Distinctio XLVII

Secundo, utrum indicabuntur Angeli. aa praemittuiit qui iudicabunt (nn iudicant) ct, edd. prose- quuntur: ermil enim in iudicandis ordines. 3 Edd. prosequuntur: ubi tertio quaeritur, utruni omnes iudicubuniur, tam boni quam mali. Qaarlo, utrum Angeli iudicabuntur. 1

Quanlum ergo ad primum proceditur sic, et quod Apostoli iudicent.

1. Matthaei decimo nono: Sedebitis super seduodecim etc. Si dicas, quod solum assistent et non indicabunt; contra: Matlhaei duode- Dominus, loquens de Apostolis, ludaeis dicit: iudices vestri erunt; Glossa ibi dicit, quod auctoritatem iudicandi.

2. Ilem, hoc ipsum oslenditur ratione: quia, solum iudicabunt comparatione, hoc non esset; mali enim iudicabunt comparatione, quod dicitur Matthaei duodecimo: Viri et regina auslri surgent in iudicio congenerationem hanc.

3. Item, hoc videtur: quia Dominus ideo dedit Filio, quia ipse, cum esset iustus, iudicaest tanquam impius, lob trigesimosexto: Causa quasi impii iudicata esl, iudicium causamque sed Aposloli, cum essent iusti, iudicati sunt impii: ergo et pari modo iudicabmit.

4. Item, quamvis Christus esset redemptor et noster, ipse tamen salutem animarum nobis praedicationeni Apostolorum dispensavit: ergo si debet gratiae respondere, videtur, quod simiper Apostolos proferat sententiam retributionis. CoNTRA: 1. Actuum decirao: Ipse est, qui conest a Deo iudex vivorum et morluorum: ipsi soli Christo debelur iudicium, non ergo

5. Item, iudex debet esse immunis a peccato, quo alterum damnal; sed solus Chrislus fuit omni contagione peccati: ergo ipsius solius iudicare. Item, quaeritur: quare magis Aposlolis atlripolestas iudiciaria quam aliis Sanclis, cum 1 Vers. 28: Sedebitis et vos super etc. — Seq. lociis est 12, 27, queiii exponens Hieroii. ait: « Ergo ipsi iudices erunt, non potestate, sod coinparalione; dum illi expuldaemonum Deo assignant, vos Beelzebub principi dae- Sin autem de Apostolis dictum est, quod et magis debemus, ipsi erunt iudices eorum, quia sodebunt in solus, iudicantes duodeciin tribus Israel (Matth. 19, Haec ultima verba respicit (ilossa ordinaria af)u<i Straet Lyranum sumta ex Beda, in Luc. II, 19. 2 Vers. 41. seq.: Viri Ninivilae surgent in iudicio cum geisla... Regina austri surget elc. 3 Vers. 17. dicatur Sapientiae terlio: ludicabunt Sancti nationes et dominabuntur?

Item, si omnes Apostoli habebunt potestatem iudiciariam, quare dicit: super sedes duodecim? quia secundum hoc, cum Paulus non fuerit de duodecim, videlur, quod ad ipsum non pertineat iudicare.

Item, cum non habeant potestalem super alias tribus quam super ti-ibus Israel, quomodo dicit: iudicanies duodecim tribus Israel? Solus Christus feret sententiam in iudicio; Apostoli autem eorumque perfecli imitatores sunt iudices ut assistentes iudicanti et a.pprobantes.

Respondeo: Dicendum, quod iudex in aliquo dicitur duplici ralione: aut quia ipsius est/erre.9ententiam, aut quia assistit ferenti, secundum quod aliqui iudices assistunt et quodam modo consulunt iudici principali. Qui ergo fert sententiam, ille est iudex principalis; et talis est solus Christus, sicut patet Matlhaei vigesimo quinto ubi exprimitur, quomodo fert senlentiam. Qui autem assistunt iudicanti etiam nomen et dignitatem iudicantis sortiuntur; et tales sunt viri perfecti, qui ultra opera necessitatis praeceptorum supererogaverunt perfectionem consiliorum; tales autem sunt Apostoli principaliler tanquam capila et eorum perfecli imitatores. Assistentia autem illa non erit ad consulendum, quia Dominus consilio non indiget; sed erit tanquam ad quendam honorem et appropinquationem ad iudicem, quam possumus appellare iuxta verbum Domini honorabilem confessionem.

5 Cfr. Rom. 2,1. soqq. — Edd. a peccato, ita quod ipse non committal quod in allero damnat.

Ralio aulem huius honorabilis confessionis memoria est perfectio supererogalionis; ratio autem finalis est ad condemnationem malorum ex vilae suae comparalione, et ad gioriara Christi per sententiae eius approbationem. Sententiam enira Doraini ut iustam approbabunt et malorum vitam sua comparatione condemnabunt.

Et ex his patent obiecta ad primam partem. Concedo enim, quod quidam dignitate iudicabunt, non lamen ut Chrislus. Raliones ad oppositum simihter patent; concludunt enim, quod ipsorum non sit ferre sententiam.

Ad illud vero quod quaeritur, quare magis Apostohs, et in duodecimo numero; patet responsio ex dictis: pcr Apostolos enim duodecim omnes viri

!. Iiidiciuni iiniversiile esse futui'um, constat per S. Soripturann et Symbola. — De congruentia duplicis iudicii cfr. Bonav., infra q. 4. De Christo iudice vide d. 48. a. I. — Anliqui Scholastici cuni Magistro, S. Bonav. (hic q. 3.), S. Thom. (locis cilt. quaestiunc. et art. 2.) communiter distinxerinit in hoc iudicio examen sive discussioneni sive disceptationem a prolatione sententiae, et contra paucos probabilius esse docuerunt, hanc disceplationem esse simul menialem el vocalem. — Supposita hao divisione, cum Magistro (hiu c. 3.) distinxerunt quatuor ordines iudicandorum; et sibi constantes quaestionem (infra q. 3.), utrum omnes sint iudicandi, solverunt distinguendo. — Kecentiores plures cum Suarez non admittunt praelatam distinctionem iudicandorum, unde infideles eodem iudicio disceptationis redarguendos esse dicunt. Agitur de re non magni momenti.

II. Quoad I. quaeslionem S. Thomas aliique magistri non tantum Apostolis, sed etiam perfectis eorum imitatoribus tribuunt quandam participationem iudiciariae potestatis, scilicet

Secundo quaeritur, utrum Angeli iudicabunt. Et quod sic, videtur.

