Distinctio XLVI

2. Item, Augustinus dicit, quod poena Arii non est determinala, quia augetur, secundum quod pecsuo errore multiplicantur; sed Deus pronior ad miserandum quam ad condemnandum: ergo in statu, in quo sunt, potest eorum poena augeri, et minui.

3. Item, impossibile est, multorum preces non; sed Ecclesia orat pro omnibus baplizatis fldelibus, qui moriuntur, de quibus non constat, vadant in infernum; sed mulli talium damnanergo si Ecclesia non frustra orat, patet elc.

4. Ilem, ralione videtur: quia plus placet Deo poena, quam quis sustinet volunquam illa quam quis sustinet invitus; sed poenam sustinet invitus, aliquis vir iustus, ei suffragatur, pro eo sustinet voluntarius: ergo plus solvit Deo pro illo patiendo, quam ille pro ergo si Dominus dimittit quod minus placet pro quod magis; patet etc.

5. Item, iste punit se ex caritale et pro eo est in inferno: ergo Deus acceptat hanc poepro illo; sed non punit bis in id ipstim: etc. Contra: 1. Augustinus de Cura pro mortuis dicit, quod « Ecclesiae suffragia pro valde sunt gratiarum actiones, pro valde malis sunt vivorum consolationes»: ergo non provalde malis; sed valde mali sunt qui sunt in ergo etc.

6. Item, auctoritas dicit quod « in inferno est redemptio», et Ecclesia istudcantat: ergo nuUa redemptio est ibi, videtur, quod nulla sit

7. Item, Ecclesia non facit suffragia pro damnaquod patet, quia in Corpore Christi, in quo est suffragium defunctorum, ut dicit Magister distinctione duodecima, non fit memoria nisi vivis, et illis qui sunt in purgatorio, et qui eius doctrinam fuerint subveitendi ». Illum locura invenienrelinquimus aliis. — De minori, in qua plures codd. mipro miserandum, vide supra pag. 333, nota 3. — pro ergo si multi codd. sed si, inter quos cod. K. augeri addit ergo. sunt in paradiso; sed faceret, si damnatis prodesset: ergo etc.

8. Ilem, ratione videtur: quia damnati non sunt ex caritate diligendi; quod patet, quia non sunt ordinati ad vitam: ergo cum caritas faciat suffragiura acceptabile, nuUum suffragium pro eis factum Deo est acceptum: ergo nec debet pro eis fieri.

9. Ilem, suffragia facta pro Beatis, quia sunt in termino, non augent gloriam: ergo cum damnati similiter sint in termino, non minuunt eis poenam.

10. Item, quod non minuit de culpa nec de poena, quia tantae culpae debetur tanla poena; sed damnatorum culpa non potest minui: ergo etc.

11. Item, si minuat, aut extensive, aut inten- 'sive. Si intensive: ergo cum non sit intensione infinita, tota poterit auferri per suffragia. Si ergo extensive; sed infinita est extensione, et ab infinito niliil adimitur. Si dicas, quod est finita ex parte ante, et ex illa est diminutio, quia est poenae dilatio: ergo tunc « dedecus peccati est sine decore iustitiae Suffragia damnatis non prosunt, nec Ecclesia intendit pro eis rogare.

Respondeo: Dicendum, quod aliquorum fuit positio, ut magistri Praepositivi, quod suffragia damnatis prosunt, non tamen omnibus, quia non valde malis, sed mediocriter, ut pula illis qui habuerunt opera bona, per quae merentur ab aliis adiuvari. Sed in modo positionis diversificati sunt.

Nam quidam dicunt, quod prosunt ad dimissionem poenae quantum ad interpolationem; et ideo non totaliter aufertur, sed solum ad modicum

temporis. — Sed ista positio non videlur conveniens. Cum enim deordinatio culpae non recipiat intermissionem, quomodo reordinatio poenae recipiet?

Ideo dicunt alii, quod fit remissio simpliciter, non ad tempus; sed tamen nunquam tota poena aufertur, quia fit ablatio secundum proporlionem geometricam, non secundum proporlionem arithmeticam id est, quando fit, remittitur primo aliquota pars poenae, in secunda vice adimilur tantum, non secundum quantitatem, sed secundum proportionem, ut si primo aufertur cenlesima pars, similiter et secundo et terlio centesima pars eius quod remanet; et Ideo sBmper remanet. — Sed certe istud non solvit, quia suffragia sequentia non minus valent quam praecedentia: ergo tantundem de poena faciunt remitti secundum quantitatem poenae remissae.

Ideo dicunt tertii, quod prosunt non in ablationem totalis poenae nec ad ablationem de parte poenae diminuendo puniens, sed fortificanclo subiectum, ut melius et tolerabilius portet. — Sed ista opinio non videlur posse slare: quia, si fortificatur, aut fortitudine gratiae, aut naturae; non gratiae, hoc constal; non naturae, quia haec fortitudo non est a nalura: ergo nullo modo.

Ideo est aliorum opinio communior et verior.

I. Praepositivus in coi-p. cilalus, postquam circa finem suae Summae in quaest. de igne purgalorii reUiIit opinionem nunc munior est, quod et illis qui sunt in inferno mediocriter mali, prosunt orationes et alia ad mitiorem poenam » (quod multiplici distinctione termini mereri explanare ct defendere studel); doinde addit, quod « una et eadem [Ecclesiae] oratio valet lini ad remissionem, alii ad mitigationem ». Ad obieclionem, quod hoc modo tota poena possit tolli; dicit, eam minui posse, sed non tolli; « et si concederelur, quod meritis Ecclesiae usque narum, quae scil. flat non secundum eandem quanlitalem, sed secundum eandem proportionem, tesle S. Tlioma (supra d. iS. q. 2. a. 2. quaesliunc. 1; Suppl. q. 71. a. 5.), tenuerunt sequaces Gilberti Porrelani, cuius errores quidam in Concilio Rhomensi sub Eugenio 111. reprobati sunt. — Tertius vero modus a S. Thoma tribuilur Antissiodorensi, qui re vera (Sum. p. IV. tr. 14. q. 1.) prolixe pro utraque opinione argumenta affert et quod suffragia damnatis non prosunt, nec Ecclesia intendit orare pro eis.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur in contrarium, quod prosunt ad tolerabiliorem damnationem; dicendum, quod non intelhgit de damnatione facta in inferno, ubi nulla est redemptio, sed in purgatorio. Et vult dicere, quod illis dupliciter prosunt: vel liberando, ut illos qui parum habent de cremabili; vel mitigando quantum ad illos qui multum

2. Ad aliud dicendum, quod uon est simile: quia remissio debet fundari super fundamentum caritatis; et quoniam Arius habet malam voluntatem, ideo potest augeri poena eius et non remitti.

3. Ad illud quod obiicitur, quod multorum preces exaudiuntur; dicendum, quod ubi constaret Ecclesiae, quod esset damnalus, non oraret; sed non constat, ergo orat, quia aut valet, si non est damnatus; aut si est damnatus, revertitur in sinu suo 4. 3. Ad illud quod obiicilur, quod plus placet Deo poena voluntaria quam involuntaria; dicendum, quod est verum, unde Deus remunerat virum iustum pro illa poena; sed ista poena voluntaria non potest assumi nec acceptari pro eo qui non habet caritatem. Et ideo palet sequens. solvit; attamen in flne concludit: « Dicimus sine praeiudicio melioris sententiae, quod illa quae dicit, quod suffragia [damnatis] non prosunt, probabilior est et magis consonat divinis eloquiis »; uec in edilione citatae Summae mentio fit illius niodi, quem S. Thom. auctori tribuit.

