Psalmus LXVII. Eucharisticus

PSALMUS LXVII. EUCHARISTICUS.

Dura arca ad Sionem transfertur, populus Dei, veterum sub Mose mirabilium memor, instar Mariæ sororis Mosis, lætatur, atque in hostes Dei opem implorat. II Reg., vi, 5 ; Psal. xlvi.

VERSIO VULGATA.

In finem, 1. Psalmus Cantici ipsi David.

2. Exurgat Deus, et dissipentur inimici ejus, et fugiant qui oderunt eum, a facie ejus.

3. Sicut deficit fumus, deficiant : sicut fluit cera a facie ignis, sic pereant peccatores a facie Dei.

4. Et justi epulentur, et exultent in conspectu Dei, et delectentur in lætitia.

5. Cantate Deo, psalmum dicite nomini ejus : iter facite ei, qui ascendit super occasum : Dominus nomen illi.

Exultate in conspectu ejus, turbabuntur a facie ejus, 6. patris orphanorum et judicis viduarum.

Deus in loco sancto suo : 7. Deus qui inhabitare facit unius moris in domo.

Qui educit vinctos in fortitudine, similiter eos qui exasperant, qui habitant in sepulcris.

8. Deus, cum egredereris in con- VERSIO S. HIERONYMI.

Victori, David Psalmus Cantici.

Exurgat Deus, et dissipentur inimici ejus : et fugiant qui oderunt eum a facie ejus.

Sicut deficit fumus deficiant, sicut tabescit cera a facie ignis ; sic pereant impii a facie Dei.

Justi autem lætentur, et exultent in conspectu Dei, et gaudeant in lætitia.

Cantate Deo, canite (a) nomini ejus ; præparate viam ascendenti per deserta (6) .

In Domino nomen ejus, et exultate coram eo, patre pupillorum, et defensori viduarum.

Deus in habitaculo sancto suo. Deus inhabitare facit solitarios in domo.

Educet vinctos in fortitudine ; increduli autem habitaverunt in siccitatibus.

Deus, cum egredereris ante po- 2. Exurgat Deus : verba Mosis, cum elevaretur arca, Num. x, 35, ubi habetur integer hic versus.

4. Epulentur : Hier. lætentur. In conspectu Dei : metaphora ducta a sacris circa Dei altare conviviis.

5. Super occasum : Hebr. super nubes. Nubibus ut curru invehitur. Turbabuntur à facie ejus . · abundant hæ voces, et sunt alia versio præcedentium.

6. Unius moris : unanimes ; at Hier. solitarios, quos habitare facit in domo, dum orbos facit fœcundos : sic Psal. cxii, 9 : Similiter eos qui exasperant... Hier. Increduli autem habitaverunt in siccitatibus, in desertis et aridis locis. Atque hæc est commemoratio miraculorum Dei ex Ægypto educentis vinctos, eosdem rebelles et incredulos punientis ac prosternentis in deserto.

(a) Var. : Psallite. — (b) [Hebr. Araboth, quod est superius cœlum.]

spectu populi tui, cum pertransires in deserto :

9. Terra mota est, etenim cœli distillaverunt ii facie Dei Sinaï, a facie Dei Israel.

10. Pluviam voluntariam segregabis, Deus, hæreditati tuæ : et infirmata est, tu vero perfecisti eam.

11. Animalia tua habitabunt in ea. : parasti in dulcedine tua pauperi, Deus.

12. Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute multa.

13. Rex virtutum dilecti dilecti : et speciei domus dividere spolia.

14. Si dormiatis inter medios cleros, pennæ columbæ deargentatæ, et posteriora dorsi ejus in pallore auri.

15. Dum discernit cœlestis reges pulum tuum, et ambulares per desertum. Semper.

Terra commota est, et cœli distillaverunt a facie tua, Deus hoc est, in Sinaï (a), a facie Dei Israel.