1. Malthaei vigesimo quinto: Cum venerit Filius hominis etc.; ibi subiungitur de Angelis.

2. Item, primae ad Timotheum sexto: In adventu Domini nostri Iesu Christi; Glossa: «Veiiienlis cura Angelis». Idem habetur in pluribus locis et in textu et in Glossa.

3. Item, ratione videlur: quia Angeh nunquam perfecti intelliguntur, et per duodecim tribus universitas iudicandorum. — Sed cura septenario nu- AUa mero universitas designetur quare non dixit: in septenario numero? Et responsio ad hoc est, quia Resp in septenario notatur universitas, quae componitur ex tribus et quatuor. Isla in se ducta faciunt duo- decimura numerum. — Ratio autem, quare magisRaUo duodecim quam septera, duplex est: litteralis, quia ad Apostolos loquebatur, qui erant duodecira; sed mystica est, quia duodenarius est numerus abundans, parles enim eius superexcrescunt; et rursus, dividitur in duos senarios, in quo significatur perfeclio in duplici vita, scilicet in activa et contemplativa cum supererogatione consiliorura; et ista 'j est quae vindicat sibi iudiciariara dignilatem: ergo etc.! )er « honorariam quandam confessionem », ut etiam S. Thom. (hic q. 1. a. 2. quaestiunc. I; Suppl. q. 89. a. 1.) se exprimit, ita ut sententiam latam confirment et pronuntient. Idem in sequenti quaestiunc. sive art. tribus rationibus explicat, quare Plerique Lombardi commenlalores 1. et 2. quaestionem simul Iractant. In solvenda 2. q. S. Thom. consentit nostro auctori.

De 1. et 2. quaestione: Alex. Hal., 3. p. III. q. 2S. m. S. — Scot., hic q. I. n. 3. i. — S. Thom., hic a. 2. quaestiunc. 1-3; Suppl. q. 89. a. 1-3. — B..Mbert., hic a. 2. 3. 4. — Petr. a Tar,, de his et seq. q. hic q. 1. a. 2. — Richard. a Med., hic a. I. q. 6. — Dionys. Carth., de toto articulo hic q. 1.

II. Quaestiones 3. et 4. secundum supra dicta ab antiquis mngislris solvuntur.

De eisdem: Scot., hic q. 1. n. S. seqq. S. Thom., hic q. 1. a. 3. quaesliunc. 1-4; Suppl. q. 89. a. S-8. — B. Albert., hic a. S. — Petr. a Tar., hic q. I. a. 3. — Richard. a Med., hic a. 1. q. 4. 6. — Durand., hic q. 1. n. 7. peccant, ergo raagis sunt idonei iudicare quam Apo-! stoli: ergo si Apostoli iudicabunl, et Angeh,immo: multo forlius. ]

l. Uem, sicut se habent boni homines ad ma- j los, sic boni Angeli ad malos: si ergo boni homi- nes iudicabunt inalos, et boni Angeli debent iudicare j malos.

CoNTRA: 1. loannis quinto: Polestalem deditmi» ei iudicium facere, quia fUius hominis est; sed d. 2. q. 4. scholion, ubi phua de antiqua circa numeros doctrina cxliibentur.

Angeli non communicant in liumana nalura: ergo nec in iudiciaria potestate.

2. Item, exsecutor sententiae non dicilur esse iudex, sed minister; sed Angeli sententiam exsequentur, quia mittenl in caminwn ignis, Matthaei decimo tertio: ergo etc.

3. Ilem, potestas iudiciaria data est Apostolis, quia iudicati sunt, et Domino, et quia, vita eorum comparata malis, ipsos ostendunt reprobos; sed neutrum est in Angelis: ergo etc.

Ludiciaria polestas non est in Angelis

nisi ratione approbationis.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut diclum est, iudiciaria potestas triplici ex causa dicitur esse communicata Aposlolis, scilicet ratione comparationis, approbationis sententiae et lionorabiiis confessionis. Ratione comparalionis iudicium erit iiominum malorura et bonorum; approbationis, non hominum

Terlio quantum ad iudicandos quaerilur, utrum omnes iadicabunlur, tam boni quam mali. Et quod omnes homines, videtur.

1. Secundae ad Corinthios quinto: Onines astabimus ante Iribunal Christi, ut recipiat unusquisque etc.

2. Item, Isaiae quadragesimo quinto: Egredietur de ore meo iustitiae verbum; et mihi curvabitur omne genu: ergo si hoc est in iudicio, patet etc.

3. Ilem, Sancti, qui modo sunt in bealitudine, in die iudicii iudicabuntur, et mali, qui in inferno: ergo et omnes.

4. Item, alia ratione videtur: quia iudicium fiet ad manifestationem divinae iuslitiae: ergo si iustitia Dei ibi potissime manifeslalur, ergo quantura ad bonorum tantum, sed hominum et Angelorum; honorabilis confessionis, perfectorum lantum. Unde dicendum,qu()d proprie loquendo, iudiciaria potestas non erit in Angelis; si autem dicalur in eis essBj intelligendum est ralione approbalionis.

5. 2. Auctoritates autem illae, quae dicunt, quod Dominus veniet cum Angelis non sunt intelligendae, quod veniat cum Angelis iudicanlibus, sed ministrantibus.

6. Ad illud vero quod obiicitur, quod magis debelur Angelis, quia sunt sinepeccato; dicendum, quod haec non est ralio comparandi iudiciariam poleslatem, sed magis ipsa perfectio, quia perfecerunt consilia et sunt conformes Chrislo in natura perfecta.

7. Ad illud quod obiicitur ultimo, dicendum, quod potest concedi, quod angeli mali iudicenlur comparatione bonorum, sed non debet concedi, quod homines. — Vel dicendum, quod illam comparationem faciet supererogalio; et illa iterum comparatio fiet his qui possent sibi videri boni esse, quod non est in malis angelis. omnia merita et omnes merentes. Sed non est creatura rationalis, quae non sit digna bono, vel malo: ergo omnes debent iudicari.

CoNTRA: 1. Videtur, quod «M/to &o?u debeat iudicari, quia loannis tertio dicilur: Qui credit in eum non iudicatur; et rursus quinto: In iudicium non veniet elc.

± llem, saltem videlur, quod non iudicentur boni perfecti, quia iudicantis non est iudicari, sed iudicare; et viri perfecti in die iudicii erunt iudices: ergo etc.

3. Ilem, quod nullus infidelis, videtur: quia loannis tertio'-': Quinon credit iam iudicatus est; sed qui iudicalus est, iterum non debet iudicari: ergo etc.