De 1. et 2. quaestione praeter S. Thomam: Ae. Hal., S. p. I. q. 39. m. 3. n. 3. i. — Scot., supra d. 21. n. 13.— B. Albcrt., hio a. 1. 2. — Petr. a Tar., hic q. 4. a. 1. 2. — Richard. a Med., hic a. 2. q. 1. 4. — Durand., supra d. 43. q. 2. — Dionys. Carth., de toto art. hio q. I. 2.

II. De 3. quaeslione S. Tliom. cum plerisque aliis commentatoribus Lombardi non agit specialiter, tamen in sequente quaestione in solut. ad 2. cum S. Bonav. docet, respectu effectus Deum misericordius agere cum uno quam cum alio. — In solutione 4. quaestionis cuiti eodem negat, Deum iustius agere cum uno quam cum alio, licet maior'em poenam vel minorem inferat uni quam alii, sive, ut auctor noster ait, licet magis vel minus severe agat. — De 3. et 4. q..-Mex. Hal., loc. cit. et a. 5.

De 4. praecipue quaestione: S. Thom., hic q. 1. a. 2. quaestiunc. 4. — Petr. a Tar. rem tangit hic q. 3. a. 1. 2. — Richard. a Med., hic a. I. q. 4. bent codd. EGL aa, alii codd. eius remanet, vel eitis, pr(y remanet, edd. eiusdem partis remanet.

° Plures codd. ad ablationem (cod. H absolutionem).

Utrum fial mitigatio damnatis Secnndo quaeritur, utruin fiat mitigatio propter pietatem de poenis damnatorum. Et non, videtur:

1. Quia dicitur Apocalypsis decimo octavo:

se glorificavit etin deliciis fuit, tantum illi tormentum.

2. Item, Isaiae quadragesimo -: Suscepit de Domini duplicia; dicitur de aninia pec-

3. Item, super illud Psalmi: Ex usuris et ini- Glossa: « Usurae dicuntur peccata, quia plus invenitur in suppliciis, quam commissura est culpis »: igitur ibi non est aliqua mitigatio.

4. Ilem, ratione videtur: quia delectatio est et modica, sed punitur poena aeterna acerbissima; sed hoc in inQnilum excedit istud: punitur supra condignum: ergo non est ibi mi- CoNTRA: 1. In Psalmo: Nunquid obliviscetur Deus? aut continebit in ira sua miserisuas? quasi diceret, non: ergo tunc aliquid

5. Item, peccator, cum peccat mortaliter, offen- Deum, a quo est omne bonum: ergo meretur omne bonum, ergo et esse: ergo cum neminem redacat ad non-esse, omnes punit condignum.

6. Ilem, peccator offendit Deum, a quo est ordo, ergo se deordinat: ergo si peccantes in suppliciis ordinari, statim ergo mepuniri: ergo cum non puniantur stalim, paquod citra condignum.

7. Item, peccator offendit Deum, qui est bonum omni infinitate, ergo infinita poenae acerdebet puniri; sed non punitur: ergo cilra conpunitur.

9b propter misericordiae pietatem. Divina pietate interveniente, est aliqua mitigatio poenae quoad ipsam taxationem et inflictionem eiusdem, sed non post eandem.

Respondeo: Dicendum, quod miligatio poenae damnatorum dupliciter potest inlelligi: aut quantum ad laxationem et inflictionem poenae; et sic absque dubio est ibi mitigatio, quia divina iustitia non lotum exigit, pro eo quod, eius pietate interveniente, aliquam partem poenae infligendo remittit. Alio modo potest intelligi mitigatio post poenae taxationem et inftictionem; et hoc modo nulla cadit mitigatio a divina misericordia, quia ex tunc claudit eis Dominus viscera pietatis.

Rationes igilur ostendentes, quod est ibi mitigatio, omnes procedunt secunduin istam viam, scilicet quantum ad inftictionem; unde ostendunt ibi mitigationem quantum ad ea, in quibus homo punitur, quantum ad tempus et quantura ad mensuram: quia non tantum infert Deus, quantum homo meruit, Threnorum tertio: Misericordiae Domini est, quod non sumus consumti; et iterum, poenam differt; el postremo, acerbitatem minuit: et ideo illae rationes concedendae sunt.

Ad oppositum responderi potest per unicam distinctionem.

1. 2. 3. Ad illud ergo quod obiicitur de Scriptura, quae dicit, quod tantum, et quod duplum, et quod amplius; ad illa omnia respondendum, quod est comparare delectationem ad poenam secundum duplicem comparationem: aut secundum intensionem huius in genere poenae, et iUius in genere deleclationis; el sic multo maior est poena quam delectatio, nec est ibi proportio, sed excessus. Est iterum comparare hoc ad illud secundum rationem meriti vel n. 9: Dictum est enim: Nihil per divinam providentiam ad id, vt non sit, pervenire permittitur.

August., Epist. UO. (ajias 120.) c. 2. n. 4: Qui enim iniusle se ordinat in peccatis iuste ordinatur in poenis.

8 MuUi codd. poena, cod. G poena ei. viscera sua ab eo etc.

demeriti; et sic dico, quod meritum delectationis inordinatae excedit poenam, quia dignus esset amplius puoiri. Servatur ergo in punitione proportionalitas, quia magnae culpae magna infligitur poena; sed non proportio, quia quantum ad intensionem

Utrum Deus misericordius Tertio quaeritur, utrum Deus misericordius agat cum uno quam cum altero. Et quod sic, videtur.

1. Ad Romanos nono: Cui vult miseretur, et g-itm vult indurat: si ergo misericordius agit cum uno, quem revocat, quam cum eo quem indurat: patet etc.

2. Itera, ordo et gradus est in effectiius divinis propter sapientiam, cuius est ordinare; sed divina misericordia non miseretur nisi sapienter et ordinate: ergo magis uni quam alii.

3. item, misericordia intuetur miseriam; sed unus magis est miser quam alter: ergo Deus debet magis misereri unius quam alterius.

4. Item, magis miseretur qui miseriam totam aufert, quam qui temperat; sed Deus ab aliquibus aufert totam raiseriam, abquibus raitigat: ergo etc.

Contra: 1. Actus et effectus respondent habitui sive origini in quolibet; sed divina misericordia.. est summa: ergo cuiuscumque miseretur, miseretur in summo.

2. Item, misericordia intuelur miseriam: ergo si magis miseretur alicui, ergo magis raisero; sed in futuro magis miser est qui magis peccavit: ergo magis miseretur eius qui magis peccavit. Sed hoc est inconveniens: ergo etc.

