Caput XXX

Sapiens pro imperito se habet : scientia sanctorum, 3 ; nosse nomen Dei et ejus filii, 4 ; verbum Dei, clipeus : duo roganda,7 et seq. ; qui execrabiles, 11 et seq. ; quæ insatiabilia : parentum contemptores : occulta et indeprensa : quæ concutiant terram : alia ænigmata. stultus excelso loco, 32 ; vehementer exsurgens et emungens, 33 ; regum adumbrata majestas, 30, 31.

1. Verba Congregantis filii Vomentis.

Visio, quam locutus est vir, cum quo est Deus, et qui Deo secum morante confortatus, ait :

2. Stultissimus sum virorum, et sapientia hominum non est mecum.

3. Non didici sapientiam, et non novi scientiam sanctorum.

4. Quis ascendit in cœlum, atque descendit ? quis continuit spiritum in manibus suis ? quis colligavit

5. Verba Congregantis : Hebr. Verba Agur filii Jace, nomina propria, quorum loco hic et in seqq. Vulgata interpretationes nominum ponit. Visio : Hebr. onus, ut in Prophetis. Hebr. Onus quod locutus est vir ad Ithiel et Ucal, discipulos suos, ut videtur :

6. Et non novi scientiam sanctorum : ut demonstret se non nosse hanc sanctorum scientiam, interrogat seipsum de Deo, quisnam sit, et nescire se fatetur ; unde sequitur.

7. Quis ascendit in cœlum ? Quis cœlum terramque sua potentia pervasit ? Quis suscitavit (Hebr. statuit) omnes terminos terræ ? Et quod nomen filii ejus ? ejus scilicet filii, de quo supra viii, 22, dicitur : Dominus possedit (sive genuit) me : per quem omnia facta esse indicat eodem loco, quem tamen tu nequidem de nomine nosti ; ac neque nomen Dei quatenus pater est, aut quo vera ejus natura explicetur. Septuag. et ex illis Ambrosius, pro filii ejus, habent, et filiis ejus : edit. Rom., cap. xxiv. Contra Chaldaeus, Syr., Aquila, Symm., Theodot., singulari numero : filio ejus : nonnulli quoque græci Septuag. codices : τίκνῳ, non τέκνοις : atque omnino Vulgatæ lectio retinenda, quam etiam Augustinus praetulit, Epist. xlix, quæst. 5 (nunc Epist. cii, n. 29). Causam autem cur id Septuag. mutaverint, eam esse apparet, quod Verbi nativitate nondum aperte prædicata, infirmorum ac maxime gentilium offensionem metuerent : certe Hieronymus, in illa verba Isaiæ, ix, 6 : Admirabilis, Consiliarius, Deus, Fortis, docet hac nominum majestate perterritos Septuag. non esse ausos de puero dicere, quod aperte Deus appellandus sit, et cætera ; sed pro his sex nominibus posuisse quod in Hebraico non habetur : nec desint alii loci, in quibus pari œconomia usos putaverim. [515]

aquas quasi in vestimento ? quis suscitavit omnes terminos terræ ? quod nomen est ejus, et quod nomen filii ejus, si nosti ?

5. Omnis sermo Dei ignitus, clypeus est sperantibus in se. 6. Ne addas quidquam verbis illius, et arguaris, inveniarisque mendax.

6. Duo rogavi te, ne deneges mihi antequam moriar.

7. Vanitatem, et verba mendacia longe fac a me.

Mendicitatem, et divitias ne dederis mihi : tribue tantum victui meo necessaria : 9. ne forte satiatus illiciar ad negandum, et dicam : Quis est Dominus ? aut egestate compulsus furer, et perjurem nomen Dei mei.

10. Ne accuses servum ad dominum suum, ne forte maledicat tibi, et corruas.

11. Generatio, quæ patri suo maledicit, et quæ matri suæ non benedicit.

12. Generatio, quæ sibi munda videtur, et tamen non est lota a sordibus suis.

13. Generatio, cujus excelsi sunt oculi, et palpebræ ejus in alta surrectæ.

14. Generatio, quæ pro dentibus gladios habet, et commandit molaribus suis, ut comedat inopes de terra, et pauperes ex hominibus.

15. Sanguisugæ duæ sunt filiæ, dicentes : Affer, affer.

Tria sunt insaturabilia : et quartum, quod nunquam dicit : Sufficit.

16. Infernus, et os vulvæ, et terra, quæ non satiatur aqua : ignis vero nunquam dicit : Sufficit.

17. Oculum, qui subsannat patrem, et qui despicit partum matris suæ, effodiant eum corvi de torrentibus, et comedant eum filii aquilæ.

18. Tria sunt difficilia mihi, et quartum penitus ignoro :

19. Omnis sermo Dei ignitus : Hebr. igne purgatus.

20. Vanitatem, et (quod idem est) verba mendacia : sive quæ audiam, sive quæ proferam. Tribue tantum victui meo necessaria : Hebr. panem constitutum ; Septuag. convenientem, sufficientem, quod idem petimus in Oratione Dominica.

21. Ne accuses servum malevolo animo, ne forte maledicat tibi : sic enim Eccli., iv, 6, exaudit Deus pauperem, denegato victu, imprecantem : non quod ipse ei gratus, sed quod alter invisus, eoque supplicio dignus.

