale temporis spatium, sed propter vicissitudinem mali, id est, ut qui mala fecerit niala p;iliatur, eandem diclam luisse mensuram etc. Cfr. Epist. 102. (alias 49.) q. 4, ubi hoc verbum plonius exponitur. — De secunda solul. vide tom. I. pag. 8S2, nota 6.

8 in solut. ad I. et infra d. 46. a. 1. q. 2. in fine.

non est aliud quam servare iustitiam. Hoc in liomine non contingit, qui non est iustilicet sit iustus; ideo non debet appetere vindise.

6. Ad illud quod obiicitur ultimo, quod summe est summe misereri; dicendum, quod Deus est summe misericors, ila etiam decet, sit summe iustus; et ideo effectus summae mi-

I. Locuin quendam tormentorum peccatoribus post mortem esse, vel ipsi pagani communiler crediderunt. Libervero ab antiquo simul cum immorlalitate animae negabant post lianc vitam retributionem (cfr. hic opinio 1.). Alii Almarico ei multis rationalistis fingebant, nec locum alirealem punilionis esse, nec poenas aeternas; qui error Origeni impulalur. Conlra Almaricum definivit Concilium quae nunc gestant, ut recipiant secundum opera sua, bona fuerint, sive mala: illi cum diabolo poenam perpeet isti cum Cliristo gloriam sfempiternam ». De 1. quaestione pauci illius aclalis auctores specialiter sed in aliis quaeslionibus rem satis traclant: Scot., q. 2. et praecipue infra d. 46. q. 4. — S. Thom., infra

Secundo quaeritur, ubi sit infernus. Et quod sub terra, videtur:

1. Primo per Symbolum ubi dicitur: Descenad inferos etc. Si descendit; cum descendere motum ad illud quod deorsum est, et ipse in terra: ergo infernus sub terra.

2. Item, hoc ostenditur per Scripturam, Isaiae quarlo: Infernus subtus conturbatus est.

3. Item, hoc ostenditur per denominationem:

ut dicit Gregorius in quarto Dialagorum, infernus dicilur, quia inferius iacet; quod enim terra ad caelum, hoc est infernus ad terram ».

4. Item, hoc videtur per rationem: quia quanto est nobilius, tanto locus debelur ei nobilior: ergo nobilissimis corporibus, utpote gloriosis, delocus supremus, scilicet empyreum ergo rent corporibus ignobilibus, utpote corporibus, debeatur locus infimus. Hic autera est terra: ergo etc.

5. Item, locus debet per concordantiam responstatui; sed status viae est medius inter poe- 1 Codd. F bb constituit, edd. disiinxit vel constituit. sericordiae non excludit effectum iustiliae; et propter hoc Deus duo tempora sibi distinxit: unum, in quo ostenderet misericordiae suae infinitalem, dendo unigenitum Filium suum pro omnibus inimicis suis et parcendo omnibus ad se redire volenlibus; aliud, in quo ostenderet iustiliae suae immensitatem, et hoc est tempus, quod deputatum est aeternis cruciatibus. d. 46. q. I. a. 3. quaesliunc. 2; Suppl. q. 99. a. 1; hic q. 3, el Suppl. q. 97; S. c. Gent. IV. cc. 90. 91. — B. Albert. et Petr. a Tar. rem tangunt in seqq. qq. — Attamen Richard. a Med., de hoc specialiter agit hic a. 2. q. I.

II. Ad 2. quaestionem antiqui doctores respondent, quod infernus sit subtus terram, et communius, quod sit in centro lerrae; hoc lanien non affirmant ut rem omnino e.xpIoratam. — In solul. ad 5. observandum est, sententiam, quod sol sit in De eadem: S. Thom., hic q. 3. a. 2. quaestiunc. 3; Suppl. q. 97. a. 7. — Petr. a Tar., hic q. 2. a. 1. — Richard. a Med., loc. cil. q. 2. — Durand., hic q. 9. n. 7. seqq. — Dionys. Carlh., de hac et seqq. qq. hic q. 8. nam et gloriam: ergo et locus debet esse medius: ergo cum sit inferior loco Beatorum, debet esse superior loco damnatorum.

Contra: 1. Augustinus super Genesim ad litteram, libro duodecimo: « Sub terris dicuntur infert vel creduntur, quia congruenter in spiritu per illas corporalium rerum sirailitudines sic denionstrantur»: ergo videtur secundum hoc, quod infernus non sit sub terra, etsi appareat esse sub terra.

2. Item, idem volens rationem nominis assignare dicit: «Infert, eo quod infra sunt, appellantur Laline. Sicut autem secundum corpus, si ponderis sui ordinem teneant, inferiora sunt omnia graviora; ita secundum spiritum inferiora sunt omnia tristiora»: ergo si tristari non dicit inferioritatem secundum situm, sed polius secundum spiritum; videlur, quod infernus non sit inferius secundum situm, sed secundum affectum.

3. Item, locus debet proportionari ponderi trahenti ad locum, alioquin pondus nunquam traheret, nisi haberet cum loco similitudinem; sed pondus Irahens ad infernum esl peccalum, et hoc est quid spirituale, non corporale: ergo et locus debet habere situm spiritualem, non corporalem, ergo non est, sub lerra.

4. Item, multo plures sunt damnati quam elecli; sed caehim erit plenum electis, secundum quod dicitur Matthaei vigesinio secundo -: Ut impleatur domus discumhentibus: ergo necesse est, quod damnati habeant maiorem locum, quam sit locus caeli, cum sint mullo plures: ergo cum infernus compleclatur omnes damnalos, necesse esl, quod sit tantae amplitudinis, ut caelum: ergo impossibile est, quod sit sub terra.

5. Item, ordo partium in maiori mundo debet respondere ordini partium in minori mundo; sed nobilissima pars hominis est in medio, utpole cor: ergo si medium terrae esl medium mundi, ille locus erit nobilissimus: ergo in illo loco debet siluari nobilissima pars mundi, non ergo peccatores: ergo si sunt in inferno, infernus non est sub terra, vel in medio terrae. Possumus dicere, infernum esse locum corporeum, suh terra situm habentem.

Respondeo: Dicendum, quod quamvis temerarium videatur istara quaestionem delerminare, pro eo quod Auguslinus arbitratus est, eam neminem scire, secundum quod dicitur in littera, sed opinatus est, infernum non esse locum corpo7-alem, sed spiritualem, secundum quod dicitur duodecimo super Genesim ad litteram; attamen non esl praesumtuosum modernis aUquid super hoc dicere, cum Gregorius expresse dicat quarto Dialogorum, infernum esse locum corporalem se non ambigere; et astruit etiam per auctoritatem Scripturae, infernum sub terra esse, tum ex illo quod dicitur in Psalmo: Eruisti animam meam ex inferno inferiori; tum ex illo quod dicitur Apocalypsis quinto: Non est inventus aliquis, nec in caelo nec in terra nec subtus terram etc. Et ideo ipsius auctoritate muniti, dicere possumus, infernum locum esse corporeum, Quod enim est pondus in corporibus, lioc ost amor in spirilibus, ut docet August. (cfr. tom. 111. pag. 639, nota 3.). Vide etiam supra pag. S83, nota 1. Glossam, quae est secundum August., Enarrat. 2. in Ps. 29. n. 10. — Pust ergb et sub terra habentem situm. Et huic concordat Scriptura, concordat denominatio, concordat et ratio. Sicut enim status damnatorum perfecta distantia distat a statu Beatorum, ita et locus a loco; et sicut statui beatitudinis debetur locus supremus, ita et statui miseriae locus infimus, etiam secundum corpus.

1. 2. Ad illud quod obiicitur in contrarium, dicendum, quod Auguslinus non dixit hoc asserendo, sed ratiocinando et coniecturando; unde et illud retractavit in libro Retractationum secundo dicens: « Magis mihi videtur dicere debuisse de inferis, quod sub terra sint, quam rationem reddidisse, cur sub terris esse creduntur, quasi non ita sit».

2. Ad aliud quod obiicitur secundo de pondere peccati, dicendum, quod est ordo iustitiae et ordo Da naturae. Peccatum autem trahit deorsum non secundum ordinem naturae, cum non habeat conformitatem ad illum, sed secundum ordinem iustitiae, quia peccatum, cum sit vilissimum, disponit hominem ad locum vilissimum et infimum.

3. Ad illud quod obiicitur, quod caelum plenum est electis; dicendum, quod istud non intelligitur de plenitudine coangustationis, sed de plenitudine pulcritudinis, qua dicimus, caelum plenum esse stellis, et mare piscibus, et mundum hominibus. — Si autem quaeras imaginationem, qualiter capiatur istud, quod tanta hominum muUitudo sub terra sit; dici potest, quod omnes homines, qui nunc sunt, vix caperent millesimam parlem terrae, si simul essent. Si ergo omnes homines, qui fuerunt ab initio usque in finem, vix excedunt homines, qui nunc sunt, in millecupla proportione, omnes homines vix occuparent superficiem terrae. Si ergo concavitas maioris est capacilatis, quam sit superficies, multo magis poterunt capi in concavitatibus terrae, quae, quamvis nobis non appareant, lamen multae sunt, sicut ostendunt decursus aquarum de monlibus et concussiones terrae motuum; et infernus creditur esse maximae concavitatis, ac per hoc et magnae capacitatis.

