Caput primum

Parabolarum utilitas : fundamentum sapientiæ, Dei timor et cultus : majorum doctrina : impiorum illecebra, casus : sapientia blanda hominum imitatrix : ad extremum contemptores terret.

1. Parabolæ Salomonis, filii David, regis Israel.

2. Ad sciendam sapientiam, et disciplinam :

3. Ad intelligenda verba prudentiæ, et suscipiendam eruditionem doctrinæ, justitiam, et judicium, et æquitatem :

4. Ut detur parvulis astutia, adolescenti scientia, et intellectus.

5. Audiens sapiens, sapientior erit : et intelligens, gubernacula possidebit.

6. Animadvertet parabolam et interpretationem, verba sapientum, et ænigmata eorum,

7. Parabolæ Salomonis. Titulus antiquorum more cum ipso textu conjunctus.

8. Ad intelligenda verba prudentiæ ; : intelligentiæ : Hebr. Binah : et suscipiendam eruditionem doctrinæ : disciplinam : Hebr. Mousar : ut supra vers. 2. Monet eos quos imbuit, ut non solum sapientiam, quam ipsi perceperint, amplecti, sed etiam verbis prudentium auscultare, et hæc intelligere curent, Beda. Justitiam et judicium et æquitatem : Hebr. rectitudines. In justitia, actio recta secundum regulam Tentatis ; in judicio, discretio boni et mali, dum agimus cum proximo ; in æquitate, rectitudo mentis ; cum sincera intentione Deo placere contendimus : idem.

9. Ut detur parvulis : non tantum provectioribus et rerum experientia doctis, verum etiam parvulis, juxta illud : Testimonium Domini fidele, sapientiam præstans parvulis, Psalm. xviii, 8. Parvulos dicit sensu simplices, et qui nuper sapientiæ aures accommodare cæperunt, Beda. Astutia : cautela diligens, quæ rudibus et incipientibus necessaria. Adolescenti scientia : Hebr. puero qui jam aut quantum in eruditione profecerit, Beda. Et intellectus : Hebr. cogitatio , solertia, ut improvida ætas his instructa consiliis, senum æquet prudentiam, juxta illud : Super senes intellexi, quia mandata tua quæsivi, Psalm. cxviii, 100.

10. Audiens sapiens, sapientior erit. Hactenus rudimenta ; nunc. incrementa ponit, ut non modo imperitis, puta pueris ; verum etiam doctis, sapientiæ studium necessarium esse videatur. Significat autem neminem usque adeo esse sapientem, ut non ei sapientia doctrinaque addi possit : sicut ait Paulus, crescentes in scientia Dei. Col., i, 10. Gubernacula possidebit : Hebr. Tachboulot, consilia, gubernandi rationem, artem qua, velut arrepto clavo, navem dirigat.

6.. Animadvertet parabolam : Hebr. ut intelligat. Et interpretationem. Alioquin fiet illud quod ait Propheta : Auditu audietis, et non intellegetis ; et videntes videbitis, et non videbitis, Isa., vi, 9, referente Matthaeo, xiii, 14 : unde discipuli ad Dominum : Edissere nobis parabolam, ibid., 36. Pro interpretatione, alii vertunt [458]

7. Timor Domini, principium sapientiæ. Sapientiam, atque doctrinam stulti despiciunt.

8. Audi, fili mi, disciplinam patris tui, et ne dimittas legem matris tuæ :

9. Ut addatur gratia capiti tuo, et torques collo tuo.

10. Fili mi, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas eis.

11. Si dixerint : Veni nobiscum, insidiemur sanguini, abscondamus tendiculas contra insontem frustra :

12. Deglutiamus eum sicut infernus viventem, et integrum quasi descendentem in lacum.

13. Omnem pretiosam substantiam reperiemus, implebimus domos nostras spoliis.

14. Sortem mitte nobiscum, marsupium unum sit omnium nostrum.

15. Fili mi, ne ambules cum eis, prohibe pedem tuum a semitis eorum.

16. Pedes enim illorum ad malum currunt, et festinant ut effundant sanguinem.

17. Frustra autem jacitur rete ante oculos pennatorum.

18. Ipsi quoque contra sanguinem suum insidiantur, et moliuntur fraudes contra animas suas.

facundiam, Septuag. vero obscurum seu tenebrosum sermonem, quem scrutari oporteat, altius latente sensu : atque his libri aperit scopum. Ænigmata eorum : parabola, comparatio, ut jam diximus ; ænigma vero quæstio obscurior quæsitis verborum involucris tecta. Exemplum parabolæ Judic, ix, 8 : de arboribus regem electuris, ænigma autem, ibid., xiv, 14 ; est Samsonis illud : De comedente, cibus, et de forti... dulcedo. Antiquos sapientes parabolis problematisque atque ænigmatis ludere solitos, habes etiam apud græcos scriptores, præsertim, ni fallor, in Plutarchi Convivio.

7. Timor Domini. Proposito egregii operis instituto, nunc rem ipsam aggreditur : ac primum adhortatur ad sapientiam usque ad caput x : hic autem statim ponit veræ sapientiæ fundamentum, qui est timor Domini, seu verus Dei cultus : sicut est apud Jonam, i, 9 : Hebræus ego sum, ac Dominum Deum cœli ego timeo : repetitum infra, Prov., ix, 10, et alibi sæpe. Recte etiam illud, passim apud Augustinum quod a timore pœnæ inducamur ad amorem justitiæ, quæ perfecta sapientia est.