3. Item, quia Deus est sapientissimus, ideo facit sapientissime, quidquid facit: ergo cum sit miet durationem poena excedit culpam, sed quantum ad meritum culpa poenam

4. Et per hoc patet prima ratio: quia, elsi de- lectalio sit momentanea, quia tamen offenditur ea bonum infinitum, meretur poenam aeternam

cum %mo quam cum alio. sericordissimus, misericordissime se habet ad quemlibet: ergo etc.

c 0 N c L u s I 0. j Respectu effectus sive relevalionis a miseria Deus misericordius agit cum uno quam cum altero, tam in praesenti quam in futuro, sed aliter. Respondeo: Dicendum, quod magis misereri: hoc potest intelligi tripliciler: aut maiori habitu,mi aut actu, aut effectu. Prirao modo et secundo im-coi possibile est; sed tertio modo, scilicet quantum ad; effectum, qui est relevatio a miseria, verum est tam in praesenti quam in futuro; sed aliter nimc, ali-coi ter tunc: quia nunc misericordiae effectus sunt principales, et effectus iustiliae sunt annexi; tunc autem effectus iustitiae erunt principales, et misericordiae erunt annexi. Tmic enim reddet Deus secundum opera sua unicuique, nunc autem secundum benignitatem suam. Et ideo simpliciter magis misere-cor tur in pruesenti eius cui magis vult, in futuro magis eius qui magis indiget; unde magis misero plus condonabit secundum quantitatem absolutam, non tamen secundum quantitatera relatam, ut patebit postea.

Edd. quam qui miseriam miiigat.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod effectus habitui; dicendum, quod verum est in inferiori, qui facit omne quod potest; non sic in Deo

2. Ad illud quod obiicitur, quod peccator re-

Quarto quaeritur, utrum Deus agat iustius cum quam cum altero. Et quod sic, videtur:

1. Quia, sicut iustitiae est punire, ita misericorest parcere: ergo cum magis puniat unum alterum, ergo iustius agit cum uno quam altero.

2. Item, quanlum intenditur misericordia, lanminuitur rigor iustitiae, el e converso: ergo agat misericordius cum uno quam cum altero, et iustius.

3. Item, quantum iste meruit praemiari, tantum est, istum praemiari; sed unus magis mequam alter: ergo iustius est, magis unum quam allerum. Sed Deus praemiat, secunquod raeruit: ergo iustius praemiat unum quam

4. Item, demonstratis duobus, quorum unus duplo magis quam alter, qui minus peccavit sex, qui magis peccavit meruit duodecim; esto, quod Dorainus remittat duo illi qui mipeccavit, quaero: quantum illi remillit, qui mapeccavit? Si amplius quam duo: ergo miseriagit cum eo qui magis peccavit, et ita recommodum de raalitia; quod est inconve- Si autem remiltil duo, arguitur sic: ille puplus duplo et non meruit nisi duplo: ergo est dignus quatuor,quam ille sit dignus decem, ita dignus esl sex, sicut ille duodecim: ergo quatuor, sicut ille octo: ergo si Deus isli infligit illi decem; iustius agit cura illo qui recidecera. Contra: 1. Quod non iustius, videlur: quia, Deus est optiraus, ita et iustissinius; sed quia est, optime agit: ergo quia iustissimus,

5. Item, quanto aliquis est iustior, tanto raagis ad medium in iudicando: ergo si est iusumme accedit ad raedium: cum ergo non est ibi magis et minus. portat commodum; dicendum, quod falsum est, quia seraper sibi remanet poena maior.

6. Ad illud quod obiicitur de sapientia, dicendum, quod non est simile: quia sapientia connotat ordinem, non effechim absolutum, ut miserioordia

7. Item, sicut Petrus est dignus gloria sua, ita et Linus sua: ergo similiter ex parte poenarura: si ergo considerat dignitatem meritorura, ergo non magis iuste agit cum nno quam cum alio. Quoad ordinem in remunerando Deus non agit iustius cum uno quam cum alio, sed iustissime cum omnibus; tamen quoad severitatem poenae agit severius cum uno quam cum alio.

Respgndeo: Dicendum, quod iuslitia in opere uno raodo dicit severitalem, alio modo ordinem; sicut el bene facere uno modo qualitatem absolutam, alio modo ordinem. Si iustitia w opere dicat severitalem sive qualitatem absolutam; dico, quod sic iustius agil cum irao quam cum alio, quia severius; et sic melius facit unum quam aliud — Alio modo iustitia dicit ordinem praemii ad merilum; et sic dico, quod iustissime retribuit. Sicut enim quae producit optime ordinat, sic in remunerando optime et aequissime ordinat praemia ad raerita — Concedendae igitur sunt duae rationes ostendentes, quod iustius agit, quia severius.

3. Quod vero obiicitur, quod quantum quis meruit, tantum iustum est praemiari; dico, quod concedendum est, et hoc similiter: iustius est, unum praeraiari quam alterum, coiuparando ad idem praemium; unde si Deus tantum praemium daret Petro, quantum Lino; dico, quod iustius agit cura Petro. Sed maius praeiuiura dat Petro et minus Lino, ita quod Petrus non est magis dignus suo praemio quam Linus suo. Quoniam ergo iustitia dicit ordinationem secundum divepsitatem praemiorum, correspondentem diversilati meritorum; ideo non iustius agit cum uno quam cura alio.

4. Ad illud quod obiicitur de reraissione, dico, quod si reniiltit duo ei qui raeruit sex, rerailtit qua- 7 Vide.ristot., V. ElluV. c. 3.

8 Quia, iit ait Augiist. S3 Qq. q. 41, non essent omnia [i. e. rerum genera], si essent acqualin.

5 Cfr. Dionys.. dc Div. Nom. c. 8. 1. seqq. — Inferius pro quia severius pkircs codd. et ed. 1 quam severiiis; cod. K (1 a secunda manu) legit: quod lam iustius agit, quam severius.

tuor ei qui meruit duodeciin, nec magis remiltit comparando ad meritum sive ad quantitates diversas, licet absolute magis. — Quod ergo dicit, quod reportat commodum; dicendum, quod falsum est, quia seniper duplo punitur. Misericordia enim, quando currit cum iustitia, magis remiltit quanlitale absoluta, ubi est maior raiseria; sed tamen aequali-

Quomodo misericordia et Consequenter quantum ad secundum articulum quaerilur, quomodo misericordia et veritas eandem respiciant operalionem. Et circa hoc quaeruntur quatuor.

Primo quaeritur, utrum in aliquo opere Domini sit misericordia et veritas.

Secundo, utrum in eodem opere Domini sit misericordia et veritas.

Utrum in aliquo opere Quantum ad primum proceditur sic, et ostenditur, quod in aliquo opere Domini sit

1. Misericordia, Lucae sexto: Estote misericordes,sicut ct Pater vester misericors est: ergo etc.

2. Item, in Psalmo: Reddes unicuique iuxta opera sua; sed hoc est iustitiae: ergo etc.

3. Item, ista duo decorant rectorem, unde Proverbiorum vigesimo: Misericordia et verilas custodiunt regem, et clementia etc.; sed Deus est rector omnium rerum: ergo etc.

4. Item, ratione videtur: quia islae sunt duae virtutes in nobis: ergo habent exemplaria in Deo; et si hoc: ergo cum nos operemur iuste et misericordiler, ergo et Deus similiter.

Contra: 1. Damascenus: u Misericordia est compassio de alienis malis »; sed Deus nihil operalur ex compassione, quia non compatitur: ergo in nullo opere eius concurrit misericordia.

2. Item, iuslitia est, cuni flt quod debet fieri; sed Deus nihil operatur ex debito, quia nulli est obnoxius: ergo nihil iuste, et sic etc.

3. Item, si misericordia et veritas est conditio ter, loquendo proportionaliter, quia, sicut uni, ita et alteri.

Rationes vero ad partem oppositam procedunt ji de iustitia, secundum quod dicit ordinem; et sic,gl?il quemadmodum sapientia optime producit secundum ordinem conditionum, ita iuslitia iustissime remu- nerat secundum ordinem retributionum -. eandem respiciant operationem.