4. Ad illud quod ultimo ojjiicitur de ordine, vel de situ in partibus hominis; voluerunt aliqui De dicere, quod id quod est cor in corpore hominis, hoc cst corpus solis in medio mundi; et secundum

viam terra non iudicatur esse media, sed maextreraum, et extremum infimum. — Aliter podici,quod non est simile: quia cum universum orbiculare, et circumferentia sit eiusdem naturae;

' extremum tenet ralionem superioris; et medium lenet rationem infimi. In homine au-

Gonsequenter quantum ad secundum articulum de quidditate poenae infernalis. Et circa duo quaeruntur.

Primo quaeritur, utrum sit ignis verus, habens et naturam et speciem ignis. Et quod non,

1. Damascenus in fine libri sui: « Tradentur et impii in ignem aeternum, non materiaqualis apud nos est, sed qualem Deus novit »: videtur, quod non habeat naturam ignis nostri.

2. Item, ratione videtur: quia exstinguibile et differunt sicut corruptibile et incor-; sed corruptibile et incorruptibile variant per essentiam, cum naluraliter insunt, non per: si ergo ignis infernahs est inexstinguibilis, ignis apud nos est exstinguibilis: ergo non sunt naturae et speciei.

3. Item, lux non accidit igni, immo est de ignis et consequitur ignem in omni materia, in salvatur species ignis; sed ignis infernalis caret secundum quod dicitur lob decirao octavo:

lux impii exstingueiur? et sicut raelius painfra, cura dicantur impii proiici in tenebras

4. Ilem, operatio consequitur formam et spe-: ergo quae habent diversara operalionera sunt secundum formam; sed ianis iste et infertem non sic: quia una exlremitas, ut caput, dicitur esse superius; aiia, ut pedes, dicitur esse inferius; et ideo medietas nec inferius nec superius est, sed habet influentiam ad utrumque: et ideo nobilis pars debet situari in homine in medio; non sic in universo, sed potius in extremol

Primo quaeritur, utrum aflligens in iJla poena sit ignis verus.

Secundo, utrum sit ignis solus. nalis diversam habent operationem, quia iste consumit et agendo in suam naturara convertit, ille vero rainime: ergo etc.

3. Item, spirituale et corporale differunt non tantum secundum speciem, verum etiam secundum genus; sed ignis iste corporalis est, ignis vero infernalis spiritualis, sicut dicit Augustinus duodecimo super Genesim ad litteram: « Est prorsus inferior substantia, sed eara spiritualem, non corporalem arbitror»: ergo videtur, quod non tantum specie, verum etiara genere ab isto igne differat.

Contra: 1. Gregorius, quarto Dialogorum « Ignera mfernalem corporalera esse non arabigo, cum dicalur: Ite maledicti in ignem aeternum»; sed n omnis aqua materialis omni aquae corporali est eadeni specie el natura»: ergo omnis ignis orani igni.

2. Item, similiter Basilius dicit in Hexaemeron, exponens illud Psalmi: Vox Domini intercidenlis flammam ignis, quod « ignis materialis cedet ad punitionem daranatorum, quantum ad id quod habet ardoris». Si ergo species eius non rautabitur, ergo iste ignis aptus est ad puniendum reprobos: ergo videtur, quod iste et ille sJnt eiusdem naturae et speciei.

3. Item, omne corpus aut est mixtum, aut simplex; sed si ignis infernalis est corpus jwzicttm, ergo non est tantae caliditalis, ac per hoc nec tantae actionis. Si simplex; sed omne corpus simplex aut est unum de quatuor elementis, aut est quinta essentia: ergo cum ille ignis non sit quinta essentia, cum sit infra terram, et sic maxime repugnans bonae dispositioni: ergo est aliquid elementorum qualuor. Sed non terra nec aqua nec aer: ergo est ignis.

4. Item, iste ignis est caiidissimum corpus, sicut dicitur et verum est: ergo cum infernalis ignis sit calidissimus, et « quod per superabundantiam dicitur convenit uni soli » speciei, vel individuo: ergo ignis ille est eiusdem speciei cum isto.

5. llem, Sapientiae undecimo: Per quae peccat quis, per haec et lorquetur: si ergo per corpus et per ea quae sunt de compositione nostri corporis, peccamus, ergo per eadem in specie et natura debemus puniri: ergo videtur, quod ignis, qui est de compositione corporum et qui est afflictivus in inferno, sit idem secundum speciem.

c 0 N c L u s 1 0. Ignis inferni est corporalis et forlasse eiusdem speciei cum igne ekmentari, licet diversas habeat proprietates, sallem accidentales.

Respondeo: Dicendum, quod quamvis ad hanc quaestionem videatur temerarium respondere, quia Scriptura eam non determinat, nec doctor praecipuus Augustinus explicat, sed magis relinquit insolutam, dicens quod « nulli manifestum est, cuiusmodi sit ille ignis, nisi ei cui divinus Spiritus ostendit»; et amplius opinari videtur, quod « ignis jlle sit spiritualis, non corporalis »; tamen satis possumus pro certo habere per doctores posteriores, utpote per bealuni Gregorium, cui multa divinus Spiritus revelavit, quod ignis infernalis sit corporalis.

Sed utruni ille ignis sit elementaris sive eiusdem speciei cum igne, qui apud nos est; hoc non ita potest pro constanti a quocumque determinari. Attamen, si quis non adducat forliores rationes, quam quae adductae sunt, non compeliimur ponere, ignem infernalem esse diversae naturae et speciei ab igne, qui apud nos est, si proprie velimus speciem appeliare formam substantialem et specificatiyam, se- I cundum quod dicitur, quod « omnis aqua omni aquae t est eadem in specie». — Et huic opinioni satis vi-con? detur consonare Augustinus vigesimo primo de Ci-! vitate Dei ubi inquiiMt, quomodo ille ignis vere ha- beat naturam ignis, et tamen non consumat corpora, i in quae agit etc. — Si tamen loquamur de proprie- cond talibus accidentalibus, quae non variant speciem, sed operationem; ille ighis habet diversas proprie- tates ab isto. Nec mirum, cum islud appareat in Esen aliis creaturis, sicut exemplificat Augustinus et Isidorus in naturis fontium et aquarum. Dicit enim, j quod apud Garamautes est fons, « in quo faces ac- j censae exstinguuntur, et exstinctae accenduntur », si-; cut et alii fontes diversarum proprietatum, colorum et operationum; attamen in specifica natura aliis. aquis assimilantur: sic etiam intelligere possuraus in proposito. in forma specifica, sed polius in proprietatibus et operationibus consequenlibus.

2. Ad illud quod obiicitur de proprietate exstinguibilitatis, potest responderi dupliciter: primo, quod sicut corpora damnatorum eadem sunt cum nostris secundum speciem, et tamen sunt immortalia; ita ignis crucians coi'pora illa idem est cum igne nostro, quamvis non deficiat, quia hoc non habet per naturam, sed per vim superadditam. — Aliter polest AUa dici, quod hoc non variat speciem: quia per operationem artis fieri potest, quod ignis non exstinguatur; sicut dicunt aliqui, qui experti sunt, quod si ignis cum sulphure includatur in vase, ex quo nulla possit fieri evaporatio, in aelernum duraret sine nutrimenti appositione, si locus in aeternum permaneret: hoc autem nihil prohibet in igne infernali intelligere, cum sub terra constel inclusum esse.

3. Ad illud quod obiicitur de luciditale, dicendum, quod ignis tres sunt species, scilicet lux,im flamma et carbo, el istae sunt species materiales; et quamvis in omnibus his salvetur nalura lucis,; tamen minime est in materia lerrestri, et maxime terrestris parum habel de luce et multum resolu- i bilis est in fnmositateni; et in tali materia, utpote! in sulphurc et pice, ignis potius est lenebrosus quam 1 lucidus, quia magis visum impedit, quam adiuvet. Et per hunc inodum imaginari possumus ignem! quendam fontem [scriptores exhibent] l.im frigidum diebus, ut non bibalur; tani fervidum noctibus, ut non langalur. In Epiro alium ronlem, in quo faces, ut in ceteris, e,stinguuntur accensae, sed, non ut in ceteris, accenduntur exslinclae. Idem refert Isidor., XIII. Etymolog. c. 13. n. 10. — Pro fontium et aquarum codd. R S T U fontium aquarum. Inferius pro sicut codd. BEFL (V primitus) aa sunt.

infernalem et ad hoc adiuvari auctorilale Scriplurae. Dicitur enim Apocalypsis decimo quarlo: Cruciahuntur igne et sulphure; item, Isaiae trigesimo quarto: Dies ultionis Domini etc.; et post: Convertentur torrentes eius in picem, et humus eius in sulphur.

4. Ad illud quod obiicilur de operatione, dicendum, quod illud non sequilur, quia eadem secun-

5. Communiler Scholaslici reprobant.viceniiam, qui, cum resurreclioneni corporum non crederet, ignem corporeum in inferno esse negavit ignemque (antum metnplioricum admisit, quo rum similitudines, sicut nunc in soraniis imaginalio solet animam alHigere. Attamen « quidquid dicatur de igne, qui animas separatas crucial, de igne tamen, quo cruciabuntur corpora damnatorum post resurrectionem, oportet dicere, quod sit vorporeus, quia corpori non potest convenienter adaplari poena nisi corporea » (S. Tliom., locis infra citt.). Idem recte annolat.

Secundo quaeritur, utrum puniens in inferno sit ignis solus. Et quod sic, videtur.

1. Matthaei vigesimo quinto: Ite maledicti in ignem aeternum; ubi Dominus per sentenliam infert aeternale supplicium: ergo videtur, quod in igne pure consistat.