4. Item, videtur, quod nullus parvulus: quia s Vidc scholion ad praecedentem quaest.

3 Vers. 10: Omnes enim nos manifestnri oporlet ante tribunal Christi, ut referat unusquisque propria corporis, prout gessit, sive bonum, sive malum. Rom. U, 10: Omnes,enim stabimus ante tribunal Christi.

parvuli nihil boni nec mali operati sunt nec meruerunt nec in igne cremabuntur: si ergo iudicium est secundum merila et ad poenam ignis, vel gloriam; palet etc.

c 0 N c L u s I 0. iudicio collationis meriti ad praemium iudicahuntur omnes, iudicio discussionis non omnes, iudicio condemnationis tantum mali.

Respondeo: Dicendum, quod iudicium dicilur tripliciter, scilicet communiter, proprie et approprmte. ludicium communiter dicitur collatio manifesta merili ad praemium. ludicium proprie dicitur discussio meritorum et prolatio cuni quadam discussione et sententiae defmitione-. ludicium appropriate

Quarto quaeritur, utrum Angeli iudicabuntur. Et quod sic, videtur.

1. lob quadragesimo loquitur de Behemolh:

eius frustrabitur eum, et cunclis videntibus, praecipitabitur: ergo in conspectu omnium iudicabitur: ergo et alii daemones pari ratione.

2. Item, primae ad Corinlhios sexto: Nescitis, quoniam Angelos iudicabimus? Si ergo Angeli iudicabuntur a servis Christi, multo magis ab ipso Christo.

3. Item, daemones plus haJDent de stalu viatoris, quam habeant homines damnati, quia possunt demereri et peccare: ergo magis indigent iudicari quam homines.

4. Item, daemones sunt participes nobis in culpa, ergo et in poena et ignoniinia; sed hoc erit potissime in iudicio: ergo sicut erunt in eodem supplicio, ita debent iudicari in eodem iudicio.

Contra: I. loannis decimo sexto: Princeps huius mundi iam iudicatus est; sed Deus non iudicat bis in id ipsum: ergo etc.

2. Uem, illi soli iudicabuntur, contra quos fertur senlentia; sed sententia sohim dabitur contra dicitur ipsa condemnatio; unde iudicatus dicitur condemnatus.

Primo igitur modo omnes iudicabuntur, quia omnes convenient, et patebit, quomodo Deus omnibus retribuet secundum merita; et hoc est quod dicit Apostolus: Omnes manifeslari oportel. — Secundo modo, prout dicitur iudicium discussionis, non omnes iudicabunlur, sed erunt quatuor ordines, sicut distinguit beatus Gregorius, et Magisler ponit in lillera — Tertio modo, secundum quod dicitur iudicium condemnationis, iudicabuntur maii solum; et istud iudicium incipit in praesenli per excaecalionem in infidelibus et per exspoliationem in daemonibus et consuminabitur in fuluro. Unde iudicium non ilerabitur, sed consummabilur. — Et sic patent omnia homines, non contra daemones, sicut patet Matthaei vigesimo quinto: Ite maledicti etc.

3. Ilem, quod est certum non est afferendum in dubium; sed certum est, daemones esse damnatos, cum de caelis proiecli sinl: ergo non debent araplius iudicari.

4. Ilem, sicut mali homines exspectant iudicium, ita et boni: ergo si daeraones exspectant iudicium, pari ratione et Angeli sancti. Sed sancti Angeli habent totam gloriam suam: ergo etc. Daemones iudicabuntur iudicio condemnalionis, sed non diseussionis.

Respondeo: Dicendum, priori distinctione supposita, quod daemones iudicabuntur iudicio condemnationis, sed non discussionis. — Ratio aulem condemnationis venit tum ex parte iustitiae Dei, tum ex parte gloriae Christi, lum ex parte meriti, tum ratione consummationis supplicii. Ex parte iustitiae Dei: quia, sicut iudicium hominum universale fiet, ut Dei iustitia omnibus clarescat et appacabiluv codd. E V praemittunt princeps daemonum, cod. U princeps omnium, cod. L princeps.

; sic iudicium angelorum et condemnalio fieri de- — Ex parte gloriae Chrisli: quia Ciirislus de diabolo et iudicalus fuit a membro et ad snggestionem eius; ideo debet auctoriiudicialem super ipsura accipere. — Ex parle quia enim participes fuerunt culpae humadebent et participes esse contumeliae et poenae. Ex parte supplicii consummandi: sicut enim homines exspeclant iudicium vel ad consumgloriae, vel poenae; sic et daemones iunon debent evadere; ut si quid poenarum deest, suppleatur plene. Unde involventur sicum damnatis et simul incarcerabunlur, ac per ad iudicium deducenlur et iudicabuntur, sicut ostendunt. 1. 2. Ad illud ergo quod obiicilur, quod iam

Consequenter quantum ad secundam parlem diquaeritur de igne, qni praecedet faciem per quem fiet conflagratio. Et circa hoc quaequatuor. Primo quaeritur de eius quidditate.

Quantum ergo ad primum proceditur sic, et quod ille ignis sit elementum:

1. Quia dicilur Genesis secundo: Requievit die seplimo ab omni opere; Glossa et Sancti quod hoc inlelligitur « quantum ad pronovarum creaturarum »: ergo videtur, tunc noii producat ignem novum.

2. Ilem, ralione videtur: quia « nalura non per plura quod potest facere per pauciora », mullo fortius nec Deus; sed lotum potest fieri istuni: ergo etc.

3. Ilem, ratione ostenditur per simiie: quia est purgatio mundi per aquam; et illa aqua 97S ad bonos, sed non omnino. Ideo oportet, tunc eius iudicium consummari, sicut prius de infidelibus tactum est.

4. Ad illud quod obiicitur, quod non est afferendum in dubium % quod est cerlum; dicendum, quod non adducetur in dubium, sed quod certura est cerlius faciet esse Deus et confirmabit; nec est tanlum ad certificandum de culpa, sed etiam ad consummandam poenam.

5. Ad illud quod obiicitur de Angelis bonis, dicendum, quod Angeli boni iudicabuntur iudicio retinbulionis; consummabitur enim gloria in ipsis saltem quantum ad accidentale praemium, et cessabit ministerium. Et sic patel totum.

Secundo, de virtute.

Tertio, de extensione.

Quarto, de ordine ignis illius ad ea quae fient in iudicio. Don fuit de novo creata nec alterius nalurae quam aqua, quae dicitur elemenlum: ergo etc.

4. Item, Augustinus de Civitate vigesimo dicit: « Figura huius niundi mundanorum ignium conflagratione peribit, sicut factum est aquarum inundatione diiuvium »: ergo si ignis niundanus est ignis, qui est de mundi conslilulione, et hic est ignis ele-. mentum; palet elc.

