Distinctio XLIX

Solet eliam quaeri, utrum aliquid de Deo cognoscat aliquis magis meritus, ut Pelrus, quod non cognoscat aliquis minus meritus, ut Linus. — Pluribus videtur, quod omnia de Deo ad beatitudinem spectanlia omnes communiter electi cognoscant, sed differenler. Nihil enim in Deo noscibile maius digniusque videlur, quam eum intelligere trinum et unum; hoc autem omnes tunc per speciem cognoscent. Unde sequilur, ut non sit aliquid bealitudini perlinens incognitum alicui Beatorum. Omnes igitur cuncla illa videbunt, quorum cognitio beatitudini servit, sed in modo videndi dilTerent. Alius enim alio magis, alius alio minus fulgebit.

Cap. III.

De paritate gaudu.

Solet eliam quaeri, an in gaudio dispares sint, sicut in clarilate cognitionis differunt. — De hoc Augustinus oit: « Multae mansiones in ima domo erunt, scilicet variae praeniioruni dignilales; sed ubi Deus erit omnia in omnibus, erit eliain in dispari claritale par gaudium, ut quod habebunt singuli commune sit omnibus; quia etiam gloria capitis omnium eril per vinculum caritatis». — Ex his datur inlelligi, quod par gaudium omnes habebunt, etsi disparem cognitionis

Cap. IV.

&i maior sit beatitudo Sanctorum post iudicium.

Post haec quaeri solet, si bealiludo Sanctorum maior sit futura post iudicium quam inlerim. — Sine omni scrupulo credendum est, eos habiluros maiorem gloriam post iudicium quam ante, quia et maius erit eorum gaudium, ut supra teslatus est Auguslinus, el amplior eril eorum cognitio. Unde Hierony-. mus: «Peraclo iudicio ampliorem gloriam suae claritatis. Deusdenionslrabitelectis». «Si quem movet, quid opus sit spirilibus defunctorum corpora sua in resurrectione recipere, si eis polest sine corporibus summa beatitudo praeberi; diflicilis quaestio est nec polest a nobis perfecte deflniri. Sed tamen dubium non est, el raptam

Post resurrectionem vero, fact.o

Supra egit Magister de iudicio. In hac parle agit de stalu post iudicium. Et quoniam duplex est status secundum duplicem civitatem, unam scilicel lerusalem et alteram Babylonis; ideo pars ista duas habet. In priraa determinat slatum et conditionem bonorum. In secunda, statum et conditionem damnatorum, infra distinctione quinquagesima: Hic oritur quaestio ex praemissis etc.

Prima pars habet duas. In prima parle delerminat beatitudinem el gloriam a parte spiritus. In 1 Polius Prosper, Sentent. n. 362, ubi respiciuntur loan. 14, 2, et I. Cor. Mi, 28. In edd. August., non Prospeii, per pro par.

2 Libr. de Spiritu et anima (inler- opera August.), c..57.

3 Disi. XLV. c. I, ubi eliam August. locus invenitur. claritatem, quia per caritatem, quae in singulis erit perfecla, « lanluni quisque gaudebit de bono allerius, quantum gaudebit si in se ipso haberet- «. Sed si par erit cunclornm gaudium, videtur, quod par sil omnium beatitudo; quod conslat omiiino noii esse. — Ad quod dici potest, quod bealiludo par essel, si ila esset par gaudium, ul etiam par esset cognitio; sed quia hoc non erit, non faciet paritas gaudii paritalem beatitudinis. — Potest etiam sic accipi par gaudium, ul non referalur paritas ad intetisionem affectionis gaudentium, sed ad universilatem rerum, de quibus gaudebitur; quia de omni re, unde gaudebit unus, gaudebunt omnes. a carnis sensibus hominis mentem et post morlem, ipsa carne deposila, non sic videre posse incommutabilem substantiam, id est Deum, sicut sancli Angeli vident, sive alia latentiori causa, siveideo, quia inest ei naturalis quidam appetitus corpus administrandi, quo relardatur quodam modo, ne lola intenlione pergat In illud summum caelum, donec ille appelitus conquiescal. Porro si tale sit corpus, cuius sit diflicilis et gravis adminislralio, sicut haec caro, quae corrumpitur; mullo magis avertitur mens ab illa visione summi caeli. Proinde, cum hoc corpus iam non animale, sed spirituale receperit, Angelis aequala habebit perfectum nalurae suae modura, obediens et imperans, viviticala et vivificans, tam inefiabili facililale, ut sit ei gloriae quod fuit sarcinae ». universo compleloque iudicio etc. secunda vero, ex parle corporis, ibi: Posl haec quaeri solel, si beatitudo etc.

Prima pars habet ires partes. In prima determinat, quid sit beatitudo, et quid sit esse beatum. In secunda vero delerminat de beatitudinis appetitu, ibi: Solet quaeri de beatitudine. In tertia vero determinat modum participandi, utrum aequaliler participelur a diversis, ibi: Solel etiam quaeri, utrum aliquid de Deo cognoscat etc. Seq. locus Hieron. est II. Comment. in Osee 6, I, ubi illa sententia indicatur, quae verbotenus est ibi in Glossa apud Lyranum. Ultimus locus est August., XII. de Gen. ad lit. c. 35. n. 68, nonnuJlis oniissis, ubi respicitur 1. Cor. 1S, 44.

Ad intelligenliam huius partis quaeritur de beatitudine. Et de hoc sex quaeruntur.

Primo quaeritur, quid sit beatitudo.

Secundo, qualiter sit appetibilis.

Quantum ergo ad primum proceditur sic, et ostenditur, quod beatitudo sit bonum creatum:

1. Quia beatitudo est perfectio Beati; sed omnis Creaturae est creata, quia Deus nullius est forma perfectiva: ergo beatitudo est booum creatum.

% Item, omne creatum, quod non est transcendens, ut ens et unum, est alicuius generis determinati; sed beatitudo est bonum creatum, ut probatum est-, et non est transcendens, eo quod in paucissimis reperitur: ergo etc.

3. Item, quod est generis determinati et esl in aliquo, ita quod sine eo res potesf esse, est in genere accidentis; sed beatitudo est huiusmodi: ergo est in genere accidentis.

4. Item, omne bonum generis delerminali, secundum quod homo denominatur qualis, et quod est perfectio ipsius animae, est in prima specie qualitatis, quae est habitus et dispositio; sed beatitudo est bonum creatum et generis determinati, ut probatum est, et perficit naturam; hoc constat: ergo etc.

Contra: 1. Quod non sit bonum creatum, videtur: quia beatitudo satiat nostrura appetitum; sed nihil satiat animae humanae appetitum nisi sola Trinitas, quia, cum sit nata capere Deum% nihil minus Deo ipsam implet: ergo elc.

2. Item, beatitudo est finis ultimus, ultra quem uon est finis alius; sed finis universalis est sokim bonum increatum, sicut principium primum: ergo etc.

1 Sacundum Aristot., I. Ethic. c. 7. et X. c. 7, beatitudo est opemtio et actio liominis secundum rationem sive potentiam perfectam et oplimam virtutem in vita perfecta.

2 Arg. praeced. — Aristot. X. Ethic. c. 8. probat, quod malium nullum est felix ». Cfr. ibid. I. c. 9.

3 Vide Aristot., I. Topic. c. i, et Porphyr., de Praedicab. c. de Accidenle.

Tertio, in quo sit.

Quarto, secundum quid insit.

Quinto, de eius aclu sive operatione.

Sexto, de differenti parlicipatione.

3. Ilem, quod non sit generis determinati, videlur: quia, ut dicit Boethius, « iDealitudo est status omnium bonorum congregatione perfectus »: ergo compleclitur omne bonum; sed omne bonum in pluribus generibus determinatur, non in uno: ergo etc.

k. Item, quod non sit in genere accidentis, videtur: quia beatitudo est nobilissima omnium perfectionum; sed accidentalis forma minus habet de nobilitate quam sul3StantiaUs: ergo impossibile est, quod beatitudo sit in genere accidenlis

S. Item, quod non sit m qualitate, videtur: quia Philosophus definit feiicitalem dicens, quod est « actus secundum virtutem perfectus »; et quod ita sit, patet: quia habitus perficilur per actum: si ergo beatitudo est ullima perfectio, est actus; sed actus est in genere actionis: ergo etc. Beatitudo sumta pro obiecto beatificante esl bonum increatum, sumla vero pro forma animam informaiite est bonum creatum.

Respondeo: Dicendura, quod beatitudo est finis salians nostrum appetitum. Satians autem nostrura Disiii appetitum est dupliciter: vel sicut obiectum, vel si- ] cut informans. Satians nostrum appetitum sicut obie- j ctam solus Deus est, ad quem capiendum humana 1 eius [Dei] est, quo eius capax est eiusque particeps esse poinfra in solut. ad 1, et II. Sent. d. 8. p. II. q. 2. fundam. 2, pro eadem sententia ailegati sunt (cfr. ibid. nola addita).

5 Cfr. Aristot., I. Eihic. c. 2. — Subinde pro universalis codd. EKMS aa (I P a secunda manu) ulUmus, cod. G ultimus et universalis.

anima ordinatur. Satians autem sicut mformans est ipsa influentia Dei in animam, quae est ipsa deiformitas et satietas.

Secundum hoc nomen beatitudvnis commune est secundum prius et posterius ad beatitudinem increatam, quae est finis satians nt obiectum, et ad creatam, quae est satians ut informans; et per prius dicitur de beatitudine increata, per posterius de creata, quia non satiat influentia obiecti nisi propter obiectum.

1. 2. Et ex hoc patet primum, quia Beda et Augustinus loquuntur de obiecto satiante; similiter de fine, qui terminat intentionem, et non de fine, qui informat.

2. Ad illud quod obiicitur, quod non est generis determinati; dico, quod immo. Quod obiicit, quod est status continens omnia bona; dico, quod complecti omnia bona, hoc potest esse dupliciter: vel secundum veritatem, vel secundum aequivalentiam. Secundum veritatem non oportet, quod omnis generis bonum contineat; conlinet lamen secundum aequivalentiam, quia continet tantum bonum, quod sufficit et aequivalet, immo praeponderat omni bono; et tale non potest esse generis determinati

3. Ad illud quod obiicitur, quod nobifior est perfectio substantialis; dicendum, quod istud est verum quantum ad primum esse, non tamen quan-

I. Doctrina de beatitudine magni momenli est et lato patet in quaestionibus theologicis. De ca plura liabent S. Thom., liic q. 1-3; S. I. II. q. 2-5. et q. 9-12; Scot., I. Sent. d.. q. 1-5. (de beatitudine obiectiva) et liic q. 1-12 (de beatitudine formali).

fluoad I. quaestionem communis est distinctio beatitudinis iii obieciivam, quae est ipsum bonum appetitum rationalem adaequate satians, et in fonnalem, quae est subiecti beati coniunctio immediata cum obiecto beatificnnte, vel potius (secunduin communem sententiam) illa operatio animae, qua illud obiectum attingilur, habetur et fruitur. — De formali beatitudine agitur etiam infra q. 4; de qua exortae sunt plures opiniones. Prima, quae est falsa el attribuitur quibusdam antiquis, praesertim loan. a Kipa, posuit, eam esse increatam ipsius Dei visionem, intellectui creato unitam; quam bene refutat 3. Bonav., 111. Sent. d. 14. a. 1. q. 1. — Secunrfd fuil Henrici Gand. (Quodl. 1.3. q. 12.), qui primo dicit, veram beatitudinem humanam et angelicam consistere non solum in aclu voluntatis et intellectus, in quibus non est nisi bealiludo creata ratione ipsorum actuum; deinde prosequitur: « Principalius consistit in ipso obieclo, quod est ipsa beatitudo increata... in qua per actum beatitudinis voluntatis creatae ipsa anima humana mediante voluntale se transformat, ut convertatur in illud, prout possibilo est secundum naturam » etc. Denique concludit, quod beatitudo 1 Psalm. 102, 5: Qui replet [alias: satiat] in bonis desiderium tuum. Cfr. August., in hunc loc.; Boeth., 111. de Consol. prosa 2. et 10. lum ad esse secundum sive bene esse, immo accidentalis forma est perfectio ipsius compositi quantum ad bene esse, sicut patet de colore et odore in rosa. — Aliter potest dici, quod accidens est duplex. Quoddam namque esl, quod causatur ex jormcipiis subiecti, et tale ignobilius est substantiali forma, pro eo quod ab ipsa habet originem; quoddam, quod causatur a superiori, et tale potest esse nobilius, pro eo quod dirigit et coniungit. Et quia beatitudo iungit animam summo Deo, ubi est terminatio omnis appetitus; et ortum habet a Deo, non ab anima: ideo patet illud.

5. Ad illud quod quaeritur, cuius generis sit; dicendum, quod beatitudo creata non dicit pure, quia constat, quod actus gloriosus ab aliquo habitu procedit; nec dicit habitum pure, quia dicit perfectionem summam, quae est in aclu continuo: ideo necesse est, quod dicat habitum ut actum sive in actu, sicut si diceret scientiam, quae semper est iu considerando. Quia vero principalius dicit habituni el deiformilalem; ideo, etsi dicat rem duplicis generis, tamen principalius generis guaijtofe. Et est exemplum, quia figura dicit dispositionem qualitatis in quantitate, principalius tamen dispositionem; unde dicit qualitatem in quanlitale et est in genere qualitatis. Similiter intelligendum est in proposito. « principalius perficit essentiam animae [per quandnm « circuminsessionem sive illapsum »] qunm potentias, quia in illa principalius habetur Deus, qui est finis et beatitudo, quam in po- Contra hanc opinionem dilTuse disputat Scol. (hic q. 2. n. 25. seqq.). — Terlia opinio est Scoti (hic q. 2.), S. Thomae (hic q. 1. a. 2. quaesliunc. 2; S. I. II. q. 3. a. 2; S. c. Gent. 111. c. 25. seqq.) ot fere communis, quae ponit beatitudinem formaliter in actti secundo sive in operatione. — Quarta est S. Bonav., quae eandem ponit in « influentia Dci in animam, quae est ipsa deiformilas et satielas » (hic in corp.); porro hoc explicat (ad 5.), ut sit otiam actus, sed simul Iiabitiis in actu continuo, et quidem principalius liahitns; deinde (q. 4.) docel, quod prius sit in potentiis qunm in csscntia (contra Henricum Gand.). De hac sententia dicit Richard. a Med. (hic a. 1. q. 4.), quod vera continet, si beatitudinis nomen largiore sensu sumatur, dum proprie beatitudo sit actus nobiiissimus. Ipse ubi loquitur de fruilione per actum nmoris. Sumitur igitur hic (hic a. 3. q. 7.) dicit, visio et fruilio proprie nnn sunt doles, (t sed actus dotium; dotes enim qualitates sunt. Unde dos visionis est quidnm Iiabitus tiiminosus in inlellectu, quo elevatur ad

clare Deum ridenduin... Unde proprie loquendo, in dolibus animae non consislil bcatiludinls essentia, sed in aclibus eorum, ad quos ordinantur, sicut liabitus ad actum ». — Ideo aulem auctor noster liic urget iiifluentiain divinam, ut ostendat, quod ipsa operatio illa bcaiificans esl a Deo ul, causa principali simul et obiecto. Quod aulem habitus et actus beatificus principalius sit a Deo, ita ut Beati in illo aclu magis pati quam ayere dici possint; iam inde manilestum est, quod theologia mystica communiler de sublimioribus oralionis supernaturalis gradibus viatorum docet, aninias in tali statu magis agi sive pali quam agere, licet actus vitales cliciant. Eo fortius hoc valet de Beatis in patria (cfr. III. Sent. d. 31. a. 3. q. I. ad i.).

De 1. quaestione praeler laudatos: B. Albert., hic a. 6. — Petr. a Tar., hic q. I. a. I. quaestiunc. 1.3. — Durand., hic q. 1. — Dionys. Carlh., de hac et 2 seqq. qq. hic q. 1.

II. Quaestionis 2. conclusio, quam S. August. (vide hic lit. Magistri, c. 1. ante med.) miiifice probat, praeeuntibus Aristotele et Cicerone, est communiter recepta, sicut etiam distinclio triplicis appetitus, scil. naturalis, sensibilis, rationalis (clr.

11. Sent. d. 38. a. 2. q. 1.). Naturalis appetitus est quaedam inclinatio seu pondus, quo unaquaeque res tendit ad bonum sibi conveniens sive in proprium flnem (ibid. a. 1. q. 1.) sive commodum (hic ad 4.). — Ipse appelitus rationalis (voluntas) communiter dividitur in naturalem et deliberativitm (liberum), de quo vide 11. Sent. d. 22. dub. 3; d. 24. p. 1. a. 2. q. 3. Hic appetitus naturalis dirigitur quadam cognitione naturali (hic ad '1. 2. 3; 11. Sent. d. 28. dub. i; d. 38. dub. 1.); in quo consentit S. Thom. (S. 1. 11. q. 10. a. 1; 1. q. 2. a. 1. ad 1, ubi ait: « Quod naluraliler desideratur ab homine naturaliter cognoscitur ab eodem »). — Voluntas naturalis semper fertur in bonum; iinmo etiam quidquid libere vult homo, non vult nisi sub ratione boni, ve! simpliciler (flnis ultimi), vel boni sibi (11. Sent. d. 34. a. 1. q. 3; d. 25. p. II. q. 3; d. 38. a. I. q. 1. in corp. et ad 2; d. 39. a. 2. per totum); quod confirmat S. Thom. (S. 1. II. q. I. a. 6; hic q. I. a. 3. quaesliunc. 4.). — Voluntas naturalis, licet habeat actus elicitos, lamen non est semiw in aotu, sed interdum lantum in habitu (11. Sent. d. 39. dub. 2, et S. Thora., S. 1. 11. q. 10. a. I. ad 2. — Notandum est, quod S. Bonav. in fine 1. solutionis triplici modo explicat cognitionem naturalem.

III. Observamus etiam, quod in quaeslionibus specialioribus de beatitudine variae sunt magistrorum opiniones. Breviter haec lantum notamus.

I. Quoad ipsum beatitudinis appetitum naturalem docet Scotus (hic q. 10. n. 11.), appetitum hunc non addere aliquam perfectionem super naturam absolutam, sed importare solam inclinationem ipsius naturae ad suam perfectionem; ideo voluntatem, quatenus sit natura, nullum habere actum eticitum; per consequens nec cognitionem aliquam requiri ad appeti-

Secundo quaeritur, qualiter beatitudo sit appelibilis; et quaeritur, utrum omnes appelant beatitudinem veram. Et quod sic, videtur.

1. Boethius: « Inserta est mentibus hominum veri boiii cupiditas »; sed verum bonum est quod

2. Idem non approbat doctrinam Ss. Thomae, Bonav. et multorum, quod voluntas naturaliter determinetur ad beatitudinem lantum in generali, non vero in particulari; sed putat. quod voluntas appetitu naturali appetat beatitudinem etiam in particulari; sed appelitu elicito velit « ut in pluribus beatitudinem in universali vel particulari maiori inclinatione naturali quam ulla habituali»; denique, quod sub neutra determinaUone

3. Attamen cum S. Thoma (S. I. II. q. 10. a. 2.) aliisque communiter Scot. admittit quoad actum deliberativitm distinctionem inter motum voluntatis quoad exercitium et quoad specificaactum suspendere, quia libera est quoad exercitium. Aliud enim est, ut dicit, non posse velle miseriam aul jioWe beatitudinem, aliud est non posse non nolle aut non velle. — Nominales autem admittunt libertatem in appetendo beatitudinem etiam quoad specificationem, econtra Henr. Gand. (Quodl. 4. q. II.) hoc vult esse necessarium etiam quoad exercitium.