8. Audi, fili mi. Caput veri cultus, retinere traditam a majoribus doctrinam, sicut dicebat Moses : Interroga patrem tuum, et annuntiabit tibi, Deut., xxxii, 7 ; et infra : Ne transgrediaris terminos antiquos quos posuerunt patres tui, Prov. xxii, 28.

9. Ut addatur gratia, decor seu corona, capiti tuo, et torques collo tuo. · justitia tibi gloriæ et ornamento erit. Vide infra, iii, 3 ; vi, 21.

10. Si te lactaverint peccatores : id est, pellexerint. Propositis quærendæ sapientiæ causis, nunc amovet obstacula ; orditur autem ab avaritia, quæ malorum omnium radix, teste Paulo, 1 Timoth., vi, 10.

11. Abscondamus tendiculas contra insontem frustra : gratis ; Septuag. ἀδίκως ; alii, impune. Vide infra, vers. 17.

12. Sicut infernus : sepulcrum, ut in Scripturis passim.

13. Sortem mitte nobiscum : velut ad partiendam prædam. Marsupium unum sit : alia quidem sortiamur ; communicemus vero pecuniam. Specie amicitiæ ac fidei ducunt, communia enim amicorum omnia.

14. Frustra jacitur rete : Septuag. impune, non injuste : reprehensione nulla : homines tanquam aves capiamus, nullo utrorumque discrimine.

15. Ipsi quoque contra sanguinem suum insidiantur. Dum alios capere moliuntur, ipsi se in laqueos inducunt, canente Psalmista : Incidit in foveam quam fecit, [459]

16. Sic semitæ omnis avari, animas possidentium rapiunt.

17. Sapientia foris prædicat, in plateis dat vocem suam :

18. In capite turbarum clamitat, in foribus portarum urbis profert verba sua, dicens :

19. Usquequo, parvuli, diligitis infantiam, et stulti ea, quæ sibi sunt noxia cupient, et imprudentes odibunt scientiam ?

20. Convertimini ad correptionem meam : en proferam vobis spiritum meum, et ostendam vobis verba mea.

21. Quia vocavi, et renuistis : extendi manum meam, et non fuit qui aspiceret.

22. Despexistis omne consilium meum, et increpationes meas neglexistis.

23. Ego quoque in interitu vestro ridebo, et subsannabo, cum vobis, id quod timebatis, advenerit.

24. Cum irruerit repcnlina calamitas, et interitus quasi tempestas ingruerit : quando venerit super vos tribulatio et angustia :

25. Tunc invocabunt me, et non exaudiam : mane consurgent, et non invenient me :

26. Eo quod exosam habuerint disciplinam, et timorem Domini non susceperint.

27. Nec acquieverint consilio meo, et detraxerint universæ correptioni meæ.

28. Comedent igitur fructus viæ suæ, suisque consiliis saturabuntur.

29. Aversio parvulorum interficiet eos, et prosperitas stultorum perdet illos.

30. Qui autem me audierit, absque terrore requiescet, et abundantia perfruetur, timore malorum sublato.

Psalm. vii, 16 ; et iterum : Qui diligit iniquitatem, odit animam suam, Psalm. x, 6.

19. Sic semitæ omnis avari. Sic avari suis in semitis, sive astutiis, pravisque molitionibus comprehensi, ab ipsa quam possidere videntur pecunia, possidentur, rapiunturque ad interitum.

20. Sapientia foris prædicat. Aliud argumentum conquirendae sapientiæ, ipsa facilitas, quod obvia omnibus ac patens ultro occurrat quærentibus.

21. In capite turbarum : in triviis, in locis frequentissimis. In foribus portarum : arcium ; alii, murorum, et ita Septuag., quod in portis fieret consessus publicus.

22. Usquequo, parvuli, diligitis infantiam : quemadmodum infra, ix, 6 : Relinquite infantiam, et vivite. Stulti ea quæ sibi sunt noxia. Recte, omnis enim malus, stultus ; stultus autem sibi noxius. At Hebr. simplicius : Usquequo, imperiti, diligitis imperitiam, stulti stultitiam, seu derisores derisionem ? qua voce non tantum stultitia, sed etiam impietas designatur. Derisores autem, quibus vita nil, nisi lusus, Sap., xv, 12.

23. Proferam vobis spiritum meum : sensum, vocem, sicut infra, xxix, 11 : Totum spiritum suum profert stultus.

24. Vocavi, et renuistis. Locus a comminatione. In interitu vestro ridebo : piis etiam ultro insultantibus, ac dicentibus : Ecce homo, qui non posuit Deum adjutorem suum, Psalm. LI, 8 ; Deo quoque irridente et increpante : Ecce Adam, quasi unus ex nobis, Genes., iii, 22.

25. Aversio parvulorum interficiet eos. Peribunt, quod puerorum atque imperitorum exemplo, a sapientiæ consilio auditum averterint. Et prosperitas stultorum perdet illos : tranquillitas, impunitas. Ita enim putant bene sibi omnia per nequitiam eventura. [460]