Pluviam voluntariam elevasti, Deus : hæreditatem tuam et (b) laborantem tu confortasti.

Animalia tua habitaverunt in ea ; præparasti in bonitate tuti pauperi, Deus.

Domine, dabis sermonem annuntiatricibus fortitudinis plurimæ (c).

Reges exercituum fœderabuntur ; fœderabuntur, et pulchritudo domus dividet spolia.

Si dormieritis inter medios terminos, pennæ columbæ deargentatae, et posteriora ejus in virore auri.

Cum divideret robustissi- 9. Terra mota... Deo appropinquante, omnia commoventur. A facie Dei Sinat : nominativo casu : a facie Dei : ipso Sinat (distillavit). Idem in cantico Deboræ, Judic. v, 4, 5.

10. Pluviam voluntariam : gratam, liberalem, libentissimo animo a Deo datam. Segregabis : reservabis. Pluvia larga perpluisti hæreditatem tuam, terram promissam. Infirmita est... laborantem confortasti.

H. Animalia tua : grex tuus, populus tuus, Psal. lxxvii, 52. Parasti ; supple terram. Pauperi : populo.

12. Evangelizantibus ; fœminino genere ; Hier. annuntiatricibus. Virtute multa Hebr. exercitui multo. Magnæ multitudini mulierum illarum, quæ cum Maria Mosis sorore, Dei victorias prædicabant : sumpto enim tympano cæteris accinentibus, Maria cæpit canere mosaicum illud : Cantemus Domino ; gloriose enim magnificatus est. Exod. xv. 20, 21. Vide etiam infra, 26.

13. Rex virtutum dilecti dilecti : Hebr. reges exercituum fugerunt, fugerunt, Hæc canent illæ mulieres : prædicebant enim Philistæos, regesque Moab et Edom ab Israele vincendos, Exod. xv. 15, 16. Et speciei domus... Hier. pulchritudo domus dividet spolia. Alii : Habitatrix domus ; mulieres speciosæ domi relictæ, quo nihil magnificentius ; ut viri pugnent, mulieres autem spolia inter se dispertiant. ;

14. Inter medios cleros : medias ollas ; Hebr. tripodas. Etsi non in cubiculis, sed tanquam in culina inter ollas versari cogimini, servi scilicet ipsa fuligine nigri, et mœrore squalentes. Sic Joel., ii, 6. Omnes vultus redigentur in ollam. Nahum H, 10. Facies omnium eorum sicut nigredo ollæ. Si ergo tales eritis, tamen Deo vos protegente ; penna columbæ, etc. eritis sicut pennæ columbinæ, variis depictæ coloribus, candidi, deaurati, læti.

15. Dum discernit : Hebr. cum divideret omnipotens, Reges : puta Og et Sehon.

(a) Var. : Stillaverunt a facie Dei, hoc est Sinaï. — (b) Deest et. — (c) [ Hebr, exercituum plurimorum.]

super eam, nive dealbabuntur in Selmon, 10. Mons Dei, mons pinguis.

Mons coagulatus, mons pinguis : 17. ut quid suspicamini montes coagulatus ?

Mons in quo beneplacitum est Deo habitare in eo : etenim Dominus habitabit in finem.

18. Currus Dei decem millibus multiplex, millia lætantium : Dominus in eis, in Sina, in sancto.

19. Ascendisti in altum, cepisti captivitatem : accepisti dona in hominibus :

Etenim non credentes inhabitare Dominum Deum.

20. Benedictus Dominus die quotidie : prosperum iter faciet nobis Deus salutarium nostrorum.

21. Deus noster, Deus salvos fa- mus (a) reges in ea, nive dealbata est in Selmon.

Mons Dei, mons pinguis ; mons excelsus, mons pinguis (b) .

Quare contenditis, montes excelsi, adversus montem, quem dilexit Deus ut habitaret in eo ? siquidem Dominus habitabit. Semper (c).