4. Denique quoad verba in fine corporis, quod anima ve- ram beatitudinem appetat naturaliter, controvertitur inter scholam S. Thomae et Scoti. illa tenet, claram visionem Dei, ulpote finem supernaturalem, non posse appeti naturaliter, cum ad hoc anima non habeat inclinationem, ne inchoatam quidem. Altera autem distinguit inter exigentiam et capacitatem passivam naturae et docet, beatitudinem in Deo quoad exigentiam et exsecuUonem esse flnem supernaturalem, quoad inclinationem vero finem naturalem. — Trigosus aliique volunt, S. Bonaventuram stare pro prima opinione; sed Barth. de Barberiis (Cursus theolog. t. 1. disp. 4. q. 2.) reotius tenet, eum consentire Scoto, hoc excepto, quod ipse velit, hanc inclinationem habere aliquem actum imperfectum, tendentem ad beatitudinem in generali, quod negat Scotus, ut diximus. Loci principales auctoris nostri de hac re sunt II. Sent. d. 19. a. 3. q. I. in corp. el ad 4, d. 28. a. 2. q. 1. ad 3, d. 22. dub. 3; I. Sent. d. 3. p. I. q. 1. fundani. S, d. 8. p. I. a. 2. q. 2. ad 7. 8, d. 42. q. i.

De 2. quaeslione praeter locos citt.: S. Thom., hic q. 1. a. 3; S. 1. 11. q. 3. a. 8. — B. Albert., hic a. 7. — Petr. a Tar., hic q. I. a. 2. — Richard. a Med., hic a. 2. q. 1. 2. — Durand., hic q. 8.

IV. De 3. quaestione cfr. infra p, II. a. 1. q. 1. 2. Alii commentatores Lombardi plerumque hanc quaestionem ita praecise positam non tractant, sed in quaestionibus de dotibus corporis eadem principia adhibeie solent. S. Thom. eandein solutionem habet hic q. 2. a. 2. ad 6; d. 44. q. 2. a. 4. quaestiunc. I. — Kichard. a Med., hic a. 4. q. 1. nos beatos vere efflcit: ergo omnes appelunt beatitudinem veram.

2. Item, Philosophus dicit, quod « omnia bonum exoptant »; aut ergo exoptant bonum quodcumque, aut bonum, quod sufficit. Non quodcumque.

2 Libr. 1. Elliic. c. I. — Inferius permulti codd. omitlunt Non quodcumque.

quia, si quodcumque, tunc processus est in infinitum: constat ergo, quod bonum, quod mfficit. Sed nullum bonuni est sufficiens implere animam humanam nisi beatitudo vera: ergo omnes homines appetunt beatitudinem veram.

3. Item, quod homo appetat beatitudinera, aut hoc est naturale, aut ddiberationis. Si deliberationis: ergo potest appetere contrarium, scilicet miseriam, cuius contrarium dicit Augustinus in terlio de Libero Arbitrio: ergo appetit appetitu naturali. Sed naturalis appetitus est communis omnibus et perpetuus: ergo si talis est appetitus beatitudinis, patet etc.

k. Item, unumquodque perfectibile naturaliter appetit suam perfectionem; sed anima humana nata est.pernci beatitudine vera: ergo omnis anima appetit beatitudinem veram.

Contra: 1. « Invisa possumus diligere, incognila nequaquam », ul dicit Augustinus; sed multi sunt qui ignoranl, quid sit et ubi sil beatitudo vera; quod patet, quia ponunt beatitudinem in divitiis et honoribus: ergo et beatitudinem veram non appetunt.

2. Item, « peccatum est, spreto Bono incoramutabili, rebus commulabilibus adhaerere »; sed beatitudo est Bonum incommulabile: ergo omnis peccator beatitudinem veram spernit, ergo nullus appetit. — Si dicas, quod spernit appetitu deliherativo, sed appetit naturali; hoc nihil est: quia « quod naturale est non assuescit in contrarium »: ergo nunquam per assuefactionem spernere poterit.

3. Item, beatitudo aut appetitur propter se, aut propter aliud. Si propter aliud: ergo non appetitur ut beatitudo, quia illud facit beatum, in quo finis constituitur: appetitur ergo ab omni, a quo appetitur, propter se Sed multi sunt qui fruuntur utendis et utuntur fruendis: ergo multi sunt qui veram beatitudinem non appetunt propter se: ergo nec appelunt.

4. Item, si appetitur, aut m YdWmQ comrnodi, aut in ratione honesli. Si in ratione commodi; cum appetitus commodi sit in animalibus brutis: ergo et beatitudinis. Si in ratione honesti; cum amor honesli non sit in malis: ergo non appetitur ab ipsis raalis.

C 0 N C I. U S I 0.

Omnes homines beatitudinem veram appetunl nuturaliter.

RESPONDEO:-Dicendura, quod duo sunt. quae faciunt appetitum, scilicet convenientia et indigenlia. Quoniam igitur anima rationalis creata est ad Dei imaginem et similitudinem et facta est capax boni sufficientissirai; et ipsa sibi non sutTicit, cura sit vana el deficiens: ideo dico, quod veram beatitudinem appetit naturaliter.

1. 2. 3. Ad illud ergo quod obiicilur in contrarium, quod multi ignorant veram beatitudinem; respondent aliqui, quod ante appetitum deliherativum oporlet cognitionem praecedere, sed non appetitum naturalem. — Sed hoc nihil est: quia, sicut in nobis est duplex amor, naluralis et deliberativus; sic similiter et duplex cognitio: ergo sicut deliberativa cognilio deliberativum amorem praecedit, sic naturalis naturalem.

Et propterea dioendum, quod sicut duplex est inslinctus ad bonum, scilicet in generali et m speciali; sic et duplex appetitus. Et dictamen boni in generali venit a cognitione naturali, et quantum ad hoc non est error; sed dictamen in speciali illius vel illius non est omnino ab habitu naturali, sed per assumtionem factam a ratione deliberante, et circa hoc est error. — Similiter et de appetitu intelligendum. Omnes ergo habent appetitum beatitudinis verae in generali et habent cognitionem in generali. Omnes enim credunt, quod beatitudo sit bonum, quod sufficit, et omnes istud appetunt. In speciali vero, quando assumit: hoc sufficit, scilicet honor, vel pecunia, errat cognitio, et declinat affectio. Et est simile de eo qui vult emere aurum et credit, hoc frustnm aurichalci esse aurum, et frustum auri credit esse aurichalcum. Si quaeras ab eo in generali, quid velit emere; respondet: aurmn. Si quaeras, quod frustnm vult emere; respondebit, quod hoc, demonstrato aurichalco. — Similiter, si ab avaro quaeras, utrum appetat beatitudinem veram et velit habere; respondebit, quod sic. Si quaeras, quid velit, utrum paradisum, vel perversio est, quod eliam vitium vocalur, fruendis uli velle atque utendis frui. Cfr. X. dc Trin. c. 10. n. 13. tionis ratione commodi et honesti cfr. supra pag. 717, nola I; Anselm., libr. dc Volunlate, et lib. de Concor'd. praesc. Dei cum lib. arb. q. 3. c. II. seqq.

denariuni; respondebit: denarium. Et huius ralio est, quia hic credil sufficientiani, ibi non.

Si quaeras: quomodo cognovit in generali? dico, quod innata esl ilia cognitio. Si quaeras: per quid? dico, quod sufficientiam cognoscit per indigentiam. — Si opponas, quod priv-atio non est via cognoscendi habitum; dicendum, quod est quaedaui indigenlia omnino privans, quaedam disponens et inclinans; ei haec est ratio cognoscendi. Unde si materia necessario haberet potentiara cognoscendi, cognosceret utique lormam, ad quam inclinalur et disponitur; sic anima sufficientiam per suam 2. indigentiam l — Posset tamen dici, quod cognitio beatitudinis el multarum rerum naluralium, ut puta

Tertio quaeritur de beatitudinis subiecto; et quaeritur, utrum homo sit subiectum beatitudinis secundum animam, an tolum coniunclum. Et quod tolum coniunctum, videtur.

1. Augustinus, decimo nono de Civitate Dei: « Summum bonura, a quo horao beatus efficitur, ex utriusque rei bonis constat, animae scilicet et corporis ».

% ItenD, de Spiritu et anima dicit, quod « Deus factus est homo, ut totum horainem bealificaret, exterius per humanitatem, interius per Divinitatem ».

3. Item, Anselmus, definiens beatitudinem, dicit, quod « est sufficientia omnium bonorum »; et liona illa dividit in bona aniraae el corporis.

4. Item, ratione videtur: quia praemium respondet merilo; sed meritum est totius coniuncti, quia anima esuta non meretur: ergo beatitudo sive praemium.

5. Item, beatitudo opponitur miseriae; sed miiuris naturahs, nobis innata est. Et si anima dicatur creata esse « ut tabula rasa »; hoc intelligitur solum quantum ad species et similitudines, quas acquirit per sensus. — Vel dicatur tertio modo, si- Resp, cut in primo libro dictum est de caritate, quomodo cognoverit eam, qui non habet, et tamen sine receptione speciei a sensibus. — Quilibet istorum modorum multum est probabilis. — Alia duo patent.

6. Ad ultimum dicendum, quod beatitudo appetitur sub ratione commodi; sed illud commodum tfotam est proprium naturae rationalis, quia sola est capax Dei per cognitionem et amorem. Unde etsi animalia appetant commodum, illud appetunt, ad quod sunt. soria est non tantum animae, sed etiam est totius coniuncti, maxime ratione corporis: ergo etc.

7. Item, si beatitudo omnino respiceret animam ut subiectum, ergo non necesse esset, corpus resurgere; sed necesse esl resurgere: ergo etc.

CoNTRA: i. Super illud Psalmi: Beata gens,Fmi cuius Dominus Deus etc.; Glossa: « Beatitudo hominis tantum in animo est, quia animus hominis lantum capax est, valens frui illa».

2. Item, ratione videtur: quia beatitudo con- ] sislit in Deo, quia ipse est finis ultimus, in quo: standum est; sed solus spiritus ad Deum viden-.! dum et amandum convertitur: ergo beatitudo est in solo spiritu. 'j

3. Item, beatitudo gloriae respondet gratiae;; sed gratia, cum sit quahtas spiritualis, est in homine ratione solius animae: ergo et beatitudo, quia, quantum se extendit dispositio ad formam, tantum se extendit forma

4. Item, si aliqua passio inest aliquibus subiectis, inest secundum aliquod commune; sed ioeatitudo inest Angelo et homini: ergo inest secundum aliquod commune Angelo et liomini. Sed non est aliquod commune Angelo et homini nisi spiritus et potenliae spirituales: ergo beatitudo est tantum in potentia spirituali.

b. Item, si aliqua duo communicant in aliqua natura et non possunt convenire in eo quod superadditum esl naturae, illud superaddilum non inest secundum naturam, in qua communicant; sed homo communicat cum brutis in corpore et in potentiis sentiendi et non potest communicare in beatitudine: ergo non inest secundum corpus.

c 0 N c L u s 1 0. Beatitudo esl in sola anima ul in subiecto primo per inhaerentiam, in corpore vero propter coniunctipnem per quandam redundantiam.

Respondeo: Ad hoc dixerunt aliqui, quod beatitudo dicitur dupliciter: proprie et communiter. Proprie est gaudium de participatione Dei perfecta per cognitionem et amorem: communiter vero dicitur omnis remnneralio excludens omneui miseriam. Primo modo comprehendit praemium substantiale tantum, sficundo raodo accidentale; primo raodo est tantum in anima, secundo modo est in anima et corpore et tolo coniuncto. — Et per hoc solvunt rationes ad partes oppositas.

Sed ista solutio non videtur conveniens, quosicut dicit Augustinus, « beate vivere est bonis veris certisque gaudere»; sed gaudium et «dolor, sicut dicit decimo quarto de Trinilate, est ipsius animae »: ergo et gaudium beatitudinis est in anima sicut in sul)iecto, sive sit de bono increalo, quod est Deus, sive de bonis corporis.

Et ideo dicunt alii aliter, quod gaudium etiam corpore, quia gaudet anima de bonis corporis; et ideo beatitudo non est in corpore sicut in subiecto. sed sicut in materia et obieclo, non principali tamen. — Sed istud non sufficit dicere, quia similiter materia gaudii est in omnibus creaturis remanentibus post iudicium: ergo non magis diceretur secundum hoc, corpus nostrum beatificari quam aliae creaturae; quod non est conveniens dicere. — Si tu dicas, quod magis propter hoc, quod habet conditiones nobiliores; hoc non valet, quia similiter corpus solis easdem conditiones, quas corpus nostrum, habebit.

,,..,. sit gaudmm de boms, est m ahquo sicut m subiecto primo per inhaerentiam, et sic dico, quod est in sola anima; et est in aliquo sicut in coniuncto per quandam redundantiam, et sic, quia corpus est coniunctum animae, gaudium redundat in

Concedendae ergo sunt rationes probantes, quod beatitudo non sit in corpore tanquam in subiecto primo, sed tamen est ibi propter coniunctionera per quandam redundantiam et comparticipationem.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod ex utrius-,.,, 1. 1 11 que boms constat beatitudo; dicendum, quod Auguslinus dicit illud secundum opinionem Tullii

2. Ad illud quod obiicitur, ut totum hominem beatificaret; dicendum, quod ibi est quaedam congruentia, quia etiam, etsi non esset incarnatus, horao esset beatus, dum tamen esset redemptus el ad visionem Dei perductus

3. Ad illud quod dicit Anselmus, dicendum, quod bene continet bona corporis; sed beatitudo non dicitur esse illa bona, sed gaudium de illis bonis.

4. Ad illud quod obiicilur de merito, dicendum, quod anima non potest raereri extra corpus, non propler defectum virtulis, sed propter defectum slalus et temporis raerendi.

5. Ad illud quod obiicitur, quod miseria est ex parte corporis; dicendum, quod raiseria.subieclive et proprie est in natura rationali; sed materialiter potest esse ralione corporis, sicut dicit Augustinus octavo de Civitate Dei.

6. Ad aliud palet responsio, quod corpus necesse est resurgere, ut fiat beatum per quandam comparticipationem et redundantiam. Et est simile in gnum gaudiim animae redundat in corpus. Inferius pro comparticipationem plures codd. participationem.

5 Vide supra pag. 1004, nota 7. — Pro utriusque multi fectam. Pro tamen, quod praebent codd. ELPS, cod. aa modo, alii enim; 'posl redeniptus ex codd. G S supplevimus ef.

gralia: quia, si gralia existens in anima secundum potentiam rationalem redundat in sensibilem, quando abundans est, et ipsam tranquillal, et quando delectatio magna est, similiter, sicut dicitur in Psalmo:

Quarto quaeritur, secundum quid insit beatitudo, utrum sit in aniraa primo secundum substantiam, an secundum potenliam. Et quod secundum substantiam, videtur:

1. Quia beatitudo est vita; unde Augustinus vult, quod esse iDeatum est vivere in Deo et Deo; sed prius naturaliter vivit anima quam potentiae: ergo prius vivificatur a Deo.

2. IleQi, beatitudo in anima est una, sed potentiae suntplures; sed multiplicalo subiecto primo, necesse est, multiplicari perfectionem: ergo etc.

3. Item, Deus esl intimus ipsi animae: ergo cum beatitudo sit in anima per influentiam a Deo, illa influentia procedit ab intimo; sed substantia rei creatae interior est quam polentia: ergo beatitudo prius influitur in substantiam.

Contra: 1. Beatitudo inest animae, secundum « capax Bst Dei et particeps esse potestS); sed capax est secundum imaginem, et imago secundum mentem, et raens esl oculus et potentia animae: ergo beatitudo inest prirao animae secundura 'potentiam.

2. Itera, beatitudo inest aniraae secundum raodum specialem unionis Dei et animae; sed modus specialis non est nisi per cognitionem perfectam et amorem, et hic est per potentias: ergo etc.

3. Item, beatitudo est baljitus secundus et perfectio secunda; sed omnis secundus habitus et perfectio secunda inest secundum aliquam potentiam recipiendi, quae differt asubstantia: ergo beatitudo non inest aniraae per substantiam immediate.

4. Ilem, si immediate et primo per substantiam, ergo abstractis potentiis, poterit intelligi aniraa gloriosa: ergo abstracto, quod Deura non videat nec Sitivit in te anima mea; cum in gloria sit perfecla abundantia et deleclatio, non estmirum, si redundat in corpus; et hoc nemo dubitat nisi inexpertus amet, erit gloriosa; quod stultum est dicere et contra Sanctosl Beatitudo esl in anima primo secmulum potentiam, et quidem una in pluribus potentiis.

Respondeo: Dicendum, quod opinio quorundara est, sicut de gratia, ita de gloi'ia, quod sicut differt gratia et virtus, ita e.t beatitudo et dos. Et sicut gratia respicil animae substantiam, et ideo est una; virtus vero potentiam, et ideo plures: sic et gloria, quae animae substantiam v&?,m,, ideo est una; sed dotes potentias, ideo plures. Et exeraplum naturale est in anima humana, perficiente corpus, quae in quantum vivificans respicit complexionem, quae est una in toto corpore; in quantum motor respicit organa diversa — Sed credo, hic esse If magis appropriationem quam proprietatem et veritatem. Corpus enim nunquam dispositum est ad vilam, qualemeumque habeat complexionem, nisi etiam habeat organizationem; unde nec influentia vilae nec motus est ab anima in corpus, nisi naturahler praeexistat dispositio organizationis 'K Similiter credo in gratia et gloria, quod anima non est capax gratiae nec gloriae nisi per mentem. Unde credo, quod tam gratia quam gloria primo est in potentia. — Sed esse aliquid in potentia, hoc est dupliciter: aut secundum dispositionem et habilitationem eius ad actum proprium, quia sic potenliae distinguuntur; et quod sic est in potentia midtiplicatur et est in potentia secunduai rationem potentiae. Aliquid vero est in potentia secundum conformationeni ipsius ad aliquod unum et unionem ad illud; et quod sic est in potentia non multipUcatur

in potentiis, immo esse in potenlia dicilur, secundum quod iiabet rationem substantiae; et sic gratia et gloria, quarum unaquaeque est deiformitas et conformilas ad Deum. Et quia uni et eidem con- 2. formatur et reformatur ipsa anima; ideo una est gratia et gloria in pluribus potentiis, sicul una anima in pluribus organis, et una sanitas in pluribus membris. Et hoc clarius in secundo dispulatum est in distinctione vigesima sexta de gratia.

1. Ad illud quod obiicitur, quod prius est vivianimam quam potentias; dicendum, quod verum est de vita, quae est actus primus; sed non de vita, quae est actus secundas.

2. Ilaec qunestio magis expliciit quae dicta sunt iii I. Iiuius articuli quaeslione, simulque refellit opinionem illam Henrici Gand., quam in scholio ad 1. q. commemoiavimus. Unilalem gloriae S. Doclor eodem modo tradit, quo unitatem graliae explicat, II. Sent. d. 26. q. S, ubi cfr. eliam scholion. —.Alii auctores, qui beatitudinem ponunt in actu secundo, simul improbant positionem Hem-ici, quin de hac i. quaestione specialiler Iractent; clV. Scol., hic q. 2. n. 2S. seqq.; S. Thom., hic q. I. a. 2. quaestiunc. I. (praesertim ad I.) et 2; Dionys. Carth., hic q. 2.

II. In.5. quueslione S. Doctor pi'oprie agit de perfectione status gloriosi et de dotibus animae; unde vix tangit celebrem illam controversiam scholasticam, in quo scilicet actu sive operatione formaliter consistat actus beatiflcns, utrum simul mplii.- rium potentiarum actibus, an in unius potentiae actu (quod Scoto, S. Thomae piuribusque aliis placuit); et hoc supposito, utrum in aclu intelleclus (in visione), quod slrenuc docet S. Thomas, an in actu voluntalis (in fruitione per amorem amicitiae), pro quo ceriat Scotus cum non paucis etiam extra suam scholam. — De tribus dotibus animae S. Bonav. non agit specialiter (quod tamen faciunt alii), sed de quatuor dotibus corporis tractat infra p. II. sect.. et 2.

III. Praenotandum est, esse extra controversiam,. quod beatitudo patriae complectitur plures perfectiones et operationes, speciatim fruiiionem voluntatis et visionem immediatam intellectus. Explicite hoc docet Constitutio Benedicti XII. (Benedictus Deus), ubi inter alia habetur, k quod ex tali visione el fruitione eorum animae... sunl vere beatae». Item, Catechismus Roman. (p. 1. c. 13. n. 7.) beatitudinem illam in eo sitam esse dicit, ctut Deum videamus eiusque pulcriludine fruamum.