2. Ilem, calefacto in igne aqua frigida non est poenalis, sed deleclabilis, nec auget supplicium, sed refrigerium: ergo si nulla est eis consolatio, nullum refrigerium: ergo est calor in igne sine frigore aquae.

3. Item, si sunt ibi elementa, ant sunt aeiwa, aut non. Si sic: ergo cum unum conlrarium agens in aliud eius actionem debilitet et infringat, tunc videtur, quod actio ignis sit ibi remissa; quod non videtur conveniens, cum illa poena sit acerbissima. Si vero non sunt activa: ergo nihil faciunt ad poenam: ergo si in inferno non debent esse corpora, quae ad poenam non faciunt; patet etc.

4. Item, si ibi sunt alia elementa, aut sunt distincta, aut mixta. Si mixta: ergo eorum actio est confracta et contemperata; si vero sunt distincta: ergo et pari ratione ordinata, ergo sunt quatuor elementa distincta et ordinata: ergo videtur, quod ibi dum speciem diversas habent operationes; nec istud verbum veritatem habet, nisi intelligalur de operatione consequente totam speciem.

S. Ad illud quod obiicitur de verbis Augustini, dicendum est, illad esse retractatum, sicut et de loco infernali, ubi dicitur, quod est locus spiritualis, non corporalis; sic in proposito intelligendum est, quod infernalis ignis corporalis est et sub terra est. eliam S. Augustinum (XXI. de Civ. Dei, c. 10.) idem docere. Quod aulem ille ignis habeat aliquas proprietates ab elementari igne diversas, saltem accidentales, omnes confltentur.

De 1. quaestione: Scot., hic q. 3. — S. Thom., hic q. 3. a. 2. quaestiunc. I. 2; Suppl. q. 97. a. 5. 6. — B. Albert., hic a. 37. 38. — Petr. a. Tar., hic q. 2. a. 2. — Richard. a Med., hic a. 2. q. 3. 4. — Durand., hic q. 9. n. I. seqq. Suppl. loc. cil. a. I. — Petr. a Tar., loc. cit. a. 4. — Richard. a Med., loc. cit. q. 10. sit unus mundus; et iterum, illud esset falsum, quod dicitur lob decimo: Terra miseriae et tenebrarum, ubi nullus ordo, sed sempiternus horror inhabitat: ergo si nec distincta nec confusa sunt, tunc nullo modo.

Contra: 1. Quod sit ibi ignis, patel ex thaei vigesimo quinlo % ubi dicitur: Ite maledicti in ignem aeternum; hoc etiam habetur ex multis aliis loci.s.

2. Item, quod sit ibi aer, videtur per illud Psalmi: Jgnis, sulphur et spiritus procellarum etc. si ergo spiritus procellarum vere habet naturam aeris, sicut ibi vere est ignis, ita et aer.

3. Item, quod sit ibi aqua, videtur: lob vigesirao quarto: Transibunt ab aquis nivium ad calorem nimium: ergo si vere erunl in calore ignis non secundum tropum, vere erunt in frigore aquarum.

4. Item, quod terra sit ibi, videtur per illud quod dicitur lob decimo: Terra miseriae et tenebrarum; et hoc patet, quia, ut probatum est, locus ille est sub lerra.

b. Item, hoc videtur de omnibus simul: quia enim mali per corpus peccaverunt, ideo per totum corpus puniuntur: ergo pari ratione secundum 6 Vers. 41. Cfr. ibid. 3, 12; S, 22; 13,40; 18, 8. seq.; Marc. 9, 42. seqq.

omnes partes et qualitcates corporis: ergo videlur, quod secundum quatuor elementa et eorum qualuor qualitates.

CONCLUSIO. In inferno non tanlum ignis, sed etiam tria alia elementa esse creduntur, sed confusa.

Respondeo: Dicendum, quod in inferno, sicut 1. ex Scriptura colligitur, quatuor elementa esse creduntur ad perfectam damnatorum punitionem, ut omnis creatura excandescat in tormentum contra iniustos et armetur in ullionem Creatoris, et per eadem puniantur, ex quibus constituuntur. Quia yero sunt ibi ad poenam, ideo illa ibi esse dicuntur, quae vigent in quaiitatibus aclivis, ut ignis el aqua. Et rursus, quia ignis maxime activus est, ille est qui maxime ibi viget; unde etiam per ignem in Scriptura omne acerbe puniens significari solet. Unde cum Dominus ignem infernalem comminaUir, aut comminatur tanquam praecipuum tormentum, aut sub nomine ignis intelligit omne aliud affliclivum.

Si autem quaeratur, per quem modum ibi elementa esse intelligantur; dicendum, quod elementa 2. ibi sunt coufusa, uou distincta, non oi'dinata. Nec tamen illa confusio poenam minuit, sed auget;pro eo quod actio elementorum mutua post resuri'ectionem cessabit, cum cesset generatio et corruptio;

Consequenter quantum ad tertiura articulum quaeritur de actione ignis, de qua duo quaerunlur.

Circa primum proceditur sic, et ostenditur, quod ille ignis consumal corpora damnatorum.

1. Augustinus de Natura boni: « Quoniam volentes corrumpuntur in peccatis, nolentes corrumsed tamen manebit actio eorum in corpus damnandorum, quia ad hoc omnis eorum virlus dirigetur, non tanquam intendentia multiplicare speciem; sed secundum imperium Creatoris intendunt vindicare divinam iniuriam, quod quidem fit aQligendo humanam naturam. — His visis, patent omnia obiecta.

2. 2. Primum enim patet de Domini comminalione, quia sub igne alia afldigentia continentur, vel a maiori flt denominatio — Secundum similiter patet, quia simul utrumque aGliget secundum diversas partes, aut si successive secundum easdem, tanta erit intensio ex parte utriusque. quod polius sentietur maior acerbitas, quam contemperetur. — Et si obiiciatur de divite, qui guttam aquae petiit; dici potest, quod forte in alia parle sentiebat frigus; aut diversi diversis suppliciis cruciantur, secundum quod diversis vitiis sunt infecti. Unde sicut prima mundi purgatio fuit per aquam, secunda per ignem; sic in proposito intelligendum.
3. 4. Ad illud quod obiicitur de actione et mixtione, patet responsio, quia ibi est actio non in alterum, sed in miserum corpus damnatum; et ibi non est commixtio, sed potius quaedam confusio, sicut dicitur, quod ignis et grando mixta pariter ferebantur. Unde ibi erit ignis ardens et aqua congelans el aeris inquietudo et perturbatio et terrae foelor. Unde Gregorius: In inferno erit frigus imporlabile, ignis iaexstinguibilis, foetor intolerabilis.

Primo quaeritur, utrum ignis ille sil consumtivus corporum.

Secundo, utrum sit afflictivus animarum. puntur in poenis»: ergo si non corrumpunlur nisi ab afQigente, et ignis non corrumpit nisi consumendo; videtur, quod ignis ille consumat corpora.

2. Item, ille ignis agit in corpora: ergo cor- « Eod. 9, 24. — De sententia Gregorii clV. IX. Moral. c. 65. n. 97; XIV. c. 19. n. 23. el IV. Dialog. c. 36. seq. In opusculo de Triplici Habitaculo (inter opera August.) c. 2. dicitur: Principalia autem sunt duo tormenta in inferno: frigus intolerabile et calor ignis incxstinguibilis; unde in livangelio legitur [Matlli. 23, 30.]: Illic erit flelus et stridor dentinm... De quibus duobus innumera pendent poenarum genera, videlicet sitis intolerabilis, poena famis, poena foetoris otc. — Super'ius vocibus in alterum cod. X praemillit unius, cod. 0 unius etementi.

patiuntur; sed « omnis passio magis facta abiia substantia »: ergo si abieclio facta a substanper calorem non est aliud quam consumtio, ergo ignis consumit corpora.

3. Item, ad adustionem necessario sequitur inet ad inflammationem consumtio: ergo si ille corpora adurit, ergo consumit. Si iu dicas, non sequitur, quia salamandra calefit ab igne, tamen non consumitur in igne, sed renovatur;

: hoc non solvit, quia salamandra ab igne laeditur, sed corpora damnatorum ab igne laeet in igne cruciantur: si igitur ignis, quod consumit; patet etc.

4. Item, dolor intensus est via ad mortem, sipatet, ergo magis intensus magis disponit: si ille ignis est causa intensi doloris, conlingit, per illum disponi ad mortem ultima dis-: ergo necesse est, quod damnatos periergo pari ratione, quod corpora consumat. CoNTRA: 1. Isaiae ultimo: Vermis eorum non, et ignis non exstinguetur; tantum ergo ignis agens, quantum homo patiens; sed ille nunquam exstinguetur nec minuetur: ergo corpus consumetur.

5. Item, Magister in littera: « Augustinus vaexemplis astruit, ea ardere et non consumi ulla »: ergo etc.

6. Ilem, ratione videlur: quia omne quod conperdit aliquam partem sui: ergo si corpora consumuntur, sunt in continua deper- Sed constat, quod non restaurantur, cum refectione careant; quod autem patitur deperet non habet restaurationem necessario abest totaliter consumtum: ergo etc.

7. Item, omne quod consumitur, necessario efminus potens, ergo et magis passibile: ergo continue consumunlur, continue illorum poena inet si hoc,cum durel in infinitum, crescet infinitum; quod omnino est inconveniens, quod poena, et non crescat culpa. Corpora damnatorum ab igne afjligentur, sed non

corrumpentur quoad esse substantiale.