Et dato, quod in eodem, secundum quod misericordia et veritas dicunlur largissime, tertio quaeritur, utrum secundum quod proprie accipiuntur, concurrant in eodem.

Quarto, utrum misericordia et veritas possint ab invicem in aliquo opere separari. sit misericordia et veritas. Dei operantis; cum ergo conditio operantis reluceat in opere, ut patet — quia enim bonus est, ideo bona sunt facta — ergo pari ratione, quia iustus est, omnia facta sunt iusta: ergo et lapis iustus, et lapis misericors est. Quod si non conceditur: ergo nec Deus operatur secundum misericordiam, aut veritatem.

4. Item, nihil ponendum est in Deo, quod non debeat poni in summo; sed iustitia non debet poni in aliquo in summo, unde Ecclesiastis septimo: Noli esse multum iustus.

C 0 N C L U S 1 0.

In operibus Dei est misericordia et veritas.

Respondeo: Dicendum, quod misericordia et verilas est in opere creaturae rationalis; et hoc qui-conc dem nobilitalis est: ergo mullo fortius et noiiilius in operibus Dei.

1. 2. Ad illud ergo quod primo obiicitur quod soi in Deo non cadit compassio nec debitum; dicendum, s iustitiae enim est reddere unicuique quod suum est. Cfr. tom. 111. pag. 728, nota 1. — Infra pro iuste cod. P ex iustitia.

° Gen. 1, 31: Et erant [quae fecerat Deus] valde bona. — August., 1. de Doctr. christian. c. 32. n. 35: Quia enim [Deus] bonus est, sumus; et in quaiitum sumus, boni suinus. — Superius pro esl conditio cod. E sunt conditiones.

1» Vers. 17.

misericordia et veritas sive iustilia — quia vepro iustitia accipitur — in crealura duo discilicet effluxum honilatis in alterum secunmerita, vel supra, et in eo qui efiQuit, compasvel debitum; Qiprimum quidem nobilitatis, secundum vero imperfectionis est. Et quia omne nobilitatis est, Deo attribuendum est, quod imperfectionis est non est ei attribuendum; est in eo misericordia et iustitia quantum ad, sicut probant raliones primae; non quanad secundum, sicut probant rationes sequentes.

3. Ad illud quod obiicitur, quod tunc omnia Dei deberent dici iusta; dicendum, quod est operantis, quae respicit ipsum secundum et est conditio, quae respicit ipsum seactum; «bonum enim respicit naturam, ut Boethius in libro de Hebdomadibus sed iustum actum ». Conditio ergo ilia, quae respicit natiioperantis, communicatur rei productae, ut Dei

I. MuUas quaestiones de altribiitis divinis iuslitiae et niisesolvit S. Tliomns (liic q. 1. et 2.); cfr. etiani Sum. I. 21. a. l-i; item Ale.t. Hal., S. p. 1. q. 39. per totam; Scot., q. 1-3. — Nemini dubium esse potest, in Dco esse, quidperfectionis est in proprietatibus iustitiae et misericordiae, ab eo amovendum esse quod sonat in imperfectionem I. ad 1.). Attamen in applicanda hac regula ad diversas commutativa), utrum et quomodo sint in Deo,non via speculative procedunt theologi. — Auctor noster distintripiicem sensum utriusque termini, scil. iustitiae et miseporro docet, large loquendo, utramque esse in omni- Dei operibus (q. I. 2.), sed proprie loquendo, esse tum in (q. 3.) tum in remuneratione (q. 4). — Quoad i.

Utrum in eodem opere Secundo quaeritur, utrum in eodem opere Dosit misericordia et veritas. Et quod non, vi-:

1. Quia in nobis est aUus effectus misericordiae, parcere; alius effectus iustitiae, ut punire: ergo a nobis transfertur ad Deum, videtur, quod sinatura bona, et natura operati bona. Sed conditio, quae respicit actum, communicatur non in natura rei productae, sed ipsi productioni; unde cum Deus sit iustus, non oporlet, quod omnis creatura vel factum sit iustum, sed quod ipsa factio sit iusta. Et sic patet illud.

Et ex hoc palet illud quod consuevit quaeri, quare misericordia vel veritas magis dicatur ditio operis divini quam bonitas vel potentia. Dico enim, quod illa respiciunt naturam, sed ista respiciunt aclum; et ideo non tantum conditiones operis, sed etiam viae Domini appellantur in Psalmo: Universae etc.,1 n.p

4. Ad illud quod obiicilur ultimo de termino, dicendum, quod terminus in summitate alicuius potest attendi propler excessum, vel propter accessum ad mediim. Et primum in iustitia reprehenditur, secundum commendalur; et ratione huius dicitur mstissimus, non ratione primi. quaestionem antiqui doctores, imprimfs Alex. Ilal., Ss. Thom. et Bonav. docent, Deum eliam in damnatis punire citra condignum (cfr. et supra a. I. q. 2, d. 15. p. I. dub. I; S. Thom., hic q. 2. a. 2; S. I. q. 21. a. i. ad I.); Estius autem (liic i.) multis argumentis probare nititur, oppositam sententiam, iam a Magistro (c. 3.) relatam, esse saltem probabilem. — - Quatuor quaestiones auctoris nostri non ila ab aliis distinguuntur, sed tamen in re omnes ideni fere docenl.

De toto 2. articulo: Alex. Hal., loc. cit. m. 3. a. 4. — Scot., hic q. i. — S. Thom., hic praecipue q. I. a. I, q. 2. a. 2. a. 2. — Richard. a Med., hic a. 2. q. 3. — Durand., hic q. I. — Dionys. Carth., hic q. 3. sit misericordia et veritas. militer sit in Deo, cum hoc non repugnet divinae simplicitati.

2. Ilem, etsi misericordia et iustitia in Deo secundum principale significatum sint idem, tamen ratio dicendi est altera et altera; hoc ergo erit a parte connotati: ergo alium effectum connotat mise- 3 Psalm. 24, 10.,.,,„1,.,

ricordia quam iustilia. Quodsi eundem, tunc nec est differentia a parte connolati nec in se.

3. Item, ralione videtur: quia misericordia facit conlra merita, ut bonura ei qui raale meruit, sed iustitia secundum merita; sed idem opus non potest fieri contra merita et secundum merita: ergo etc.

CoNTRA: 1. Super illud Psalrai; Universae v«ae Domini misericordia et veritas; dicit. Cassiodorus: « Haec duo in omni opere Domini simul sunt, elsi non nobis simul appareant».

2. Uera, Augustinus, de Concordia Evangelistarum: « Deus, qui res humanas curat, iuste et raisericorditer curat, ut nec praecludal misericordia iustitiam, nec iustitia misericordiara excludat».

3. Item. r at ione detur: quia Deus remunerat aliquem supra condignum; constat, quod istud unum est opus, nec est misericordiae tantum, quia meruit praemiari, nec iustitiae tantum, quia non tantum raeruit praemiari: ergo simul misericordiae et iustitiae.

c 0 N c L u s 1 0. hi eodem opere Dei simul sunt misericordia et veritas secundum tres modos, sed non secundum easdem rationes.

