Caput VIII

Sapientiæ invitantis clamor auctoritas divitiæ opera eadem ex Deo genita, eique assistens et cooperans.

1 Numquid non sapientia clamitat, et prudentia dat vocem suam ?

2. In summis, excelsisque verticibus supra viam, in mediis semitis stans,

3 Juxta portas civitatis m ipsis foribus loquitur, dicens :

4. O viri, ad vos clamito, et vox mea ad filios hominum

5. Intelligite, parvuli, astutiam, et insipientes animadvertite

6. Audite, quoniam de rebus magnis locutura sum : et aperientur labia mea, ut recta prædicent

7. Veritatem meditabitur guttur meum, et labia mea detestabuntur impium.

8. Justi sunt omnes sermones mei, non est in eis pravum quid, neque perversum,

9. Numquid non sapientia clamitat : inculcat, pio more, jam dicta, i, 20, 21.

10. Supra viam, in mediis semitis in viis, in inviis.

11. Juxta portas civitatis ubique obvia et parabilis. Sic Christus vera sapientia, et in monte os suum aperuit, et m deserti » non modo corpora, sed etiam animas pavit, et obvios quosque sanavit, terrasque et aquas benefaciendo pertransiit, et in portis Naïm mortuum suscitavit, et ad maris littora e navicula docuit, et m domibus, in conviviis, m sinagogis, m vicis, in urbe, in oppidis et m castellis, m templo et extra templum prædicavit, neque quidquam intentatum reliquit, quo se omnibus obvium faceret.

4 O viri, ad vos clamito : jam ipsa sapientia se commendat, primum a benevolentia, quod ultro invitet homines, nec modo vocibus, sed etiam clamoribus, alterum a gravitate rerum, quod magna locutura sit, vers 5, tertium quod recta, quod vera, vers 6, 7, quod irreprehensibilia, vers 8. [472]

9. Recti sunt intelligentibus, et æqui invenientibus scientiam.

10. Accipite disciplinam meam, et non pecuniam : doctrinam magis, quam aurum eligite.

11. Melior est enim sapientia cunctis pretiosissimis : et omne desiderabile ei non potest comparari.

12. Ego sapientia habito in consilio, et eruditis intersunt cogitationibus.

13. Timor Domini odit malum : arrogantiam, et superbiam, et viam pravam, et os bilingue detestor.

14. Meum est consilium, et æquitas, mea est prudentia, mea est fortitudo.

15. Per me reges regnant, et legum conditores justa decernunt.

16. Per me principes imperant, et potentes decernunt justitiam.

17. Ego diligentes me diligo : et qui mane vigilant ad me, invenient me.

18. Mecum sunt divitiæ, et gloria, opes superbæ, et justitia.

19. Melior est enim fructus meus auro, et lapide pretioso, et genimina mea argento electo.

20. In viis justitiæ ambulo, in medio semitarum judicii,

21. Ut ditem diligentes me, et thesauros eorum repleam.

22. Dominus possedit me in initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio.

23. Accipite disciplinam... et non pecuniam : quartum ab utilitate, quod sapientiæ dona, opes omnes facile exsuperent : quod fuse exequitur, vers. 11, 18, 19.

12 Ego sapientia habito in consilio : quintum, ab eorum claritudine quorum consortio gaudet, ac primum sapientum. Habito in consilio : non in temerariis vulgi concursationibus ; sed in coetibus ratione et consilio constitutis.

13. Arrogantiam et superbiam ; sextum a sanctitate, quod vitia omnia arceat. Os bilingue : fallax, varium, instabile : de quo sæpe in his libris.

14. Meum est consilium : pars altera sanctitatis, quod virtutes omnes conciliet, et complectatur.

15. 16. Per me reges regnant : septimum, ab auctoritate, atque utilitate publica, quod leges, quod judicia, quod imperia, quod regna constituat ac stabiliat, res optimas et bono publico natas.

16. Ego diligentes me diligo : iterum a benignitate, ac benevolentia, quod cum tanta sit, repellat a se neminem. Qui mane vigilant : en diligentiam interrumpentis somnos, et ad Deum inclamantis : Ad te de luce vigilo , Psalm. lxii, 1. Unde omnis populus manicabat (summo mane pergebat) ad Christum in templo audire eum, Luc., xxi, 38. Odit enim sapientia torporem ac somnolentiam.

17. Mecum sunt divitiæ, et gloria : mula enim divites, sed indecores, inglorii ; non ita sapientiæ alumni Opes superbæ, et justitia : quæ plerumque inter se dissident, panis quacumque divitiis, unde opes superbæ ; in Hebr. duraturæ, stabiles : quod justitia præstat.

