Caput XXXVIII. Quo jure Romana civitas ad Francorum principum tutelam confugerit, ac postea illis imperium dederit

Quo jure Romana civitas ad Francorum principum tutelam confugerit, ac postea illis imperium dederit.

Jam quo jure Pontifex ac populus romanus id agerent, ex relatis historicorum testimoniis liquet : primum, quod vacaret imperium, mortuo Constantino Irenes filio : quod Romani Irenen præter morem electam, ac fœmineum imperium pati nollent : quod Roma mater et caput imperii, atque sedes antiqua Cæsarum : quod ea aliæque imperatoriæ urbes in Caroli potestate essent, et quidem justa et necessaria tutela, justis piisque bellis : quod Carolus ipsa re, summa scilicet potestate potitus et tanta ditione clarus, imperatorii nominis majestatem christianique populi dignitatem egregie tueretur.

Huc accessit, quod italiam pio bello partam obtineret, eamque per tot sæcula barbaris prædæ datam, Romanus imperator habiturus esset ; neque mente exciderat quanto reipublicæ Romæque et Italiæ totiusque latini nominis detrimento, imperium in Orientem translatum esset. Occurrebat orientalium Cæsarum tanta imbecillitas, quæ vix Orientem tueretur, nedum Occidenti opi esset : Roma ipsa ab ipsis toties destituta, suo jure imperatorem reposcebat, cujus majestate ac viribus pristinam dignitatem tueri, ac saltem incolumis permanere posset.

Neque obstat quod hic objicit Bellarminus : ex quo imperium Constantinopolim translatum fuit, non solitos fuisse principes Romæ elevari ; quasi vero non magis ab omni consuetudine abhorreret, fuisse constitutos eos, ut ipse arbitratur, per ecclesiasticam potestatem. Quis autem ferat Bellarminum, novas causas commentum, improbare eas, quæ ab antiquis auctoribus afferantur ? Quidquid enim dicat, rem, ut narravimus, ita factam esse constat. Neque vero tum cogitabant Italiam totam, imo vero ipsam Romam imperii caput, suo jure excidisse. Romam enim habitam semper fuisse pro imperii capite, vel hæc Gallæ Placidiæ Augustæ ad Theodosium Juniorem filium verba testantur : « Decet nos huic maxime civitati, quæ domina omnium est civitatum, in omnibus reverentiam conservare. » Neque vero adeo sui oblita erat Roma, ut non etiam meminisset, anteacto sæculo, Constantem Heraclii nepotem, de reducendo Romam, tanquam ad propriam sedem, imperio cogitasse ; ac Philippicum Bardanem in Oriente electum, à populo romano non fuisse receptum, vetitumque ne ejus litteræ legerentur, aut admitterentur imagines, quod hæresim Monothelitarum fuisset professus. Licuisse item putabant iisdem Romanis abjicere fœmineum imperium, et immerito queri Græcos, si Romani priscæ virtutis recordati, viro maximo Carolo se traderent, quo imperium ipsum, non Græcis ereptum, sed in proprias sedes remeasse videretur.

Jam ut concludamus ; cum in hac Romanorum ac Francorum historia duo sint : primum, quod Romani confugerint ad Francos ; alterum, quod eos imperatores elegerint, illius causa fuit ipsa necessitas, et ab imperatoribus derelicta respublica, conclamatæque res, ac salus populi suprema lex, hujus autem imperii vacatio, feminæ electio, romanæ urbis dignitas, ipsius Caroli amplitudo et in populum ac Romanam Ecclesiam merita : ad hæc claritudo Francicæ gentis, ac tutela necessaria adversus Saracenos aliosque barbaros undique ingruentes : quæ quidem Romanos impellebant, ut Urbi consulerent ; eamque rem postea solemnibus pactis cum orientalibus imperatoribus firmatam esse constat.

Qua autem auctoritate Romanus Pontifex hic intervenerit, primamque personam gesserit, obscurum non est : satis enim ostendit, non id à se decerni pro apostolica potestate, qui sibi senatus populique romani nomen, decretum, auctoritatem adjungit. Egit ergo illa annexa et acquisita secundaria potestate, qua populos sibi hæc ultro deferente caput civitatis, ac magnæ cujusque rei auctor habebatur.

Cum ergo fontem ipsum caputque teneamus, quæ deinde secuta sint omittere poteramus, satisque nobis est, non præcise religionis, sed tuendi imperii causa ; neque per Ecclesiam, sed per civitatem imperium ad Francos esse translatum.

Cur autem maluerimus, hanc mutationem ad civitatis quam ad religionis tuendæ necessitatem, atque ad temporalem potius quam ad ecclesiasticam à Christo concessam referre potestatem, duæ causæ impulerunt : primum, ipsæ res gestæ. Invenimus enim in gestis, quæsitæ tutelæ Francorum causam fuisse ipsam reipublicæ tuendæ necessitatem ; neque ullum fuisse religioni metum à catholicissima muliere Irene ; à qua tamen ablatum imperium est. Altera autem causa est, quam supra in Childerici negotio protulimus, sed tamen insarciri eam et inculcari oportet ; nempe, quod apud omnes constet, etiam cum hæresi stare rempublicam, quantum ad civilem societatem attinet, omnibus numeris absolutam ; quæ capite, defensione, viribus necessariis aperte destituta, postrata jam ac nulla sit ; sibique adeo, ne pereat, ipso naturæ ac gentium jure, per sese providere possit.