Respondeo: Dicendum, quod misericordia dicitur tripliciter, sirailiter et iustitia. Uno modo misericordia largissirae dicitur divinae bonitatis affluentia; coramuniter vero dicitur benignitas in supererogatione bonorum; stricte vero dicilur pietos in suMevatione malorum. — Similiter et iustitia dicitur communissime divinae bonitatis condecentia; communiter vero dicitur liberalilas in retributione

Tertio, dato quod in omni opere Domini sit misericordia et veritas, secundum quod dicuntur largissime, quaeritur, utrura secundum quod proprie praemiorum; stricte severitas in punitione malorum.

Secundum igitur hos tres modos simul currunt in eodera opere. Nam primo raodo misericordia, divinae bonitatis aCQuentia, et iuslitia, divinae bonitatis condecentia, sunt in eodem opere, ita quod in orani opere, quia omnia facit ex afiluenti bonitate et nihil facit ex affluenli bonitate, nisi quod decet bonitatem suara. — - Similiter secundo modo misericordia, quae est benignitas in supererogatione bonorum, et iustitia, quae est iiberahtas in relributione praemiorum, siraul concurrunt, quia, cum retribuit bona, non retribuit nisi raerenti et supra id quod raeruil. — Siraihter tertio inodo misericordia, quae est pietas in sublevatione malorum, et iustitia, quae est severitas in retributione raalorum, simul currunt, quia nunquara ita severe punit, quin aliquod debitum de poena diraittat. — Sic igitur patet, quod misericordia el veritas communissime sunt in eodera opere, quia in omit opere Dei; sed communiter sunt in omni opere retributionis bonorum; proprie sunt in retributione poenarum et suppliciorura. — Sunt tamen in eodem opere secundum aliam et aHam conditionem: in quantura enira retribuit quod meruit, iustitia; in quantum supra, vel infra, misericordia.

Ex his patent orania obiecta, quia in eodem opere necessario concurrit esse misericordiam et iustitiam; et differunt in connotatis, ideo non ratione operum diversorum, sed ratione diversarum conditionum in eodem opere.

3. Ad illud quod obiicitur, quod misericordia facil contra merita; dico, quod non dicilur eo ipso misericordia, quia facit contra merita, sed quia facit supra; et hoc siraul cura iustitia slal. accipiuntur, an aliquando separentur. Et quod non, videtur.

et iu- I. Super illud Psalmi: Misericordiam docons est..am pareendo malis ila iustus es secundum te et non secundum nos, sicut misoricors es secundum nos et non sp.cundum te ctc.

Glossa: « In primo adventu misericordia, secundo iustitia»; sed primus adventus est ad: ergo non concurrit ibi nisi miseri-

2. Ilem, nos petiraus, quod Deus non retribuat peccatoribus secundum merita — ita orat Ec- — sed iustitia retribuit secundum merita: ergo iustificatione impii non est iustitia, aboquin, si iuslitiam petimus, ergo non iustificari.

3. Item, iustificatio est viri peccatoris, qui non dignuspane: ergo si nihil apud Deum meruit, iustitia, de qua loquimur, merita respicit; ergo est ibi iustitia.

4. Item, iustificatio fit per gratiam; sed si graex meritis, iam non esi gratia: ergo aut non ibi iustitia, aut non est ibi gratia. Sed est granon ergo iustitia. Gontra: 1. Universae viae Domini misericoret veritas: ergo si iustificalio est via Domini, est ibi niisericordia et iustitia.

5. Item, in Psalmo: lustus Dominus in omniviis suis et sanctus in omnibus etc.; et alibi: Mieius super omnia opera eius: ergo in opere concurrunt misericordia et iustilia. o. Itera, Augustinus: « Qui creavit te sine te iustificabit le sine te »: ergo non oranino est a Deo, sed aliquid concernit a parte nosed misericordia non concernit nisi miseriam: quod araplius ibi concernit, hoc est iustitiae.

6. Itera, ratione videtur: quia misericordia in reraissione culpae et poenae; sed nulli remittit culpam et poenam; quod palet, quia poenalitatibus non possumus vivere: ergo elc.

Quarto quaeritur, ulrum possit Deus aliquem remunerare ex iustitia, vel pure ex iniseriita quod ista duo separentur. Et quod sic,:

1. Quia Hugo de sancto Victore dicit, quod si exliibel], in se.cundo veritatem. — Post ibi ex cod. F nisi; cod. B omittit non ante concwvit. Cfi-. Collecla pro feria V. post Cineres: Deus, qui culpa et flagella tuae iracundiae, quae pro peccatis nostris averle. Cfr. ultimam orationem in Missa pro feria II.

I. Quadrages. et vide in Lilaniis omnium Sanctor.:

, non secundum peccata noslra facias nobis elc. (ex 102, 10.). — Voci ila cod. aa praemittit et. Subinde pro petimus Vat. est iustilia, petimus. In opere iusti/icaiionis esi misericordia et iustitia, non tamen secundum idem.

Respondeo: Dicendum, quod in opere iustificationis est misericordia et veritas, non tamen secundum idem. — Et hoc patet sic: quia impius ex peccato offendit Deum et dignus est poena aeterna, et ila est ibi offensa et reatus ad poenam; et misericordia est in remittendo offensam et reatum ad po&nam aeternam, sed iustitia est in obligando ad temporalem poenam tantum; etsi baptismus iiberet a poena aeterna et satisfactoria, non tamen ab omni poena, immo poenalitates remanent in corpore et anima.

1. Ad illud quod obiicitur, quod in primo adventu esl misericordia; dicendum, quod hoc non dictum praecise, sed appropriate: quia, etsi utrobique sit misericordia et iustitia, hic tamen magis relucet raisericordia, ibi magis iustitia.

2. Ad illud quod obiicitur, quod petiraus, quod non retribuat secundum merita; dicendum, quod non petimus, quod nullo modo secundum merita retribuat, quia debemus vellepnniri; sed quod non omnino secundum merita tribuat.

3. 4. Ad illud quod obiicitur, quod Deus gratis iustificat; dicendum, quod quantum ad gratia,e collationem est tantum misericordia, noniustitia, nisi dicatur iustitia condecentia bonitatis; quantum vero ad poenae exactionem, dico, quod est proprie iustitia.

Ad illud quod obiicitur ad oppositum, dicendum, quod aut inlelligitur deiustitia, ut est condecentia bonitatis, aut si proprie, inteUigitur de iustitia ratione punitionis coniunctae iustificationi '-. Deus totam poenam relaxaret, non propter hoc esset iniustus: ergo si misericordia velit relaxare poenam, et iustitia non repugml; patet etc.

2. Ilem, ratione videtur: quia Deus est surame iustus el summe raisericors; sed « albius est quod

est nigro impermixlius »: ergo cum misericordia temperet iuslitiam, et iustitia misericordiam, islud est summae misericordiae, quod nihil habet de iustitia, et e converso: ergo si Deus summus est in utroque, polest facere opus de iustitia, in quo non sit misericordia.

3. Item, tantae culpae debetur tanta poena; quaeritur igitur, utrum DexispossU tantam infligere. Si non, ergo non est omnipotens; si polesl, et hoc erat purae iustitiae: ergo potest facere opus purae iustitiae; similiter conchiditur. quod opus purae misericordiae.. 4. Item, homo polest punire hominem tantum, quanlum meruit, potest etiam totum remittere: ergo si Dens est iustior et misericordior homine, multo fortius Deus polest hoc facere.

CoNTRA: i. Secundae ad Timotheum secundo:

est ct negcire se ipsum non potest: si ergo non potest facere conlra se nec se negare, non potest facere, quin puniat; et sic etc.