CoNTRA; 1. Nihil se ipsum purgat; sed ignis elemenlum purgabitur illo igne et consumelur, sicut dicil Glossa secundae Pelri tertio quod « maximus ille ignis quatuor elementa consumet»: ergo elc.

2. Item, isle ignis lotum elementorum ambitum Hexaem., qui eliam ab ipsa Glossa alleganlur. Cfr. Beda, Comment. in Gen. 2, 2, et de Sex Dierum creatione (inler opera Bedae), c. de Die septima (in recapitulatione sex dierum).

circuibit; sed iiic ignis elementum liabet particularem situm: non erit ergo ignis elementum.

3. Item, illius ignis erit ascendere, sicut dicit Glossa Bedae,. quod « lantum ascendet, quantum aqua diluvii »; sed si esset ignis elemenlum, cum spliaera eius sit sursum, eius esset descendere: ergo elc.

4. Praeterea, esto quod descendat, aut aliquid subintrabit locum eius, aut nihil. Si aliquid, quaero: quid? Non est dare. Si nihil: ergo vacuum erit, ergo etc.

5. Item, cum finalis purgatio sit perfecta, videtur, quod non tantum debeat fieri per elementum unum, sed per omnia quae habent naturam purgandi: ergo si aqua habet purgandi naturam, videtur elc.

luKta lioc quaeritur: quare prima purgatio fuit per aquam, et secnnda erit per ignem? Confl.agraiio haec fiet ab igne elementari, non de novo creato, sed muUiplicato virlute Dei et undique congregato.

Respondeo: Dicendum, quod aliqui voluerunt 1. dicere, quod ille ignis erit ignis elementum; nec mirum. Ignis enim modicus, apposito combuslibiii, augelur in inlinitum se multipiicando; sic eliam modo faceret ignis ille, nisi impediretur; sed si vigoraretur eius vis, sicut fiet in iudicio, totum polerit consumere et purgare, nec oportet novum ignem creare.

Sed quia videntur Sancli dicere, quod ignis ille non tantum descendet, sicut pluit Dominus super Sodomam sed quia magis ascendet; ideo dicunt alii, quod erit alius ignis, non creatus, sed virlute corporum supercaelestium in inferioribus generatus; ex confractioue enim et multiplicatione radiorum ad speculum concavum generatur ignis propter subtifiationem aeris circumstanlis; similiter ad urinale plenum aqua. Et quamvis oporteat ad hoc, quod ignis per huoc modum generetur, fieri aggregationem radiorum;non oporlet, specnlis concavis mundum impleri, sed alio modo ad nubes concavas, sicut scit disponere divina providentia, poterit ignis omnibus his inferioribus generari. — Qaod hoc non Sit possibile, vel etiam primum non dico; sed stultum est hic aliquid fingere, sed Sanctorum auctoritatibus innili oportet.

1 In II. Pelr. 3, 10. CIY. Iiic lit. Magistri, c. 4. — De sphaera ignis vide tom. II. pag. 32 1, nota i. verba Averrois.

2 Aristot., II. de Anima, text. 41. (c. 4.): Ignis enim augmentum in inflnitum abit, quousque fuerit combustibile. — Immediale post pro sic [codd. M X sicut, codd. S U et] etiam modo edd. ergo etiam taliter.

3 Gen. 19, 24. — Vat. superius post non tantum addit ascendet, sed magis, ct liic omittit sed quia magis ascendet. Inferius pro confractione cod. aa reflectione.

Et ipsi non aperte determinant, quis sit ille opic.a ignis; tamen excellens doctor Augustinus dicit, quod « fiet mundanorum ignium conflagratione, sicut factum est aquarum inundalione diluvium ». Ideo huic auctoritali innitendo dico, quod sicut in diluvio non sunt novae aquae creatae, sed eaedem ipsae mulliphcatae sunt, et hoc operante adiutorio superiorum corporum, per quae facta est elevatio vaporum; sic etiam credo, quod non solum ignis, qui com est in sphaera sua, sed omnes ignes, et qui in terra el super terram et sub terra sunt, concurrent ad illam conflagrationem, sicut videtur velle Auguslinus. Et bene concedo, quod virtus superiorum corporum conciirret ad ignis inultiplicationem et actionem. — Concedendae sunt igilur rationes probantes, quod non creabitnr novus ignis; sed ex eis sots non habetur, quod solum per ignem, qui est in sphaera sua, fiat.

1. Ad illud quod obiicilur in contrariuin, quod soi;

posil nihil purgat se ipsum; dicendum, quod habet instan tiam in igne; hoc etiam habet instantiam in duobus corporibus, quorum ullimum per conflagrationem et confractionem purgatur.

2. Ad illud quod obiicilur, quod totum ambilum circuibit; dicendum, quod tunc ignis diOundetur et multiplicabitur et a sursum et deorsum.

3. Ad illud quod obiicitur, quod descendet tunc; dicendum, quod ascendet respeclu ignis, qui est in terra, et descendet respetlu ignis, qui est super terram.

4. Quod obiicit, quod vacuum erit; dicendum, quod non descendel mntando locum, sed agendo et immulando secundum virtutem.

5. Ad illud quod quaeritnr: quare fit tuncper Adi ignem tantum? dicendum, quod ratio est ex parte Dupl purgationis hominum a peccato et a parte purgationjs mundi. Ex parte purgationis hominum, quia,Prin sicut in principio ardor regnavit concupiscentiae, j sic in senectute mundi frigus avaritiae; refrigescet Ji enim caritas mu/to?'UJi2"; et ideo, quia purgatio de- 1 bet fieri per contrarium; sicut purgatio ardoris con-; cupiscentiae facta est per aquam, sic purgatio frigoris malitiae et avaritiae fiet per ignem. — Alia ratio secn est ex parle pnrgationis mundi, quia i!la fuit ad delendum hominem velustum et novos liomincs pro- I creandos; haec autem erit ad totnm meliorandum i et in melior-em faciem commutandum; el quia ignis urit et subliliat, aqua non: ideo haec in igne erit diluvium vero non in igne fuit, sed in aqua.