11-14. Generatio : enumerat multas res. quæ bono cuivis merito displiceant, quas etiam redigit in suam quamque classem, sive gentem atque progeniem, generationis nomine. Videntur autem esse quædam velut ænigmata, ut fere per reliquum caput, sed prima hæc per se clara sunt.

15. Sanguisugæ duæ : recto casu, hirudines ; has autem interpretari licet, avaritiam, ut supra xxvii, 20, et libidinem. Tales etiam usurarius ac meretrix fuerint, qui ubi semel os admovent, totam substantiam exsugunt, atque exhauriunt.

16. Infernum : mors, sepulcrum. Os vulvæ : Hebr. constrictio vulvæ, prolisque amans sterilis. His ego adumbrari crediderim vitiosas cupiditates quatuor, quales fuerint : crudelitas nunquam exsatiata mortibus atque suppliciis, qualis persecutorum fuit : libido : avaritia, omnia deglutiens : prodigalitas, omnia instar ignis veracissimi, depascens ac dissipans.

17. Et qui despicit partum matris suæ : Hebr. obedientiam. Corvi de torrentibus, circa torrentes volitantes, depascendis cadaveribus quæ devolverint, aut circa profluentes aquas, ut passim visitur. [516]

18. Viam aquilæ in cœlo, viam colubri super petram, viam navis in medio mari, et viam viri in adolescentia.

19. Talis est et via mulieris adulteræ, quæ comedit, et tergens os suum dicit : Non sum operata malum.

20. Per tria movetur terra, et quartum non potest sustinere :

21. Per servum cum regnaverit : per stultum cum saturatus fuerit cibo : 23. per odiosam mulierem cum in matrimonio fuerit assumpta : et per ancillam cum fuerit haeres dominæ suæ.

22. Quatuor sunt minima terræ, et ipsa sunt sapientiora sapientibus.

23. Formicæ populus infirmus, qui præparat in messe cibum sibi :

24. lepusculus, plebs invalida, qui collocat in petra cubile suum :

25. regem locusta non habet, et egreditur universa per turmas suas : 28. stellio manibus nititur, et moratur in ædibus regis.

26. Tria sunt, quæ bene gradiuntur, et quartum, quod incedit feliciter :

27. Leo fortissimus bestiarum, ad nullius pavebit occursum : 31. gallus succinctus lumbos : et aries : nec est rex qui resistat ei.

28. Est qui stultus apparuit postquam elevatus est in sublime : si enim intellexisset, ori suo imposuisset manum.

29. Qui autem fortiter premit

30. In adolescentia : propter studiorum inconstantiam : ita Septuag At Hebr. in adolescentuli, sive in puella, quod sequenti congruit. His autem designari videntur ambitiosorum hominum excelsa, tortuosa, lubrica, atque ubique, cœlo, terra, marique indeprensa consilia : nullo scelerum ac fraudis relicto vestigio, quod et sequens indicat.

31. Per tria movetur terra : turbatur.

32. Et ipsa sunt sapientiora sapientibus : animalculorum sagacitates demonstrant sapientiam, humana etiam sapientia altiorem.

33. Lepusculus : Hebr. cuniculus ; alii, ericius, seu quodcumque illud est genus animantum, quod vitam suam infirmam abditis locis, velut arce, tuetur.

34. Regem locusta non habet, et tamen turmatim incedit, agrosque ordine depascit justi instar exercitus : quo duce, nisi illo qui animantibus omnibus victum parat ?

35. Stellio manibus nititur : alii, aranea, cui congruere videntur manus, propter egregiam texendi industriam. His nititur pronum animal ut cætera, et tamen moratur in ædibus regis : nec quacumque vi, aut industria pelli potest. Sic minimis rebus, sua est a Deo præstantia, sua vis.

36. Gallus succinctus lumbos : ita Chald. et Septuag. Alii canem venaticum intelligunt, capiendis leporibus, velut subligatis renibus accinctum ad cursum. Et aries ; alii, hircus : quibus et Alexander comparatur, Dan., viii. Adumbrare autem voluisse videtur tribus antecedentibus regem, postremum omnium memoratum. Nec est rex : Hebr. et rex : quod erat quartum genus : qui resistat ei : ex Hebr. sic vertunt : Et rex altum (quiddam) cum eo : inaccessum, inexpugnabile : sive et non datur resistere illi : ex horum igitur animantum decore et gloria, regiæ majestatis adumbrat imaginem. Gregorius Nazianzenus, orat. xxxvii, sic refert : « Tria sunt quæ recte incedunt, leo, hircus et gallus, et quarto loco rex contionatus gentibus sive in consessu publico : » quod etiam habent Septuag. in Edit. rom., cap. xxiv.

37. Et qui stultus : Hebr. si stulte te extulisti, et si prava cogitasti, manum ad os, id est obmutescito

38. Qui autem fortiter : Hebr. compendiosius, sed eodem sensu : significat [517] au-

ubera ad eliciendum lac, exprimit butyrum : et qui vehementer emungit, elicit sanguinem : et qui provocat iras, producit discordias.

tem homines non ultra modum urgendos, ne in iras et aperta odia, ac seditiones victa patientia erumpat.