Caput XIV. De actu fidei relative ad credibilitatem

Tres articuli :

Art. i. Notio catholica fidei et notiones heterodoxae.

Art. 2. Explicatio theologica catholicae notionis actus fidei, ex parte obiecti et subieti.

Art. 3. Quomodo cognosci debet Revelatio, ut est motivum forniale fidei ?

notio chatholica fidei et notiones heterodoxae.

§ 1. Notio catholica fidei et actus fidei. — Concilium Vaticanum definit et virtutem fidei divinae et. actum fidei.

ce prius agendum est de actu quam de virtute. sed BrSvit&til DMM mlli- Kimus circa virtutem definita ante particnlaria circa actum declar.il.i

A. Virtns fldei. — Est supematuralis virtus qua veritates a DtO n velatas credimus propter auctoritatem Dei revelantis. Dicit enim Concilium : « Hanc fidem, quae humanae salutis initium est, Ecclesia cathohca profitetur virtutem esse supernaturalem ', qua, Dei aspirante et iltem a tempore Concilii Tridentini certum est iidem divinam esse virtutem n.iitative supernaturalem, et non solum supernaturalem effectire, ut est elfectus naluralis supernaturaliter productus, v. g. sanatio caeci nati.

Cf. Salmanticenses, de Gratia, tr. XIV disp. III, dub. III, § 1, n. 25 : « PraesuppMuendum est habitum fidei theologicae esse per se infusum et quoad speciem supernaluralem. In hoc enim conveniunt iam omues theologi. Et merito : tum quia ita videtur osse definitum in Concilio Tridentino, sess. (>, cap. 7, can. 11 et 12, et ideo non deiniiit graves Doctores. qui doceant id esse certum secundum fidem. Tum quia fides theoilnidca est eiusdem ordinis cum gratia sanctificante. quam certum est esse entitative «iipernaturalem n.

Scotus quidem (I q. prolog. Sent. et in I d. 17, q. 3, n. 33) non admittebat fi- ■|i-m esse entitative supernaturalem, sed solum causaliter seu effective. Sed scotista J.vchetus dicit « Usque ad Concilium Tridentinum a tempore concilii Viennensis erat Imilum probabilitas « quoad darentur habitus per se infusi, et post Concilium Triden- 1 1111 id miiiiiii-in i-.-rl il uiliiii-m nlitiniiil, nl mihi verisimilius est quod sit de fide, »|nud dentur aliqua auxlliu phy.sica pr.r sc infusa ad illos actus » (in Scot. III Sent. lliip. 25, q. 2, n. 72, odlt. Vivon, vol. 15, p. 200).

De Credibilitatem mystcriorum (idei adiuvante gratia, ab eo revelata vera esse credimus, non propter inJ trinsecam rerum veritatem naturali rationis lumine perspecitam, $tM propter auctoritatem ipsius Dei revelantis, qui nec falli nec fallerqj potest. Est enim fides, testante Apostolo sperandarum substantia ri rum, argumentum non apparentium. Hebr. XI, i » (Denzinger i; Item canon correspondens : « Si quis dixerit, fidem divinam a naturall de Deo et rebus moralibus scientia non distingui, ac propterea ad fiderfl divinam non requiri, ut revelata veritas propter auctoritatcm Dei n velantis credatur : an. s. » (Denz. 1811).

■ Concilium addit hanc definitionem convenire etiam lidei informi vel quae scilicet est sine caritate : ■ Quare fides ipsa in se, etiamsi pcr caritateiii non o]«jJ retur (Gal. V. 6), donum Dei est, et actus eius est opus ad salutem pertinens, qutfl homo liberam pracstat ipsi Deo obedientiam gratiae eius, cui resistere posset, C^H sentiendo et cooperando » (Deiiz. 1791). Item canon correspondens : Si quis dixerltl ad solam fidem vivam, quae per caritatem operatur, gratiam Dei necessariam e&^H an. sit » (Denz. 1814).

Hae< definitio esl contra rationalistas, semirationalistas et protestantes libitl rales.

Nam rationalistac, ut v. Kantiani, non admittunt nisi fidem moralcm quiuj in se naturalis est, et habet pro motivo formali exigentias rationis practicae. ProflJ stantes autem liberales, ut Schleiermacher, et modernistoe reducunt fidem religioa^B ad evperientiam religiosani, cuius motivum est conformitas veritatem religionis cCnB aspirationibus nostris superioribus. Semirationalistae denique, ut Hermes, negflH motivum formale fidei esse necessario auctoritatem Dei rcvclantis ; sullicictis motiviuin invenitur, iuxta ipsos, in practica credendi necessitate, quae sola ratione manifestatui , ac proinde ad solam fidem vivam, gratia esset necessaria. Unde pro istis omnibus vi ritas religiosa fit credibilis prout nobis apparet conformis aspirationibus aut exigentflj nostriis.

B. Quoad actnm fitlci plura sunt deciarata ab Ecclesia catholicfl scilicet est supernaturalis assensus intellectus, certissimus siniul et libri, quo veritatem a Deo revelatam credimus propter auctori tateni Dei n velantis ; proinde praesupponit iudicium certum de rationabili credM bilitate mysteriorum fidei.

