Caput XXII
Bona fama : dives et pauper coram Deo æquo jure, 2 ; prospicere : institutio jam inde a puero, 6 ; quæ seminat hæc metet, 8 ; eleemosyna : munera : amici regum : Deus juvat vigilantes, 12 ; • piger, 13 ; adultera : stultitia a corde pueri repellenda, 15 ; sapientia, sponsores : termini antiqui ; vir diligens regibus charus, 29.
Melius est nomen bonum, quam divitiæ multæ : super argentum et aurum, gratia bona.
Dives, et pauper obviaverunt sibi : utriusque operator est Dominus.
Callidus vidit malum, et abscondit se : innocens pertransiit, et afflictus est damno.
Finis modestiæ timor Domini : divitiæ et gloria et vita.
Arma et gladii in via perversi : custos autem animæ suæ longe recedit ab eis.
Obviaverunt sibi : æquo jure steterunt, Deoque juxta chari, ut sequentia docent.
Innocens pertransiit : Hebr. imperitus.
Arma et gladii in viti perversi : Hebr. et Septuag. spina et laquei. [500]
Proverbium est : Adolescens juxta viam suam, etiam cum senuerit, non recedet ab ea.
Dives pauperibus imperat : et qui accipit mutuum, servus est fenerantis.
Qui seminat iniquitatem, metet mala, et virga iræ suæ consummabitur.
Qui pronus est ad misericordiam, benedicetur : de panibus enim suis dedit pauperi.
Victoriam et honorem acquiret, qui dat munera : animam autem aufert accipientium.
Ejice derisorem, et exibit cum eo jurgium, cessabuntque causæ et contumeliae.
Qui diligit cordis munditiam, propter gratiam labiorum suorum habebit amicum regem.
Oculi Domini custodiunt scientiam : et supplantantur verba iniqui.
Dicit piger : Leo est foris, in medio platearum occidendus sum.
Fovea profunda os alienæ : cui iratus est Dominus, incidet in eam.
Stultitia colligata est in corde pueri, et virga disciplinæ fugabit eam.
Qui calumniatur pauperem, ut augeat divitias suas, dabit ipse ditiori, et egebit.
Inclina aurem tuam, et audi verba sapientium : appone autem cor ad doctrinam meam :
Quæ pulchra erit tibi, cum servaveris eam in ventre tuo, et redundabit in labiis tuis :
Ut sit in Domino fiducia tua, unde et ostendi eam tibi hodie.
Ecce descripsi eam tibi tri-
Proverbium est : Hebr. instrue puerum super os (in ipso initio) viæ suæ : teneros adhuc et molles inflecte.
Et virga iræ suæ consummabitur : vel virgam, id est imperium, auctoritatem, ira sua perdet : vel continuata metaphora, ipse ira sua, quasi flagello quo teruntur fruges, conteretur : quo sensu virga sumitur, Isa., xxviii, 27.
Qui pronus est ad misericordiam : Hebr. bonus oculus, sic oculus nequam pro invidia, Matth., xx, 15. Victoriam et honorem : deest Hebr., habent Septuag.
Oculi Domini custodiunt scientiam : Septuag. sensum. Vir bonus Deo protegente tutus, suique compos, neque animo conturbatus, prudenter agit : melius phrasi Hebr conservat scientem, sensatum : non somnolentos, sed scientes, vigilantes, cautos adjuvat Dominus ; contra : Supplantantur verba iniqui : subvertuntur res ejus.
Dicit piger : Leo est foris : terriculas sibi fingit, et inanes prætextus. Septuag. eleganter : Excusat se piger, et dicit : Leo in viis : in plateis sicarii.
Fovea profunda : infra, xxiii, 27.
16 Qui calumniatur pauperem : Hebr. extorquens : ut augeat, etc.
Inclina aurem tuam : Commendatio sapientiæ his tribus versibus indicat vel epilogum præcedentium, vel, quod est proclivius, milium aliud. Unde stylus postea aliquanto diversus. Supra singulæ sententiæ singulis versibus ; aut frequentiores premebantur : hæ magis cohærent, et ad lectorem quem filium vocat, sermo dirigitur usque ad xxiv, 23, qui stylus propior illi novem priorum capitum.
Cum servaveris eam in ventre tuo : m pectore, pulchra erit : doctrina : Hebr. erunt, scilicet verba. Et redundabit in labiis tuis : Hebr. firmabuntur.
Ecce descripsi eam tibi tripliciter : sæpius quemadmodum habetur, Isa., xvii, 6 : Excussio oleœ duarum vel trium olivarum ; et Eccli, xiii, 8 : Donec te exinaniat bis et ter. Notum etiam illud toties inculcatum apud Amos, i, 3 : Super [501]
pliciter, in cogitationibus et scientia : 21. ut ostenderem tibi firmamentum et eloquia veritatis, respondere ex his, illis qui miserunt te.
Non facias violentiam pauperi, quia pauper est ; neque conteras egenum in porta : 23. quia judicabit Dominus causam ejus, et configet eos, qui confixerunt animam ejus.
Noli esse amicus homini iracundo, neque ambules cum viro furioso : 25. ne forte discas semitas ejus, et sumas scandalum animæ tuæ.
Noli esse cum his, qui defigunt manus suas, et qui vades se offerunt pro debitis : 27. si enim non habes unde restituas, quid causæ est ut tollat operimentum de cubili tuo ?
Ne transgrediaris terminos antiquos, quos posuerunt patres tui.
Vidisti virum velocem in opere suo ? coram regibus stabit, nec erit ante ignobiles.
tribus sceleribus Damasci, etc, Moab. etc. Quo sensu etiam Paulus : Ter Dominum rogavi, II Cor., xii, 8, quanquam alii intelligunt tres Salomonis libros : alii legem, prophetas, hagiographa : Grotius, tria librorum genera, moralia, ut hic, physica quæ perierunt, theologica ac mystica, quale est Canticum canticorum : superflua industria, atque ingeniosius quam verius. Neque enim in eo erat Salomon, ut sua omnia, etiam physica, nihil ad hæc pertinentia memoraret : sed ut inculcaret præcepta sapientiæ, morumque doctrinam ac fiduciam in Deum, de qua præcedente versu.
Ut ostenderem... eloquia veritatis, respondere (ad respondendum) ex his, illis qui miserunt te : Hebr. mittentibus ad te • qui proponunt tibi : Septuag. qui te consulunt, tibique pro more proponunt quæstiones ænigmaticas, ut regina Saba, et cæteri, III Reg., x, 1, 24.
Neque conteras egenum in porta : in judicio scilicet, ubi judicia exercebantur, ut notum est.
Qui defigunt manus suas : idem supra, xvii, 18.
Ne transgrediaris (ne transferas, ne moveas) terminos antiquos : ne majorum fidem, ne prisca instituta convellas, ne vicini agrum cupias, aut villam villæ conjungas. Basil. Hom. 21, in Lacizis (nunc tom. II, in Append.) : cui congruit infra, xxiii, 10.
Nec erit ante ignobiles : Hebr. nec stabit coram, eadem verba.
Chapter 23 of 133