2. Item, non est dubium, boatitudinem esse in volunlate sicut obiectum. Hoc concedit S. Thom. (hic q. I. a. I. quaestiunc. 2.), ubi dicit: Beatitudinem esse in volunlate « dupliciter potest intelligi: uno modo ila, quod sit voluntatis obieclum; et sic bealiludo, cum sit ultimus finis, et ex fine sil ratio boni, quod est voluntatis obiectum, oportet ponere, beatitudinem in voluntate esse. Alio modo ita, quod sit aliquis actus volunlatis; et sic boatitudo in voluntate esse non potest ».

3. Denique patet, quod in via generationis prius natura est Deus obiectum imniediatum visionis quaiin immediatum obiectum fndtionis. — Controvertitur aulem, utrum hoc verum sit etiam in via perfectionis; immo Richard. a Med. (hic a. I. q. 6.

1 Cod. P addit est de.

2 Quaest. S, ubi etiam solul. ad I. et 2. habetur. Cfr. ibid. d. 27. a. 1. q. I. — Exemplum de una sanitate, sumtum ex Augusl., refertur I. Senl. d. 8. p. II. q. 3, ubi oslenditur, animam rationalem esse totam in toto corpore etc.

2. Ad aliud iam patet responsio: quia non est gloria in potentiis secundum id, in quo distinguimtur, sed secundum quod uniuntur in ratione imaginis, per quam capaces sunt unius deiformitatis.

3. Ad illud quod obiicitur, quod Deus est intimus animae, ergo procedit ab intimo; dicendum, quod influentia ista ab intimo procedit; sed non procedit, secundum quod inlimum conservans in esse nalurae, sed secundura quod obiectum consummans in esse gloriae; et ideo secundum hanc viam magis est intimus et immediatus potentiae quam essentiae. Unde non sequilur, quodsi divina essentia est intima, quod quaelibet eius influentia. ad S.) ex illa propositione contrarium arguere vult, quia prioritas In via generationis est «prioritas, qua imperfectum est prius perfecto... quia ut in pluribus videmus, quod actuum coordinatorum inter se prior ordine naturae in via gonerationis minus est perfectus quani poslerior. Nec hoc dicens intendo dicere, quod illa visio sit imperfecta in genere visionis, sed volo dicere, quod ipsa fruitio est actus perfectior, sicut declarabitur in quaestione sequenti». in actu intellectus quam in actu voluntatis; principalius tamen in volunlate, «quia in visione inchoatur et in fruitione consummatur» (q. 6. ad 8.). Hanc opinionem etiam Scot. (hic q. 3. n. S.) non improbat, si intelligatur, beatitudinem praecwe et pro ultimo complemento optime essendi consistere in unica operatione, si vero pro unione vitali immediata ad obiectum oppos., eum hic non tenere sententiam S. Thomae. Cum autem hoc loco propi'ie tractet generaliter de tribus dotibus, recurrendum est ad alios locos, praecipue ad I. Sent. d. I. a. 2. q. unica et a. 3. q. 2; II. Sent. d. 38. a. I. q. 2; III. Sent. d. 27. a. 2. q. 3; d. 31. a. 3. q. I. ad i; Breviloq. p. VII. e. 7, ubi satis declaratur, eum convenire potius cum praedicla opinione Richardi; quam etiam Petr. a Tar. tenet (hic q. 1. a. I. quaestiunc. 3.), docens, illam beatitudinem consistere « in actu intellectus originaliier, in actu vero volunlatis completive «.

Quoad trium dolium actus, de quibus in hac quaestione agitur, supponendum, quod S. Bonav. ipsam voluntatem rationalem dividai in concupiscibilem et irascibilem (cfr. III. Sent. d. 26. a. 2. q. '6. scholion), unde etiam in palria irascibili tribuit actum, scil. tentionis, quae interdum non proprie, sed per appropriationem vocatur fruitio. Hanc enim proprie et essentiaquac ponunt de essentia beatitudinis, diversa sentiunt, ut notalum est in scholio ad ultimo cit. locum.

V. Hae controversiae scholarum antiquae aliquo certo et omnibus exploralo principio determinari non possunt, cum ipsa argumenta ab utraque parle copiose in medium prolata plerumque innitantur principiis non concessis ab adversariis; v. g.

3 Plures codd. et edd. capacilatem. Vat. voci imaginis praemittit unius.

et favet etiam S. Bonav. cum Alexandro Ilal., lUchardo a Med., aliisque, ut dictum esl II. Senl. d. 25. p. I. q. 6. in scholio. Hinc Esiius (hic 3.), licot praeferat senlentiam S. Thomae, adductis duodecim argumentis pro sententia Scoti, pensatis omnibus, concludit, pleraque eorum « non esse ila em, ul tetnere Scotum aliosque quosdam in diversam adduxerint sententiara, ut proinde non immerito inter problemata Iheologica ninneretur haec quaestio ».

Quinto quaeritur, de aclu gloriae sive operatioDe, cui insit, et ostenditur, quod actus eius sit omnium potentiarum:

1. Quia gloria est perfectio plena et ultima.

pfena, ideo petTicit totam aniraam: ergo omnem eius spirilualem potentiam. Quia uUima, ultra quam non est alia; cum ultimata perfectio sit coniuncta actui, quia actus perficit habitum: ergo omnes potentiae ponuntur in actu.

2. Itera, gloria totum perlicit, quod gratia disponebat; sed gratia disponit et perficit actus animae, non tantum qui sunt in Deum, sed etiam qui sunt in bonum creatum, per virtutes cardinales-: ergo gloriosi actus non tanlum erunt in Deum, sed etiain in creaturara.

3. Item, lioc ostenditur: quia virtutes cardinales manebunt in patria in statu perfecto, ergo in actu; sed actus earum est in his quae sunt ad finem, et penes eas consistit actus gloriae, quia, sicut earura actus nunc sunt gratuiti, ita tunc erunt gloriosi: ergo etc.

Item, quaeritur, utrum sit ibi actus perficiens memoriam. Et quod sic, videtur:

4. Per rationem: quia, si gloria reformat imaginem, et imago altenditur quantuin ad raemoriam.

1 Quia, ut dicit Aristot., II. de Caelo et mundo, text. 17. (c. 3.), eorum unumquodque, quorum est opus [i. e. operatio], est gratia operis. Cfr. II. de Anima, text. 5. (c. I.). hic q. I. et etiam 3. (de delectatione); S. I. II. q. 3. a. i. 5. 8, q. i. a. I. 2. — Durand., hic q. i. S. — Dionys. Carth., hic q. 2.,

VII. Conckisio 6. quaestionis, quam negavit lovinianus, refulatus a S. Hieronymo, confirmatur Decreto Eugen. IV. con- Ira Graecos, ubi dicilur, Deum videre Beatos, « pro merilorum tamen diversitato alium alio perfectius ».

De eadem: Scot., infra d. 50. q. 5. 6. — S. Thom., hic q. 2. a. i; S. I. II. q. 5. a. 2. — B. Albert., hic a. 10. — Petr. a Tar., hic a. 3. — Richard. a Med., hic a. 2. q. 8. — Dionys. Carth., hic q. 3. intelligentiam et voluntatem: ergo oportet, quod niemoria sit in aclu.

3. Iteiri, hoc ipsum dicit Bernardus: « Deus futurus est intellectui pleniludo lucis, voluntati multitudo pacis, memoriae continuatio aeternitatis ».

Item, ostendilur, quod sit ibi aclus irascibilis:

6. Quia quod est perfectibiie virtute est perfectibile gloria; sed irascibilis perficitur spe: ergo etc.

7. Itein, super illud primae ad Corinlhios decimo tertio: Nunc autem manent etc.; Ambrosius dicit, quod « spei succedet beatitudo »: et Augustinus similiter hoc dicit de Doctrina christiana: ergo etc.

Sed contra: Quod non sit aclus gloriae secundum omnes potentias, videlur.

1. Super illud Psalmi: Ostendam illi salutare meum; Glossa dicit, quod « visio est tota merces »: ergo tota ralio beatitudinis consistit in actu intelligentiae. — Si dicas, quod hoc dictura est per quandam concoraitantiam; eadem ratione debet dici, quod fides est totum meritura.

2. Item, quaeritur: quare non magis dicit de imione quara de visione?

3. Item, Augustinus de Moribus Ecclesiae: « Beatus est qui amat optimum, et cum habet optic. S. n. 18: Vita enim beata fructus praesentium, vila autem aeterna spes futurorum est. Cfr. Epist. 35. n. 13. seqq., et in Rom. (inter opera Ambros.) 3, 4.

8 Psalm. 90, 16. — Glossa,quam exhibet Petr. Lombard. in hunc loc, sumta est ex August. (Serm. 2. in Ps. 90. n. 13.), cuius verba vide lom. II. pag. 543, nota 6.

mum, quod amat »: ergo videtur, quod tantum sit in actu molivae.

4. Item, Augustinus, ultimo de Civitate Dei: « Videbimus, amabimus, laudabimus », isti sunt actus gloriae; quodsi suiTicienler eos numerat Augustinus, et hic est nullus actus memoriae nec potentiae irascibilis; patet etc.

b. Item, dotes distinguuntur penes actus gloriae; sed duae assignantur penes actum rationalis et concupiscibilis, scilicel visio et dilectio: ergo si distinguuntur aliquae penes actus memoriae et irascibilis, tunc erunl quatuor dotes; quod est contra omnium opinionem; non enim ponuntur nisi tres.

6. Similiter opponitur, quodsi ponantur actus gloriae secundum omnes virtutes, quod tunc erunt septem.

Quaeritur ergo, quare actus gloriosi appellantur dotes; et quare tantum tres sint; et penes quid accipiantur et distinguantur; et cum laus sit actus maxime gloriosus, secundum quod dicitur super illud Psalmi: Laudale Dominum, quoniam bonus est psalmus; propter quid non est dos?

c 0 N c L u s I 0. Secundum tres actus gloriae, scilicet visionem potentiae rationalis, amorem concupiscibilis, comprehensionem sive tentionem irascibilis assignantur tres tantum dotes anim&e.

Respondeo: Ad intelligentiam obiectorum notandum, quod actus gloriosi non tanlum sunt in Deuin ul in obiectum, sed etiam in bona creata; gaudebit enim homo et diliget proximum. Sed quia substantiale praemium beatitudinis in Deo consistit, ideo actus gloriae principales sunt, secundum quos 3. anima convertitur in Deum. Et secundum hos actus dotes assignantur, quia secundum hos anima unitur Deo tanquam sponsa sponso; et in his ditalur et repletur, non solum vigoratur. Et ideo dicuntur dotes quasi divitiae animae desponsalae.

Hos autem actus quidam dicunt esse tres, quia tria requiruntur ad hoc, quod anima perfecte gaudeat de Deo, scilicet perfecta visio, perfecta dilectio et perfecta ipsius fruitio. Et fruitionem dicunt non esse secundum aliam potentiam quam rationalem et concupiscibilem. Nam irascibilis non habet ibi actum in Deum, habet tamen aliquem actum, scilicet gloriari per virtutes, quae manent in ipsa; manet enim amor et fortitudo. — Sed ista dupliciter videtur incompetens: primum quidem, quia tunc tertia dos non differt a prima et secunda nisi secundum rationem; el hoc stultum est dicere. Alia via videtur inconveniens, scilicet quod irascibilis non habeat in gloria aclum tendentem in Deum, cum in via habeal spem, per cuius aclum tendit in Deum.

Et ideo aliter dicendum, quod omnes vires, quae habent per gratiam aclum in Deum, habebunt per gloriam actus perfectos, evacualis imperfectis. ViuAq rationalis, cuius est modo credere per fidem, tunc videbit a,perle; concupiscibilis, cuius est amare, diliget tunc perfecte; irascibilis, cuius est erigi et inniti per spem, tunc tenebit continue et certe. Unde secundum hos tres actus distinguuntur tres dotes, scilicet visio, dilectio, comprehensio sive tenlio sive fruitio per appropiHationem; nam fruitio ista tria complectitur.

Ad illud ergo quod obiicitur, quod actus sunt plures, quia secundum omnes virtutes; palet responsio: quia, etsi secundum oinm?, virtutes sint, non tamen secundum omnes dotes accipiuntur, sed secundum eas quae tendunt immediale in Deum.

I. 2. 3. Ad illud quod obiicitur, quod visio est tota merces,et huiusmodi; dicendum, quod isti tres actus sunt omnino coniuncti et connexi; unde qui perfecte videt perfecte amat et habet; et ideo in Sanctorum verbis per connexionem, quod est omnium, attribuitur uni; magis autem visioni attribuitur propter hoc, quod in visione distinguitur status patriae a statu viae; non sic in dilectione, quia ulrobique dileclio, sed in patria est visio, non in via, sed credulitas de non viso

4..0. Ad ilhid quod obiicitur: quare non est unus actus penes memoriam"? AxcenAxim, quod memoria non reformatur primo, sed ex consequenti per reformationem irascibilis; ipsa enim minime subiacet libero arbitrio, el ideo actus eius reformatur per reformationem irascibilis in reformatione ra/Zae; sic et in perfeclione gloriae. Et ratio huius est, quia 5 Cod. bb praediclormn.

quodam modo conveniunt in aclu; ulriusque enim est continue tenere.

Ad illud quod ultimo obiicitur de laude, dicenquod aut intelligitur de laude vocali, et sic

De dilferenti parlicipatione

Sexto quaeritur, de differenti participatione beatitudinis; et quaeritur, ulrum onmes habeant aequalem beatitudinem. Et quod sic, videtur:

1. Ex texlu Matthaei vigesimo; ibi dicitur, quod omnes acceperunt singulos denarios, et quod Dominus tantum dedit novissimo, quanlum primo. Et Glossa dicit primae ad Corinthios decimo quinto super illud: Slella differt a stella: « Eundem denarium Palerfamihas dedit omnibus, qui operati sunt in vinea; quo ulique aliquid significatur, quod omnes communiler habebunt»; sed illud non est nisi beatitudo: ergo etc.

2. Item, Augustinus: « In dispari claritate erit par gaudium »; sed beatitudo est gaudiuin per essentiam: ergo etc.

3. Item, 7'alione videtur: quia beatitudo consislit in Deo, qui est bonum sumnium in fine et omnino invariabile, non recipiens magis el minus: ergo nec beatitudo recipit magis et minus. — Sidicas, quod consistit in Dei parlicipatione, quae magis et minus recipit; contra: unusquisque tanlum participabit Deum in gloria, quod non volet nec polerit plus participare: ergo unusquisque in summo; sed quod summum est est in termino, et quod est in termino non recipit magis et minus: ergo etc.

4. Ilem, lantum diligel unusquisque homo proximum, sicut se ipsum: ergo tantum gaudebit Linus de gloria Pelri el tantum volet eam Petro, quantum sibi; et si hoc, tanlum gaudebit de gloria Petri, quantum si eam haberet; sed si haberet, tantum gauderet, quanlum Petrus gaudet: ergo etc.

1 Cfi-. supra pag. 1009, nula 4. — Superius posl principalis cod. an addil, qttia acttis corporis. — Vide scliolion ad 2 Vers. 9. seqq. — Seq. locus est 1. Cor. 13, 41. — Glossam integram exliibet Pelr. Lombard. (in liunc ioc), et sumla est ex August., in loan. Bvang. ir. 67. n. 2. Cfr. dc S;incta Virginitate, c. 26. n. 26. Vido liic lit. Magistri, c. I.

3 Potius Prosper, Lib. sententiarum ex Augustino, n. 362. (alias 360.), ubi edd. noslrae Augustini (ex loan. Evang. tr. 67. n. 2.) sic liabent: Sed ut Dctis omnia in omnibus erit [I. Cor. 13, 28.], fiet etiam iii dispari claritato per gaudium, ut quod liabent singuli commune sit omnibus. CIV. hic lit. Magistri, c. 3, ubi cum ed. Prosperi (Venetiis 1744) ponitur: par gaudium. — Fide codd. BCGLNQSY aa Iioc arg. supplevimus.

Vat. infinitum, sed cfr. tom. I. pag. 806, nola 6. — Plurimi codd. omittunt inferius ergo nec... et minus.

5 Socundum modum loquendi Gilberti Porretani; cfr. L non est actus principalis nec debet esse dos; aut de laude mentali, et ita comprehendit actus triura potentiarum interiorum; et ideo non esl distinguenda ab aliis, immo dicitur tota merces.

, utrum scilicet onines habeant

Contha: 1. loannis decimo quarto: In rfomoFamUm Patris mei mansiones multae sunt; Augustinus: « Multae mansiones in una vita erunt, quia variae praemiorum dignitates».

2. Item, Apostolus, primae ad Corinthios decimo quinto: Stella differt a stella in claritate: si ergo claritas cognitionis generat gaudium et delectationem et differens est, ergo differens erit gaudium.

3. Ilem, ratione videtur: quia praemium respondet merito; sed constat, aliquos esse maioris meriti: ergo et praemii.

4. Item, Auguslinus: «Si essent aequalia, non! essent omnia »: ordo ergo facit ad perfectionem; sed superna civitas est perfectissima: ergo etc. j C 0 N C L U S 1 0., 'i Sicut beatitudo, sic praemium, sunilum ut obie- I ctum, omnino unum est, sumtum vero for- maliter, est unum unitate conformitatis et connexionis, differens vero quantitate gaudii 'i et remimerationis.

Respondeo: Dicendum, quod diversitas et di-concios stinclio est in praemiis secundum maius etminus, sicut fuil in meritis. i Ad inlelligentiam autem obiectorum notandum,! quod sicut beatitudo, ut dictum est supra, dicitur dupliciler: vel satians effective sicul obiectum, vel salians informative sicut perfeclio; sic et prae- mium sive donum. Nam si dicatur sicut obiectum, conda Sent. d. 17. p. M. q. 1. scholion; tom. II. pag. 111, nota 9. ot pag. 787, nota 6.

Hoc arg. est.secundum Anselm., Proslog. c. 2S, quod eliam auctor libri de Spirilu et anima (inter opera August.) c. 64. refert. Cfr. Augusl., in loan. Evang. tr. 67. n. 2, et liic lit. Magistri, c. 3.

omnino una est merces, unus Deus, una beatitudo, unum praemium. Si autem formaliter dicilur, beatitudo wia est unitate conformitatis et unitate connexionis, sed tamen differens est quantitate gaudii et remunerationis. Unus enim alio clarius videt Deum et magis de illo gaudet et strictius tenet.

1. 2. Et sic patet primum de denario. Palet etiam secundum, quomodo gaudiura fwr dicitur, non, inquam, intensive, sed extensive, quia de eisdem et tot gaudet unus, de quibus et quot gaudet alter.

2. Ad illud quod obiicitur, quod quilibet participat Deum in summo; dicendum, quod est summum simpliciter et summum huic. Nullus partici-

Supra egit Magister de gloria spiritus, in qua consistit prima stola. Hic agit de gloria corporis, in qua consislit stola secunda. Dividitur autem haec pars in tres partes secundum tria, quae determinat. Primo enim ostendit, quod in resumtione corporum erit augmentum gloriae. Secundo vero deter-

Ad inlelligentiam huius partis quaeritur de gloria corporis. Et circa hoc duo principaliter quaeruntur

Circa primum quaeruntur principaliter tria.

Primo quaeritur de corporis glorificatione.

Secundo, de dotium distinctione.

Tertio, de sensuum remuneratione.

Circa primum quaeruntur duo.

Quantum ergo ad primum proceditur sic, et oslendilur, quod gloria corporis sit de beatitudinis substantia sive augmentet gloriam animae:

1. Et primo per auctoritatem Magistri in littera: «Sine scrupulo, inquit, credendum est, eos habituros maiorem gloriam post iudicium quam ante, quia maius erit gaudium et araplior cognitio »; sed ista respiciunt essentiam beatitudinis: ergo etc.

2. Uem, Bernardus de Diligendo Deo: « Anima exuta tamen corpori est coniuncta, etsi non vita vel sensu, lamen affectu, ut sine eo nec possit nec valeat consummari».