Respondeo: Dicendum, quod si de corporibus damnatorum quaeratur, utrum ab igne affligantur, conciasio i. simpliciler est concedendum. — Si autem quaeratur, utrum consumantur, simpliciter est negandum. conciasio 2. — Sed si quaeratur, utrum corrumpanlur, hoc est Disiinciio. distinguendum. Nam corruptio uno modo dicit defectionem rei quantum ad esse substanliale, et hoc conciusio 3. modo idem est quod consumtio; et tali modo non corrumpuntur, cum non moriantur. Alio modo corruptio idem est quod privatio bonae dispositionis; et hoc raodo, quoniam a corporibus damnatorum conoiasio 4. auferetur quies et bona disposilio, quae generat in anima voluptatem; hinc est, quod continue corrumpuntur. Est igitur corruptio afjlictionis, non interemptionis sive consumtionis, et haec fit per adustionem ignis.

Si autem quaeratur, quomodo istud possit capi Modns exer intelligi; possumus ad hoc manuduci et exemp/o et ratione. Videmus, quaedam in igne vivere et non Exempiami. deficere, sicut ponit Augustinus exemplum de salamandra in vigesimo primo de Civitate Dei Si ergo mirabilius esl, aliquod animal in igne conservari sine afflictione quam affligi sine consumtione; et istud est secundum naturam possibile: ergo nec istud debet iudicari impossibile. — Quodsi dicas, hoc non esse OMicitar. simile: quia natura illius animalis conformis est igni, natura vero humani corporis omnino difformis; responderi potest dipliciter: uno modo, quod quam- Resp. i. vis natura humani corporis secundum statum praesentem sit ab igne consumtibilis, nihil prohibet, quin Creator, qui naluram, quam voluit, omnibus et singulis dedit, talem naturam homini dare possit. Nec confirmatar. mirum, cum homo ante lapsum alterius dispositionis et naturae corpus habuerit quam post lapsum, quia prius possibile ad mortalitatem, modo necestentiam August., qunm supra pag. 922, nota 2. ox Gregorio allegavimus.

8 Vide Arislol., V. Pliys. texl. 7. (c. I.), et I. de Generat. et corrupt. lext. II. seqq. (c. 3.). — Pro defectionem cod. G desilionem (quod liabelur ciiam infra in solut. ad I.), codd. L Y destructionem, Vat. defectionem seu decisionem.

test exemplis sumlis a parle ignis; ideo enim ille ignis urit et non consumit, quia pabulum non recjiiiril. Et est exemphim manifestum in inflammalioiie auri ab igne, quod quidem inflammatur, sed non consumitur, quia igni non praebet pabulum. Sic iiec humanum corpus igni infernali. — Evidentissimum aulem exemplum ponit Augustinus de igne, qui est in partibus Siciliae, sicut patet aspicientibus, quod « ille ignis montes illos ab antiquissimis temporibus aestuare facit, et tamen adhuc integri perseverant: et isli sunt satis idonei testes, quod non omne quod utitur, consumitur ». — In legenda etiam beali Nicolai scribitur, quod in partibus orientalibus quidam ignis invenilur, qui apposilam sibi manum vehementer affligit, et tamen de manu nihil consumit. Sic ergo ex his exemplis colligitur, quod possibile est, aliquid in igne ardere, et tamen non deficere.

Ex quibus eliam possumus colligere rationem huiusmodi, quoniam hoc venit ex parle agentis et ex parte patientis. Isti enim igni data est virtus ad inflammandura, non ad consumendum; et corpori dala est natura possibilis ad patiendura, non ad deficiendum. — Si autem quaeratur ralio huius, dicendum, quod est a parte naturae possibilitas ad suscipiendum, ex parte Dei est polestas ad dandum, ex parte finis est congruitas ad sic faciendum, quia in inflnitum debet homo in corpore cruciari, ut manifestetur Dei iustilia infinita. Nec sunt ista duo incompossibilia, quod aliquod corpus tangatur a calido et non consumatur, cum videamus, naturaliter aliquod corpus tangi a frigido, quod potius calefacit, quam infrigidel, sicut exemplum manifestum esl in aqua et calce.

Et sicut illa corpora utuntur et non consumuntur, ita etiam compositum ex anima et corpore affligitur et non moritur. Et tamen ad hoc similiter possumus manuduci exemplo et ratione; exemplo: quia aniraa immorlalis in corpore affligitur, quia dolor est animae proprie, el tamen non occiditurl Quid ergo prohibet similiter intelligi in ipsis damnatis? — Quodsi dicas, hoc non esse simile: quia anima non sic composila est ex contrariis, secundum quod natura humani corporis; respondere possumus, quod istud non obsislit, « cum aliqua corruplibilia, utpote vermes, in aquis calidissimis reperiri queant, quarum fervorem nemo impune perlractat», sicut dicit Augustinus. Si igitur quae mortalia sunt et defectibilia possunt in his calidissimis vivere sine afflictione; pari ralione immorlalia et passibilia corpora affligi possunt sine interemplione. — Si autem quaeratur ralio huius,dici potest, quod hoc est propter coniunctionem animae ad carnem indissolubilem. Quod enim homo moriatur dolore, hoc non est, quia dolor sit contrarius vitae, cum dolor non sit nisi in substantia vivente — unde sequitur: si dolet, sentit, et si sentit, vivit — sed quia anima non est indissolubili vinculo corpori alligata;ideointensusdolor eam expellit de praesenti habitaculo. Nunc enim est carcer temporalis, sed tunc erit perpetuus — His visis, satis facile esl ad obiecta respondere. Concedo enira rationes probantes, quod ignis non est consurativus corporura.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur de corruptione, iara patet responsio: loquitur enim de corruptione affliclionis, non desitionis; vm non ponit consumtionem sicut secunda.

2. Ad illud quod obiicitur, quod passio raagis facta abiicit a substantia; dicendum, quod substantia patiens in duplici differentia est: aut quia potest recipere formam conlrariam suae perfectioni quantum ad esse; aut quia potest suscipere contrariam disposilionera quantum ad bene esse. Primo modo passio intensa corrurapit sirapliciler auferendo esse; secundo raodo aufert bene esse. Unde daranati semper sunt et seraper male sunt; ideo semper vivunt et semper moriuntur. — Si autem obiicias mihi, quod quidquid sit illud quod abiicitur, cum non sit infinitum, videtur totura abiici aliquando, ac per hoc locura actioni et passioni non relinqui; responderi potest, quod seraper est abiectio et corruplio, non quia novum aliquid semper adimatur, sed quia per continuara actionem eiusdem rei ademplio continuatur. — Exemplum huius raanifestuin est in suo opposito. Sicut enim Beati continue reficiuntur, non quia semper novum aliquid recipiant, sed quia in suo praemio conservantur et continuanlur; sic damnati continue affliguntur et corrumpuntur, quia salutis et quietis eis privatio per continuam actionem ignis continuatur. — Et huius exemplum clarum est in generatione radii, qui dicitur semper oriri et seraper a sole egredi, non quia sol semper aliquid novum emitlat, sed quia priraum lumen missum continuat. Sic ignis dicitur semper damnalos affligere, non quia novara dispositionera de novo alferat, sed quia continue agendo a priori afflictione non cessat.

3. 4. Ad duo sequentia iam patet responsio: quia nec inflamraatio consuintionera, nec dolor necessario infert mortem, sed solura secundum statura praesentein; ideo, varialo stalu, necessaria consequentia non est inter isla.

5 Secundum August., loc. cit. c. 3. n. I. — Mox pro Concedo enini cod. F Concedendae eniin sunt.

I. Constat, damnatorum corpora igne infernali esse passura, lamen consumenda. Quod ut explicent, nonnulli putavecorpora damnalorum non pati nb igne niaterialilcr sive pliysica ac reali, sed damnatorum poenam esse polius (hic q. 3. a. I. quaestiunc. 2. 3; Suppl. q. 86. a. 2. unde eliam posuit, « eadem (corpora) esse incorruplibilia naluram, non quod sit aliquod incorruptionis principium corporibus damnntorum, sed per defectum principii movenad corruptionem » (quaestiunc. 2. ad 2.), quia scil. « cesmotu caeli, nulla qualitas erit sufflciens, ul corpus hualterare possit a sua naturali qualitate » (ibid. in corp.). hac ratione Durand. (hic q. 10. n. 12.) inter alia dicit: nutem non potest teneri, salteni Parisiis, cum sit articucondemnntus; dicit enim articulus, quod dicere, quod cesmotu caeli, si ignis esset iuxta stoppnm, non combureret error est » (cfr. Collectio iudiciorum Caroli Duplessis lom. I. p. 197; sed etiam Bonav., tom. II. pag. 30.

