Caput XII

Utile corripi : prodest pietas : impiis celer interitus, 7 ; bona mulier : ex sermonibus quisque cognoscitur : pauper : operans : iners, 9, 11, 34 ; immitis : sibi placens ; ira tegenda : temeraria promissa : 16, 17, testis verax : mendaces : amicus verus.

1. Qui diligit disciplinam, diligit scientiam : qui autem odit increpa-

2. Qui diligit disciplinam ; Hebr. emendationem, correctionem et ita passim. [480]

tiones, insipiens est.

2. Qui bonus est, hauriet gratiam a Domino : qui autem confidit in cogitationibus suis, impie agit.

3. Non roborabitur homo ex impietate : et radix justorum non commovebitur.

4. Mulier diligens, corona est viro suo : et putredo in ossibus ejus, quæ confusione res dignas gerit.

5. Cogitationes justo um judicia : et consilia impiorum fraudulenta :

6. Verba impiorum insidiantur sanguini : os justorum liberabit eos.

7. Verte impios, et non erunt : domus autem justorum permanebit.

8. Doctrina sua noscetur vir : qui autem vanus et excors est, patebit contemptui.

9. Melior est pauper et sufficiens sibi, quam gloriosus et indigens pane.

10. Novit justus jumentorum suorum animas : viscera autem impiorum crudelia.

11. Qui operatur terram suam, satiabitur panibus : qui autem sectatur otium, stultissimus est.

Qui suavis est in vini demorationibus, in suis munitionibus relinquit contumeliam.

12. Desiderium impii munimen tum est pessimorum : radix autem justorum proficiet.

13. Propter peccata labiorum, ruina proximat malo : effugiet autem justus de angustia.

14. De fructu oris sui unusquisque replebitur bonis, et juxta opera manuum suarum retribuetur ei.

15. Via stulti recta in oculis ejus : qui autem sapiens est, audit consilia.

16. Fatuus statim indicat iram suam : qui autem dissimulat injuriam, callidus est.

17. Qui auferri confidit in cogitationibus suis : recte reddit Hebræum : virum cogitationum damnabit, Deus scilicet : quod tamen alii supplent, virum cogitationum, malarum scilicet.

18. Mulier diligens : fortis, virtute prædita. Quæ confusione res dignas gerit : probrosas et indecoras.

19. Cogitationes justorum judicia : nil nisi æqua et justa cogitant.

20. Verte impios : fac vertantur vel leviter ; ut averterint oculos : et non erunt : ictu oculi : momento concident : sic David : Vidi impium exaltatum... transivi, et ecce non erat, Psalm. xxxvi, 35 ; Septuag., quocumque se vertet impius, concidet.

21. Melior est pauper et sufficiens sibi : Hebr. servus sibi, sibi ipsi serviens, sive consulens.

22. Novit justus jumentorum suorum animas : etiam pecora sua curat ; quasi diceret : Injustus autem, nec homines : unde subdit : Viscera impiorum crudelia. Audiant pastores et principes.

23. Qui suavis est in vini demorationibus : in assiduis compotationibus In munitionibus suis : utcumque se muniat, patebit contumeliæ. Deest Hebr., habent Septuag.

24. Desiderium impii munimentum est pessimorum. Votum impii est protegere malos. Radix justorum proficiet : ultio, non malis artibus ; Hebr., dabit : supple fructum, quod idem est.

25. Propter peccata labiorum : verbis pravis malus capitur ; at justus his se expedit : innocentia sua tutus.

26. Fatuus statim induat : insipientis est non posse vel premere iram, ac verbis parcere. Qui dissimulat injuriam, callidus est : cautus est ; invenit damni sarciendi locum. [481]

27. Qui quod novit loquitur, index justitiæ est : qui autem mentitur, testis est fraudulentus.

28. Est qui promittit, et quasi gladio pungitur conscientiæ : lingua autem sapientium sanitas est.

29. Labium veritatis firmum erit in perpetuum : qui autem testis est repentinus, concinnat linguam mendacii.

30. Dolus in corde cogitantium mala : qui autem pacis ineunt consilia, sequitur eos gaudium.

31. Non contristabit justum quidquid ei acciderit : impii autem replebuntur malo.

32. Abominatio est Domino labia mendacia : qui autem fideliter

agunt, placent ei.

23. Homo versutus celat scientiam : et cor insipientium provocat stultitiam.

24. Manus fortium dominabitur : quæ autem remissa est, tributis serviet.

25. Mæror in corde viri humiliabit illum, et sermone bono lætificabitur.

26. Qui negligit damnum propter amicum, justus est : iter autem impiorum decipiet eos.

27. Non inveniet fraudulentus lucrum : et substantia hominis erit auri pretium.

28. In semita justitiæ, vita : iter autem devium ducit ad mortem.

29. Qui quod novit loquitur : testem veracem a falso secernit : quod explicat infra, 19, et clarius xiv, 5.

30. Est qui promittit, et quasi gladio pungitur conscientiæ : dum promissorum immemor, a conscientia reprehenditur : vel, est qui levitate animi indecora et incongrua pollicetur : ac postea pœnitentia ductus, dicta revocare vellet, ut Herodes in illa. psaltria, Matth., xiv. At Hebr. est qui effutit quasi punctiones gladii : est cujus verba sunt instar gladii, detractor scilicet, at justi verba mitia sanant vulnera, nedum inferant.

31. Labium veritatis firmum... testis verax sibi constat. Qui testis est repentinus : improvidus, improvisus, nec rei gnarus. At Hebr. ad momentum lingua mendacii : statim inscitiam aut nequitiam prodit.

32. Dolus, res tristis, in corde cogitantium mala : pacis consiliarios sequitur gaudium : ex animi sinceritate et conscientiæ integritate proveniens.

33. Non constristabit : Hebr. non accidet justo quidquam adversum (aut iniquum).

34. Homo versutus : prudens, callidus, celat scientiam : non omnia quæ novit, statim expromit. Et cor insipientium provocat stultitiam : clamat, prædicat, id est, suam prodit stultitiam. Sensus Vulg. insipiens stulte ipse loquendo, stultos sermones elicit.

35. Manus fortium : Hebr. sollicitorum, vigilantium, supra, x, 4. Manus remissa : alii, dolosa, fraudulenta, ut infra, vers. 27.

36. Mæror in corde viri : mæstum erige dictis bonis.

37. Qui negligit damnum : alii, abundat proximo suo justus : in eum est liberalis : alii, præ proximo suo : justi viri domus, cæteris locupletior.

38. Non inveniet fraudulentus lucrum : vel ignavus, supra, vers. 24. Et substantia hominis erit auri pretium : quemque suæ sustentant opes. Quidam ex Hebræo vertunt, substantia hominis pretiosa seduli, hoc est, substantia seduli diligentisque pretiosa est, vel nihil diligentia pretiosius.

39. Iter... devium : sive ut ex Hebr. verti potest : non iter, ducit ad mortem : Alii totum, ut ex Hebr. sic vertunt : in semita justitiæ, vita : et via semitæ ejus, non mors : eadem sententia bis repetita. [482]