3. Item, Augustinus duodecimo super Genesim de anima exuta dicit: « Inest ei quidam naturalis appetitus administrandi corpus, quo retardatur, ne tota intentione feratur in illud summum caelum »: ergo si quantitas praemii substantialis consistit in adhaerentia et fruitione illius summi caeli, patet etc.

4. Item, perfecta beatitudo est quies omnium desideriorum: si ergo anima appetit naturaliter corpori uniri, et iste appetitus, cuni sil naturalis, non possit lerminari nisi per unionem; impossibile est, animam perfecle beatificari, quousque resumat corpus.

Contra: 1. Anima gaudet nunc de Deo, post iudicium vero non tanlum gaudebit de Deo, sed etiam de bonis corporis; sed Deus est bonum infinituni, bonum corporis est bonum finitum; sed finitum additum super infinitum nihil auget: ergo bonum corporis non auget praemium: ergo etc.

2. Ilem, tanta gratia est in anima exuta, quantae gratiae capax est, cum est coniuncta: ergo similiter videtur de gloria.

3. Item, cum Deus se offerat modo animae in aperta visione, sicut post iudicium, quare non est ita modo perlecta gloria, sicut post iudicium? — Si dicas, quod propler appetitum administrandi corpus; cmira.-Bernardus, de Diligendo Deo de beatis animabus dicil, «quod ita inebriantur Deo, ut obhviscantur sui »: ergo si sui obliviscuntur, multo magis corporis.

4. Item, maiores motus absorbent minores: ergo cum motus amoris in Deum improportionaliler sit maior quam in corpus, ergo totahter absorbet illum.

5. Item, appetitus administrandi corpus impedit, ergo multo fortius administratio: si enim amor ahcuius polest retrahere a Deo, cum est absens, mullo fortius, cum est praesens.

6. Item, corpus nunquam fiet spiritus, quamvis fiat spirituale: ergo liberior est spiritus a corpore absolutus quam alligalus: ergo melius dispositus ad suscipiendam beatitudinem perfectam. Glorificalio corporis facit ad maius gaudium quoad extensionem et etiam quoad intensionem, quatenus removetur impedimentum, quin tamen augeatur habitus.

Respondeo: Dicendum, quod beatitudo dicitur gaudium per essentiam; gaudium autem potest dici maius quadrupliciter: aut quia de maiori obiecto, aut quia ex maiori habitu, aut quia de pluribus, aut quia ex eodem habitu intensius. Primo modo maius gaudium, quia de raaiori, non reperitur nec respectu eiusdem nec respectu diversorum, quia quilibet gaudet de bono infinito. — Secundo raodo maius invenitur respeclu diversorum, quia maiori habitu gaudet Petrus quam Linus; sed non reperitur respectu eiusdem quantum ad diversa tempora, quia non habebit maiorem habitum Petrus post iudicium, quam habet nunc. — Tertio modo maius, quia lalius et de pluribus, reperitur in eodem secundum diversa tempora, quia Petrus de pluribus gaudebit post iudicium quam nunc, quia de gloria animae et corporis et de gloria omnium salvatorum.

s Cfr. lom. II. pag. 20, nota 7.

Sed non est niaius hoc modo respectu diversorum, quia de tot et eisdem gaudebit unus Sanctus par- 4. vus, sicut et maximus Sanctus. — Quarlo modo maius, quia intensius, reperitur et respectu eiusdem et respectu diversorum: respectu diversorum, quia unus intensius movetur quam alter; respectu eiusdem, quia ex eodem habitu intensius movebitur anima, resumto corpore, quia nullum habebit retardans.

Concedendum est igilur, quod glorificatio corporis facit ad maius gaudium quantum ad extensionem; facit etiam quantum ad intensionem, mmM.- gendo habitum, sed removendo impedimentum. Unde non facit ad augmentum praemii essentiahs principaliter, sed ex consequenti. — Et concedendae sunt rationes ad hoc.

1. 2. Ad illud quod obiicitur in contrarium. quod uon gaudet de niaiori; dicendum, quod ralio tenet bene; sed quantum ad hoc non dicitur maior, sed de eodem intensius. — Simililer, quod secundo obiicit de gratia, patet: quoniam ipsa gratia dicit habitum, et idem etiam habitus gloriae est in anima exuta, et postquam est unita; sed per illum non ita intense movetur, et hoc retardante appetitu.

2. Ad illud quod obiicitur, quod obliviscitur sui; dicendum, quod hoc non intelhgitnr, quin amet se, sed quod omnis amor privatus, qui non referatur in Deum, ab anima auferetur; et certe aniraa

3. Quaestio I. a Magistro (hic c. 4.) sic poiiitur: o Si maior est beatitudo Sanctorum post iudicium ». — Affirmativa responsio est communis, si intelligitur, quod ipsa crescat extensive. Hoc in Concilio Florentino et Graeci et Latini se credere asseruerunt. Quod auteni eliam iniensive crescat, non quidem per augmeniim kabitus, sed per reinoiionem impedimenti retardantis; docuit S..ugust. (XII. super Gen. ad lit. c. 35.), non tamen (ut patet ex eiusdem 11. Koiracl. c. 24.) ut omnino certum; quem secuti sunt S. Bernard., Haymo aliique antiqui cum ipso Suppl. q. 93. a. 1.) eandem sententiam professus esl, sed postea, mutata senlcnlia, docuit (S. 1. 11. q. 4. a. 8. ad S.), quod « corpore resumto, beatitudo crescit non iniensive, sed extensive »; quod eliam Durand. (liic q. 7.) aliique posteriores propugnant. — Primain vero sententiam lenent Scot., de Uerum principio, q. 9. a. 2. sect. 2. n. 49, et, ut videtur, hic q. 3. n. 9. (aliqui taraen volunt, eum retractasse hanc opinionem), et Richard. (hic a. 2. q. 7.). — Propositio in principio resp. posita, quod per essenUam beatitudo sit gaudium sive delectatio, approbatur ab.Mexandro Hal. (S. III. q. 23. m. I. ad I.) et tanquani probabilis defenditur a Richardo a Med. (hic a. 3. q. 6.). Sed Scof. (hic q. 7; I. Senl. d. 1. q. 3.) docet, quod « stricte accipiendo non appetit corpus amore privalo, sed ad gloriam Dei. — Vel dicendum, quod Bernardus loquitur de Beatis post resumtionem secundae stolae.

4. Ad illud quod obiicilur, quod maiores motus absorbent minores; dicendum, quod verum est, quod absorbent, sed non ita, ut non sint, sed ut non ita inteme appareant; sunt tamen et apparent ahquo modo; el ideo, quamvis parum, tamen aliquo modo minuunt molus minores ipsos maiores, Ucet vincantur

5. Ad illud quod obiicitur, quod si appetitus impedit, magis praesentia; dicendum, quod appef- tus duo dicit, scihcet amorem alicuius rei et carentiam illius. Quando igitur impedit, aut ratione amoris, aut carentiae. Si ratione amoris, lunc magis impedit res praesens; si ralione carentiae, tunc non impedit, cum carentia per praesentiam removetur.

6. Ad illud quod obiicitur, quod spiritus absolutus est hberior; dicendum, quod est spiritus a corpore absolutus substantia et affectu; et iste est hberrimus. Et est spiritus alligatus affectu et solutus substantia; et iste non est liber, quia ahquid vult quod non habet. Et est spiritus alligatus substantia el affectu; et tunc aut corpus est inobediens, et tahs non est hber, quia non potest quod vult; aut per omnia obediens, et tahs est hber hbertate sibi conveniente, quia nihil vult, nisi quod potest, et habet omne quod vult. beatitudinem, delectatio non est de essentia eius, quia est passio, beatitudo autem consistit in operatione » (hic q. 7. n. 4.); prout tamen voluntas est receptiva, « perflcitur delectatione et gaudio ». Idem tenent S. Thom. (hic q. 3. a. 4. quaestiunc. 3; S.!. 11. q. 4. a. 1. 2.) et Durand. (hicq. 4. n. 20.). Addit tamen Scotus ( n. 6.), quod secundum absolutam potentiam Dei visio eius possit essesine gaudio; de quo aliter loquitur S. Bonav. supra d. 48. a. I. q. 2. in fine.

De 2. quaeslione alii commentatores Lombardi non tractant specialiter, sed enm solvunt in 1. quaestione, vel potius in quaeslionibus de sindulis dotibus, ubi notavimus, quomodo Scotus a S. Bonav. et Thoma discodat.

De utraque quaestione praeler locos citt.: Petr. a Tar. rem breviter tangit hic q. 2. a. 4. — Hichard. a Med., hic a. 4. q. 1. — Dionys. Carth., hic q. 7.

II. De sequenti articulo, qui agit de quatuor dotibus corporis in generali, alii commentatores Lombardi, exceptis B. - berto (d. 44. a. 32.) et Richardo (hic a. 4. q. 1.), specialiter non tractant, sed principia sua ponunt dispulantes de eisdem in specio,.de quo vide intra sect. 2. — De iribus dotibus animae plurima profert S. Thom., hic q. 4. a. 1-5; Suppl. q. 95. a. 1-5.

Secundo quaeritur de origine beatitudinis sive gloriae corporis, utrum sit a gloria animae originaliter. Et quod sic, videtur.

1. Dionysius ad Dioscorum: « Beatitudo non est corporuui, sed ab animabus redundat in corpora ».

2. Item, gloria inest corpori per resurrectionem, et resurrectio per unionem animae: ergo ab anima inest corpori gloria.

3. Item, specialius videtur quoad impassibilitatem: quia, ut dicit Philosophus% « egrediente anima, exspirat et marcescit corpus »: ergo quod sit incorruptibile, hoc non habet nisi ab anima. — Si dicas, quod loquitur secundum slatum istum; hoc non solvit, quia, sicut anima nunc continet corpus, ita et tunc; unde Augustinus de Vera Religione: « Corpus non habebit stabilitatem nisi peranimam, et haec per Deum ».

4. Item, de spiritiialitate videtur: quia super illud primae ad Corinthios decimo quinto: Novissimus Adam, in spiritum vivificanlem; Glossa: « Quia spirilus perfecle adhaeret Deo, sic vivificat, ut corpus spirituale efficiat »: ergo manifestum etc.

CoNTRA: 1. Quandocumque ahquid est ahcuius origo per redundantiam, similitudo est utrobique et..,,. univocalio; sed clantas corporis el spiritus sunt claritates aequivoce: ergo haec non redundat in illam.

2. Item, omne quod est ab alio per redundantiam, illo separato, iam non inest: ergo si anima separaretur a corpore, corpus fieret obscurum; quod videtur inconveniens dicere

3. Item, quod habet totaliter esse per redundantiam ab aliquo, illi coniunctum, participat proprietates illas sine aliqua immutatione ex parte sui: ergo si anima gloriosa uniretur modo corpori passibili, ipsuni faceret impassibile; sed hoc non potest stare: quia, quod de passibili per naturam fiat impassibije, est a virtute infinita: ergo non ab anima.

4. Item, anima Christi summe erat gloriosa, et corpus summe passibile, ergo et habens alios defectus: ergo et huiusmodi defectus non privantur per gloriam animae, sed per qualitatem absolutam corporis: ergo etc. Gloria corporis quoad dispositiones, quae simt qualitates absolutae ipsius corporis, est a Deo

corpus reformaiite, quoad consummationem est

per influentiam animae gloriosae.

Respondeo: Dicendum, quod est loqui de doti- Distmctio bus corporis, iii quibus eius glorificatio consistit, vel quantum ad dispositionem, vel quantum ad con- i summalionem. Si quantum ad dispositionem; sic conciosi dico, quod dicunt disposiliones, quae sunt qualitates absolutae ipsius corporis, quae danlur sibi a Deo in eius reformatione. — Si quantum ad consumma- conciasii tionem, sic dico, quod sunt a gloria animae sive ab, anima gloriosa. Unde sicut in praesenti anima in, corpus influit, et per illam influentiam corpus est j coloratius, corpus est durabiiius, corpus est virtuo- i sius et agihus, quam cum anima separatur: simi- i liter dico in proposito suo modo,quod anima glo- j riosa influens in corpus omnes dotes istas, ad quas ii dispositiones habebat, per sui reformationem perfi- cit et consummat. Unde credo, quodsi corpus separaretur, quod etsi esset clarum et impassibile, non tamen ita ut nunc. )

Ex his patent obiecta ad utranique partem. Ad argg. Nam primae rationes ostendunt, quod sunt in cor- j pore per influentiam; quod quidem verum est quantum ad consummationem. Secundae rationes osten- dunt, quod non sunt totaliter in corpore per redun- dantiam a gloria animae; et hoc quidem verum est; ] praeexigitur enim, quod a Deo reformelur habiie, 'i et per influentiam animae illa habilitas consummetur. j vificat usque ad auferendam corruptionem; iii corpore vero spiriimli, quoniam perfecte adhaerens Domino imus spiritus est [I. Cor. 6, 17.], sic vivificat, ut spirituale corpus elllciat elc.

" Aristot., de Praedicam. c. I: Aequivoca dicuntur quorum ratio diversa... Univoca vero dicuntur quorum et nomen commal Pt homo elc.

5 Cfr. arl. seq. q.. et sectio 2. a. 2. q. 1. — Superius

6 Kdd., posl clarum addito subiile, agile, hiclegunt: ul tunc, quando aninia beata erit sibi coniuncta. Superius pro ad quas dispositiones plures codd. ad quas dispositionem.

Ad illud quod obiicilur de spiritualilate, dicenaf- 'nicant in materia; sed non est ita in anima et cor-

Consequenter quanlum ad secundum arliculum quaeritur de dotium distinctione. Et circa hoc duo quaeruntur.

Quantum ergo ad priiTium proceditur sic. Dotes corporis consueverunt qualuor assignari, scilicet claritas, impassibilitas, subtilitas et agilitas. Sed quod debeant esse pauciores, videlur:

1. Quia dotes sunt in corpore, secundum quod comparalur ad animam; sed anima tantum dupliciler comparalur, scilicet ut motor et ut perfectio: ergo videtur, quod tantum sint duae doles.

± Item, tantum tres dicunlur esse vires, secundum quas aiiima regit corpus et perficiendo et movendo, scilicet naturalis, vitalis et animalis; et secundum hoc dicuntur tres spiritus in corpore: ergo videtur, quod sint tantum tres.

3. Iteni, doles animae sunt tres: ergo si anima pluribus dotibus dotanda est quam corpus, si aniraa non habel nisi tres, nec corpus.

Contra: Quod sint plures, videtur:

4. Quoniam, sicut clarilas facit ad pulcritudinem, ita et partium congruentia; unde Augustinus de Civitate Dei: « Pulcritudo est quaedam partium congruentia cum quadam coloris suavilate »: ergo sicut claritas est dos corporis, sic et congruentia, et sic elc.

5. Ilem, sicut corpus ad hoc, quod sit animae congruum organum, requirit debitam qualitatem, ita etiam debitam quantitatem: ergo sicut assignantur dotes a parte qualitalis, ita etiam a parle quantitatis: ergo plures sunt quam quatuor dictae.

6. Ilem, Anselmus in libro de Similitudinibus ponit, seplem esse conditiones, quibus anima gloripore; unde anima, immobilis existens, per influentiam causat motum in corpore; sic et in aliis proprietatibus, sicut dicitur calor animalis sive ab anima.

Primo quaeritur de numero et sufficientia dotium.

Secundo quaeritur de aequalitate ipsarum. ficatur in corpore: agilitatem, fortitudinem, libertatem, salutem. voluptatem, longaevitatem, pulcritudinem: ergo videtur, quod sint multo plures quam praedictae quatuor. Dotes corporis erunt quatuor: claritas, impassihilitas, subtilitas et agilitas; quarum sufficientia ciuadruplici via insinuatur.

Respondeo: Dicendum, quod numerus istarum dotium sive quaUtatum perficientium corpus accipitur ex Sapientiae tertio: Fulgehunt iusti et tanquam scintillae in arundineto discurrent: n fulgore chritas; in iustitia impassibilitas, quia iustitia est pet'- petua et immortalis; in scintillae nomine subtilitas; in discursu agilitas.

Ratio autem istius numeri accipitur multipliciter a diversis. — Et primo modo secundum causam finalem hoc modo. Dicunt enim, quod corpus resurgit, disponitur et dolalur propter gloriam animae, quae coiisistit in perfecta co9i«7io?je cognitivae et unione alTeclivae. Ad cognitionem autem duo requiruntur, scilicet spirilualitas et luminosilas, quia cognoscens debet esse spirituale et debet habere lumen; et ideo propler cognitionem animae est in corpore subtilitas et claritas. — Unio aulem amoris est liberalis et fortis: Fortis enim est ut mors medicos (conveniunt Avicenna et auclor lib. de Spiritu et anima alias August. tributi, c. 20-23.).

dilectio. Propter liberlalem debet esse corpus agile, propler forlitudinem et indissolubilitatem debet corpus esse impassibile. Et sic patet, quod qualuor sunt dotes.

Secundo niodo accipitur secundum causam efficierUem. Dotes enim huiusmodi in corpore, ut supra ostensum est, consummatum et perfectum esse habent ab influentia animae in corpus. Anima autem in corpus influit dupliciter, scilicet ut perfeclio et ut motor. Ut perfectio anima gloriosa influit vivificando vita immortali, vX motor movendo motu infatigabili; a.]oqun non esset gloriosa, nisi excluderet mortem et poenam. — Quia ergo vivificat vila, ideo necesse est, in corpore esse dispositionem ad vitam, et haec esl lucis abundantia et clarilas; quia vero vita immortali, necesse est, corpus habere dispositionem ad immortalitatem, et ita est impassibilitas. — Quia vero motu infatigabili movet, ideo oportet, quod nihil resistat, et ideo subtilitas est in corpore; oportet etiam, quod nihil retorrfe, et sic agilitas. Et sic patet similiter, quod quatuor sunt.

Terlio modo accipitur secundum causara for- Dicunt enim aliqui, quod in corpore nostro, cum sit natura caelestis concilians et elementaris, modo dominatur elementaris, sed post dominabitur natura caelestis, quae est natura lucis; haec erit sicut formalis et compleliva corporis. Et quia lux habet quatuor istas proprietates, sicut patet in radio, scihcet claritatem, quia ilhiminat; impassibilitatem, quia nihil ipsum corrnrapit; agilitatem, quia subito vadit; penetrabilitatem, quia corpora diaphana sine eorum corruptione perlransit: sic etiam corpus gloriosum, in quo dominalur natura lucis, quatuor habet dotes.

Quarto modo accipitur secundum causam tna- 4. terialem sic. Corpus nostrum est corapositum ex qualuor elementis. Et quia elementa sunl imperfecta, quadruplicem habet ab eis defectibilitaiem. Ab aqua, quae est elementum humidum et passibile, habet passibilitatem et corruptionem; unde humidum aqueum corpus corrumpit. A terra vero habet obscuritatem, quia est elementum opacum. Ab igne animalitatem, quia calor consumit continue; ideo conlinua indiget alimonia ciborum. Ab aere vero ha- 1 Cantic. 8, 6: Quia fortis est elc. — Mox pro libertatem cod. V liberalitaiem.

• Arl. praeced. q. 2.

3 Vide tom. II. pag. 319, nota 8. — De subnexis cfr. Aristot., II. de Caelo et mundo, text. 3. (c..), ubi de caelo ait: Amplius aiUem impassibile omnis mortalis dillicultatis est; amplius autem sine labore, proplerea quod nulla indiget violenta necessitate, quae prohibens detineat ipsum etc. Vide supra pag. 990, nola 3. bel infirmitalem; air enini facillime immutatur et cedit cuilibet irapellenti. Quoniam igitur quatuor isti defectus debent per bona opposita removeri ad hoc, quod corpus sit perfectum perfectione completa; ideo quatuor sunt dotes: contra corruptionem impassibilitas, contra obscuri tatem daritos, contra animalitalem spiritualitas % conlra infirraitatem virtus sive penelrabilitas.