Currus Dei innumerabilis, millia abundantium : Dominus in eis ; in (d) Sinat, in sancto.

Ascendisti in excelsum, captivam duxisti captivitatem, accepisti dona in hominibus : insuper et non credentes inhabitare Dominum Deum.

Benedictus Dominus per singulos dies : portabit nos Deus salutis nostræ. Semper.

Deus noster, Deus salutis ; et Super eam : hæreditatem suam, de qua vera. 10. et seq. cum adversos populo suo reges profligaret. Nive dealbabuntur... Hebr. nivescet, alba facta est (hæreditas) ut nix quæ est in monte Selmon ; candida, lucida, victrix fortunataque erit.

16. Mons Dei . -hebraismus, pro excelso monte. Mons pinguis ; Hebr. mons Basan, Mons coagulatus ; excelsus, exaggeratas. Mons pinguis : Hebr. mons Basan, montem igitur Basan, aliosque excelsos montes his compellat verbis.

17. Ut quid suspicamini... Hebr. Quare despicitis, montes excisi, montem quem dilexit Deus ? etc. nempe terram sanctam, terram excelsam situ, et nobilem, quæ etiam ea, causa mons dicitur Psal., lxxvii, 54. item Exod. xvi, 17, in cantico Mosis et Mariæ : Mons hæreditatis tuæ.

18. Decem millibus : Hier. innumerabilis, sedes Dei circumdatur angelis innumeris. Sic Deut. xxxiii, 2 : Apparuit de monte Pharan, et cum eo sanctorum millia.

19. Accepisti dona : ita Hier. ex Hebr. et Septuaginta ut victor accepisti dona distribuenda inter homines : at Paulus, Eph., iv, 8 : Dedit dona hominibus : eodem sensu : Deus invectus curru sublimi, captivos Israelitas eduxit ex Ægypto : ac, triumphatoris instar, dona distribuit. Prophetice, Paulo interprete : de Christo in cœlum ducente captivos quos liberaverat. Etenim non credentes... etiam non credentibus Deum habitare nobiscum : quod superioribus connectendum, ut sensus sit dedisse dona etiam hominibus antea incredulis, nec satis Deo fidentibus : quod etiam Christo congruit, gentes vocanti.

20. Die quotidie : Hier. per singulos dies. Prosperum iter, etc. Hebr. proteget nos Deus, etc.

21. Deus salvos faciendi : servandi arbiter. Hier. Deus salutis, Exitus mortis . -egressus ejus mortiferi, hostibus ut διέξοδοι, Septuaginta recto casu.

(a) Var. : [ Al. robustissimos.] — (b) [ Hebr. Basan bis. ] — (c) Habitabit in sempiternum. — (d) Deest in.

ciendi : et Domini Domini exitus mortis.

22. Verumtamen Deus confringet capita inimicorum suorum : verticem capilli perambulantium in delictis suis.

23. Dixit Dominus : Ex Basan convertam, convertam in profundum maris :

24. Ut intingatur pes tuus in sanguine, lingua canum tuorum ex inimicis, ab ipso.

25. Viderunt ingressus tuos, Deus, ingressus Dei mei : regis mei qui est in sancto.

26. Prævenerunt principes conjuncti psallentibus, in medio juvencularum tympanistriarum.

27. In ecclesiis benedicite Deo Domino, de fontibus Israel.

28. Ibi Benjamin adolescentulus, in mentis excessu. Domini Dei, mortis egressus.

Verumtamen Deus confringet capita inimicorum suorum, verticem crinis, perambulantium (a) in delictis suis.

Dixit Dominus : De Basan convertam, convertam de profundis maris.

Ut calcet pes tuus in sanguine ; lingua canum tuorum ex inimicis a temetipso.

Viderunt itinera tua, Deus ; itinera Dei mei, regis mei in sancto.