I. Innixi pluribus s. Scriplurne lexliljiis et perpetua Palnim ilagrandum, purgandum et innovandum pcrigncni, ct quideni per ignem non metaphoricum (ut pauci dixerunt), sed realem, immo probabililer eiusdem speciei cum nostro igne. Praeter quaestiones a S. Bonav. solutas a magistris cuni S. Tlioma aliae plures de origine, effectibus et exlensione liuius ignis posilae et secundum quandam probabilitatem, scd non ab omnibus eodem modo, solulae sunl. Unde Scot. hic breviter et sobrie potius de hoc quod (leri possit, quam de facto determinando inquirit. — Mirum videri nemini debet, quod Scholaslici in his quaestionibus solvcndis appiicaverunt principia ad physicam ct aslronomicam scienliam speclanlia, qualia communiler illa aetate recepta erant; attamen plura horum nunc, disciplinis experimcntalibus non parum mutatis, obsoleta sunl. — Communius cura S. Thoma schola docebat, conflagraiionem purgativam non ascensuram ultrn regionem terrae vicinam, nec consumturam esse quatuor

De virtule huius ignis, lutum Secundo quaerilur, utriuu virlus illius ignis sit naturalis, vel supra naturam. Et quod sit naturalis, videlur:

1. Quia, sicut aqua inundans naturaliter delevit sic ignis consuraet omnia; sed virlus illius aquae fuit naturalis: ergo et luiius ignis.

2. Item, ignis per naturam natus est inultiplicare et purgare et subliliare, ntpatet: ergo si lalis erit virtus illius ignis, patet etc.

3. Ilem, si detur ei virlus supra naluram. aut est spiritualis, aut corporalis. Non spiritualis, ut videtur, quia virlus spirilualis non debet esse in corporali subiecto, et Deus nihil facit per miraculum, quod non sit congruum. Si corporalis, quaerilur: quare illani modo non habet?

Contra: 1. Effectus iste, qui dicitur mundi conflagratio et terminatio, est supra naturam: ergo virtus, a qua est, est supra naturam.

2. Item, si fiat per ignem, qui est naturale elementum, necesse esl, illum descendere; sed ignis naturaUter ascendit: ergo quod descendat, est per virtutem supra naturam.

3. Item, ignis ille habebit virtutem meliorandi corpora mundi; sed hoc non potest ignis iste: ergo etc. Si dicas, quod immo polest subtiliando; conm: ubi est subtilialio, et rarefactio; ubi rarefacorporibus nostris corruptibilibus congruunt, alque ipsam substanliam timc habere eas qualitates, quao corporibus immortalibus mirabili commutalionc conveniunt, x ut scilicet mundus in melius innovalus apte accommodejiir hominibus etiam carno in raelius innovatis». Cfr. ibid. c. 18. — Superius vo mundi codd. et ed. I fiominis. elementa illa aelato recepta quoad substantiam ct qualitates eorum proprias.

De I. 2. et 3. quaeslione: Scot., liic q. 2. — S. Thom., — Petr. a Tar., hic q. 2. a. 1.2. — Richard. a Mcd., hic a. 2. q. 1-3. — De toto art. Durand., liic q. 3; Dionys. Carlh., hic q. 2.

II. In i. quaestione solvenda cliam S. Thom. (locis cilt. a. 3, et Suppl. n. 7-9.) distinguit conllagrationis iniliiiiii Qi aliquem actum subsequentcm, scd alilor quoad ipsos eiusdem effectus ac S. Bonav. Dicit enim, « quod ista connagralio quoad purgationem mundi iudicium praecedet; sed quoad nliqucm nctum, qui scilicet est involverc malos, iudicium sequctur ». fit de loco Auguslini, cui innititur S. Bonav., dicit, quod illo « non loquitur delerminando, sed opinando » (ibid. ad I.). Iluic opinioni favcnt B. Alberl., Richard. a Mod., Durand. mulliquo posteriores.

lie 4. quaesliono praeter laudatos: B. Alberl., hic a. II. — Petr. a Tnr., loc. cit. a. 3. — Richard. a Med., loc. cit. q. i. naturalis, an siipra naturam. ctio, de necessitate est maioris loci occupatio: ergo si ignis ille cetera elementa rarefaciet. necessario oportebit, maioreiu locum occupari: ergo oportebit firmamentum cedere, vel frangi.

c 0 N c L u S 1 0. Ignis conflagralionis quoad initium cl consummationem aget virtute supernaturali, sed quoad progressum virtute naturali.

Respondeo: Dicendum, quod aliqui fuerunt, qui dixerunt, quod ignis conflagratio agit virtute naturali, et quod aquarum inundatio fuit virtute naturali. Potuerunt enim corpora iiabentia effectum super bumidam concurrere sic in unum signum, ut tanta fieret vaporum elevatio et multiplicatio bumorum; sic dicunt, quod sidera babentia virlutem inflammandi et corpora recipienlia impressionem cursu naturali concurrere poterunt, ut tantus ignis aggregetnr, qui totum consumat, totum purget et subliliet et in meliorem facieiu restitual. — Sed haec positio temeritatis est, illud quod omnino a divina providenlia et in sola Dei voluntate deteriuinatum est, quae respicit numerum electorum et merila personarum, ponere in cursibus siderum.

3 Cfr. II. Petr. 3, 12. seq. — Mox voci ignis edd. praomittunt naturalis, et subindo omitlunt nbi rarefactio. In finc arg. pro cedere Vat. cadere.

Ideo esl secunda posilio, quod est omnino a vii'tute supra naluram; et in Dei miraculis non est quaerenda ralio naluralis. — Et haec positio stolida est. Quare enim per ignem magis lit quam per aliud corpus, nisi sit virtus in igne, quae illi congruat operalioni?

Et ideo via media esl eligenda, et ponendum est, quod est loqui de ignium conflagratione quana virtute supra naturam est. Quod enim ignis sic agat novo et insolito modo, cetera consumendo et sic se multiplicando, hoc non esset,nisi aliqua virtus nova assisteret; quae aulem sit illa,ipse Dominus novit. — Quantum autem ad progressum, qui ut purgata sint incorruptibilia, ipsorum qualitates mutare, hoc esl supra naturam. — Raliones igitur probantes, quod sit secundum naturam, procedunt via media, sicul patel quantum ad actum combustionis, purgationis et subtiliationis.

Tertio quaeritur de illius ignis exlensione.

1. Super illud secundae ad Thessalonicenses primo: Jn flamma ignis dantis vindictam; Glossa: « Praecedet ignis in mundo, qui tantum ascendet, quantum aqua in diluvio ».

2. Itera, Beda super illud secundae Pelri tertio: Unus dies etc.; Glossa: « Tanlum ascendet ille ignis, quanlum aqua altior super omnes monles».

3. Item, ratione Aqxy: quia purgatio illa est propter peccatum, ergo debet se solum extendere ad habitationem peccantium; sed hic est aer caliginosus, qui constat quod non est super omnes montes plus quam quindecim cubilis: ergo etc.

4. Ilem, ille ignis non exlendet se secundum lotam virtulem, sed secundum divinuin imperium;

' Edd. quae magis illi congruebal.