Et haec ultima sumlio convenientior est inter concin quinto: Seminatur in corruptione, resurget in incorruptione; ecce irapassibilitas. Semihatur in ignobilitale, surget in (/for/a; ecce claritas. Seminatur in infirmit.ale, surget in virtute; ecce penetrabilitas. Seminatur animale, surget spirituale; ecce agilitas. Unde Aposlolus surait dotes per comparationem ad illos quatuor defectus, quos removent. Simililer Augastinus, de Civitate Dei vigesimo secundo: « Aberil a corporibus noslris oranis deformilas, oranis tarditas, oranis infirraitas, oranis corruptio ». Omnis defor- milas per c/an"toZm, omnis lardilas per apitoatem, j oranis infirmitas per spiritualitatem, omnis corruptio i per impassibitilalem. — Concordat etiam haec suppo- >! sitio rationi. Doles enim corporis dicunt non omnes Qnidsi; qualitates, sed qualitates nobiles el principales, (e J novo superadditas naturae. Et quia de novo super- 1 additae debent accipi secundum naturales defectus, j et hi secundum causas principales, quae sunt qua- f tuor elementa: patet, quod ista via inter oranes est! magis congrua. Ex his patent obiecta.; anima secunduin illas duas coraparationes ad corpus, ut motor et perfectio requirit in corpore quatuor dispositiones, ut ostensum est prius.

3. Ad illud quod obiicitur, quod plures debent dotes corporis secundum qualitates respicientes elementa: et ideo patet, quare illae tres, istae plures.

4. S. Ad illud quod obiicilur de congruentia partium et quantitate, dicendum, quod illa erit, quae nunc est, in quibus convenienter esl; ideo non est aliqua de novo dos penes ipsam. (c. 2. seq.. — Post pauca pro corpus cornmpit cod. F corpora corrumpit.

« Vat. cum cod. 1 (a secunda manu) id est ( pro qno cod. I sive) agilitas. Post penetrabilitas Vat. addit id est subtilitas.

' Vers. l2-ii: Seminatur in corruptione, surget... Seminatur corpus animale, surget corpus spiriiaie.

Secundo quaeritur, utrum dotes corporis aequaliter sint in omnibus, vel secundum magis et minus. Et quod aequaliter, videtur:

. Quia magis et minus dicitur per admixtionem contrarii minorem et maiorem, quoniam ibi tantum summum est, ubi nihil admixtum de contrario; sed omnes dotes in omnibus Beatis nihil habent admixtum de contrario: ergo in omnibus sunt aequaliter.

2. Item, de impassibilitate videtur: quia primae ad Corinthios decimo quinto super illud: Alia claritas elc; Glossa: «In differenti gloria resurgent; sed hoc communiter habebunt, quod incorrupti erunt »: hoc ergo commune aut dicitur commune secundum aequalitatem, aut secundum magis et minus. Si secundum magis et minus, similiter et gloria; sed non dicitur gloria secundum magis et minus: ergo secundum aequalitatem.

3. Item, unum corpus non dicitur altero subtilius, nisi quia ahquid potest penetrare, quod non alterum; sed quodhbet corpus glorificatum poterit omne corpus peneti-are: ergo etc.

4. Item, agilius est quod potest citius moveri; sed « quam cito volet spiritus, ibi protinus erit et corpus», ut dicit Augustinus de Civitate Dei vigesimo secundo: ergo quodlibet est agile in summo. A simili ergn arguatur de claritate et aliis.

Contra: 1. Primae ad Corinthios decimo quinto: Alia claritas solis etc.: si ergo differens claritas, pari ratione et aliae dotes.

2. Item, dotes animae sunt secundum plus et minus, ut supra ostensum est, quia liberius videt unus quam alter: ergo et dotes corporis.

Consequenter quantum ad tertium articulum, circa hoc quaeritur de sensuum remuneratione. Et supposito, quod erunt in patria — quia erit anima habens omnes suas potentias, cum nullam amittat, erit etiam corpus habens organa omnia — circa

3. Item,anima, quae plus servivil et meruit, excellentiores habet dotes: ergo et corpus, per quod anima plus servivit Deo et meruit, debet similiter. Corporis dotes enini in diversis secundum plus et minus, et perfectius et minus perfectum.

Respondko: Dicendum, quod dotes in corporibus Beatorum sunt secundum plus et minus, et perfectius et minus perfectum in diversis.

Ad cuius inteUigciiliam notandum, quod dam recipiunt magis et minus per conirarii impermixtionem, ut pula quando utrumque contrariorum est aliqua natura, ut album et nigrum. Quaedam recipiunt niagis et minus per accessum ud complementum, ut sunt illa quorum opposita sunl privationes, ut bonum et luciduin. Dico ergo, quod dotes corporis recipiunt magis ct minus per accessum ad terminum, non per immixtionem conlrarii. — Et per hoc patet solutio ad primum.

Rursus, notandum est, quod in recipientibus ma-,.,,,... gis et minus quaedam sunt, quae dicunt privationem simul et positionem, sicut impassibile, quod dicil virtutem ad non patiendum, et dicit privationem passionis; similiter subtile et agile. Et dico, quod quantum ad privationem, quia totum et universaliter privat, non recipit inagis et minus;sed quantum ad positionem, quae non est in summo, recipit magis et minus. — Et per hoc patent argumenta sequentia.

Quod vero dicitur protinus etc, intelligendum est sine retardatione, non quia subito, sed repente. hoc duo quaeruntur.

Primo quaeritur, utrum in patria omnes sensus habeant suos actus.

Secundo, utrum sensus illi, qui sunt in suo actu, cognoscant per receptionem speciei.

" Edd. supplent Deo.

Quantum ergo. ad priQiuni oslendilur, quod oinnes sensus erunt in suo actu:

1. Quia nobilior esl potentia coniuncta suo actui quam non coniuncta; sed omnes potenliae erunt ibi in statu nobilissimo: ergo omnes erunt coniunctae actui: ergo elc.

2. Item, sicut anima appelil uniri corpori, ita sensus obieclo; sed ad hoc, quod anima perfecte glorificetur, necesse est uniri corpori, ut ille appetitus quietetur: ergo simililer necesse est, sensum oumem uniri obiecto. Sed unio sensus ad obiectum est mediante actu: ergo etc.

3. Item, conslat, quod corpus remuneratur, quia servit animae: ergo et sensus debet remunerari; sed omnis potenlia nata delectari, si perfecte remuneratur, in perfecta delectatione constituitur; quiescit enim in illo, et haec quies est delectatio l Et hoc potest probari per simile in damnatis, quia ibi erit continuus dolor in sensu: ergo in Beatis Gontinua delectatio. Ex lioc arguo: nuUa potentia deleclatur, nisi in eo quod cognoscit; sed sensus non cognoscit se nec organum nec quod supra se est: ergo cum soluni obiectum cognoscat, delectatur in obiecto. Sed in illo non delectatur nisi in actu: ergo etc.

4. Item, summa delectatio potentiae est in suo actu: ergo si sensus ibi delectantur, in suis actibus ibi sunt Praeterea, si delectatur, sentit; sicut sequilur, si dolet, quod sentiat: ergo cum probatum sit delectationem esse in oranibus sensibus, oportet, quod onmes sentiant.

5. Item, visus est in suo actu, qui est spiritualissimus; unde lob decimo nono: In carne mea videbo Deum; el Apocalypsis primo: Videbit eum omnis oculus; et Augustinus dicit, quod « visus reficietur in contemplatione humanitatis », in libro de Spiritu et anima. — Est etiam ibi sensus tactus; quod patet, quia unum corpus glorificatum poterit aliud 1 Vide supra p. 1. q. S. fundam. I. araplexari, et iste est maxime materialisl Quare, cum sit ibi actus sensus spiritualis et materialis: ergo et omnium sensuura.

CoNTRA: Quod nuUus sensus sit ibi in actu, videtur: bet virtutem finitam: ergo et intensius moveretur, si in solum Deum moverelur cognitione et delectatione: ergo cognitio et delectatio sensuum minuit motum in Deum, ergo et gloriam. Sed nihil debet ibi esse tale: ergo elc.

2. Itera, si est sensus in aclu, aut ille esl cum deleclaUone, aut sine. Si non Ssi eum delectatione, ergo non est in actu perfecto. Si vero est cum delectatione; sed quando aliquid delectatur in uno oppositorum, tristatur in reliquo; quando deleclatur in medio, tristatur in extremis: ergo si delectatur in percipiendo, possibile est tristari. — Si dicas, quod nihil sibi repugnat nec corrumpit propter incorruplibilitatem; saltem carentia rei inducit tristitiam, cuius praesentia afferebat delectationem: ergo etc.

3. Item, quidam sensus sunt propter indigentiam, ut palet de gustu, ad reslaurationem deperditi; sed tunc tollelur omnis indigentia: ergo etc Sensus visus el tactus ei fortasse eiiam auditus "m erunt in suis actibus, alii vero non.;

Respondeo: Dicendum, quod posse sentire est Noiandoi ex coniunctione potenliae cum organo bene dispo-, sito, sentire vero ex coniunctione ipsius cum obie- "; cto'-. Quoniam igitur ibi erunt potenliae iunctae or- j ganis bene dispositis, ibi erunt omnes potenliae soxaH sentiendi. Quoniam vero obiecta omnium sensuum non erunt in gloria, sed quorundam; ideo quidam oandam Spirilu et anima (inter opera August.), c. 9, vide tom. III. pag. 19, nola S. — Superius pro spiritualissimus plures codd. specialissimus.

s Cfr. Bornard., Serm. 10. de Diversis, n. l, et de Natura

1. erunt in aclu suo, quidam vero non. — Obiecta enim quorundam sensuum sunt proprielales absolutae, quae reperiuntur in corpore glorificando, utpote color visus, et levitas ipsius tactus; et quia corpus gloriosum resurget cum luminositate et levitate, erunt ibi obiecta duorum sensuum; ideo isti sensus erunl in suis aclibus. Obiecta vero aliorum sensuum non sunt proprietates corporis glorifi- 2. candi nec proprietates absolulae, sed emanationes a corporibus, ut odor et sonus et sapor; et quia non erunt in palria, ideo etc.

Alia etiam ratio sumitur ex parte medii: quia 2. medium in visu potest esse omne quod habet rationem pervii, medium in tactu est caro sibi coniuncta; et ideo, quia isla duo media erunt in patria, et isti duo sensus in suis actibus erunt, alii vero minime,. deflcientibus sibi mediis, nisi forte quis 3. instel in auditu, de quo relinquitur in dubio, sicut de laude vocali in patria, quam ibi ponere nec videtur oecessarium nec aperte falsum; et ideo hic opinari est licilum.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod omnes erunt in aclibus propter nobilitatem potentiarum maiorem; dicendum, quod est actus perfeclionis, et actus, qui habet imperfectionem coniunciarn; et quoniam actus gustandi habet imperfectionem coniunctam ratione slatus, et similiter olfactus ratione obiecti, quod non glorificatur, et habet fieri per medium receptivum peregrinae impressionis: ergo etc.

2. Ad ilUid quod obiicilur, quod appetit sensus uniri; dicendum, quod alius est modus appetendi; ille enim animae appetitus est ratione perfectionis esse naturalis, sed iste soIulti est quanlum ad bene esse; et ideo ille non potest terminari, nisi corpus uniatur; iste potest, si in tali statu ponatur, quod illo obieclo non egeat.

3. 4. Ad illud quod obiicitur de delectatione,

I. Dc I. quaeslione niliil temere asserendum; tamen cum S. Thoma (supra cl. ii. q. 2. a. 1. quaestiunc. i; Suppl. q. 82. a. 4.), Scolo (hic q. 13. n. 'i.) et Richarclo (hic a. i. q..3.) alii theologi probabilius esse censent, omnes sensus ibi aliquam operationem habituros; nec ipsum gustum, cle quo magis dubilatur, excipiunt, quamvis non per cibi externi sumtionem saporem habeat. — De Imide vocali et auditu non dubitandiim esse, iidem alTM-mani. — De delectatione redundante vide ad 3. pro 1. parte. dicendum, quod deleclatio est in sensu dupliciter: una per redundaniiam, alia per obiecti praesentiam. Per redundantiam, sicut quando anima est interius plena delectatione, ita inebriantur et potenliae sentiendi, quod nullo modo quaerunt nec egent exterius delectari; et haec deleclatio erit praemium omnium sensuum et in omnibus. Hanc autem delectationem non habent a se nec ab aclu suo, sed ab actu animae; et ideo non oportet, quod propter istam sint sensus in suo actu. — Alia est delectatio per obiecti convenientis praesentiam; et quia solum duo sunl sensus, qui habent obiecta gloriosa, ideo solum in duobus est; et hoc non est praemium, nisi valde accidentale, quia non magis est gloriosus sensns in illius praesentia quam absentia. — Aliud patet.

1. Ad illud vero quod obiicitur, quod sit sensus, quia unus actus impedit aliuni; dicendum, quod verum est, quando unus non ordinatur ad alium; non sic in proposito, sed actus rationis redundat in sensum, et actus sensus ordinatur et subservit actui rationis; et ideo unus vigoratur ex alio.

± Ad illud quod obiicitur, quod ubi delectatio, ibi tristitia; dicendum, quod quidam sensus delectatur in obiecto, quia est conveniens, perflciens et conservans, utpole est obiectum respectu sensus corporis; quidam, quia est conveniens et perficiens, ut intellectus in intelligibili veritate; quidam, quia tantum est conveniens, ut sensus gloriosus, non perficiens, quia interius perficilur, non conservans, quia incorruplibilis est; et talis non tristatur in contra.rio, quia non laeditur, nec in absentia, quia non efficitur imperfectus. Quod primo modo delectatur tristatur dupliciter; quod secundo, uno modo.

3. Ullima ratio concedenda est, quod illi sensus, qui.sunt fer indigentiam, non manebunt in suis actibus. Et sic patet totum.

II. Concldsioncm quaestionis 2. approbat S. Thoin. (loc. cil. quaestiunc. et a. 3.); qui etiam distinctionem a S. Bonav. adhibitam in sohil. ad -i. aliis verbis ponit, scilicet inter immulalionem nnturalem et spirituaJem (locus refertur infra pag. 1 02 1, nola 3.). In naturali immntalione recipitur pliysice eadem qualitas naturalis (v. g. calor), quae inest roi immulanli; in.'ipirituali vero recipitur lantum species sive intentio. Haec autem immntatio, non illa, proprie facit sensus esse in actu, quin immuict naturam feci)ienlis. Idem docenl Scot. ctRichnrd. locis citt. id est in corde ct lingua, ut non sibi tribuant quod boni sunt, sed Deo etc. Cfr. August. in hunc loc. Vide etiam II. Sent. d. 2. p. II. dub. 1. Cfr. supra pag. 979, nota I.

5 Scilicet, qiio appetit sensus uniri ciim obieclo, quam quo bent codd. C M 0 R S, cod. bb m omnibus, edd. et plurcs codd. et omnibus (alii addiint sensibus).

Utrum sensus illi, qui sunl in suo Secundo quaeritur, utrum illi sensus, qui sunt in suo actu, cognoscant per receptionem speciei. Et quod sic, videtur:

1. Quia omnis cognitio est motus ad animam;

omnis motus ad aniniam est in aliquid recipiendo: ergo etc.

2. Item, omnis cognitio est per unionem cognoscibilis cum cognoscente sed sensus gloriosus aliquid cognoscit, cui non unitur secundum veritatem, et cuius non habet per naturam speciem: ergo habet uniri mediante specie recepta.

3. Item, quanto speculum est clarius et purius, tanto est ad recipiendum magis idoneum; sed sensuum gloriosorum organa sunt purissima et denudata a formis obiectorum: ergo etc.

4. Item, ordo naturalis est, ut obiectum influat in organum; sed natura non tolletur per gloriam: ergo organum recipiel.

Contra: 1. Augustinus in sexto Musicae, et est propositio per se vera: « Minus nobile non agit in magis nobile »; sed quod recipit ab alio patitur ab illo: ergo visus non poterit recipere a corporibus inferioribus, cum organum eius sit nobilissimum.

2. Item, orbis primus non recipit peregrinam impressionem propter sui nobilitatem et incorruptionem: ergo si oculus est nobilior, patet etc.

3. Item, si est ibi receptio de novo; cura non sit receptio faciens esse sensum in actu, nisi adsit iudicium: ergo est ibi iudicium, ergo cogitatio animae, ergo nova cogitatio, et ita volubiles cogitationes; quod est contra Augustinum.

4. Item, immutationem et receptionem animalem antecedit immutalio naturalis; sed corpus gloriflcatum et eius organum, cum sil incorruptibile, non recipiet naluralem immutationem: ergo elc. cognoscant pe)- receptionem speciei. Sensus glorificati cognoscunt recipiendo speciem

a sensibili.

Respondeo: Ad hoc dixerunt aliqui, quod nonopinioi est receptio ah extrinseco; sed anima omnium quae vult videre species facit in oculo, et videt, quia tunc ordo erit commutatus, quia non erit receptio veniens ab inferiori, sed a superiori. — Sed haec improbati solutio non potest slare; primum quidem, quia perverteretur ordo, cum species spirilualis fleret corporalis, perfectum fieret imperfectum; secundo, quia ita videret absentia, ut praesentia, ita ocuHs clausis, sicut apertis.

Secunda positio est, quod est sensus, sed nonopinio est intus suscipiendo, sed extra mittendo virtutem, quia non recipiet, sed influet. — Sed ista adhuc nonimprobai potest stare, cum cognitio sit in unione, et or- < gana sint maxime habiHa ad recipiendum. '- Tertia positio est, quod sensus gloriflcati co-opinioS..,.,......,, conclosi gnoscunt recipiendo speoem ab ipso sensibili. — Lt concedendae sunt raliones ad hoc.

1..d illud quod obiicitur, quod minus no- soimiiiN,..,,,. posilornt bile etc.; dici potest, quod non oportet, quod omectum sit nobilias organo, in quod agit, simpliciter,; sed secundum quid, in hoc scilicet, quod habet i speciem, et illud est denudatum; et hoc sufficit: ad agendum. — Vel aliter dicendum, quod minus J nobile non agit virtute propria, sed aliena; et in sensu glorificato est natura duplex in omo, perspi-; cui et luminis; quando igitur videt corpus se lu- minosius, illud corpus sua virtute facit speciem in 1 oculo; quando vero ininus luminosum, tunc virtute propria in se facit. Et sic palet illud. J dum et frigidum mdicat [anima] elc. — Post ibi iudwnm codd. L E addunt quodsi iudicium.

• Scilicet in organo sensus.

° Ita cod. K (I a secunda manu), cod. L (E a secunda manu) cum etiam, cod. P a secunda manu cumi organo, et cum, alii codd. cum, edd., paulo superius voci cum praemisso tiim, hic ponunt tmn cum. — Cfr. Aristot., de Sensu et sens. c. 2: Irralionabile vero omnino est, exeunte quodam, visum videre etc.

'" Scilicet, organum non habet speciem obiocli, et sic minus nobile est (cfr. fundam. 3.). — Secuti sumus cod. aa, alii codd. denudandum (scilicet obiectum), edd. in videndo. Aliquanlo Inforius post sua virtute edd. addunt propria in se.

2. Ad illud quod obiicitur de aliena impressione, quod non est in orbe; dicendum, quod ibi notatur aliena impressio, quae est via ad corruptionem; sed de hac non intelligitur hic.

3. Ad illud quod obiicitur, quod cogitationes volvuntur; dicendum, quod cogitationes volvi est dupliciter: uno modo, quia intellectus non habet defixum aspectum in uno, et hoc modo est in via et non erit in patria; alio modo est, quod principaliter

Consequenter quaeritur de secundo articulo principali, sciHcet de gloria corporis in speciali,

quae consistit in quatuor dotibus. Et circa hoc, secundam quod quatuor sunt dotes, quatuor principaliter quaerunlur.

Circa primum quaeruntur duo.

Primo quaeritur, utrum corpus sit passibile ab intrinseco.

Quantum ergo ad primum proceditur sic, et ostenditur, quod non sit passibile ab intrinseco.

1. Augustinus, vigesimo secundo de Civitate Dei: « Aberit a corporibus nostris omnis deformitas, omnis infirmitas, omnis corruptio».