2. Ilem, proprium esl Dei misereri V; sed proprium non potest relinquere illud cuius est proprium: ergo impossibile est, quod ahquem remuneret, quin misericorditer faciat.

3. Item, culpa est totam culpam prosequi, et culpa est malum relinquere impiuiitum: ergo sicut Deus non potest mentiri quia malum est, sine culpa; sic nec omnino iuste punire nec omnino misericorditer parcere.

4. Item, sicut Deus creat in quantum unus, verus et bonus; ita regit et remunerat in quanlum misericors et iustus; sed impossibile esl, Deum facere effectum, qui non habeal modum, speciem et ordinera,quae respondent unitati, veritati et bonitati: ergo impossibile est, quod retribuat, quin in eflectu illo aliquid retribuat iustitiae, aliquid misericordiae. In omni Dei retributione misericordia et iustitia sic coniunctae sunt, ut impossibik sit, eas ab invicem separari.

f ilii: n

Respondeo: Dicendum, quod in omni retributiooe Domini sic sunl coniunctae misericordia et iupunitur ([ui patitur... Cum vero Deus iustificat peccatorem, iuste agit et iustus est iustilia potestatis, qua ei hoc licet». In seqq. ostendit, qiiofl Deus semper iusle agit (sive iustitia potestatis, sive aequitatis), assumendo quosdam ad salvationem, dcserendo quosdam nd )unitionem; immo quod qui salvanlur, Dei iustilia servata, secundum merita siia iuste damnari poluisseni, et qui secundum merita sua iuste damnantur, pcr grcitiam Dei iuste salvnri potuissent, si Deus voluisset etc. — Edd. quaestionem sic proponunt: uinini possit Deiis aliquem punire pvre 3 Vers. 13: ille fidelis permanet; negare etc.

Oratio pro pluribus defunclis: Deus, cui proprium est misereri semper et parcerc etc. — De minori vide lorpliyr., -de Praedicab. c. do Proprio, ubi proprium stricto sumtum stitia, quod impossibile est, separari eas ab invicem. — Et ratio huius est: quia, sicut in nobis, quae-R> dam sunt virtutes, quarum perfectio attenditur per accessum ad extremum, ut puta carilas; quaedam per accessum ad medium, ut iustitia et misericordia; unde non dicitur summe iustus per excessum severitatis, nec summe misericors propter omnimodam remissionem culpae; sed quia tantum miseretur, quantum est conveniens, similiter et tantum punit. — Et ratio huius est, quia iustitia et miseri-coi cordia maxime dicuntur respectu actuum et meri- torum nostrorum.

1. Ad illud quod dicit Hugo, quod potest tolam sj poenam remittere; dicendum, quod verum est de potentia simpliciter, sed non est verum de polentia ord.inata ad merita. — Vel inlelligitur de poena subsequente, non de poena concomitante culpam, j quia, ut dicitur in primo Confessionum % « impossibile est, esse dedecus peccati sine decore iustiliae ». <

2. Ad illud quod obiicitur, c(uod estsummeiuslus; dicendum est, quod nnn dicilur summe iuslus per recessum a misericordia ad severitatem, sed per recessum ab iniustitia.;i

3. Ad ilhul quod quaeritur, utrum possit isti j tantam poenam infligere; dico, quod non polest,et 1 hoc, quia misericordia repugnat, et non potest suam j misericordiam negare, hoc enim est non-posse; unde sicut non posse esse nimis rigidum non sonat in i defectum, sed in nobilitatem; sic in proposito intel- j ligendum. — Posset etiam dici, quod ratione osten- sae, quae est in Deum infinitum, poena non possit I sufficiens taxari, nec peccalor esset capax; unde de- i fectus est ex parte naturae suscipientis, non na- [ turae infligentis. 'i

4. Ad ilhid quod obiicitur, quod homo potest parcere totum; dicendum, quod est homo, ad quem spectat misereri, nt est ille qui recepit iniuriam, 5 et iste non polest omnino punire. quin excedat; et homo, ad quem spectat punire, ut est iudex, et; iste non polest omnino dimittere, quin excedat. Et quoniam Deus gerit islam duplicem personam, sci- l licel eius qui offenditur, et eius qui iudicat; cum; non possil excedere, facit utrumque. 'i definilur, quod convenit « soli et omni et semper y> etc.; et Aristol., V. Topic. c. 1.;; i.m;;-.u. m

5 Tit. 1,2: Qui non raentitur Deus.

« Cfr. I. Sent. d. 3. p. i. dub..3, et II. Sent. d. 33. a. 2. q. I. — Circa flnem arg. ante iustitiae codd. iI R omittunt rctribuat, quod parum congruit. Forlasso legendum tribuat Supple cum codd. GLY sic et in Deo (simile addilur a codd. P bb in fine corp.). — Cfr. supra pag. 963, nota 4.

s Cfr. c. 10. n. 16. et c. 12. n. 19. Clorius liabetur III. de Lib. Arb. c..i. n. ii. (vide supra pag. 957, nota 9.). — In principio solul. subsiiluimus ex cod. G totam poenam pro totam culpam; cod. aa iotmn.

In parle isla sunt dubitationes circa lilteram, primo de hoc quod dicit, quod sine intermissione etc. Videtur enim maie dicere, quia lob quarto dicitur: Transierunt ab aquis ad calorem nimium: ergo saltem videtur, in illo transitu sit intermissio. — llem, super Isaiae decimo quarto: Tu autem. pruiectus Glossa: « Etsi oranes animae aliquando habebunt tu nunquam»: et ita videlur, quod anialiquando ibi requiescant. Respondeo: Dicendum, quod punitio gehennalis sine omni intermissione; et hoc palet per illud dicitur Apocalypsis decimo quarto: Ascendit lormentorum in saecula saeculorum, et habebunt requiem die ac nocte. Cum enim non interpolalio in culpa, non debel esse in poena. Quod obiicitur de transitu, dicendum, quod dupolest intelligi: vel sicut est transitus subab uno contrariorum immediatorum in aliud lainen, quod semper est sub altero confrariorum; intelligilur in proposito; vei ita, quod non intelsuccessio, sed nec transitus cum successione, varietas cum confusione. Quod obiicitur de Glossa, dicendum, quod ionon simpliciter, sed sub conditione, ad exagmagniludinem peccali illius. Item quaeritur de hoc quoddicit: Quae si sola alienwri a regno etc. Videtur enim male diquia, ut dicil Augoslinus haec est mitissima omnium: ergo conlradicit sibi nunc. Respondeo: Dicendum, quod Augustinus loquide illis qui damnum habent et non animadvervel aniraadverlunt, non lamen habent conscien- 1 Vei's. 19. Clr. supra pag. 927, iiola 8. — Pro Transiecod. G Transibunt. tiae remorsum. — Vel dicendum, quod quia ipse comparat carentiam visionis Dei aeternam ad poenam temporalem, dicens, quod illa excedit omnem temporalem, quia ibi est privatio boni aeterni, sed hic temporalis. Cum autem dicit, ipsam esse mitissimam, loquitur de poenis aeternis.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod quantumcumque mali sint, de poena relaxare. Videtur enim male dicere, quia Ecclesiastici quadragesimo: A praesidente etc.; dicit Glossa: « In inferno nulla erit mitigalio ».