1. 2. Ad illud quod obiicitur in contrarium, quod sit supra naturam; verum est quanlum ad inchoationem, ut probat prima ratio;et quanlum ad co'rt5!«mma<<o?ie?n, ut sequens Intelligendum tamen propter ralionem, quod in agendo et multiplicando naluraliter ignis descendit, uhi habet materiam praeparatam; exemplum patet, si candela exstincla supponatur accensae.

2. Ad illud quod obiicitur, quod non erit suhtiliatio; dicendum, quod suhtiliatio dicitur dupliciter: aut per dilatationem et rarefactionem, et tunc corpus subliliatum occupat maiorem locum; aut per depura.tioneni et separationem puri ab impui'o, et hanc subliliationem facit ignis, quando res purganda includitur in vase forti; quemadmodum faciunt opifices alchimiae, qui dicunt, quod totum potest ibi subliliari et depurari, ut veniat ad naturam quinti corporis; et tunc faex tendit ad fundum, et subtile snpernatat. Per hunc modum in proposito erit, quia caelum erit vas contentivum elementorum; et ideo depurabunlur, et faex elementorum ibil in infernum sed divinum imperium noluit, quod ultra procederent aquae quain quindecim cubitis super montes: ergo simililer videtur de igne; aut si non, quare non?

Gontra: 1. Videlur, quod ullra usque ad caelos:quia dicilur secundae Petri ultimo: Caeli ardentes solventur: ergo si solvenlur illo igne, videtur, quod ascendet usque ad caelum.

2. Item, videtur, quod saltem usque ad sphaeram elementorum ullimam, quia dicit ibi Glossa, quod « quatuor elementa ille maximus ignis absumet ».

3. Item, ratione videtur: quia ille ignis habel virlutem innovandi: ergo si omnia corpora innovabuntur, scilicet caelestia et elementaria; patet etc. Superius post extensione cod. S addit: Et quod ianium ascendit, quanlum aqua in dilumo, videtur.

conflagrationis non ascendet ultra spatium continens elementa, non usque ad sidera, plus tamen, quam aquae diluvii ascenderunt. Respondeo: Dicendum, quod, ille ignis ascentantnm, quanlum durant corpora consumtibilia passibilia; et quia « corpora caelestia non sunt realienae impressionis'», dico, quod quantum spatium continens elementa, ascendet flamma ulterius non procedet; unde dico, quod non ascenad sidera, plus tamen ascendet quam aqua Ad obiecta vero dicendum, quod duplex est: una, quae fit a foeditate peccati, alia a velustate corruptionis. Dico ergo, quod foeculpae se extendit per aerem caliginosnm, quod in ipso aere sit peccatum, sed quaedam contrahitur in loco ex peccato, ct etiam sacrificiorum idolorum quodam modo est aer et quantum ad istam purgalionem tantuni qnanlnm aqua diluvii. — Alia purgatio est vetustato corruptionis sive naturae corrnptae, et est in ceteris elementis, quae debent esse inpost resurrectionem; et quantum ad

Quarto quaerilur de ordine istius ignis ad ea fient in iudicio, et quaeritur, utrum ille ignis iudicium, aut sequatur. Et quod praecevidetur:

1. Per auctoritatem Psalmi: Ignis ante ipsum etc. Auctoritates Aristotelis elc. (impressne ISOi Coloniae) in Meteor. c. i: « Corpoi'ii caele.stia motu suo genernnl caloin istis inrerioribus, ipsa tamen non recipiunt peregrinas, e. extraneas impressiones; quia calefieri non possunt ». Idem ibid. in I. de Caelo et mundo, texl. 20. seqq. In Latino-Arabica II. de Caelo et mundo, text. 3: Caelum est corruptibile neque generabile neque recipiens passioetc. Cfr. tom. II. pag. 3S0, nota 2. 2 Cod. S addit quia, cod. a secunda manu (luod. Val. subslituit H pro sed, paulo superius cum ed. I subslitulo [nonnulli codd. quodj pro non quod. 3 Cfr. supra pag. 976, nota 8. — Pro sive naturae corplures codd. sive corruptibiliiale. Inferius pro rationes purgationes, et codd. E FG oppositiones (plures alii codd. ed. 1 opinionesj pro obiectiones. hanc ascendet usque ad ultimum spiiaerae ignis. — Et secundum has duas rationes solvunlur obiectiones factae de purgatione.

2. Ad illud quod obiicilur de innovatione, d icendum,quod duplex est innovatio: uno niodo per abiectionem, alio modo per additionem. cl meliorationem. Primo modo est in corporibus elemenlaribus, in quibus purgabuntur qualitates corporales; secundo modo in corporibus caelestibus, quibus augebitur Inraen. Prima innovatio est per operationem ignis, quae abiieit et purgat; socunda sine.

3. Ad illud vero quod dicit beatus Petrus, quod caeli ardentes solventur: dicendum, quod boc non est intelligendum de illis caelis, qui sunt iacorruptibiles et non corrumpentur; sed intelligendum de caelo aereo et igneo, et haec vocat Scriplura caelos, secundum illud Matthaei decimo tertio: Volucres caeli comederunt illud. — Similiter, si inveniatur, quod stellae cadent de caelo; inlelligitur de caelo aereo; et stellae voranlur ibi a simili, quia habent similitudinem slellarum et secundum vulgarem opinionem dicunlur stellae cadere, quoniam a superius descendunt; et Scriptura conformat se modo communi loquendi. Tunc autem maxime fiet talis impressio, quia ignea qualilas abundabit; et hoc faciet Dominus ad terrorem peccatorum.

4. Item, Isaiae uUimo: Dominus in igne veniet; sed adventus est ante iudicium: ergo et ignis ante iudicium praecedet.

5. Item, ratione yidelnr: quia ille ignis purgabit electos, sicut dicitur in Malachiae tertio: Ipse sedebit conflans et emundans argentum; sed in pag. 332, nota i. Cfr. etiam hic lil. Magistri, c. l. — Pro el haec vocat edd. quos vocat.

6 Malth. 2i, 29. — Augusl., XX. de Civ. Dei, c. 24. n. 1: iam ot illud quod scriptum est, stellas de caelo esse casuras, praeter quod potest mullo probabilius ct aliter inlelligi, magis ostendit, mansuros e.sse illos caelos [superiores, in quorum flrmamenlo sunt.sidera]; si tamen stellae inde casurae sunt, cum vel tropica sit loculio, quod est crcdibilius, vel in Jsto imo caelo futurum sit, ulique mirabilius, quam nunc fit. Alex. Hal., S. p. III. q. 25. m. I. a. I. docet, dupliciler hoc verbum posse intelligi: prinio secundum Uabanum quanlum ad mutationem luminosilatis in obscurilatem, quo scnsu dicitur Marc. 13, 23: Et stellae caeli erunt decidentes i. e. suo lumine privabuntur (cfr. Beda, in hunc loc); secundo quantum ad apparilionem, sicut videtur nunc vapor ascendens inflammatus cadere ad modum stellae; sic eliam tunc, elevatis vaporibus et inflammatis, perius codd. communiler substituunt a sub vel nsstib, ac pro

' iudicio necesse est quod omnes electi praesentenlur iudici purgali et emnndati: ergo etc.