2. Item, ratione videtur: quia passio corporis contristat animam; corpus enim, quod corrumpitur, aggravat animam % sed gaudium beatitudinis est impermixtum tristitiae: ergo etc.

' Edd. vocatur.

• Vide 111. Sent. d. li. a. 2. (. 2. ad 1. — Supcrius pro non habet [non pauci codd. habeat'] defixtim aspectum edd.

tunt videt, pro rjuo codd. I K videat, codd. E P habet, cod. L

tius anima gloriosa appeliliim sui corporis. Sed forraa terminans appetitum materiae facit ipsam incorruptibilem: ergo etc.

Contra: 1. Omne compositum ex contrariis est corruptibile et passibile; sed corpus gloriosum est huiusmodi: ergo etc. — Si dicas, quod non manent contraria, quia contraria non sunt secundum substantiam, sed secundum qualitates, et manent secundum substanliam, non secundum qualitates; contra: «A corporibus gloriosis, ut dicil Augustinus, vitia detrahentur, et natura servabitur »; sed quaUtates elementares sunt eis naturales: ergo manebunt. — Si dicas, quod manent secundum essenliam, non secundum actum; contra: unumquodque nobilius est, quando est coniunctum actui, quam quando non: ergo etc. — Si dicas, quod actus ille est imperfectionis; contra: elementa plura impossibile est venire ad conslitulioneni corporis unius nisi per mixtionem, ergo necesse est, elementa misceri; sed ubi est mixtio, necessario est nmtua aclio et passio et qualitatum confractio; et ubi haec sunt, elementa sunt in suis actibus: ergo etc.

2. Item, corpus gloriosum erit nobilioris complexionis quam nunc; sed quanlo aliquod corpus elementatum et animarum nobilioris est complexionis, tanto passibilius; quod patel, quia passibilins est corpus animalis quam plantae, et hominis quam bruti animalis: ergo corpus glorificatum magis quam nunc erit passibile.

3. Item, elementa miscentur in corpore illo: aut ergo aeqmliler, aut inaequaliter. Si inaequaliter; sed inaequalis commixlio via est ad dissohitionem: ergo illud corpus erit dissolubile et passibile. Si aequaliter, aut adaequatione punctali, aut citra. Si adaequatione punctali: ergo omnia corpora essent eiusdem complexionis et nobilitatis; quod non est verum. Si non punctali: ergo unum aliquo modo excedit reliquum in virtute; sed excessus generat ahquo modo pugnam et lilem, et haec dissolutionem: ergo etc.

4. Item, aut erit in corpore calor, aut non. Si non, nec operatio animae, cum operatio motus et sensus et vitae sit mediante calore. Quodsi est ibi calor, sed calor indiget pabulo, quia eius est consumere; sed omne quod indiget pabulo, est corruptibile et passibile: ergo elc.

c 0 N c L i; s 1 0. Corpora glorificata erunt incorruptihilia ab intrinseco; tamen elementa in eis manent secundum subslantiam, qualitates et duas tantum operationes.

Respondeo: Dicendum, quod omnes concordant in hoc, quod corpora illa sunt incorruptibilia el indefeetibilia; sed rationem sumunl ex diversis causis.

Quidam enim dicunt, quod elementa sunt in corpore giorloso secuwdnm substantiam, non secundum qualitates; el i.deo, quia «substantiae nihil est contrarium

et ubi nulia contrarielas, non est pugna nec dissolutio; ideo etc. — Sed hoc improbatum est, quia natura debet remanere.

Alii dicunt, quod sunt ibi secundum qualitates; sed qualitates non agunt nec patiuntur, et hoc divina virtute mirabiliter faciente. — Et hoc est iterum improbatnm, quia, si miscentur, constat, quod franguntur et mutuo agunt et patiuntur.

Tertii dicunt, quod sunt secm(nm subslantiam et qualitates et actus. Sed taraen actus nunc sunt in ipsa mixtione, sed post non, quia in eis dominatur natura caelestis, quae omnino reconciliat elementa et quasi naturam elementarem absorbet et transfert totum corpus in naturam caeleslera; unde debetur ei locus caelestis et incorruplibililas. — Sed illud est dubium, quoinodo natura caeleslis sit de compositione corporis nostri; non enim videtur componi nisi ex quatuor elementis

Et ideo aliter dicendum, quod elementa manent in corpore illo secundum substantiam et qualitates et operationes. Sed attendendum, quod quadruplex est operatio: una quantum ad constitutionem, et haec est mixtionis; alia quantum ad conservationem, et haec est ministerialis delatio caloris vitalis per corpus; tertia est pugnae ordinans ad dissolutionem; quarta exterioris impressionis, per quam alicuius elementi operatio intenditur et pugna oritur. Primae duae operationes manebunt; secundae duae non raanebunt, quae ordinant ad dissolutionem; et ideo corpus erit indissolubile.

Ratio autem, quare non raanent, est Iriplex. Prima est teraperata niixtio, confringens conlrarie- lii arg. I. ad oppos., in quo eliam seq. opinio impios Cfr. II. Sent. d. 17. a. 2. q. i. seq. — Pro non enim, quod praebent codd. K 0 S (I a secunda manu), cod. E cum non, codd. FZ cum tantum, alii codd. non taniim, edd. quia sic non tantum. Inferiiis post operatio edd. cnm nno altcroque cod. addunt elementorum.

1» Cod. F quia. Pro ordinant cod. S ordinantur, et pro distalem; secuncla est elementarium appetituum quielatio; tertia est animae influentis conservatio. Et ratione primi non pugnant, ratione secundi non possunt pugnare, ratione tertii necesse habenl quiescere.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod compositum ex contrariis est dissolubile; dicendum, quod illud debet intelligi, quando contraria habent contrarios appelitus et interminatos.

2. Ad illud quod obiicitur, quod corpus nobilioris complexionis facilius patitur; dicendum, quod hoc non est verum, simpliciler loquendo, immo con- Irariuni, quia est fortioris virtutis, nec habet locum in homine nisi ratione poenalitatum infliclarum.

I. De impassibiUtatis dote plures Lombai'di commentatores tractnnt supra d. 44. Cfr. etiam Alex. Hal., S. p. III. q. 21. et 22, ubi, agens de transfiguratione et resuri'ectione Christi, plura ad reni propositam profert. — S. Tliom. (d. 44. q. 2. a. I. quaestiunc. I; Suppl, q. 82. a. I.) easdem primas tres opiniones circa rationem liuius dotis recenset et improbat; sed pro caiwa impassibilitatis liorum corporum Iiic lanlum affert perfectum dominium, animae super corpus, quo ligatae maneant qualitates elementorum, ut nunquam exeant in actum. Alibi (S. III. q. 45. a. 2.) videtur docere, hanc dotem esse qualitatem immanentem. Similia docet Richardus a Med. (hic a. 4. q. 2.). Scotus autem (hic q. 13.) vult, quod ex parte susceplivi non potest inveniri aliqua causa intrinseca huius impassibilitatis (n. 4.), pore (n. 6. 7.), sed quod causa est volunlas divina, non coagens causau secundae corruplivae (n. 9.). Idem sentit Durand. (d. 44. q. 4. n. 14.). S. Bonav. quadam via media incedit, eliam ex parte corporis dispositiones ponens; de quo cfr. etiam supra sect. I. a. I. q. 2. — Hfc docetur pluralitas formarum substanlialium in corpore. — Deseq. q. alii nonlractant specialiter.

Utrum corpus gloriosum sit Secundo quaeritur, utrum corpus gloriosum sit passibile passione veniente ab extrinseco, sicut igne, vel cultello. Et quod non, videtur:

1. Quia dicit Anselmus quod « erunt omniposuae voluntatis, sicut Deus suae »: ergo si volunlas animarum est in conservatione corporis: ergo nihil poterit corpus animae laedere.

2. Item, « omnis passio magis facta abiicit a substantia »: ergo si est passibile ab exteriori, ergo potest fieri abiectio a substantia, ergo et corruptio. Sed supra probatum est, quod est incorruptibile et immortale: ergo etc.

3. Ad illud quod obiicitur, utruni in puncto; dicendum, quod non oportet; nec tamen mutuo pugnant, quia neutrum praevalet, licet aliquo modo excedat. Praelerea, non appetit se multiplicare nec ab illo dividi; et ideo, eliam si excedat, non corrumpit aliud.

4. Ad ilhid quod obiicitur de calore, dicendum, quod ex complexione inaequali nascitur calor elemenlaris consumem, ex complexione vero aequali calor caelestis conservans; et ideo, quia tunc elementa erunt perfecta et contemperata, calor vitalis erit assimilatus naturae caelesti; et ideo non consumet nec indigebit pabulo.

De tolo hoc arliculo praeter cilatos: B. Albert., d. 44. a. 13. 14. — Petr. a Tar., hic q. 4. a. 'I. quaestiunc. 'I. 2. — Dionys. Carth., hic q. 7.

II. Quoad dolem claritatis (a. 2.) S. Thom. (d. 44. q. 2. a. 4. quaestiunc. 1-3; Suppl. q. 85. a. 1-3.) ob auctoritatem Gregorii (arg. I.) putat, probabilius esse, quod corpora gloriosa simul forent clara et pervia. Hoc non placet Scoto (hic q. 15.) nec Richardo a Med. (hic a. 4. q. 6.) nec Durando (d. 44. q. 8.). — Herum controvertitur, utrum haec claritas fiat e/fective ab anima per quandam in corpus redundantiam, an vero tantum immediate a Deo. Primum docet S. Thomas (locis citt. et IV. e. Gent. c. 86.), et problematice favct Richardus; secundum praefert Scotus cum Durando et non paucis aliis.

Quoad seq. (2.) quaestionem communiter posteriores cum Praepositi'o docent, Beatum posse et ostendere et occultare claritatem suam, et hoc, secundum S. Thomam, propter perfectum dominium animae super suum corpus; secundum Scolum, pro- B. Albert., d. 44. a. 27-31. passione veniente ab cxlrinseco.

3. Item, nihil compositum potest pati exterius, quod non possit pati interius; sed corpus gloriosum non potest pati interius: ergo etc.

Contra: 1. C.rpus gloriosum conslat materialiter ex lerra; sed terra non potest, manente forma, quam habet, tantum sublimari, quod sit igne superior: ergo manet infra ignem: ergo si inferius patitur a superiori; sed tale corpus est inferius igne, videtur etc.

2. Item, corpus nobilissimum est inferius inflmo spiritu quantumcumque peccatore; sed spiritus peccalorum positus in igne patitur: ergo corpus humanum quantumcumque nobilitatum potest ab igne pati.

3. Item, omne continuum divisibile, omne divisibile partibile, et omne partibile est passibile ab exteriori: ergo etc.

4. Item, quandocumque corpus durum obviat molli, necesse est illud dividere, si sit impellentia vehemens; esto igitur, quod cultellus obviet corpori glorioso, aut ergo est durius cultello, aut cultellus penelrat; sed non esl durius, cum sit carneum: ergo etc. Corpus glomosum est impassibile ab extrinseco omni genere passionis corrumpentis.

Respondeo: Dicendum, quod corpus gloriosum est impassibile ab extrinseco omni genere passionis corrumpentis. Haec autem est duplex, scilicet per influentiam, sicut ignis comburit corpus- et per violentiam, sicut cultellus dividit. — Prima non est in corpore glorioso, quia talis influentia aut est ordinem iustitiae; el haec est in daemonibus et peccatricibus animabus secundum ordinem iustitiae; in corpore glorioso non est talis passio, quia non meruit puniri. Alia est secundum ordinem naturae; et ista est solum, quando patiens est talis naturae, quod materia illa appetit esse sub alio actu, privatio enim est principium paliendi Quoniam autem in corpore glorificato iam terminati sunt appetitus; ideo, si gloriosum corpus poneretur in igne inferni, non laederetur.

1. 2. Et per hoc patet solulio ad duo prima,

Consequenter quaerilur de dote claritatis. De qua duo quaeruntur.

Utrum corpora gloriosa sint Quantum ergo ad primum quaeritur, utrum corpora illa sint pervia, an colorata, an luminosa. Quod autem sint pervia, videtur.

1 Vide Aristot., VI. Phys. text.!. seqq. (c. 1.).

• Edd. actionis. Paulo ante pro impassibile cod. aa passibile. aliquo actu et appetit etc. Superius pro Alia est Vat. aut est, quod melius respondet praecedenli aut est neo non distinguit ab infra sequente propositione Alia est actio per violentiam.

• Quoad ordinem argumenlorum est primum.

5 Vide II. Sent. d. 19. a. 2. q. 1. quia daemon patitur secundum ordinem iustitiae, licet sit superior per naturam. — Patet etiam cundum, quod lerra patitur, quia materia esl rationem habens privationis.

Alia est actio per violentiam, et de hac dicunl aliqui, quod non patitur, quia nemo est qui inferat; et si esset qui vellet inferre, corpus posset declinare. — Sed tunc secundum islam viam Adam ante lapsum habuisset dotem impassibilitatis Ponatur etiara per impossibile, quod cuitellus applicetur ventri, aut venter resistit, aut non. Si non: ergo patitur, et cultellus subintrat, el ita est passibile; si resistit, quaero: per quam naturam? Et dicunt aliqui,quod habet naturam quintae essentiae, quae non est secabilis nec divisibilis; unde si quis iuxta solem esset et impingeret cultellum, non pertransiret; et non resisteret per naturam duri ct mollis, sed quia caret duritie et mollilie et passibilitate.

Sed quia hoc difQcile est intelligere, ideo dicendum, quod corpus gloriosum non potest pati per violentiam corporis obviantis, quia omne corpus est pervium ei, et illud pertransit, sicut videbitur Unde sicut si aliquis haberet cultellum crystallinum, non expelleret radium per eius ictum, immo radius penetraret, unde non pateretur ab ipso; sic in proposito intelligendum, corpus gloriosum penetrare cultellum.

3. Quod ergo dicitur: omne continuum divisibile; intelligendum est de divisione mathematica, non de divisione naturali de qua hic opponitur. Sic enim exponit Anselmus, quod illud intelligitur secundum intellectum, non secundum actum.

Primo quaeritur de ipsa in se.

Secundo, in comparatione.

an colorata, an luminosa.

1. Gregorius super illud lob vigesimo octavo: Non comparabitur etc.: « Uniuscuiusque mentem ab alterius oculis membrorum corpulentia non ab- 8 Ut insinunt Arislot., 1. Phys. text..38. (e. L), docendo, in divisione carnis deveniri oportere ad minimam carnem, quae fert, quod omne compositum necesse est aut aclu, nut intellectu posse disiungi. — In fine solut. fide codd. BCGNPQUY subscondet»: ergo membrorum corpulenlia visui non obsislet; sed hoc non esset, nisi essent pervia: ergo etc.

2. Item, ratione videtur: quia plus subtiliatur corpus per gloriam, quam possit per naturam, aut artem; sed natura el ars de obscuro facit pervium subtiliando, utpole de cinere vitium: ergo multo fortius illa.

3. Item, in visceribus corporis gloriosi est pulcherrima harmonia; sed haec nata est delectare visum: ergo si corpora resurgent in eadem dispositione, in qua possunt perfecte delectare, ergo intus et extra; et hoc non possunt, nisi sint pervia: ergo etc.

Sed quod sint colorala, videtur:

1. Quia Augustinus, vigesimo secundo de Civi- Dei, capitulo decimo nono: « Omnis pulcritudo est partium convenientia cum quadam coloris suavitate»; sed corpora gloriosa erunt pulcherrima: ergo habebunt suavitatem coloris.

% Ilem, Philosophus dicit, quod « color est extremitas perspicui in corpoi'e terminato »; sed corpora gloriosa sunt corpora terminata, cum sint eadem, quae nunc, et habent naturam perspicui: ergo etc.

3. Ilem. ad hoc est ratio: quia ad colorem duo concurrunt, scihcet hix el quatuor quahtates; sed ista sunl iji corpore glorioso: ergo etc.

4. Item, ratione videtur: quia corpora gloriosa erunt obiecta visus, non media videndi: ergo non erunt transparentia.

Sed quod sint penitus luminosa, videtur.

b. Matthaei decimo tertio: Fulgebunt sicut sol in regno Patris etc.: si ergo sol nec pervius est nec coloratus: ergo etc.

6. Item, se ipsis videbuntur: ergo erunt luminosa, non colorata.

7. Ilem, nobihor quahlas est pervietas quam color, et iux quam pervietas; sed corpora illa erunt perfectissima inter corpora: ergo erunt potius luminosa.

1 Cod. P supplet fieri.

• Respiciuntur hic et infra in solul. huius arg. vei'ba.Xugust. superius pug. 910, nota I. allula.

102i c 0 N c L u s 1 0.

Corpora gloriosa sunt simul colorata

et luminosa.

Rkspondeo: Oportet, omnes concedere, quod corpora illa sunt luminosa; sed volunt aliqui, quod simul sint luminosa el pervia secundum aliam et aliam rationem: pervia propter subtilitatem, luminosa vero ratione claritatis et fulgoris superaddili. — Sed ista positio non est conveniens, quia, si pervia essent, non terminarent visum nec haberent distinctionem in partibus, et ita oculi non possent discerni a naso. Et iterum, magnitudo luminis non patitur, corpus esse Iransparens, ut patet in sole, in quo est lurainis aggregatio, et in candela.

Alii voluerunt dicere, quod essent «MnMnm/- nosa et colorala: colorata per naturam quatuor elementorum et eorum qualitatum, ex quibus constat corpus humanum; sed luminosa ratione luminis superadditi. Nec hoc est inconveniens, ut dicunt, sicut patet in nocliluca, quae est corpus coloratum, nt palet in die. sed lucens in nocte. — Et ista positio est convenientior: quia constat, quod homines recognoscenlur in patria; unde habebunt effigies, quas habuerunt, el aspectus oculorum gloriosorum pervenienl usque ad superficiem corporis illius splendentis, sicut ensis per nniltam tersionem non amittit colorem, sed eius colori additur splendor; sic in proposito. Sicut etiam carbo per sui naturam alicuius coloris est, adveniente autem igne, efficitur luminosus; et tamen nihilominus esl coloratus, quia est ibi lux materiae terrestri incorporata: sic in proposito inlelligendum, quod corpus resurgens per naturam suam habebit colorem, et claritas luminis superinduet ipsum sicut ignis earbonem.

Concedendae igitur sunt rationes, quod corpora gloriosa sunt colorata et luminosa secundum duplicem naturam, nt visum est.

1. Ad illud quod obiicitur, quod corpulentia non ahscondet mentem; dicenihim, quod ex hoe non sine lumine. Ibid. tc.xt. IG2. (III. c.:i.): Sine lumine non esl videre. 9 Cfr. Arlsiot., II. de Aninia, texl. 68. seq. (c. 7.), et de naturam corporis, caelestibus et terrestribus (v. g. aeri, aquae etc.) communem, quae fncit, ipsa secundum plus el minus participare coloribus; lumen vero esse actuin perspicui. Vidc II. Sent. d. 13. a. 2. et 3. gendum forle noclilvca, quoil nnctc luceat. Ugutio noclilucarn vermcm esse ait, sic dictiiin, quod noctu. luceat. — Superius pro qualitatum edd. qmlitatem (sed cfr. fundam. 3.).

sequilur, quod sinl pervia, quia non niagis videtur mens per corpus pervium quam per solidum; sed hoc vult dicere, quod ita cogitationes et affectiones habebunt intus in corpore, ut sint parentes.

% Ad illud quod obiicitur, quod magis subtiliatur quam per naturam vel artem; dicendum, quod non quaelibet subtiliatio facit pervietatem. Nam ubi est sublilialio cum aggregatione luminis, non manet

Ulrum corpora gloriosa possitU

Secundo quaeritur de claritate in comparatione; et quaeritur, utrum corpora gloriosa possint claritatem suam secundum imperium animae oculis nostris occultare. Et quod sic, videtur:

1. Quia Christus post resurrectionera apparuit in eadem effigie ei colore, in quo prius; sed, sicut dicit Augustinus de Civitate Dei, « Chrislus sua resurrectione ostendit, quale siL futurum corpus nostrum »: ergo alia corpora siniiliter poterunt.