Respondeo: Dicendum, quod hic loquitur de relaxatione, quae fit in laxatione poenae, sed ibi de mitigatione post poenam taxatam. — Aliqui tamen exponunt, quod non ent mitigatio ad hberationem, cut exponit Magister quasdam alias auctoritates in littera; sed ista expositio extorta esse videtur. Aliud est enim poenam mitigari, aliud a poena omnino liberari.

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Quam incomprehensibilia sunt iudicia eius! quia videtur dicere contra illud quod dicitur in Psalmo: Inlabiis meis pronuntiavi omnia iudicia oris tui. Si enim potuit pronuntiare: ergo et comprehendere.

Respondeo: Dicendum, quod iudicia Dei dicuntur dupliciter: uno moao ludicialiapraecepta, quae erant in Lege, quae frequenter in Psalmo vocantur iudicia. Alio modo dicuntur divina disposilio et divini consilii defmitio, el ista sunt inscrulabilia quantum ad cognilionem siest, antequam fiant; et quantum ad cognilionem propter quid, ex quo facta sunt, nisi Spiritus Dei revelet, qui scrutatur etiam profxmda DeiK Et sic patet, quod alio modo accipilur hic et ibi iudicium.

DuB. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod quaedam sunt, quibus ostenditur misericors et aequus distributor. Videtur enim male dicere: quia opera Dei non ostendunt misericordiam et iustitiam, nisi sicut effectus causam: si ergo misericordia el iuslitia est eadem causa omnino, ut dicit in littera, ergo eisdem effectibus, quibus ostenditur iustus, ostenditur et misericors.

Respondeo: Dicendum, quod causa in Deo, quamvis non dicat veram habitudinem et dependentiam ex parte Dei, dicit tamen habitudinem ex- parle creaturae; et sicut ex parte creaturae est habitudinis veritas, ita et mnlliphcitas; et secundum illorum habituum multiphcitatem est divinam essentiam multipliciter intelligere et signifilcare. Quoniam igi-

Cap. I.

De sentenlia iudicii.

Solel etiam quaeri: qualiler dabilur iudicii sententia? — Sed non est perspicuum id explicare. Non enim Scriptura aperle deflnil, an voce illa proferanlur: Yenite benedicli, et: Ite maledicti; an virtute hulicis lA fiet, conscienliis singulorum altestanlibus, ut niodo dicitur futurum, ut iudicis polenliae effectus ipsius dictione significetur. illa etiam: Esiirivi, et non dedistis mihi manducare, et huiusmodi, magis conscientiis exprimenda plurimi putant quam verbis, quia Apostolus in momento, in ictu oculi mysteriuni consummandum tradit. Sed illud ad resurrectionis slatmn tanlum referunt, non ad iudicium, qui iudicii sententiani et malo- 1 Epist. I. Coi. 2, 10. — De cognitione si est et propter quid cfr. Aristot., II. Poster. c. 1. seqq. — Edd., posito quia ante fmntprosi est, antequam fiant, prosequuntur: quam ad nostram cognitionem deducantur. Vel si ad nostram cocjnitionem deducantur, non tamen cognoscimus, quare facta sunt, nisi etc. — klcm dub. solvitur a S. Tlioma et a Richard. a Med., hic circa lit.

2 Ilic 0. 3. — Cod. G ul dicit littera.

3 Vide I. Sent. d. 30. q. 1. et 3. — Edd. assignare, quae etiam cum pluribus codd. superius pro veritas substituunt severitas. Pro illorum, quod est in codd. SU, in aliis et edd. habetur aliorum. tur alium modum habet effectus, qui respicit meritum, alium,qui respicit misericordiae effectum- et iustitia et misericordia istas habiludines connotant; quamvis principale significatum sil unum, tamen ille effectus, qui attribuitur iustitiae, nec potest nec debet attribui misericordiae.

DuB. VI.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod aliud significat sapientia, aliud iustitia etc.; quia supra cum dictum sil, quod non dicitur diversitas significati, videtur, quod contra se dicat.

Respondeo: Dicendum, quod illud inteUigitur ratione connotati; sed illud quod superius dictum est, inlelligitur ratione principalis significati. — Vel dicendum, quod alietas non notatur in re significata absolute, sed sub ratione intelligendi, quae est alia et alia, quia voces sunt signa intellectuum Et sic patet illud. rum increpaliones et bonorum praeconia verbis exprlmenda asserunt.

Cap. n.

Quod Sancti iudicabunt, et quomodo.

Non aulem soKis Christus iudicabit, sed et Sancti cum eo iudicabunt nationes. Ipse enim Apostolis ait: Sedebitis et vos swper duodecim sedes, iudicantes duodecim iribus Israel. Nec est pulandum, quod duodecim Apostolis lantum hoc promiserit Chrislus. Ubi enim sedebit Paulus, qui plus omnibus laboravit, si non ibi sedebunt nisi duodecim? "Per duodechn igitur sedes « perfectio Iribunalis, id est «universitas iudicantium intelligitur», scilicet omnes perfecli, qai-,relictis omnibiiSj secuti sunt Chnstum; « per duodecim tribus universitas iiulicandoruin ». Iiidicabunt vero eos Sancli, non niodo comparalione, sed etiani auctoritale et potestate; unde gladii ancipiles in manibus eorumj id est sententia de bonis et malis in potestate eorum. — Si vero quaeritur: quae erit eoruin potestas vel auclorilas in iudicando? puto, non ante posse sciri, quam videatur, nisi divina revelalione quis didicerit.

Cap. III.

De ordinibus eoruni qui erunt in iudicio.

Erunt aulem quatuor ordines in iudicio. Duae quippe sunt partes, electorum scilicet et reproborum, ut Gregorius in Moralibus ait, « sed bini ordines eisdem singulis partibus continentur. Alii enim iudicantur et pereunl, alii non iudicantur et pereunt; alii iudicantur et regnant, alii non iudicantur et regnant. ludicantur et pereunl quibus dominica inclamalione dicetur: Esurivi, et non dedistis mihi manducare elc. Non iudicaiilur et pereunt quibus Dorainus ait: Qui non credil iam iudicalm esl. Eorum enim damnatio toti Ecclesiae nota esl et certa, et ideo dicuntur lunc non iudicari, quia ad conspectum dislricti iudicis cum aperta danmalione suae infidelitalis accedent. Qui vero professionem fidei sine operibus habeiU iudicabuntur et periliunt, id esl, redarguenlur, ut pereant. Qui vero nec fidei Sacramenla teinierunt increpationem iudicis in se fieri non audient, (]uia, infidelilalis suae tenebris praeiudicali, eius quem despeserant invectione redargui non merentur. illi saltem verba iudicis audient, qui eius fidem saltem verbo lenuerunt. Illi aulem in damnatione sua aeterni iudicis nec verba percipient, qui eius reverentiam nec verbotenus servare voluerunS »; et ideo illi iudicandi, isti non iudicandi dicuntur. « Ex electorum vero parte alii iudicanltir et regnant, scilicet qui vilae maculas lacrymis lergunt et eleemosynarum superindaclione operiunl; quibus iudex veniens in dextera consislentibus dicet: Eswivi, el dedistis milii manducare. Alii aulem non iudicantur et regnant, qui etiam praecepla legis perfeclionis virtute Iranscendunt; quia uqu hoc solum, quod lex praecipit, implere contenli sunt, sed et quod ad perfeclionem cousulitur implere student. De quibus Propheta ait: Dominus ad iudicium veniet cum senaloribus populi sui; et Salomon, de Ecclesiae sponso loquens, ait: NohiHs in portis vir eiuSj, quando sederit cimi senatoribus terrae; et lob: Non salvat impios et pauperibus iudicium tribuit. Hi ergo recte sub generali iudicio non lenenlur, sed iudices veniunt, quia el praecepta generalia vivendo vicerunt, el omnibus relictis, Christum secuti sunl. Recle pauperibus iudicium tribuit, qui quanlo huic mundo magna humilitate despecli sunt, tanlo tunc maiori culmine potestatis excrescent». « De talibus dicitur: Qui viceril, dabo ei sedere mecuni in throno meo; sicut et > Libr. XXVI. Moral. c. 27. n. 50; respiciuntur- Matlli. 2.3, 42; loan. 3, 18. Seq. locus esl Gregorii, ibid. n. 51.