Præcesserunt cantatores eos, qui post tergum psallebant, in medio puellarum tympanistriarum.

In ecclesiis benedicite Deo Domino, de fontibus (b) Israel.

Ibi Benjamin parvulus continens (c) eos principes Juda io. 22. Verticem capilli : usque ad capillos impiorum conteret, cum piorum capilli omnes numerati sint, Matth. x, 30.

23. Ex Basan convertam : Israelitas meos ; e terra Og victores reducam. In profundum maris : Hier. de profundis maris, maris Rubri.

24. Intingatur pes tuus in sanguine. Ipsam plebem alloquitur. De hac autem phrasi vide Psal. lvii, 11. Lingua canum tuorum ; supple, intingatur. Ex inimicis ab ipso ; sanguine ; canes tui hostilem sanguinem Ungant.

25. Viderunt ingressus tuos, Deus : Hier. itinera tua. Viderunt tribus Israel qua majestate pergeres auxiliaturus eis, qua ferires manu.

26. Prævenerunt : Hier. præcesserunt cantatores eos qui post tergum, etc. Cum Maria hæc caneret, Deique miracula celebraret, antecedebant praecentores, succedebant psallentes, in medio erant puellæ tympanistriæ ; Maria ipsa et sociæ annuntiatrices, de quibus supra, 12 : ita Chald. Philo memorat ad eum ritum compositas solemnes Therapeutarum suorum choreas, et cantari quidem hymnos alternantibus vocibus, ipso sermonis duce in verba praeeunte : mox duos choros, alterum virorum, alterum mulierum variis flexibus ac reflexibus sacras obire choreas ; denique in unum chorum cogi, velut a Numine actos. « Exemplo, inquit, antiqui illius chori ad mare Rubrum propter admiranda ibi opera ; quo divino beneficio moti viri ac mulieres, uno confecto choro, hymnos eucharisticus servatori Deo cecinere ; viris præcinente Mose propheta ; mulieribus vero Maria prophetide, quorum exemplo gravi virorum voce, acutiori mulierum voci mixta, suavissimum concentum edunt. » Hæc Philo, De Vit. contemp. Qui ritus ad hunc versum explicandum factus videtur.

27. De fontibus Israel : vos qui estis 6 fontibus Israel, ab illo orti.

28. Ibi Benjamin : tribus Benjamini : Adolescentulus : quod Benjamin minimus natu filiorum Jacob : In mentis excessu : Spiritu sancto abreptus, tanta in lætitia

(a) Var. : Ambulantis. — (b) De fonte. — (c) [ Hebr. descendere.]

Principes Juda duces eorum : principes Zabulon, principes Nephthali.

29. Manda, Deus, virtuti tuæ : confirma hoc, Deus, quod operatus es in nobis.

30. A templo tuo in Jerusalem, tibi offerent reges munera.

31. Increpa feras arundinis, congregatio taurorum in vaccis populorum : ut excludant eos, qui probati sunt argento.

Dissipa gentes, quæ bella volunt : 32. venient legati ex Ægypto, Æthiopia præveniet manus ejus Deo. purpura sua (α) : principes Zabulon, principes Nephthali.

Præcepit Deus tuus, de (b) fortitudine tua conforta, Deus, hoc quod operatus es in nobis.

De templo tuo, quod est in Jerusalem, tibi offerent reges munera.

Increpa bestiam calami, congregatio fortium, in vitulis populorum calcitrantium contra rotas (c) argenteas.

Disperge populos qui bella volunt.