2. item, corpus illud est iii perfecla obedientia respectu animae: ergo apparet et resplendet secundum plus et minus, ul aniniae placet.

3. Item, claritas illa oculis non clariflcalis est iraproportionalis: ergo quod ab eis videatur, est condescensionis: ergo occultatio ipsius a noslris oculis est de nalura ipsius gloriosae lucis.

Contra: I. Quanto aliquid luminosius est, tanto minus polest visum latere; sed corpus gloriosum est mngis luminosum quam non gloriosum; sed hoc non polest Jatere: ergo nec illud.

2. Item, lux se manifestat illuminando; sed illuminare est actus lucis naturalis et essentialis: ergo cum nihil possit privari actu essentiali, ipso salvato in e.se; impossibile est, quin corpus gloriosum irradiel, ergo quin iliuminet el se visui manifestet.

3. Ilem, sicul se 'i.hG.i paLi nA impassibile, Wd. occultari ad lucem; sed corpus gloriosum non polest pali, quia est impassibile: ergo nec occultari, cum sit luminosum.

' lii €ud. E sociiiidu inaiius iiddidit quam, quod fccepimiis; cdd, supplent pcv [iloriam, quam.

Vide scholion ad. pi'aeccdentis arliculi quaesl. Dc maiori clV. Luc. 24, 39. et loan. 20, 20.

• Vidc (luucst. jiracccd. pervietas, ut patet in lumine candeiae sive in flamma; et quia sic est in proposito, ideo etc.

3. Ad illud quod obiicitur, quod harmonia visum debet delectare; dicendum, quod harmonia illa nata est delectare visum, non corporalem, sed spiritualem; et hunc delectat et delectare potest, etiam si corpus non sit pervium, ideo patet, quod illud non valet

suam secundum imperium animae Corpora gloriosa possunt claritatem suam secun- i clum imperium animae oculis noslris occultare, sed etiam ostendere.

Respondeo: Ad hoc dicunt aliqui, quod clari- opinio] tas corporis gloriosi visui glorioso est manifesta et j ei occultari non potest, oculo non gloriftcato est, 1 occulta et ei non potest manifestari, quia est ei im- i proportionalis; unde quia occultare est de manife- sto occultum facere: ideo dicunt simpliciter, quod non potest. Nec est trahendum ad consequentiam de porlionalis et occulta; et quia, si non in se, sallem posset videri in iri'adiatione. Et praeterea videtur Christus non mirabilia fecisse, sed argumenta resurrectionis oslendisse

Et ideo aliter dicenduin, quod corporis qualitas Opini( secundum exigenliam eius, in quo est, agit. Corpus autem gloriosum est sublile el per subtilitatem suam potest omne non gloriosum penetrare, ut infra patebit; potest eliam resistere. Et ideo dico, quod quia corpus gloriosum per effectum spiritualis potentiae polest omne corpus penetrare, potest et penetrare oculum; et tunc non erit obiectum eius et ideo potest latere. — Rursus, quia polest corpori se obiicere, polest et claritatem suam omnino ostendere, licel oculus obtundatur el non coniprehendat. Et concii quia potest omnino latere penetrando subtiliter, et 5 Edd. ergo impossibile esl.

5 Ut oslensum csl art. praeced.

omnino "patere se obiiciendo visibiliter; polest et medio modo plus et niinus se ostendere. Unde si hic esset anima gloriosa cum corpore glorificato, plus et minus posset de sui corporis claritate oculis nostris claudere, et hoc per naturam illam, qua non tantum clarum est, sed penetrativum et spirituale. — Et concedendae sunt rationes ad hanc partem.

1. Ad illud quod obiicitur, quod quanto luminosius, tanto minus potest visum latere; dicendum, quod verum est per naturam luminis; potest tamen per naturam spiritualitatis et suhtilitatis.

2. Ad illud quod obiicitur, quod Inx se mani-

Consequenter quaeritur de dote subtilitatis, de qua duo quaeruntur.

Primo quaeritur de ipsa in se.

Ulrum corpus gloriosum Quantum ergo ad primum quaerilur, utrum corpus gloriosum possit penetrare omne aliud corpus non gloriosum. Et quod sic, videtur:

1. Quia dicitur loannis vigesimo: Cum fores cssmt clausae, quod Lesus stetit in medio; et Gregorius dicit,quod propter subtilitalem ostia clausa non obstiterunt: ergo etc.

2. Item, ratione videtur: quia corpus gloriosum in suo motu non potest retardari, ergo nec impediri; et si non potest impediri, ergo nihil potest ei resistere: ergo in suo motu potest omne corpus penetrare.

3. Item, si non potest penelrare omne corpus; cum possibile sit, illud includi, possibile esset incarcerari; sed esse in carcere est miseriae: ergo possibile est, beatum fieri miserum.

4. Item, Damascenus: « De Christo Domino post resurrectionem quaedam dicuntur secundum dispensationem, ut cicatrices, cibatio, polatio; quaedam secundum naturam, ut transire de loco ad lo- 1 Cod. L et ed. I ostendere, Vnl. claudere et ostendere. Subinde ex codd. E L Z (A a secunda manu) substituimus qim pro quia; post spirituale Vat. addit id est agile (cfr. infra a. 4.).

2 Permulli codd. omiltunt minus et visum.

3 Respiciuntur verba August. in lit. Magistri I. Sent. d. II. c. 1. proposita et ibid. Comment. dub. 2. explicata. — Pro pcr impotentiam non pauci codd. et cd. I per (cod. Z propterj -potentiam. festat illuminando; dico, quod non lanlum iUuminando, sed etiam oculis intuentium se ohiiciendo; et quia potest esse, quod corpora gloriosa radios penetrent visibiles corporis non gloriosi; ideo etc.

3. Ad aliud dicendum, quod occiUlari esl dupliciter: vel propter obscuritatem a parle obiecti, et de hac verum est, quod lux non polesl occultari; alia est per impotentiam a parte ocidi, quia non potest ibi figi propler excellentem subtilitatem, et haec luci non repugnat, sicut passibilitas impassibilitati. Et primo modo impossibile est, lucem occultari, secundo modo est verum el possibile Secundo, de ipsa per comparationem ad actum nostrum. penetrare omnealiud corpus. cum infaligabiliter et clausis ianuis, intrare »: ergo si hoc est de nalura corporis gloriosi, patet etc.

CoNTRA: 1. Cum subtile et rarum obviat duro, non penetrat, sed penetratur, ut patet, quia lapis dividit aera et Iransit per ipsum: si ergo corpus gloriosum est suhlile, ergo per illam dolem non contingit sibi penelrare, sed potius penetrari.

2. Item, corpus gloriosum non est maioris subtilitalis quam radius vel aer; sed radius sua subtilitate non penetral corpora opaca, et aer non penetrat nisi porosa: ergo corpus gloriosum non potest omnia penetrare.

3. Item, si penelrat, aut hoc est dividendo, aul subintrando per poros, ant simul coexistendo. Si dividendo; sed quaedam sunt corpora indivisibilia el insecabilia; item, sunt alia, quae, si dividuntur, nunquam reiungentur; sunt et alia, quae, si dividuntur, corrumpuntur: ergo cum corpus gloriosum nihil destrnat, quod non possit destrui, sed etiam quod possit; non omnino poterit penelrare saltem sis ianuis posl resur'reclionem suum in aeternum inm ictiu'us intrnvit, qui moritnrus venions non npcrlo utero Virginis exivit?

empyreum. — Si subintrando per poros; Sed pori sunt discontinui: ergo necesse esset, corpus gloriosum discontinuari. — Si simul coexislendo; sed impossibile est per naturam, duo corpora esse simul; sed gloria non aufert naturam; ergo etc. Quod autem duo corpora esse simul, in philosophia sit impossibile, dicit ralio oslensiva: quia corpori debetur locus ut propria mensura-, sed multiplicato mensurato, necesse est, multiplicari mensuram propriam: ergo etc.

4. Item, sicut se habet unum locatum ad plura loca, ila plura locala ad unum locum; sed unum iocatum impossibile est esse in pluribus locis simul: ergo nec plura locata possunt esse in eodem loco simul.

b. Ilem, hoc videtur per impossibile: quia tunc accipiatur corpus aequalis magnitudinis. ut corpus gloriosum; tunc isla duo omnino conterminantur, ergo soliditas in soliditate et superficies in superflcie et linea in linea et punctus in punclo; sed duo indivisihilia sunt simul unum: ergo etc.

6. Item, trahatur linea a centro illius distantiae ad punctum circumferentiae per medium corpus glorificatum, et rursus alia ab eodem puncto ad idem per corpus non glorificatum; aut esl tma linea, aut duae. Si una, ergo corpus gloriosum et non gloriosum sunt unum; si duae lineae, tunc videntur ineonvenienlia Iria: primum, quod ab eodem puncto ad idem punclum possunt esse duae lineae rectae, et ita duae lineae rectae, inter quas non cadit siiperficies media; et rursus, duae lineae rectae habentes eosdem terminos, cum lineae multiplicentur per iermmos; ifem, duae lineae rectae faciunt figuram. Quae sunt tria maxima inconvenientia secundmn Philosophum.

7. Item, si corpus gloriosum polest propter sui sublilitalem coexistere et penetrare corpus grossumS multo forlius aliud subtile: ergo duo corpora gloriosa possunt esse simul; el si duo, pari ratione Iria; et si hoc, tunc omnia.

c 0 N c L u s 1 0. Corpora gloriosa habent dolem penetrabilitatis.

Respondeo: Omnes concedunt, quod corpora gloriosa habent dotem penetrabilitatis — Sed quidam dicunt, quod hanc habent, quoniam omnia cor- ds ratioi pora eis subiacent et obediunt, et ipsam virlutem habent super omnia. Unde dicunt, quod sicul aer cedit sagittae, sic omne corpus cedit corpori glorioso. — Sed illud improbatum est quia qua vir-toprobatoi tute seiungeretur lapis, si per ipsum transiret, et caelum similiter et corpus hominis non gloriosi.

Ahi dicunt, quod non cedit; sed quia omnia cor-opimoi poi'a quodam modo sunt porosa, et corpus glorificatum habet rationem et naturam lucis, quae tota per essentiam salvatur in puncto et dilabitur, quando non habet resislentiam; volunt, quod corpus glorio- j sum perlranseat, el non per poros multos, sed po- j test per unum. — Sed illud adhuc videtur inconve-improbaJ niens. Ponamus enim, corpus aliquod non esse porosum; tunc per illud non posset transire. Item, quomodo est intelligendum, quod corpus gloriosum efficiatur ita niodicum, sicut potus, quin deperdatur eius figura, eius quantitas et mensura? Ideo non est conveniens haec positio. j Alii ponunt, quod quia corpus est in perfecta opinio 3. obedientia respectu intellectus, et intellectus potest! abslrahere a quantitate naturam secundum intelli- gentiam, et tunc abstrahere poterit secundum veri- tatem; et tunc corpus, abstracta quantitate, habet corporis substantiam et spiritualitatem. Unde sicut spiritus est simul cum corpore et a corpore non impeditur: sic glorificatum corpus cum non glorifi- I cato. — Sed hoc est impossibile et non intelligibile,improbiiiij quod sit corpus vivens et organicum, et non sit corpus quantum; ideo hoc non est ponendum. Qualiter enim salvetur organizatio et membrorum distinctio in corpore a quantitate abstraclo; hoc non video.

Alii vero dicunt, quod corpus gloriosum potest opimoi, probala s esse in eodem loco cum non glonoso; unde pene- auctors. trat subinlrando per tolum, non per poi'os; et hoc potest sic inlelligi. Quod enim duo corpora natura- i lia non possunl esse simul in eodem loco, non est '< eo, quod sunt duo; ante enim per naturam sunt j duo, quam sint in uno loco vel duobus, quia per suas formas. Et hoc palet, quia dno puncta et duae <] lineae et duae superficies simul sunt in contactu ) physico, quia « contigua sunt quorum termini si- mul », et « simu! sunt, quandocumque in eodem loco primo sunt ». Quod ei'go non sunt simul, hoc: (c. 4.), et praeserlim lib. de Lineis insecabilibus. — Cod. L secundum pliilosophiam. Cod. F corpus non gloriosum.

8 Vai. addit id est subiilitatis. Inferius pro lianc codd. hoc, et pro ipsam, edd. cum paucis codd. ipsa.

est propter corpulentiam ipsorum, et quia unum est alteri pervium. Si ergo ita sit, quod alteriiin habeat subtilein corporeilatenn et penetrativam virtutem respectu alterius; tunc quidem poterunt esse simul. Et quoniam in dote penetrabilitalis datur corpori subtilitas et virtus activa ad penetrandum non glorificalum; ideo penetrat, illo non cedeute. — Corpora vero raathemalica et lineae et pun- cta ideo plura sunt, quia distantia; et ideo impossibile est, duo corpora mathemalica vel duas lineas vel puncta esse simul, vel etiam mathematicum cum naturali, sicut vult Philosophus.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod subtile dispositum est penetrari, non penetrare; dicendum, quod hoc est verum, ubi est sublilitas raritatis ad patiendum; sed hic esl subtilitas iuncta virtuti agenti, sicut patet in igne et radio.

2. Ad illud quod obiicitur, quod aequalis subtililatis est radius; dicendum, quod etsi sit aequalis sublilitatis, non lamen esl tantae virtutis in penetrando; et utrumque requiritur, ut visum est.

3. Ad illud quod obiicitur, quod duo corpora non possunt esse simul; iam patet responsio: quia, si intelligatur de corpore secundum esse naturale, non habel hoc, quia corpus, sed quia habet corpidentiam. — Quod ergo obiicitur de mensura, diquod duplex est mensura, scilicet intra et extra. Mensura intra est propria et multiplicatur secunduni mulliplicationem raensurati, quia est uni-

I. Ralionem subtilitalis S. Thom. itenim repetit ex perfecto dominio animae glorificatae super corpus; Scotus vero dicit, eam esse extrinsecus a volunlate et potentia divina. — Insuper antiqui Scholastici sustinuerunt, corpus gloriosum ipsa dote siibtllitatis posse in eodeni loco simul esse cum alio corpore non glorioso, vel ut alii opinabantur, etiam glorioso; quod ul explicarent, varios modos excogitarunt, ut patet In Littera auctoris. Opinionem S. Doctoris, quod tale corpus per quandam spiritualitalis proprietatem possit non occupare locum et per virtutem activam aliud corpus penetrare, placuit etiam Petro a Tar. et primitus B. Alberlo, qui tamen postea (d. ii. a. 2.5; cfr. a. 23. 24. 26.) retractavit (« sine praeiudiiio aliorum »). S. Thom. docet, non vi huius dotis, sed sola divina virtute corpus gloriosum posse simul esse in eodem loco cum alio corpore non glorloso, vel etiam glorioso; Immo de quocumque corpore idem afflrmat (d. ii. q. 2. a. 2; Suppl. q. 83. a. ac S. Bonav. — Richard. a Med. sequitur sentenliam S. Thomae, tamen dublus est, utrum etiam duo corpora gloriosa possint esse simul in uno loco; quod auctor noster negat. Cum Scotus ipsam hanc dotem Tribuat immediatae eflicientiae potentiae [conligua] autem, quorum e.xlrema sunt simul. Cfr. ibid. VI. text. I. — Vat. omitlit et simul. Aliquanto inferius post penetrabililatis Vat. addit id est sublilitaiis, ei pvo subiilitas cod. P substituit pencirab/litas. genea mensurato; mensura extra non oportet, quod multiplicetur in quantum mensura; sed si multiplicatur, hoc est propter indigentiam vel incompossibilitatera raensuratorum.

4. Ad illud quod obiicilur, quod unum corpus non potest esse in pluribus locis, ergo nec unus locus continet duo corpora; dicendum, quod non est siraile: quia primum facit finitas, qua creatura non privalur per gloriam; secundum facit corpukntia et grossities, quae aufertur per gloriam.

5. 6. Ad illud quod obiicitur de punctis et lineis, dicendum, quod non habent distinctionem manifestara, quae esl secundum distantiam, sed distinctionem naturalem, quae est secundum diversam substantiam, quae simul in suis naturis coexistunt. Ipse vero opponit, ac si esset distinctio secundum esse mathematicum

6. Ad illud quod obiicitur de corpore glorificato, utrum possit esse simul cum alio; aliqui dixerunt, quod sic, sicut duo radii et lumina sunt secundura Dionysium Sed taraen hoc non credo, quia unum non est materiale respeclu alterius nec pertransibile alio; et ideo, quamvis sit ibi subtilitas, deficit tamen penetrabilitas. Nec est simile de luminibus, quia forraae sunt habentes raultiplicalionera non a subiecto, in quo sunt, sed d. principio effectivo, sicut dicil Dionysius; et ideo plura corpora gloriosa non possunt esse siraul, sicut gloriosura cum non glorioso. divinae; slbl constans docet, islam posslbllltatem coexlstentlae pariter non nisi a divina operatione oriri.

De utraque huius articuli quaestione praeter laudatos: Scot., hlc q. 16. — Petr. a Tar., hic q. i. a. 3. — Richard. a Med., hic a. i. q. i. S. — Durand., d. i. q. S. 6. — Dionys. Carth., de hac et seq. q. hic q. 7.

11. Circa causam efflclentem, unde agiliiatis dos (a. 4.) repetendasit, secundum iam tacta prlnclpla Scotus ab aliis recedit, cum non admlttat proprie aliquam dispositionem seu qualitateni supernaiuralem ad agilitatem ab anima glori/icala acguisitam, Ilcet virtus corporum motiva liat perrecllor. —.Multiplex porro fuit opinio de quaeslione, utrum motus Beatorum fiat in insianii; quod cum Scoto aliisque negat S. Thom., mm probabilius sH, haec corpora nioveri in tempore, sed Imperceptibili propter brevltatem (locis Infra citt. quaestiunc. sive art. 3.); cui fu%'et militer solvit (quaestiunc. sive art. 2.).

Do utraque huius arliculi quaestione: Scot., hlc q. 14. — S. Thom. d. 44. a. 3; Suppl. q. 84. a. 4-3. — B. Albert., d. 44. a. 17-22. — Petr. a Tar., loc. clt. a. 4. — Richard. a Med., loc. clt. q. 7. 8. — Durand., loc. clt. q. 7. slbllllas penetratlonis corporum accidit els cx suis terminls mathemaiicis, non ex suis accidentibus sensibilibus. mogenea; et pro compossibililatem substituimus ex codd. E L Z 3 Cfr. II. Sent. d. 2. p. II. a. 2. q. 2. el i.

Ulrum corpus glorificatum sil Secundo quaeritur de subtilitate per comparationem ad actum nostrum; et quaeritur, utrura corpus glorificatum sit palpabile a tactu non glorificato. Et quod sic, videtur.

1. Lucae ultimo: Palpate et videte, quia spicamem ct ossa non habet.

2. Item, Gregorius in Iiomiiia: « Palpabile fuit per veritatem naturae et subtiie per effectum spirilualis potentiae».

3. Item, ratione videtur: quia in corpore glorioso erit veritas carnis et ossis; sed caro est mollis, et os durum; sed durum et mone sunt obiecta tactus: ergo etc.

4. Item, corpus gloriosum potest immutare visum: ergo eadem ratione potest immutare tactura.

Contra: 1. Gregorius: « Corrumpi necesse est quod palpatur»; sed gloriosum corpus est incorruptibile: ergo et impalpabile.

2. Itera, loannes Chrysostomus in quadam homiha: «Dignum est quaerere, qualiter corpus incorruptibile tangibile fuit raortali manu; sed ne turaultueris; condescensionis enim fuit».

3. Itera, ratione videtur: quia omne quod sentitur tactu, sentitur aut per resistentiam, aut qualitatem activam, sicut sentitur aer frigidus; sed corpus gloriosum non potest sentiri per resistentiam, quia nihil ei resistit; non per qualitatem activam, quia nulla talis immutatio ibi remanet: ergo nullo modo.

4. Item, tactus maxime est raaterialis; corpus autem illud spirituale: ergo etc.

Consequenter quaeritur de dote agilitalis, de qua duo quaeruntur.