— Attamen idem S. Thom. alibi (S. c. Gent. IV. c. 89.)

quod illa corpora « afHigenlur ab igne corporeo, in qualitas ignis propter suam excellentiam contrariatur complexionis et harmoniae, quao est sensui connalicet cam solvere non possit » etc. Porro ab eodem in 10. a. 19. seq. haec incorruptibilitas non soli animae sed etiam operationi divinae virtutis tribuitur. — Ria Med. (hic a. 2. q. 7.) ex triplicis causae concursu repeistam incorruptibiliiatem, scilicet ex parte clispositionis ma-, in qua incorporatus est ignis ille; ex parte dispositionis corporum; et principaliter ex parte divinae ordinatio- — Quoad fabulam illam de salamandra, qunsi longiore temvivere possit in igne, idem scribit: «Quod sive verum sive non, tamen pilos eius ab illo igne non consumi; ego ipse expertus sum ». — Cum Richardo in solvcnda concordat S. Bonaventura. De hac 1. quaestione praeter laudatos: Scot., infra d. i. 13. n. 10. — B. Alberf,, hic a. 39. — Petr. a Tar., hic q. 2. a. 3. II. Quoad 2. quaestionem, quae est satis difficilis, commu-

Secundo quaerilur, utrum ille ignis sit afflictispirituum. Et quod sic, videtur.

1. Matthaei vigesimo quinto: Jte maledicli in aelernum, qui paratus est diabolo et angeeius; sed daemones vel angeli sunt suistantiae et ille ignis non est eis paratus nisi poenam et afflictionem: ergo etc.

2. Uem, Gregorius in quarto Dialogorum: « Si eiusque angeli, cum sint incorporei, corigne sunt cruciandi, quid mirum, si et ani- — Aliquanto superius vocibus ei corrumpuntur edd. intamen non; sed vide initium corp. quaest. niter conceditur, subslantias spirituales mn posse naluraliter a rebus corporeis inimulari et ratione alicuius contrarictaiis affligl; nihilominus tenendum esso, animas scparalas daemonesque reapse nintcriiili igne infernnli aflligi. Quod ut explicent, magistri diversas opiniones in medium protulerunt. Praeter solutioncs duas insufflcientes, hic relatas, notanda cst terlia, a S. Thoma (hic q. 3. a. 3. quaestiunc. 3.) nolata, quod « quamvis ignis corporeus non possit animum exurere, tamen anima apprehendit ipsum ut nocivum sibi ». Neque haec solulio nodum q. 2. n. 3.). — Henricus Gand. (Quodl. 8. q. 3i.), reiectis quinque opinionibus, sexto conckidit: « Restat igitur, ut videtur, quod Deus naturae spiritus angelici et humanae t)«m, qua pati possit ab igno corporali, imprimit supernaturaliter, vel si utrique naturaliler inest, licet nobis lalet, ut sic illam temperet, ut peccntis poenam correspondentcm per illam sustineat». — Alii receniiores cum Suarez pulant, ignem ut instrumentum divinum immittcre spiritibus damnatis realem quandam qualitatem supernaiuralem. — Tamen antiqui Scholastici, non excepto Durando, talem actum physice realem immissum non admittunt, sed daemones animnsque per actum inientionalem cruciari docent; de quo Scot. (loc. cit. n. 7.) dicit, quod ignis ille est obiectum disconveniens dupliciler; primo ut deiinens spiritum de/inilive, quod (it operatione divina; secundo ut immutans obieciive, doteslanie voluntale istam alligationem quoad locum, qua eliam operatio impeditur. S. Thomam cum Scoto in hoc convenit'e, « quod ignis in animam agit non per modum influentis, sed per modum detinentis i>, asserit Gotti (tom. I. tr. 9. q. 9. dub. i. % 3.). Attamen Scot. quoad actionem ignis insirumenialiler cooperantem ad illam detentionem recedere a S. Thoma videtur. — S. Bonav. idem de illa detentione docet; tamen asserit, horrorem detestationis etiam supernnturaliter immitli. — Richard. a Med. bene recenset diversas opiniones et magis explicat relatam antiquorum senlentiam.

Praeter locos citt.: S. Thom., S. I. q. 64. a. 3. 4, et praecipue S. c. Gent. IV. q. 90. — B. Albort., hic a. 37. 40. — Petr. a Tar., hic q. 2. a. 4. — Richnrd. a Med., hic a. 2. q. 9. — Durand., hic q. II. mae, antequam recipiant corpora, possint igne corporeo cruciari»? quasi dicat: non est mirum.

3. Item, lioc videtur ralione sumta a causis superioribus: quia divina iustitia rectissime ordinat omnia in poena, secundum quod sapientia ordinat in natura: si ergo peccatum est dispositio vilissima, ergo spiritus infectiis peccato ad hoc, quod debite ordinelur, debet ordinari sub infima creatura. Si ergo infima creatura est substantia corporalis, ordinatio vero peccantium est in poenis: ergo debet

substanlia spirilualis a corpore puniri vel alBigi. Si ergo omne quod congruum est, possibile est; et quod esl possibile et congruum ponendum est circa opus divinum: ergo ponendum est, spiritum affligi per ignem corporeum.

4. Item, hoc ostenditur per causas inferiores. Anima existens in corpore patitur, corpore non paliente, ergo est passibilis de sua natura; sed eadem est natura animae in corpore et extracorpus: ergo anima extra corpus est passibilis. Probalio maioris manifesta est in dormientibus, qui in somnis gravissime patiuntur, corporibus nihil patientibus — Ex hoc igitur arguo ulterius sic: anima extra corpus est passibilis; sed omne quod patitur, patitur ab aliquo, quod habet repugnantiam per qualitatem activam et repugnantera; spiritualia autem non sunt huiusmodi, sed corporalia: ergo si patitur, patitur a corpore. — Quod autem spiritualia non habeant contrarietatem agentem et patientem, expresse apparel per cxemphim, quia albedo et nigredo in aninia non contrariantur. Apparet etiam per rationem, quia quae abslrahunlur ab esse materiali abstrahnntur per consequens a contrarietate el mutua actione et passione

Ad oppositum arguitur primo a parte agentis, secundo a parte patientis. A parte agentis sic:

1. «Omne agens, quod agit in aliquid, agit per contrarielatem et contactum»; sed ignis ad aniniam nec contactus potest esse, nec est conlrarietas aliqua: ergo nec potest esse actio aliqua. Primum manifestum est per Philosophum, secundum in se manifestum esl.

2. Item, « omne agens. quod agit in aliquid, generat simililudinem suam in passo'»; unde calidum non agit in aliquid, nisi illud calefaciat; sed impossibile est, animam esse calidam: ergo impossibile est, quod ignis agat in animam. Si tu dicas ad hoc, quod talis actio non est per naturam, sed 1 August., 111. de Lib. Aib. c. 9. ii. 26. seq.: Cui [affetlioni poccali] proplerea pociialis adhibelur, ut ordinet eam, ubi talem esse non turpe sit et decori universitatis congruere cogat, ut peccati dedecus emendet poena peccati. Hinc flt, ui peccans creatura superior a creaturis inferioribus puniatur; quia sint atque ila decori universitatis congruere.

3 Vide Aristot., 1. de Generat. ct corrupt. tcxt. 50. seqq. (c. 7.). supra naturam, et ignis non agit per virtutem innatam, sed per virtutem desuper sibi datam; obiicitur contra hoc de illa virtule: quia illa virtus aut est corporalis, aut spiritualis. Si corporalis, adhuc est inferior anima: ergo non agit in ipsam; si spiritualis; sed omnis virtus spiritualis debet fundari in substantia spirituali: ergo non debet talis virtus esse in igne nec debet dari igni.

3. Item, illa virtus aut est igne nobilior, aut inferior. Si igne inferior: ergo non agit in animam, sicut nec ignis agebat; si superior: ergo cum virtus non debeat esse nobilior substantia, videtur, quod igni non debeat dari. Quodsi tu dicas, quod hoc verum est per naturam; quaeritur tunc: ut quid haec virtus magis datur substantiae ignis quam alicui alii, cum aeque bene possit dari lapidi, sicut igni?

Item, hoc ipsum ostenditur a parte palientis:

k. Sicut ostendit Augustinus in sexto Musicae impossibile est, magis nobile pati a minus nobili, quia « omne agens praestantius est passo»; sed substantia spiritualis nobilior est corporali: ergo ab ipsa non patitur. Si tu dicas mihi, quod per peccatum facta est inferior; contra hoc est quod dicit Augustinus in tertio de Libero Arbitrio, quod « substantia spiritualis, quantumcumque peccat, nobilior est nobilissimo corpore».

5. Item, aeque magna distantia est peccati ad ignem, sicut et animae ad ignem; et ita spirituale est peccalum, sicut et anima: ergo si aequaliter distat, nunquam per peccatum anima fit actioni proximior vel habilior: ergo si ab igne non patitur per naluram, nec etiam per culpam.

Item, hoc ipsum ostenditur a parte passionis.

6. Nihil afQigitur proprie, nisi in ipsum cadat dolor; sed in spiritu separato non cadit dolor: ergo non potest afQigi: ergo ab igne non patitur. Probatio minoris: « Dolor, sicut dicit Philosophus,

sensus divisionis partium cuni vi));sed spiritus caret partibus, caret divisione, caret sensu: caret dolore. Item, hoc ostenditur a parte actionis.