18. Genimina mea : proventus mei.

19. Dominus possedit me : ultimus ac præcipuus locus ab ipsa origine sapientiæ. Jam enim ab effectis ejus ac fructibus ad ipsum fontem assurgit, quod est sapientia ipsa, et Verbum Dei in excelsis, Eccli., i, 5. Qui locus eliam pertractatur Sap., vii, viii. Possedit me : acquisivit, genuit. Ab initio viarum ; vel ut habet Hebr. principium viæ suæ : per quam omnia ordiretur. Quem locum Joannes respicit Apoc, iii, 14, ubi Verbum appellat principium creaturæ Dei : in quo creandi principium est. Sic : Possedi hominem per Deum, Gen., iv, 1 ; Septuag. ἔκτισε creavit, condidit, sive, ut alii reddunt, constituit, ordinavit. Athanas., orat. in adv. Arian. et seqq ; Euseb., lib. III De Eccles. Theol. Melius cum eodem Eusebio ibidem, atque aliis vetustis auctoribus, reponendum esset secundum [473]

20. Ab æterno ordinata sum, et ex antiquis antequam terra fieret.

21. Nondum erant abyssi, et ego jam concepta eram : necdum fontes aquarum eruperant :

22. Necdum montes gravi mole constiterant : ante colles ego parturiebar :

23. Adhuc terram non fecerat, et flumina, et cardines orbis terræ.

24. Quando præparabat cœlos, aderam : quando certa lege, et gyro vallabat abyssos :

25. Quando aethera firmabat sursum, et librabat fontes aquarum.

26. Quando circumdabat mari terminum suum, et legem ponebat aquis, ne transirent fines suos : quando appendebat fundamenta terræ :

27. Cum eo eram, cuncta componens : et delectabar per singulos dies, ludens coram eo omni tempore ;

28. Ludens in orbe terrarum : et delicias meæ esse cum filiis hominum.

29. Nunc ergo, filii, audite me : Beati, qui custodiunt vias meas.

30. Audite disciplinam, et estote sapientes, et nolite abjicere eam.

31. Beatus homo qui audit me, et qui vigilat ad fores meas quotidie, et observat ad postes ostii mei.

Hebræum, atque ex ipsius Aquilæ litteratissimi interpretis versione, ἐκτήσατο, possedit , genuit. Antequam quidquam faceret α principio : sapientia enim genita et concepta est, partuque edita, ut eliam habes vers. 24, 25. Unde Joan.., i, 1, de Verbo dicitur : In principio erat : tum vers. 3 : Omnia per ipsum facta sunt ; ut hæc quidem facta sint in tempore : ipse vero Sermo ab æterno genitus, atque adeo unigenitus, Joan., i, 14, 18.

23. Ab æterno ordinata sum : constituta sum, uncta sum, principatum habui ; Hebr. fundata sum ; Septuag. Dominus fundavit me : ἐτεμελίωσε.

24. Necdum fontes aquarum eruperant : fontes, moles ; seu Hebr. congeries aquarum, sive abundantes aquis.

25. Necdum montes gravi mole constiterant : Hebr. ante montes defixos, constitutos : gravi mole, ex vers. superiore translatum. Ante colles parturiebar, ὠδυνήθην, Aquila, γεννᾳ με . Chald gignit me ; Septuag. genita eram.

26. Ut flumina : ita Chald. Septuag. χώρας καὶ ἀοικήτους. habitatam et desertam, quod alii vertunt, terram, et plateas. Et cardines : queis terra ipsa constat, nec ut pulvis dispergitur, unde Hebræus ad verbum : caput pulverum orbis.

27. Quando certo lege, et gyro vallabat abyssos : quando mare circumducebat in sphæræ formam : quasi circino desuper ducto : id enim Hebr. sonat.

28. Quando æthera firmabat sursum, et librabat fontes aquarum : nubes in excelso suspensas : ita Septuag. et Chald., nempe aquas illas quæ supra firmamentum, id est supra cœlum, feruntur : jam pergit ad alias aquas, marinas scilicet, ab illis sublimioribus medio aere intersectas.

29. Quando circumdabat mari,... quando appendebat fundamenta terræ : statuebat : collocabat : quasi utrimque librabat, ut firma consisterent.

30. Cum eo eram : apud eum : Hoc erat in principio apud Deum, Joan., i, 2. Cuncta componens : quod alii vertunt, alens, nutriens : sive fovens, regens instar pædagogi. Septuag. aptam. Delectabar : videbat enim Deus cuncta quæ fecerat, et erant valde bona, Genes., i. 31. Per singulos dies : neque enim tantum summa ipsa operis delectatus ; sed per singulos dies videbat quod fecerat, quod esset bonum, Genes., i, 4, 10, etc.

31. Ludens in orbe terrarum : facilitatem, varietatem, iucunditatem designat operis. Et deliciœ meæ esse cum filiis hominum. Sic Baruch, iii, 38 : Post hæc in terris visus est, et cum hominibus conversatus est. [474]

32. Qui me invenerit, inveniet vitam, et hauriet salutem a Domino :

33. Qui autem in me peccaverit, lædet animam suam. Omnes, qui me oderunt, diligunt mortem.

34. Qui me invenerit... et hauriet salutem a Domino : pro quo Septuag. habent celebratissimum illud : Et paratur voluntas a Domino.