2 In originali et Vat. perfeclione virlutum. sed antiqua lectio, notata a Maurinis, convenit cum leclione codd. et edd. Loci Scripturae sunt Isai. 3, 14; Prov. 3 1, 23; lob 36, 6.

3 Ibid. c. 28. n. 33; citalur Apoc. 3, 21. ego vici et sedi cum Patre meo in throno eius. Vincens Doininus cum Patre in throno sedit, quia post passionis certameu et resurrectionis palmam, quod Palri esset aequalis, omnibus claruil. Nobis vero in throno Filii sedere est ex eiusdem Filii potestate iudicare; quia enim iudicandi principatum ex eius virtute percipimus, quasi in eius throno residemus ». — Ex bis apparet, quod eliam perfectiores Sancti ciim Christo iudicabunt potestate; et quare quidam dicuntur iudicandi, alii non iudicandi.

Cap. IV.

De ordine iudicii et minislerio Angelorum.

Cum autem in Evangelio legatur, quod iJowimws miltel Angelos suos, qui colligent de regno eius omnia scandala et mittent iniquos in caminum ignis; et item: Exibunt Angeli et separabunt malos de medio iustoruni et mitlent eos in caminwn ignis; et.cm: Mittet Angelos sicos cum tuba et congregabunt electos a quatuor ventis; et Propheta dicit: Congregate illi Sanctos eius: ministerio Angelorum illa inipleri, dubitandum non est. Domino enim veniente ad iudiciura, praecedet ante eum ignis, quo comburetur facies mundi huius, et peribit caelum et terra, non secundum subslanliam, sed secundura speciem, quae immutabilur, caelum quidem aereutn, non aetheremn. Tantum enim ascendet ignis in iudicio, quanlum ascenderunt aquae in diluvio. Ille autem ignis malis, qui repetit fuerint vivi, erit consumtio, bonis vero non. Utenim ait Augustinus, hoc erit incendium nuindi Sanctis, quod fuit caminus tribus pueris; in quibus, si aliquid purgandum fuerit, per illum ignem purgabitur; aliis vero nullam ingeret molesliam. Purgalo vero per ignem mundo, et ad iudicium venienle Domino, emittelur vox illa magna, qua resurgent omnes mortui; et lunc ministerio Angelorum veiitilabitur arca, quia boni congregabunlur ei de quatuor partibus orbis angelico minislerio; quo et rapientur obviam Cliristo in ae'm, reprobis in terra, quam dilcxerunt, remanentibus. Et liinc praeconia illa bonorum: Esurivi, et dedistis mihi manducare; et increpationes illae malorum: Esurivi, et non dedistis milii manducare elc; proferentur vel sono vocali, vel alio modo. Denique proferetur senlentia super utrosque: Venite be-?iedicli etc; el: Ite maledicti etc; et ministerio Angelorura, virtute Dei cooperanle, inittenlur mali in caminum ignis, hoc est in infernura.

Cap. V.

Si post iudicium daemones praeerunt hominibus ad puniendum.

El solet quaeri, utrum in inferno malis ad puniendum praesint daemones post iudicium, quos carnifices tortoresque animarum Scriptura appellal. — Apostolus dicit, quod Christus lunc evacuabit onmem priticipatum el potestatem et virlutem. Dum enim durat mundus, Angeli Angelis, daemones daemonibus, homines lioniinibus praesunt; sed omniinis colleclis, iam i. omnis praelalio cessabit. — Hinc quidam putant, post iudicium daemones non habere polestalem cruciandi homines, sicut modo, sed ut daemones virtute Dei cruciari sine creaturae minislerio asserunt, sic reprobos

Supra egit Magister de resurrectione. In hac parte agit de iudicii definitione. Dividilur autem haec pars in duas. In prima naraque agitur de iudicio. In secunda de stalibus consequentibus ad iudicium, infra distinctione quadragesima nona: Post resurrectionem, facto universo etc.

Prima pars habet duas. In prima 'parte agit de ordine, secundum quem iudicium illud dalitur. In secunda vero determinat de potestate et forma ipsius iudicis, infra distincliooe quadragesiraa octava: Solet etiam quaeri, in qua forma iudicabit Christus.

Priraa pars habet duas. In priraa parte deterrainat ordiDem iudicii quantura ad ea quae sunt de ipso iudicio. In secunda vero, quantum ad annexa, ibi: Cum autem in Evangelio legatur -. Pfima pars habet duas. In prima determinat ordinera temporis. In secunda ordinera dignilatis, ibi: Non autem solus

Ad intelligentiam praesentis distinctionis secundum duo, quae determinat Magister in ea, duo principaliter quaeruntur.

Prirao quaerilur de iudicanlibus et iudicandis.

Secundo de igne, qui praecedet faciem iudicis.

Ciixa priraum quaeruntur quatuor.

1 Codd. N aa In prima determinat de ordine iudicii, in secunda de forma et qualitate.

• Cod. B aUeram huius primae partis divisionem subiungit, qua tamen posila, ea quae immediate sequitur divisio superfluere videtur. Mox pro ordinem temporis edd. modum publihomines ibi non per operalionem daemonum, sed virtute divina tantum aeternis subiici cruciatibus. — Prae- Non < missa tamen auctoritas non id cogit sentire, quae, elsi asserat, tunc uec daemones daemonibus, nec homines hominibus praeesse, non definit tamen, an daemones praesinl hominibus ad torquendum. Unde quibusdam Dobw videtur, eos sic exstare hominibus lortores in poena, opiuii sicut exstiterunt incentores in culpa. Christus iudicabil; ubi ostenditur ordo eorum qui iudicabuntur, et in iudicandis adhuc erunt quatuor ordines.

Cum autem. in Evangelio legatur. Haec est secunda pars, in qua determinat ordinem quantum ad annexa; et quia quaedara antecedunt, ut praemissio Angelorum et ignis; et quaedam sequuntur, ut cruciatio damnatorum: ideo primo deterrainat, quae erunt illa quae praecedent iudiciura, et quis erit ordo, ostendens, quod advenluni Christi praeibunt Angeli, praeibit nihilominus ignis conflagratorius. Secundo, utrum ministerium daemonum in torquendo sit futurum post iudicium, ibi: Et solel quaeri, utrum in inferno etc. — Et sic hic duo tanguntur: primum est de ordine iudicii; secundum vero est de his quae annexa sunt, et maxime de illo igne, qui praecedit faciem iudicis.

Primo, quantum pertinet ad iudicantes, quaeritur, ulrum Apostoli iudicent.

Secundo, utrum iudicenl Angeli.

Similiter quanlum ad iudicandos quaei'unlur duo.

Primo quaeritur, utrum omnes iudicabunlnr.