CoNTRA: 1. Augustinus de Civitate Dei vigesirao iu fine posuit ordinem illorum quae erunt in iudicio, et dicit, quod « conflagratio eril posl iudicium ».

2. Item,.ugustinus dicit: « ludicatis impiis et in aeternum ignem missis, figura liuius niundi mundanorum ignium conflagratione perjbit ».

3. Item, constat, quod secunduni quod dicitur primae ad Thessalonicenses quarto Dominus inveniet multos vivos: Deinde nos, qui vivimus etc: ergo constat, quod ignis conflagrationis, cum lotum consumat, non praeibit

k. Iteni, ignis conflagrationis est ordinatus ad innovationeni, ita quod purgando innovat; sed innovatio sequitur iudicium, ut patet Apocalypsis vigesimo prinio: ergo etc.

c 0 N c L u s I 0. Alius ignis, sioe alius effeclus eiusdem, praecedetiudicium el purgabil electos, alius vero sequetur et purgabii mundum et landem cruciabil damnalos.

Respondeo: Ad hoc respondere voluerunt quiet daM distingueudo iudicium, dicentes, quod est iudi- 1. pj definilionis, et illud praecedet ignem, quia ante dabilur sentenlia contra malos, quam veniat ignis; et est iudicium exseculionis, et istud sequilur ignem, quia reprobi illo igne involvenlnr et ad infernum deducentur. — Sed haec responsio non potest stare, quia Augustinus dicil, quod « iudicatis

In parte ista sunt dubitationes circa litteram, et primo quaeritur de hoc quod dicit, quod illi saltem verba iudicis audieni, qui saltem fidem verbo tenuere. Videtur enim falsum dicet'e: quia qui fidem habuit et non fecit quod fides dictavii, gravius pecimpiis et in aeternum ignem missis, figura huius mundi mundanorum igniura conflagratione peribit ».

Alii respondent distinguendo duplicem effectum huius ignis, scilicet purgare et innovare: ratione purgaiionis praecedit, ratione innovationis sequitur. Et secundum hoc solvunt raliones ad partes oppositas. — Sed nec istud videtur stare posse, quia ignis purgando innovat; unde effectus isti sunt coniuncti et indivisi; el ideo, si natura se habeant secundum ordinem, tamen tempore sunt simul.

Et ideo potest dici, sicut dicit Glossa super illud Malachiae tertio: Purgabit filios Levi: «Duos ignes leginius futuros: unum, qui purgabit electos et praecedet iudicium, alterum. qui reprolws cruciabit ». Secundum hanc Glossam dicendum, quod sive dicantur duo ignes quantum ad substantiam, sive duo ratione duorum effectuum, dicendus est futurus ignis in mdixcw 3.i electorum purgalionem, imz debet uniuscuiusque opus probari et purgari in igne, ul lolaliter sislantur mundali in conspectu Dei; et hic praecedet faciem iudicis et purgando amicos, inflammabit in circuitu inimicos. Est etiam ignis futurus ad purgaiionem mundi et eius innovalionem; et iste, ut dicit seqnetur iudicium et exuret faciem mundi et purgabit et demum reprobos cruciabit. — Concedendae igitur sunt rationes probantes, quod aliquis ignis praecedet iudicium.

Quod vero obiicitur, quod nuUus praecedat, quia Dominus inveniet multos vivos; dicendum, quod ille ignis erit ad purgationem electorum, non ad consumlionem; et ideo, sicut tres pueri in camino ignis ardentis divina sunt virtule conservari illaesi, sic liel iii illo igne, qui eos purgabit. cavit, sicut dicitur secundae Pelri secundo; similiter Lucas: Facta sunt novissima hominis illius peiora prioribus: ergo ipsi sunt minus digni: ergo nec verba iudicis debent audire, sicut nec infideles.

Respondeo: Dicendum, quod sicut Ecclesia iudicat illos quos aliquando regeneravit unda baptiius, qui emendabit cos qui supcraedificaverunt lignum etc. — Supci'ius pro si natura cod. L etsi natura.

aliquo modo sunt faeli de Ecclesia; ila sponsus Ecclesiae filios, ut ostendat, eos falso gestasse characlerem. Unde quia de aliis satis apparet, quod a Dei regno sinl excludendi propter defectum signaculi Christi; hos necesse est argui, ut pateat, eos falso signaculum Christi geslasse.

Quod obiicitur, quod minus merenlur; dicendum, quod credentibus prodest ex parte credidisse pro tempore, quo fuerunt in fide, pro alio autem tempore nocet; et pro prinio lempore, quia habuerunt assensum et crediderunt verbo Dei, merentur audire verbum Dei; sed quoniam in bono coepto non permanserunt, ideo verbum eruditionis convertitur eis in verbum redargulionis.

llem quaeritur de hoc quod dicit, quod ministerio Angelorum non est duhitandum illa fieri. Videtur enim male dicere: quia Angeli sunt nobiles ministri et quasi filii in curia Dei; sed non decet, torlorum officium committi fiho sive filiis aut nobilissimis principibus: ergo videtur, quod nec ministerium mittendi malos in ignera.

Respondeo: Dicendum, quod ahud est deducere tormenta, aliud est in ipsis tormentis cruciare. Primum non est tortorum, sed nobihum ministrorum, qui assistunt regi ad eius iussa complenda; unde non dicitur, quod Angeli sancli torqueant in igne, sed producent et mitlenl in caminum Et sic patet illud.

Uem de hoc quod dicil, quod veniente ad iudicium Domino, emitletur vox illa; quaeritur de

Cap. I.

Be fornia iudicis.

Solet eliam quaeri, in qua forma Christus iudicabit. — In fonna ulique servi iudicabil, quae omiiibus » Idem dub. solvunt S. Tliom., Pmr. a T;ir. ct Richard. a Med., hic circa lil.

' Edd. pro in ipsis substiUiuiil impios. Subinde pro regi s Matth. 13, 42. et 50: Et mittent eos in cuminum ignis. — Cfr. de hoc dubio S. Thom. et Pelr. a Tar., hic circa lit. illa voce: quare Dominus istorum trium ministerium praemittit, scilicet igttis, Angeli el vocis, cum totum solo nulu possit facere?