7. Omne puniens laedil, orane quod laedit, sed a spiritu incorporali nihil potest adimi corpus: ergo non potest laedi, ergo nec affligi: ab igne non patitur.

c 0 N c L u S 1 0. inferni affligil etiam spiritus, eos alligando et perceplionem immutando, repugnante cuni horrore voluntate. Respondeo: Ad praedictorum inlelligenliam est, quod circa praedictam quaestionem trifuit via. Aliqui enim philosopliorum negaverunt simplispiritum incorporeum posse cruciari, altenad eius incorruptibilitatem, pro eo quod senomne incorruptibile- esse impassibile. — iste est error manifestus. Si enim dolor necesgeneratur ex amore cum privatione amati, aliquis dolet de morte patris, et ex odio cum rei displicentis, sicut aliquis dolet de inimici; cum nihil prohibeat in sensum cadere amorem et alias duas conditionihil prohibet cadere dolorem. — Amplius, si nata sunt fieri circa idem)), et spiritus potest gaudere; quare etiam et non docum naluraliter in mente eius possint affectioquatuor alternari? Et ideo aliorum philosophorum modernorum fuit, quod substantia spirilualis dolere poet pati, non per actionem alicuius, sed potius privationem. Posuerunt enim et inlellexerunt, anima desiderat summum Bonum, quo poprivari propter mala merita in hac vita, et ideo eius carentia generatur in ea maxima tristitia; hanc poenam dixerunt esse post hanc vitam, et aliam, sicut non est aliud gaudium spiritibus in contemplatione summi Boni. — Et ista po- In libro de Vera et falsa Poeniteiitia (inler opera Aac. 19. n. 35. dicitur: Poena enim proprie dicilur laequae punit et vindicat quod quisque commisit. Cfr. II. Sent. 41. a. 2. q. 3. in corp. sitio fuit Algazelis quae licet veritati magis appropinquaverit, quam praedicta, nihilominus tamen deficit. Si enim originali peccato, ubi est pura privatio iuslitiae, debetur poejia damni et carentia beatitudinis aeternae; aetoaii peccato, quod quidem non tantum consistit in privalione, immo etiam in deordinata delectatione, non tanlum debetur aeternae beatitudinis carentia, immo etiam poena aliqua afflicliva. — Et ideo dicit fides christiana, quod spiritus separari crucianlur non tantum per summi Boni absentiam, sed eliam per afjHictivi praesentiam. Ad quod credendum suBicit auctoritas Veritatis, Matthaei vigesimo quinto: Ite maledicti in ignem aeternum etc.

Sed intelligentia magis requirit, quomodo istud possit ratione persuaderi. Et ideo huius rei intelligentiara quidara conati sunt dare aspiciendo ad ordinem divinae iustitiae, sicut in opponendo tactum est. Cum enira duplex sit ordo, scilicet naturae et divinae iustiliae, primus eojrfiYzoHW, secundus retribulionis; et anima secundum naturam sit superior igne, merito lamen peccati efficitur inferior corpore: ideo divina iuslitia et animam subiicit igni raerito peccati et ignem superponit aniraae, faciendo ipsum instruraentura divinae iustitiae. — Et per hoc volunt omnia obiecta solvere, quia omnia sumuntur secundum ordinem naturae, aspiciendo ad animae dignitatem et ignis naturalem virtutem; haec autem actio corapelit igni per virtutem sibi datam, per quara est divinae iustitiae instruraentum, et passio competit animae propter peccati demeritum. — Sed ista positio adhuc non satisfacit intellectui. Non enira quaerimus hic, quid divina iustilia possit, sed qualiter hoc quod facit, naturae consonum siti — Amplius, si ignis agit per virtutem sibi datam, quare magis deputatur huic actioni quam terra? Et videtur, quod terra raagis, quia peccator, cura sit infiraus, debet subiici infimae creaturae; terra autem est infimum omnium elementorum et faex: ergo si qualitas ignis naturalis nihil facit ad agendum in animam, sed solum virtus superaddila; si terrae daretur. aeque bene ageret, el ordo divinae iuslitiae ibi clarius appareret. moriom instrumento rei desideralae aniisso, remanet desiderium eius et amor; et hic est crucialus ineffabilis. Cfr. Avicenna, Metaph. tr. 9. c. 7, ubi docet: Animae vero malae vident etiam poenam, quam imaginaverant in hoc mundo, et affliguntur ea; forma enim imaginata non est debilior sensibili, sed est maior impressione et clarilate, sicut videmus in somnis etc.

5 Vcrs. 41. — Inferius pro requirit cod. A requiritur.

Et ideo alii sumere voluat rationeni ex parte 2. nalurae ipsius animae, quem modum sumere possumus ab Augustino in duodecimo super Genesim, ubi ostendit, quod anima pati potest, corpore non patiente, etiam acerbissimas passiones, sicut et ibi probat per exempla in somnis et in quadam aegritudine et in vexationibus. Si ergo anima secum trahit affectiones et imagines corporales et per illas et in illis pati poterat in corpore praeler corpus, etiara ad ignis absentiam; multo magis, cum separata erit, pati poterit in illis et per illas, praesente igne infernali; quia, quamvis ibi non sit passio corporalis, est tamen ibi passio animulis sive spiritualis, quae vera passio est et vera afflictio, ac per hoc vera punitio. — Sed nec isLud fldeli animae sufflcit, pro eo quod credimus, spiritus angehcos, qui carent imaginii:)us et affectionibus ex corpore tractis, igne corporeo cruciari. — Credimus etiam, quod poena illa infernalis sit per veram ignis actionem, non per phantasticam imaginalionem. — Amplius, si subslantia spirilualis cerla est, quod ab igne laedi non potest; ergo imaginatio ignis non generat in ea terrorem nec passionem, nisi aliud occurrat quam ipsius animae natura vel dispositio ex corpore contracta.

Et ideo, cum non possit sufQciens ratio sumi ex parte divinae iustitiae, quae rationem nostram quietet, nec ex parte solius animae, quae fidei con- 1. cordet; idoo sumi potest ratio aspiciendo ad utrumque per hunc modum. « Dolor enim, sicut patet per Augustinum decimo quarto de Civitate Dei est dissensus ab his rebus, quae nobis nolentibus accidunt». Ad hoc ergo, quod dolor generetur in anima 4. ab aliquo, duo concurrunt ex parte animae, scilicet perceptio ex parte cognitionis et detestatio ex parte affectionis. Similiter duo requiruntur ex parte agentis: unum est, quod immutet animae perceptionem; aUud est, quod vioienter et inseparabiliter adhaereat contra repugnantiam voluntatis. — Ex his quatuor duo sunt secundum ordinem naturae, et alia diio secundum ordinem divinae iustitiae. Quod enim ignis immutet cognitionem animae, et anima percipiat actionem et calorem ignis; hoc est de potentia naturali ulriusque; et hoc patet sic. Cum enim ignis agit in compositum ex anima et corpore, ibi duplex est passio: una naturalis, et 1 Cap. 32. n. 61.

2 Cod. U creata, cod. L separata, codd. WY separata certa.

3 Cap. 1S. n. 2. Cfr. supra pag. 383, nola 6. iiaturae passio, edd. a natura, quia esi passio vera. Inferius pro quia potest calefieri cod. Z ct ab igne praesenti immulari. haec est calefactio corporis; alia animalis, et haec est immutatio sensus. Prima passio est vera passio, < quia est ab igne ut vere agente; secunda passio est j ab anima se ipsam movente et ab igne occasionem praebente, secundum quod dicit Augustinus in sexto Musicael Sicut ergo, postquam separatur anima, I corpus potest pati ab igne passione naturali, quia. potest calefieri et inflammari, et hoc per naturalem potentiam utriusque; sic spiritus pati potest passione co« animali et ab igne praesenti immutari naturali po- i tentia ignis et animae.

Duo igitur sunt ibi per ordinem naturae, alia coi duo per ordinem divinae iustitiae. Quod enim ignis animae indissolubililer alligetur, et anima in eo recludatur ut in carcere, divinae iuslitiae est, ad quam spectat malefaclorem in carcere recludere. Quod iterum anima 7'epugiat ignis calorem, qui per naturam nocere non potest, et trepidet timore, ubi timor non esf, hoc divinae iustitiae est, quae facit trepidare peccatores, immittendo terroi'em et j horrorem eius rei, qua per naturam sunt superiores. Et quamvis sit illud divinae iustiliae, hoc non est contra ordinem naturae, sive spiritum trepi-,, dare quod trepidandum non esl, sive spiritum alligari corpori. — Et hoc est quod innuit Augustinusco in vigesimo primo de Civitate Dei quod sicut anima 1 in hominis conditione iungitur corpori ut dans ei vitam, quamvis illud sit spirituale, et boc corpo-: rale,etex illa coniunctione vehementer concipit ad corpus amorem; sic ligatur igni ut accipiens ab eo i poenam, et ex illa coniunctione vehementer conci- i pit horrorem ac per hoc et dolorem, qui verus est,: et ex vero igne corporali et ex vera applicatione i corporalis ignis ad spiritum causatur secundum qua- ] tuor praehabitas conditiones. — His visis, satis facile,( est ad obiecta respondere. i 1. 2. 3. Quod enim obiicitur de actione, quod soi,., I.. post est per contrarietatem et contactum; istud mtelhgitur de actione naturali, cui respondet passio na-NoK turalis; et hoc est ad generandam speciem consimilem in passo secundum naturam; hic autem est passio animalis, qua quidem generatur similitudo spiritualis in passo. Unde Gregorius in quarto Dia- i logorum dicit, quod animae in eo ardent, quod ardorem vident; non tamen intendit dicere, quod visio sit tota causa ardoris, sed perceptio ignis 8 Cap. 1 0. n. 'I, ubi docet, spiritus corporeis ignibus cruciari « miris et ineffnbilibus modis adliaerendo, accipienles ex ignibus poenam, non dantes ignibus vitam. Quia ct iste alius modus, quo corporibus adhaerent spiritus et aniraalia fiunt, omnino mirus est nec comprehendi ab horaine polest, supplent tamen, et pro quod trepidandum substituunt ubi trepidandum.