Primo quaeritur, utrum sit in omnibus corpoquae paulo inferius ex Dionysio affertur. Vide lom. II. pag. 83, nola I. et pag. 329, nota 4.

1 Vers. 39.

a tactu non glorificato.

Corpus gloriosum potest se praebere tangibile et etiam non se praebere sive latere.

Respondeo: Dicendum, quod cum dico tangibile, duo dico. scilicet quod potest immutare sensum, et hoc est perfectionis; et quod non potest latere tactum nostrum, et hoc est imperfectionis. Et quia remanebit quod est perfectionis, et tolletur quod est imperfectionis; ideo dico, quod corpus gloriosum potest se praebere tangibile et potest se non praebere sive latere; et hoc habet secundum diversas conditiones. Nam tangi potest, quia potest irapelienti resistere, cum sit corpus verura, non vanum vel phantasticum; latere potest, quia potest penetrare oi-ganum tactus. Primum habet per virtulem naturae, secundum per effectum spirilualis potentiae. Et haec duo contraria sunt in nobis, sed non in illo corpore. — Concedendae ergo sunt rationes, quod tangi potest.

1. 2. Ad illud quod obiicitur, quod palpatur est corruptibile; dicendum, quod hoc verura est de eo quod est tactui subiectum, sed istud non erat; et ideo condescensionis erat.

2. Ad illud quod obiicitur de resistentia, dico, quod corpus tangens non resislit tangendo, sed magis e converso; et licet nihil possit corpori glorioso resistere, ipsum tamen potest aliis; sicut patel, quia constat, quod potest sustollere lapidem in manu.

3. Ad ultimum vero patel responsio: quia corpus non efficitur ita spirituale, quin salvetur in eo veritas carnis et ossis. ribus gloriosis.

Secundo quaeritur de inclinatione corporis gloriosi per agilitatem. ginalis post incormptibile addit clavorum cicatrices habuerit (eSeIxvuto). Pro timultucris (6opuPr)9c) cod. aa metueris, ed. Migne turberis.

Quanlum ergo ad primum proceditur sic, et ostenditur, quod agiiilas sit in corporibus gioriosis.

1. Sapientiae tertio: Tanquam scinlillae in discurrent; dicitur de Beatis.

2. Ilem, ratione videtur: quia anima sensitiva habet vim molivam et sensitivam % et resurgent organa virtulis motivae et sensitivae; sed organa sensitivae erunt habilia sensui: ergo organa motivae motui.

3. Item, corpus propter suam tarditatem animae repugnat; sed tunc nulla erit repugnantia: ergo nulla tarditas, et sic etc.

4. Item, non stalim, ut resurgent, erunt in empyreo; et ille est locus debitus, et unumquodque corpus habet habiiitatem tendendi ad locum suum: ergo cum habeat habihlatem tendendi et hanc non habeat nisi per agilitatem; patet etc.

Contra: 1. Frustra est agilitas ad molum, si non decet esse molum; sed in corporibus illis impossibile est esse molum, prout dicitur Apocalypsis decimo: luravit, quodnon eritultra tempus; seA omnis motus locahs est in tempore: ergo si non erit tempus, ergo nec molus.

2. Ilem, Augustinus de Trinilate: «In habentibus mutalionein nonnulla mors est ipsa mutatio». Et ratio huius est, quia in omni motu ahquid deperditur, et illud mori non incongrue dicitur; sed corpus illud erit ab omni raorte alienum: ergo etc.

3. Ilem, Philosophus dicit, quod « motus est enlelechia entis in potentia »; unde omnis motus imperfectioni atteslatur, quia est propter habendum aliquid non habitum; sed omnis imperfectio abest a corporibus gloriosis: ergo et omnis motus.

4. Item, hoc ostenditur per simile in superiori et inferiori: quia anima remuneratur per affectionum et cogitationum quietationem, corpora etiam supercaelestia, quae sunt maxime habilia ad motum, per quietem: ergo similiter corpora gloriosa.

Corpora gloriosa habent agilitatem.

Respondeo: Dicendum, quod quidquid sit de motu, tamen de agilitate certum est, quod ista proprietas est de perfectione et nobilitate corporis et faciens ad expeditionem animae in corpore:et ideo dico, quod erit ibi, sicut probant rationes.

1. Quod vero obiicitur de motu, dicendum, quod motus omnis est propter carentiam alicuius rei. Carentia autem potest esse aut rei, quae m/taeret, aut rei, quae assistit. Si rei, quae inhaeret ut proprietas absoluta; haec quidem imperfectionem facit in mobih, et similiter motus. Alia est carentia rei, quae assistit, et tunc aut illa est nata assistere per naturam, et tunc illa indiget; et lalis motus, etsi sit rei perfectae, attestatur tamen alicui imperfectioni, ut cum lapis movetur ad locum deorsum; aut locus ille non est natus assistere per naturam magis quam alius, quia illo non indiget, sed per volunlatem, quia aliquid vult circa illum locum operari; et talis motus non ponit imperfectionem, sed libertatem, et tahs esse polerit in corpore glorioso. — Ad illud ergo quod obiicitur, quod non erit tempus; dicendum, quod verum est, prout est mensura motus primi mobilis.

2. Ad illud quod obiicitur de mutatione, quod est mors; dicendum, quod illud non intelligitur de qualibet mutatione, sed de mutatione ad formam.

3. Ad illud quod obiicitur, quod molus attestatur imperfectioni; dicendum, quud verum est de motu ad formam, vel ad situm pi'opter indigentiam; hic autem molus est propter libertatem.

4. Ad illud quod obiicitur, quod anima non mutat affectiones; dicendum, quod mutatio veniebat'- ex eius instabilitale, niutatio corporum superiorum est propter inferiorum. necessitatem; mutatio autem corporis ab anima ex libertate; ideo non est simile existit uctus [evTEXIysia], quatenus huiusmodi, motus esl. Ibid. text. 15. (c. 2.): Et motus actus quidem aliquis esse videtur, imperfectus tamen. Causa autem est, quoniam imperfectum est ipsum )Ossibile [i. e. ens in potentia], cuius esi actus motus.

8 Cfr. supra d. 48. a. 2. q. 1. et 2. — Edd. supplent 7-emunerantur.

Utrum agilitas inclinet corpus

Secundo quaerilur de inclinatione corporis gloriosi, quae est per agilitatem; et quaeritur, utrum agilitas inclinet corpus gloriosum ad omnem differentiam positionis, an ad aliquem locum determinatum. Et quod non ad omnem differentiam, videtur:

1. Quia inclinalio mobilis sequitur praedominans secundum quantitatem; sed praedominans se-,... I IIcundum quantitatem m corporibus ilns est terra et aqua: ergo etc. — Si dicas, quod auferelur gravitas; contra: haec est de natura terrae; sed Augustinus dicit, quod « natura servabilur»: ergo etc.

2. Item, unumquodque appetit quod est magis sibi conveniens; sed lociis caeli empyrei est raagis sibi conveniens: ergo appetit esse ibi. Sed inclinatio est appetitus naturalis: ergo etc.

3. Item, omne quod quiescit alicubi, habet vim ipsum ibi stabiiienlem; sed corpus gloriosum quiescit in caelo: ergo ibi slabilitur per aliquam virtutem. Sed virtus stabiliens in loco inclinat ad locum determinatum: ergo etc.

CoMTRA: 1. Corpus illud est per omnia obediens ergo si voluntas illa potest movere ad omnem differentiam positionis, et aeque ad unam sicut ad aliam: ergo corpus gloriosum non magis inclinatur ad unam quam ad aliam

2. Item, quod habet inclinationem ad unam partem, si moveatur ad oppositam, movetur cum faligatione et poena: ergo si illud inclinaretur sursum et moveretur deorsum, esset ibi labor et poena

3. Item, quod appetit unum locum, si extra illum ponatur, efficitur indigens et imperfectum: ergo si corpus gloriosum inclinaretur ad aliquem locum secundum appetitum, aut impossibile esset, quod inde moveretur, aul, si inde moveretur, esset imperfectum.

1 Secundum Aristot., I. de Ccieio et raundo, text. 7. seq. (c. 2.). — Pro praeclominaiis Vat. naturam praedominaniis.

• Libr. XXII. de Civ. Dei, c. 17: Vitia delrahentur, natura servabitur.

5 Cfr. Boeth., III. de Consol. prosa 11.

ad omnem differentiam positionis, Agilitas corporis gloriosi non inclinat ad aliquem locum determinatum, sed est promptitudo, ut ad omnem locum, sicut vult anima, moveatur.

Respondeo: Dicendum, quod habilitas ad motuni sequitur inclinationem, et mcfeia<«o appetitus est respectu perfectionis quia pi'opter illam est. Quoniam igitur corpus gloriosuiu totam suae existenliae et nobilitatis et stabilitatis i'ationem ti'ahit ab anima; ideo inclinatio eius est ad animam, non ad aliquid extra. Et quoniam agilitas sequitur inclinationem; et anima polest movere in oranem differentiam positionis: ideo el coi'pus habet habilitatem ad omnem situm. Unde agilitas non inclinat ad aliquem locum determinatum, ut pi'obatum est % sed est proraptitudo, ut corpus moveatur in omnem locum, ad quem vult movere anima. — Et concedendae sunt rationes ad hoc.

1. Ad illud quod obiicitur, quod terra praedominatur; dicendum, quod quia appelitus elementorum totaliter quietatur in illo corpore, quod nullum elementum in eo appetit suam sphaeram; et ideo ablatus est terrae appetitus ille et gravitas. — Quod obiicitur, quod natura servatur. et vitium detrahitur; dicendum, quod vilium dicitur omne quod importat imperfeclionem.

2. Ad illud quod obiicitur, quod appetit magis conveniens; dicendum, quod hoc verum est, si illo indiget; sed corpus gloriosum nullo indiget loco.

3. Ad ultimum dicendum, quod corpus stabilitur in omni loco per animam, et anima per Deum; et sic non indiget alia inclinatione.

Cap. I.

Si mali in inferno peccabimt.

Hic oritur quaestio ex praemissis ducens originem. Supra enim Augustinus, loquens de malis in inferno damnatis et bonis in caelo glorificatis, dixit, quod nec bonis voluntas, nec malis facultas peccandi esse poterit. El de bonis quidem constat; sed de malis, a quibus voluntatem malam non removet, quaeritur, quomodo verum sit, eos non posse peccare, immo quomodo verum sit, eos non peccare, cum malam habeant voluntatem. — Quidam autumant, illam malam voluntatem non esse peccatum, sed supplicium tantum; alii vero poccatum esse fatentur, sed per illud eos non mci-eri aliquam poenam, quia non est ibi locus merendi. Illud ergo peccatum dicunt non esse merilum supplicii, sed suppliciimi mali merili quod in hac vita praecessit. De hoc autem Augustinus ita dicit: «Tempus acquirendi vitam aeternam in hac tantum vita Deus hominibus dedit, ubi voluit eliam poenitentiam esse frucluosam. Ideo hic poenitenlia fructuosa est, quia potest hic homo, deposila malitia, bene vivere, et mutata voluntate, merila simul operaque mutare et ea gerere, quae Deo placeant. Quod qui in hac vita non fecerit habebit quidem poenitentiam in futuro saeculo de malis suis, sed indulgentiam in conspectu Dei non inveniet; quia, etsi erit ibi stimulus poenitudinis, lamen nulla erit correctio voluntatis. A talibus enim ita culpabitur iniquitas sua, ut nullatenus ab eis possit vel diligi vel desiderari iustitia. Yoluntas enim eorum talis erit, ut habeat semper in se malignitatis suae supplicium, nunquam tamen i-ecipere possit bonitatis affectum: quia, sicut illi qui cum Christo regiiabuut, nullas in se malae voluntatis reliquias habebunt, ita iili qui erunt in supplicio ignis aeterni cum diabolo el Angelis eius deputati, sicut nullam habebunt ulterius requiem, sic bonam nullatenus poterunt habere voluntatem; et sicut coheredibus Christi dabitur perfectio gratiae ad aeternam gloriam, ita consortibus diaboli cumulabil ipsa malignitas poenam, quando, exterioribus deputati tenebris, nullo lllustrabunlur interiori lumine veritatis». — Ex his apparet, reprobos in inferno sic poenitentiam gesturos, ut per eam pravam voluntatem nou deserant; et illa maligna voluntas erit eis ad cumulum poenae, per quam tamen non merebuntur, quia nullus meretur nisi in hac vita.

Cap. If.

Quare dicunlur tenebrae exleriores.

Hic quaeri potesl: quare illae tenebrae, quibus involventur mali in gehenna, dicuntur exleriores '? — Quia lunc mali penitus extra lucem corporalem ei spiritualem, scilicet Deum, erunt. Nunc enim, etsi patiantur tenebras in caecitate mentis, non tamen penitus exlra lucem Dei sunt nec corporali luce privantur. De hoc Augustinus sic ail: « Ira Dei et in iudicio erit el hic est in caecitate mentis, cum dantur mali in reprobum sensum. Ibi exteriores tenebrae erunt, quia tunc peccatores penitus erunt extra Deum. Quid est enim penitus esse exti-a Deum, nisi esse in summa caecitate? Siquidem Deus habitat lucem inaccessibilem. Hae autem tenebrae hic iam incipiunt In peccante, cum ab interiori Dei luce secluditur, sed non penitus, dum in hac vita est». — Ecce, quare ibi peccator dicitur paft'ea;- teriores tenebras, et non hic; <iura ibi secludetur penitus a luce Dei, quod non hic. — Sed quomodo intelligenda est illa seclusio? Au quia non videbunt per speciem? Sed nec aliquis videt hic Deum per speciem. An per dlssimilitudinem, quam facit peccalum inter Deum et hominem? Sed et hic mulli per gravia peccata elongantur a Deo. An quia Deum odiunt, ita ut velint, eum non esse? Sed et hic multi Deum oderunt, de quibus scriptum est: Superbia eorum qui te oderunt, ascendit semper. Quae est igitur illa elongatio? — Sane exleriores tenebrae intelligi possunt quaedam malignitas odii el voluntatis, quae tiuic excrescet in mentibus reproboi-uin, et quaedam oblivio Dei, quia tormentorum interiorum et exteriorum doloribus adeo afficientur et liirbabuntur, ut ab illis ad cogitandum aliquid de Deo vix vel raro vel nunquam mentem revocent; ut qiii nimio premuntur pondere adeo stupescunl et turbantur, ut interim in aliam cogitationem mentem non extendant. sed illuc tendit impetus cogitationis, ubi sentitur vis doloris. Sed in hac vila nullus adeo malus est, ut penitus secludatur a cogitatione Dei, quia nec perdit appetitum beatitudinis et quendam boni amorem, quem naluraliter habet rationalis creatura. — Illas autem exleriores et profundissimas tenebras reprobos perpessuros /3os< iudicium, clicit Augustinus, oppouens de illo divite, qui in inferno positus, elevans oculos, vidit Abraham et in sinu eius Lazarum, cuius comparatione coactus cst confiteri niala sua « usque

Cap. III.

Si darmialorum animae noliliam habenl eorum quae hic fiunt.

Praeterea quaeri solet, si reproborum animae, quae nunc in inferno cruciantur, notiliam habeant eorum quae circa suos in hac vita gernnlur; et si aliquo modo doleant super iufortuniis suorum catorum. — Hanc quaeslionera Augustinus commemorat, cx parte eam explicans, ex parte vero insolutam relinqucns. Ait enim: « Quaerct aliquis, an unus dolor tangat morluos de his quae in suis post mortem conlingunt, vel quomodo ea quae circa nos agunlur, noverint spiritus defunctorum. Cui respondeo, magnam esse quaestionem nec in praesenti disserendam. Verumtamen breviter dici potest, quod est cura mortuis de suis caris, ut de divite legitur, qui, dum tormenta apud inferos pateretur, levavit oculos ad Abraham et inter alia dixit: Habeo ejiim quinque fratres; milte aliquem ex m.oftuis, ut lestetur illis, ne el ipsi veniant in hunc locum tormenlorum. Habent enim mortui curam de vivis, quos sciunt vivere, quia nec in locis poenarum vident eos, ubi dives sine fratribus erat, nec in requie beatorum, ubi Lazarum el Abraham, quamvis longe, agnoscebat. Non taraen ideo consequens est, eos scire quae circa suos caros aguntur bic, vel laeta, vel tristia ».

Cap. IV.

Be Lazaro et divile.

Si quis aulem quaerat, quomodo intelligatur quod de Lazaro ct divile legitur; audiat Augustini responmini dicentis: « Si quis pulat, animas corpore exutas locis corporalibus contineri, cum sint sine corpore; non deerunt qui faveant et divitem sitienlem in loco fuisse corporali conlendant, ipsamque animam corpoream praeparasse linguam et stillam de Lazari digito cupiisse. Sed melius est dubitare de occullis quam litigare dc incertis. Divitem in supplicio, pauperem in refrigerio esse, non dubito. Sed quomodo intelligatur lingua divitis, digilus Lazari, flamma inferni, sinus Abrahae et eiusmodi, vix a mansuetis, a conlenliosis nunquam invenitur».

Cap. V.

&i boni el mali invicem se vident.

Quaeri solet etiam, utrum vicissim se videant illi qui sunt in inferno, et illi qui sunt in gloria. — Sicut adeo, ut et fratres roget ab Iiis praemoneri, quod ante iudicium factum legitur. Sed post iudicium in profundioribus tenebris erunt inipii, ubi nullam Dei lucem videbunt, cui confileanlur». Sancti tradunt, et boni malos, et mali bonos vident usque ad iudicium; post iudicium vero boni videbunt malos, sed non mali bonos. Unde Gregorius: « Infi- Gregorio deles in imo positi ante diem iudicii fideles super se in requie attendunt, quorum gaudia post conlemplari non possuiit ».

Cap. VL

De chaos inter bonos et malos.

Sed cum Sancli malos in tormentis videant, nonne aliqua compassione erga eos moventur? Nonne eos de lormentis liberari cupiunt? — Recole illud evangelicum, quod Abraham divili respondit: Inter vos et nos chaos magnum firmatum est, ut hi qui volunt hinc ad vos Transire, non 'possint, neque inde huc transmeare. Quid est illud chaos inter bonos et malos, nisi Qai cbi hinc iustitia, inde iniquitas, quae nullatenus sociari j valent? Adeo enim Sancti iuslitiae Dei addicli sunl, j ut nulla compassione ad reprobos transire valeant, nulla pro eis inter Sanctos flat intercessio. — Quomodo Qnomodoi ergo inde voUint aliqui transire ad illos, scd non pos- '"'j sunt? Quia, si Dei iustitia admitterel, non fieret eis j molesta liberalio illorum. — Vel ila dicuntur velle et non [)0sse, non quia velint et non possint, sed quia, etsi vellent, non possent eos iuvare. De hoc ila Gregorius Gregorinsi ait: « Sicul reprobi a poenis ad gloriam Sanclorum transire volunt et non possunt; ita iusli per misericor- diam mente ire volunt ad positos in tormentis, ut eos i liberent; sed non possunt, quia iustorum animae, etsi in nalurae suae bonitate misericordiam habent, iam, tunc auctoris sui iustitiae coniunctae, tanla rectitudine; constringuntur, ut nulla ad reprobos compassione mo- veantur ».

Cap. VII.

Utrum visa i?npiorum poena minuatj

vel augeat Bonorum gloriam.,;: Postremo quaeritur, an visa poena reproborum decoloret gloriam Beatorum, an eorum bcatitudini proficiat. — De hoc ita Gregorius ait: « Apud animura Gregorioi iustorum non fuscat beatitudinem aspccla poena reproborum, quia, ubi iam compassio miseriae non erit,, minuere Beatorum laetitiam non valebii. Et licet iustis, sua gaudia sufficiant, ad maiorem tamen gloriam vi- *, dent poenas malorum, quas per gratiam evaserirat; quia qui Dei claritatem vident, nihil in crealura agitur quod videre non possint». « Non est autem nii- ciossa. j randum, si Sancti iam immortales reprobos videant i 5 Loc. cit. n. 7.