Respondeo: Dicendum, quod Deus in prima conditione condidit substantiam spiritualem, corporalem et mediam, et omnibus communicavit et dedit potentiam. Ut ergo ordo servelur in rebus, el ostendatur virtus creaturae coUata, et amplius, virtus lUa ostendatur a Deo; voluit Dominus, ministerium creaturarum sibi deservire, et iterum crealuram angelicam, corporalem et mediam, Unde fiet ad ministeriura Angeli, ad actionem ignis, postremo ad nutum et vocem Christi hominis; et vox aliquid corporale habet, nihilominus aliquid spirituale

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicil: Quibusdam videtur, quod sint tortores in poena, sicut fuerunt incentores in culpa. Videtur enim maie dicere,- quia boni Angeli suggesserunt et consuluerunt bona, et tamen non praeerunt in praemio: ergo simililer mali in contrarium. — Item, illi qui magis peccaverunt, debent magis puniri: ergo daemones debenl fieri hominibus inferiores propter maioritatem supplicii. — Itera, ad confusionem daemonum convertitur multitudo damnatorum quantum ad culpam et poenam: ergo non videtur, quod in poenis eorum lunc delectentur: ergo non tor- Respondeo: Dicendum, quod probabilior est alia opmio, quod daemones non erunt tortores in poena post iudicium, quoniam ipsi erunt totaliter ahsorpti a poenis. Et illud quod dicitur, quod erunt tortores, solunv secundum statum ante iudicium intelli- "itur esse verum. in iudicio apparebit, ul videant mali, in quem pupugerunt. Divinitatem vero eius mali non videbuiil; unde Isaias: Tollatur impius ne videat gloriam Dei. « Humaiiilatcm videbunt, ut timeanl, Divinitatem vero uon, ne gaudeant. Divinilas enim sine gaudio videri non potest ».

Edd. ergo nec, ct in fine tertii arg. substituunt torquebuntur pro torquelmnt.

Cap. II.

Qmlts apparebit forma servi.

Sed cum in forma luimana conslel eum apparilurum, quaerilur, an in forma illa (/foj-fosa appareat, sicul vere est, an in forma, qualis in passione exslitit. — Quidam pulant, a nialis talem videri, qualem crucifixerunt, id est infirmain, quia dicit Scriptora, ut videant, in quem pupugeriinl. — Sed aperte Auguslinus dicit, formam servi glorificalam a bonis et a malis lunc videri, sic: < Cum in forma servi gioriflcata iudicanlem viderint boni et mali, tollelur impius, ut non videat claritatem Dei, qua Deusest, quam soli »2t«2c/o corde videbunt; quod erit eis vila aelerna ». Forma igilur humana in Chrislo glorificala videbitur a cunctis; unde et Christus dicilur iudicalnrus, 7«/« filius hominis est. Ita enini legilur in Evangelio loannis: Et potestatem dedit ei iudicium facere, qtiia filius hominis est; non quod ipse ex virtule hominis sit iudicaturus, vei quod ipse solus sine Patre et Spiritu sancto sit iudicium facturus, sed quia ipse solus In forma servi iudicans bonis et malis videbKur. Cum ergo dicilur: Pater non iudicat quemquam sed omne iudicium dedit Filio; non ita est inleHigendum, quasi Filius soUis iudicel et non Pater, sed quia forma Filii humana cunctis in iudicio apparebit, non infirma, sed gloriosa. iudicabit auleni ex virtute Divinitatis, non sine Patre et Spirilu sancto, et apparebit terribilis impiis et milis iustis. Erit enim terror malis et lumen iustis.

Cap. III.

Quare secundum formam servi dicilur Christus suscilaturus corpora.

Et sicut dicitur Christus secundum formam servi iudicaturus propter causam praeraissam, Ita etiam dicitur suscitaturus corpora onortuorum secunduni humanitatem, cum lamen virlute Divinitatis sit suscilaturus, non humanitatis. Sed hac ratione illud dicitur, quia in humanitate suscepit quod est causa nostrae resurrectionis, id cst passionem et resurreclionem. Ideo ei ascribitur secundum hominem suscitatio morluorum. Unde Auguslinus: « Per Verbum, Filium Dei, fit animarum resurrectio; per Verbum, faclum in carne filium hominis, fit corporum resurrectio ». Item, « iudicat et suscitat corpora non Pater, sed Filius secundum dispensationem humanitatis, in qua est minor Patre Christus ». « In eo,quod est Filius Dei, est vila, quae vivificat animas, in eo quod filius hominis, iudexest». — Ecce secundum formam humanitatis dicitur suscitalurus corpora et iudicaturus: iudicaturus aulem, quia illa forma cunclis in iudicio apparebit, el suscitaturus, quia in eadem forma meritum et causam noslrae resurrectionis suscepit; et quia secundum eandem formam vocem dabit, qua morlui de monumentis resurgent et procedent. Secundum quod Deus est, vivificat animas, non Pater lantum, quia non tantum Paler vita est, sed et Filiuscum eo et Spiritus sanctus eadem vila est, quae perlinet ad animam, non ad corlur Christus polentia Divinitatis vivificet animas et suscilet corpora et iudicet; non otiose tamen et praeter rationem ei et secundum formam Dei tribuilur vivifica- Ijo aiiimarum, et secundum formam seroi iudicium et resuscitalio corporum.

. Cap. IV.

De loco iudicii. Pulant quidam, Dominum desccnsurum in valleni 1 losaphal in iudicio, eo quod ipse per loelcm prophe- tam sic loquitur: Congregabo omnes gentes et deducam eas in vallem losaphat et disceptabo ibi cum eis. In cuius capituli expositione ita reperi: « Hoc quidam gios pueriliter intelligunt, quod in valle, quae esl in latet-e inonlis Oliveti, descensurus sit Dominus ad iudicium; quod frivolum est, quia non in terra, sed in spatio Dob huius aeris sedebit conlra locum montis Oliveti, ex quo ascendit. Et sicul loannes Chrysostomus dicit, An- ciirj geli deferent ante eum signum crucis»; unde in Evangelio Verilas ait: Et tunc apparebit signum Filii hominis elc. « losaphat autem interpretatur iudicium Do- gios mini; in vallem ergo losaphat, id est iudicii Domini, congregabunlur omnes impii. lusti vero non descen-, dent in vallem iudicii, id esl damnationis, sed in nubibus elevabunlur obviam Christo ». I Cap. V.

De qualitate luminarium. el temporis

post iudicium.