3 Cap. 29. Cfr. hic lit..Magislri, c. 7. — Superius voci istud cod. S praemittit dicendum quod.

cum horrore generat doloreni, quia non cognitio speculationis tantura, sed polius expe- — Et per hoc patet responsio ad sequens etiam ad alias rationes, quia non oportet ibi virtutem creatam dari igni, per quani agat animam. 4. 5. Ad illud quod obiicitur ex parte patien-, quod anima nobilior est corpore; dicendum, sicut nunc ignis dicitur agere in animam concarni et ibi generare dolorem, non quia omnino sit faciens, sed quia per causationem anima habet necessariam occasionem agendi se et paliendi a se, cum ipsa sit se ipsam mo-, sicut dicit Augustinus in sexto Musicae; sic est in aninia separata; sed quod fit mediante corpore, ibi fit immediate. Unde nec coniuncta nec in separata agit vere efficiendo, sed praebendo, et tamen vere dicilur affliet vere punire, sicut vere dicitur immutare, anima speciem potius in se faciat, quam corpore aliquo fiat in ea. — Nec obstat istud quod de peccato: quia peccatum non sic dispospiritum ad passionem, ut faciat ipsum vere marespeclu ignis, cum sit superior per natused meretur apud divinam iuslitiam, ut, salva animae, Deus ipsam igni a/%e< et alligando incarcerando horrorem sui carceris im-

DuB. L In parte ista sunt dubitationes circa litteram, primo super hoc quod dicit: Illud investigari utrum monstra resurgant. Quaeritur de et de gigantibus, utrum resurgant. Et quod videtur, quia nihil debet deperire humanae — Item, quomodo poterunt evenire huiusmoles tam magnae de corporibus hominum, nati fuerint ex Adam? Respondeo: Dicendum, quod monstra non repro eo quod non est ibi naturae veritas. mittat, ac per hoc ipsa anima ad praesentiam carceris vero dolore et moestitia se allligat.

6. Ad illud quod obiicitur de dolore, quod est divisio partium; dicendum, quod illa non est cfe/«- nilio generalis, sed solummodo doloris, qui est animae ex carne; sed illa quam assignat Augustinus, « dolor est dissensus ab his rebus » etc. Ut enim ostendit Augustinus in vigesimo primo de Civitate Dei dolor potius venil ex impedimento operationis animae quam ex corporis sectione, sicul patet in paralyticis, in quibus est partium sectio sine afflictione, quia anima in illis non habet operationera, quae ibi impediatur; et quoniam potentiae animae, quae sunt eius partes, quodam modo possunt in suis operationibus inquietari et impediri occasione accepta; hinc est, quod spiritus dolere potest et affligi.

7. Ad illud quod ultimo obiicitur, quod puniens adimit; dicendum, quod sicut in ademplione peccati non adimitur aliquid de substantia vel potentia animae, sed soluni de habilitate ad gratiam et iustitiam; sic per ignem punitivum adimitur illa habililas, secundum quam anima est habiUs ad gloriae et beatitudinis laetiliam; nec semper nova adimitur, sed eius ademptio est affliclionis conlinuatio, sicut supra dictum est de ademptione, quae fit in corpore. — Et haec dicta sufficiant. sed potius error; unde si sunt magnitudinis giganteae in via, in patria non erunt.

Si vero quaeras: unde habuerunt ortum? dicendum, quod, sicut narrat losephus, daemones incubi, assumtis corponbus, generant, et daemon ostendit mulieri, cum qua concubuit, figuram talem hominis maximi; et ideo tum propter seminis mulliplicationem, tum propter virtutem animalem generalus fuit homo rairae magnitudinis, et ille postmodura alios generat. — Si quaeras: quomodo daemon generare polest, cum solus « horao generet horainera »? ad hoc potest responderi, quod daemon, prius assumta 5 Quaest. praeced. ad 2. — Vide scliolion ad prnecedenlem quaest.

« Cod. S. addit de veritate. Inferius pro potermit codd. E I K potuerunt.

7 Libr. 1. de Antiq. lud. c. 5. Cfr. tom. II. pag. 219, 8 Aristot., VII. Metaph. text. 22. (VI. c. 7.). — Inferius pro aliqua remedia cod. B aliqua media, cod. C aliqua animalia (plurcs codd. amicitia, cod. 0 sacrificia, cod. M alia), codd. IK aliquam vini, codd. N aa aliquas astutias. Cfr. 11. Sent. d. 8. p. I. a. 3. q. 1, ubi hac de re agens S. Bonav. ait: Quadam sagaciiate ipsum [semen] in sua virtute custodiunt etc.

efiQgie mulieris, se ipsum subiicit viro et ipsum semen susceptum transfundit et conservat, sicut novit per aliqua remedia, ne calor et spiritus evanescant. Notandam. — Scd hoc tolum magis est coniecturae quam rationis rectae.

Item de hoc quod dicit, quod absit, ut ilhm bimembrem, quem nuper etc.; quaeritur, quando aliquis est in parte bimembris, in parte habet membra unita % utrum debeat resurgere unus, vel duo, quia, qua ratione debet resurgere unicus, videlur, quod duo, et e converso. — Item, similis casus est, quando est hermaphroditus et natus in ulroque sexu; quaeritur, in quo debeat resurgere, quia, qua ratione resurget in uno, et in altero: ergo vel resurget in neutro, vel in utroque.

Respondeo: Dicendum, quod de monstro, quod

Cap. I.

De diversis animarum receptaculis post mortem.

Praeterea scienduni est, quod onines animae, ul Angnsiinns. ait AugusUiHis, « cum de saeculo exierint, diversas habent recepUones: bonae habeiit gaudium, malae lormenta. Sed cum facla fuerit resurrectio, et bonorum gaudium amplius eril, et malorum lormenta graviora, quando cum corpore (orquebuntur ». — Ex his osten- Dubinm 1. ditur, quod maius ei-it gaudium Sanctorum in resurrecUone et post, quam fuerit ante; et quod diversa receptacula habebunt animae Sanctorum. De quibus Angastinns. idem AugusUnus ait: «Tempus, quod inter hominis mortem et ultimani resurrecUonem interposilum est, Dubinm 2. animas abdilis i-eceptaculis conlinet, sicut unaquaeque digna est vel requie, vel aerumna, pro eo quod soilita est in carne, dum viveret».

Cap. II.

De su/fragiis defunctorum.

« Neque negaudum esl, ut ait AugusUiius, defun- Augnsiinus. ctorum animas pietate suorum viventium relevari, cum pro illis sacrificium Mediatoris offertur, vel eleemosynae flunt in Ecclesia. Sed eis haec prosunt, qui, cum in parte habet dno membra, in parte unum, in parte distincta, in parte unita, distinguendum est:Disi quia aut habet distinctionem in membris principalibus et unionem in non principalibus, aut e converso. Si habet distinctionem in membris principalibus, sunt ibi duae animae, et tunc resurgent duo corpora; si autem habet unitatem in illis, distinctionem in aliis, resurget unum corpus.

Ad illud quod quaeritur de hermaphrodito, dicendum, quod secundum naturam impossibile estjNoil quod sit omnino indifferens, sicut dicunt medici quamvis discerni non possit; et ideo debet resur- I gere in eo sexu, qui dominatur per naturam.

Si vero quaeratur de monstro, quod partim est homo, partim bestia; dicendum, quod si parles principales sunt hominis, si vixit, habuit animam humanam, et ideo ordinatura est ad resurrectionem, viverent, ut haec sibi poslea possent prodesse, merue-! runt. Est eiiim quidam vivendi modus, nec tam bonus, ul non requirat ista post mortem, nec tam malus,ul ei non prosint isla post morlem; est vero talis in bono, ul ista non requirat; el est rursus talis in malo, ut! nec his valeat, cum haec vita transierit, adiuvari. Quo- i circa hic onine merilum comparatur, quo possit post hanc vitam quispiam gravari, vel reJevari. Nenio au- I tem sperel, quod hic neglexit, cum obieril, apud Deum promereri. Non igitur isla quae pro defunclis commen- dandis frequenial Ecclesia, illi apostolicae sunt adversa sententiae, qua dictum est: Omnes astabimus ante Iri- bunal Christi, ut referat unusquisque, secunduni ea quae per corpus gessit, scilicel bona vel mala; quia eliam hoc meritum sibi quisque, cum in corpore vi- verel, comparavit, ut possint ei ista prodesse; non l enim omnibus prosunt. Et quare non? Nisi propler dif- i rerentiam vilae, quam quisque gessit in corpore. Cum; ergo sacrificia, sive altaris, sive quarumcumque eleemo- i synarum, pro baptizatis omnibus offeruntur, pro valde bonis gratiarum acUones sunt, pro non valde malis propitiationes sunt. Sed pro valde malis, etiamsi nulla sunt adiumeiita mortuorum, tamen qualescumque vivorum consolaUones sunt. Quibus vero prosunt vel ad hoc prosunt, ut sit plena reniissio, vel cerle ul tolerabilior sit ipsa damnatio ». «Orationibus ergo sanctaeAoi Ecclesiae et sacrificio salutari et eleemosynis, quae pro eorum spirilibus offeruntur, non est dubium mortuos

lU cum eis misericordiiis agatur a Domino, eorum peccata meruerunt. Hoc enim a Patribus tota observat Ecclesia, ut pro eis qui iii conicorporis et sanguinis Christi defuncti sunl, ad ipsum sacriflcium loco suo commemoreulur, ac pro illis quoque id offerri commemoretur. est igilur ambigendum, isla prodesse defunclis, talibus, qui ita vixeruut ante mortem, ut possint haec utilia esse post mortem. Nam qui sine fide per dilectionem eiusque Sacramenlis de corexierunt, frustra illis a suis Iniiusmodi pietalis impcnduutur, cuius, dum hic essent, pignore non misericordiam sibi thesaurizanles, sed Non ergo mortuis nova merila comparantur, cum eis aliquid boni operantur sui, sed eorum praececonsequentia ista redduntur. Nam islam quisfiniens vitam, nisi quod in ea meruerit, uon poliabere post eam ». — Ecce, quibus et qualiter illa quae pro defuuctis frequcntal Ecclesia: memalis suffragantur ad poenae mitigationem;

bonis ad plenam absolutionem, qui nou hatantae perfectionis merita, ut non indigeant iuvari pauperes, quorum est regnum caelorum, quos sibi amicos de mammona iniquitatis; quorum tanla perfectio, ut his adiutoriis non indigeant, quales Apostoli ct Martyres. Ut enim ail Augustinus:

est pro Martyre orare in Ecclesia, cuius uos orationibus commendari; pro aliis autem deoratur ».