Offerantur (d) velociter ex Ægypto ; Æthiopia festinet dare (e) manus Deo. populi. At Hier. pro mentis excessu, continens eos, Hebr., imperans ipsis, princeps futurus sub Saule. Omnes Patres de Paulo apostolo accipiunt, rapto ad tertium cœlum, et dicente : Sive mente excedimus, Deo, etc, II Cor., v, 13 ;xii, 2. Principes Juda, duces eorum : Hier. in purpura sua, quod est imperii insigne. Ergo in eo cœtu ex Israele orto, et Domini victorias cantante, primus erat Benjamin regnum auspicaturus : deinde post eum regnaturus Judas sub Davide : tum principes cæterarum tribuum etiam minimarum. His autem tribuum nominibus vult Theodoretus Apostolos designari, fratres Domini ex Juda, reliquos e Galilæa, ubi Zabulon et Nephthali ; adde in Benjamino Paulum.

29. Manda, Deus ..... Post commemorationem liberationis ex Ægypto, Dei in Sion habitaturi auxilium in hostes Israelis implorat. Manda, Deus : Hier. præcepit Deus tuus, de fortitudine tua, etc ; vult eam esse invictam.

30. A templo. Templum vocat tabernaculum arcæ ; ut sæpe alias : sensusque est : propter templum tuum, undique in Jerosolymam reges et peregrini confluent II Paral., vi, 32.

31. Feras arundinis : Hier. bestiam calami : Hippopotamum vel crocodilum, id est, regem Ægypti, ita designatum, ex bellua Nilo nota, Ezech., xxix, 2, 3, 4 et seqq. Congregatio taurorum : Hebr. congregationem robustorum : supp. increpa. In vaccis populorum .....in vitulis populorum gloriantem, hoc est, increpa cœtum robustorum qui inter lascivientes, exultantesque in morem vitulorum, populos, gloriantur. Qui probati sunt argento : in fragmentis argenti. Sic constat integer versus hoc sensu : Increpa regem Ægypti populo tuo invidentem, increpa etiam optimates qui inter populos honore et viribus eminent, argenteis clavis, vel aliis insignibus ornati. Cæterum Theodoretus, aliique mystico sensu de Judæis intelligunt, qui excludere volebant a Dei regno gentes in Christum credentes, et instar argenti per patientiam probatas.

32. Venient legati ex Ægypto : eliam ex Ægypto nunc infestissima venient legati deprecatur ! Deum Israelis ; quin etiam Æthiopia præveniet . · Hier., festinet dare manus Deo : id est, ipsa Æthiopia festinabit proferre manus muneribus plenas : certatim omnes accurrent, donis onusti.

(a) Var. : [ Hebr. lapidabunt eos.] — (b) Deest de. — (c) [ Al. portas.] — (d) Offerant [ Hebr. veniant legati.] — (e) Deest dare.

33. Regna terræ, cantate Deo : psallite Domino : psallite Deo, 34. qui ascendit super cœlum cœli, ad Orientem.

Ecce dabit voci suæ vocem virtutis, 35. date gloriam Deo super Israel magnificentia ejus, et virtus ejus in nubibus.

36. Mirabilis Deus in sanctis suis, Deus Israel ipse dabit virtutem et fortitudinem plebi suæ : benedictus Deus. Regna terræ, cantate Deo, canite (a) Domino. Semper.

Qui accendit super cœlum cœli a principio (b) ; ecce dabit voci suæ (c) vocem fortitudinis.

Date gloriam (d) Deo : super Israel magnificentia ejus, et fortitudo ejus in cœlis.

Terribilis Deus de sanctuario suo (e) : Deus Israel ipse dabit fortitudinem, et robur populo, benedictus Deus. 34. Ad Orientem : ut unde sol ingreditur, Deus ipse triumphare videatur ; at Hier. h principio, ab ipsa diei, adeoque mundi ipsius origine.

35. Date gloriam ..... Hebr. robur : Vim ejus agnoscite. In nubibus : Hebr. in cœlis.

36. In sanctis suis : Hier. de sanctuario suo ; unde tanta edit miracula et oracula.

(a) Var. : Psallite. — (b) Ab Oriente. — (c) Vocem suam. — (d) [ Hebr. fortitudinem.] — (e) Sanctuariis suis.