Cap. III.

De officiis sepicllicrae. De pompis vero exsequiarum idem Augustinus ita « Pompa funeris, agmina exsequiarum, sumptuosa sepulturae vivorum sunt qualiacumque solanon adiutoria mortuorum. Si aliquid prodest Impio pretiosa, oberit pio vilis vel nulla. Praeclaexsequias in conspectu hominum purpuralo illi diexhibuit turba famulorum, sed multo clariores in Domini ulceroso iili pauperi ministerium ex- Angelorum, qui eum extulerunl non in marmotumulum, sed in Abrahae gremium». « Sit tacura mortuos sepeliendi et sepulcra construeudi, haec in Scripturis sanctis intcr bona opera depusunt, nec solum in corporibus Patriarcharum alio- Sanctorum, scd eliam in ipsius Domini corpore ista lecerunt iaudati sunt. Impleant igitur haec hoerga suos officia postremi muneris et sui humani moeroris. Verum illa quae adiuvant spiritus scilicet oblationes, orationes multo obserprocurcnt ». pro astabimus. Seq. locus ost eiusdem, Serm. 172. (alias de Verbis Apostoli, c. 2. n. 2, habetur etiam in Glossa Lyranum, 1. Tliess. 4, 13. Ibidem respiciuntur Gal. S, 6, Rom. 2, 5.

Cap. IV. De duobus aeqice bonis, quorum alter post mortem 'plura habet auxilicc.

Solet moveri quaestio de duobus, uno divite, allero paupere, pariter, sed mediocriter bonis, qui praedictis sulfragiis indigent el meruerunt pariter post mortem iuvari; pro altero vero, id est pro divite, speciales et communes fiunt orationes mullaequc eleemosynarum largiliones, pro paupere vero nou fiunt nisi communes orationes. Quaei'itur ergo, au lantum iuvetur pauper pauciorihus subsidiis, quanlum dives amplioribus. Si uon pariter iuvalur, noii ei redditur secundum merita, meruit enim pariter iuvari, quia pariter boni exstiterunt; si vero tantum suffragii consequitur, quanlum dives; quid contulerunt diviti illa specialiter pro eo facla? — Sane dici potest, uou ei magis valuisse generalia et specialia, quam pauperi sola generalia suffragia. Et lamen profuerunl divili specialia, non quidem ad aliud vel maius aliquid, sed ad idem, ad quod generalia, ut ex pluribus et diversis causis unum perciperelur eniolumentum. — Potest tamen dici aliter, illa plura subsidia conlulisse diviti celeriorem absolutionem, non pleniorem.

Cap. V.

Quibus suffrugiis iuvccbwitur in fine reperti.

Sed iterum quaerilur de aliquo mediocriler bono, qui, talibus indigens suffragiis, in ipso consummationis saeculi articulo cuni reliquis migrabit, si salvus fuerit. Pro eo non offertur ulterius sacrificium vel oratio vel eleemosyna, nec habebat tantae perfectionis nierita, quae his suffragiis non egerent. Nunquid ergo salvabitur? — Existimo, eum, 9?Ms« joe?' icjnem Iranseuntem, salvari merilis el intercessionibus caelestis Ecclesiae, quae pro fidelibus semper inlercedit volo et merito, donec impleahir Christus.

Cap. VI.

Quomodo Sancti et glorificccli vel Angeli audiunt preces supplicantium et intercedunl pro eis.

Sed forte quaeris: nunquid preces supplicantium Sancli audiunt, et vota postulanlium in eorum notitiam perveniunt? — Non est incredihile, animas Sanctorum, quae in abscondito fccciei Dei veri luminis illustratione laetantur, in ipsius contemplatione ea quae foris aguntur, intelligere, quantum vel illis ad gaudium, vel nobis ad auxilium pertinet. Sicut enim Angelis, ita et Serm. supra cit. (72. c. 2. n. 3, ubi edd., excepta I, omittunt haec ante homines, refragante etiam originali.

s Ed. 1 meruerunt; deinde cod. C et paucae edd. post consequitur addunt pauper.

Sanclis, qiii Deo asslslmi, petitiones noslrae innotescunl in Verbo Dei, quoil conlemplanliir. Uncle et dicunlur Angeli orationes et vota noslra offerre Deo non quia euin (loceant, sed quia eius volunlatem super eis cousulunl. Uudc Auguslinus: «Angelis, qui sunl apud

7. Deuni, innotescuHt pelitiones nostrae, ul quodam niodo eas offerant Deo el de his consulant, et quod, Deo iubente, implendum esse cognoverint, hoc nobis vel evidenler, vel latenter reportent. Unde et Angelus hominibus ait: Ciun oraretis, oraliunem vestram obtuH Deo». « Ad oninia quidem scienda sullicit Deo sua periectio; habel tamen nuntios, id esl Angelos, non (ui ei quae nescit, annuntient — uon enim sunt ulla, quae 8. nesciat — scd bonum eorum est de operibus suis eius consulere ventatem,et hoc est, quod ei dicuntur nonnulla nuntiare, non ut ipse ab eis discat,sed utaheo 9. ipsi pcr Verbuni eius sine corporali sono. Nuntiant etiam quod voluerit, ab eo missi ad quos voluerit, to- Inm ab illo per illud Verbum eius audientes,id est in eius veritale invenientes, quid sibi faciendum, quid, quibus et quando nuntiandum sit. Nam et nos, orantes eum, non eum docemus, quia novit, ait Verbum eius, Pater vester, qv.id vobis necessarium sit, friusquam petatis ab eo. Nec ista ex tempore cognovit, sed futura omnia temporalia atque in eis etiam, quid et quando ab illo petituri fueramus, et quos et de quibus rebus vel exauditurus, vel uon exaudilurus esset, sme initio ante praescivit». «Non ergo dicitur Angelus oraliones

De stalu et coDditione Praeterea sciendum est, quod

Supra egit Magister de reparalione corporum; liic agit de statu animarum post raortem; et dividitur haec pars in duas. In prima parte determinat de stalu et condilione bonarum animarum. In secunda de conditione et statu malarum, distinctione quadragesima sexta, ibi: Sed quaeritur hic de valde malis etc.

Prima pars habet duas. In prima delerminat de animarum receptaculis. In secunda parte determinat de sulTiagiis, quae animabus possunt fieri, ibi: Neque negandum est, ut ait Auguslinus, defunclorum animas etc. Et illa secunda pars habet duas. In prima determinat de suffragiis, quae vivenles impartiuntur mortuis. In secunda determinat de sufnoslras offerre Deo,quasi Deus tunc noverit, quid velimus el quo indigeamus, quae omnia, antequani fiant, sicut et postquani facla sunt, novit; sed quia iiecesse habet rationalis creatura temporales causas ad aeternam veritatein referre, sive petendo, quid erga se fiat, sive consule7ido, quid facias».

Si aulem Angeli a Deo per Verbum eius discunt petitiones nostras, et quid de his implendum sil et quid uon; cur non credamus, et animas Sanctorum Dei faciem conlemplantium in eius veritate intelligere preces liominum, et quae implendae sint, vel non? Inde est, quod Deus dicilur exaudire preces quorundam, nou solum, quando effectui mancipat, sed etiam, quando innotescit curiae Angelorum et sanclarum animarum, quid inde futurum sit, vel non; et quod cognoscunt in Dei voluntate esse, volunt et ipsi. Adeo enim supernae Veritali addicli sunt, ut nihil praeter eius voluntatem queant velle. hitercedunt igitur ad Deum pro nobis Sancti et inerito, dum eorum merita suffragantur nobis, el affectu, (am vota nostra cupiunt impleri; quod tanien non faciunt, nisi iii voluntate Dei implenda didicerinl. Oramus ergo, ut intercedant pro nobis, id est, ut merita eorum nobis suffragentur, et ut ipsi velint bonum nostrum, quia, eis volentibus, Deus vult, et ita fiet. — Ex praemissis constat, quod cura quibusdam misericordius agit Deus, quam aliqua eorum peccata meruerint, scilicet cum mediocriler malis, qui suffragiis Ecclesiae iuvantur.

animarum post mortem. animae, ut ait Augustinus etc. fragiis sive adiutoriis, quae morlui impartiuntur vivis, ibi: Sed forte quaeris: nunquid preces supplicantium elc.