Videamus breviter quid diVit Ecclesia : 1/) quoad eitis intellectualH tatem ; b) supernaturalitatem ; c) certitudinem ; d) quoad certum imllJ cium de credibilitate praerequisitum ; e) quoad libertatem actus 1 1 « 1 1 1

<*) Bst assensus inlellectualis, non vero sensus quidam religiosus (Denzinger, •.( et iusiurandum contra modernismum). Sed assensus iste inlellcctualis est snb ini|xifl voluntatis, et propterea dicitur liber. Concilium Vaticanum dicit enim : plenuni m velanti Deo intellectus et voluntatis obsequium praestare tenemur » Denz. 1789. I b) Assenus fidei est subcrnaturaHt . Dicit Conc. Vatic. : •■ nemo evangelicae y\ dicationi consentire potest, sicut oportet ad salutem consequendam, absque illiuillf tione et iuspiratione Spiritus Sancti, qui dat omnibus suavitatem in consenl iciidaj credendo veritati » (Denzinger, n. 1791). Item dixerat Conc. Arausicanum (Dent., fl Illuminatio supernaturalis est pro intellectu, inspiratio autem pro voluntato

De Actu.fidei 403

Imo definitum est contra semipelagianos in Concil. Arausicano (Denz. 178) « etiam ■nitium fidei ipsumque credulitatis affectum, quo in eum credimus qui iustificat impium, esse per gratiae donum, id est per inspirationem Spiritus Sancti corrigentcm voluntatcm nostram ab infidclitate ad fidem, ab impietate ad pietatem ».

c) Quoad certitudivem assensus fidei declaratur certus, infallibilis, immutabilis vatione motivi, scilicet auctoritatis Dei revelantis (Denziger, 1637, 1789, 1794, 1815, 2025), et super omnia firmus ratione adhaesionis, vi motionis voluntatis (1169) sub luminatione et inspiratione Spiritus Sancti (Denzinger, 1791, 1 794). <• Deus enim gratta sua excitat et adiuvat ut errantes ad agnitionem veritatis venire possint, et eos

• |uos de tenebris transtulit in admirabile lumen suum, in hoc eodem luminc ut per- ■.everent, gratia sua confirmat non deserens nisi deseratur » Denz. 1794.

Declaratur etiam assensum fidei certiorem esse quam iudicium credibilital is |iraerequisitum, nam damnantur hae propositiones : « Voluntas non potcst efficere ut issensus fidei in seipso sit magis firmus, quam mereatur pondus rationum ad asscn sum impellentium ». — ■ Hinc potest quis prudenter repudiare assensum, qucm habebat, supernaturalem » Denz. 1169, 11 70.

Definitur denique assensum fidei esse irrevocabilem, in hoc sensu quod ■: illi qui hdem sub Ecclesiae magisterio susceperunt, nullam unquam habere possunt iustam 1 lusam mutandi aut in dubium fidem eamdem revocandi » Denz. 1794 et 181 5.

d) qtwad iudiciuni certum credibililatis pracrequisitum, notandum est quod dicit 1'ius IX contra Hermesianos : .1 Humana quidem ratio ne in tanti momenti negotio decipiatur et erret, divinae revelationis factum diligenter inquirat oportet, ut certo -ibi constct Deum esse locutum ... Clare apcrtcquc cognoscens, Deum eiusdem fidel ;\uctorem existere, ulterius progrcdi nequit, sed quanvis difficultate ac dubitatione peiiitus abiecta atque remota, omne eidem fidci obsequir.m praebat oportet » Dcnz. 1637, 1639. Non sufficit cognitio solum probabilis de facto rcvelal ionis (Dcnz. 1171, 202.5), neque mere subiectiva Pseudo-mysticorum, 1273), nec Dola Intooa expede&tlt .uil iaspiratio privata, 1812, sed requiritur notitia certa dc facto rovclutioni» (Dqjm. »6i3

1 "37» l8l2> 2106 sq.). Quoad hanc notitiam, > ratio lidem pratct&it • (Ucn/ [ftjO, iQ&X), e) Actns fidei denique est liber. Definit Concilium Valicanum : .. Si qui.i ili. m

1 assensum fidei non csse liberum sed argumentis humanae rationis neccssario produci, un. sit. ». (Denz. 1814). Hoc est dicere : assensus fidei est liber etiam post certam co- Kiiitionem motivorum credibilitatis : propterea damnatus est error Pici dc Mirandula :

• non est in potestate libera hominis credere articulum fidei esse verum, quando plarct, et credere eum csse falsum, quando sibi placet » (Denz., 737). Unde assensus

Ifi.lei est liber, non solum libertate exercitii 1 (credere vel non credere) sed, etiam libert ile specificationis (credere vel discredere). Iam enim in consideratione scientifica es liliertas exercitii2 nam « consideratio actualis rei scitae subiacet libero arbitrio, est lcnim in potestate hominis considerare vel non considerare » (II. a, II. ae, q. 2, a. 9,

Sic habetur catholica notio actus fidei divinae.

' Hermcsiani cnim hanc libertatem cxercitii in assensu fidei admittebant, et talli' 11 damn.iti BUDt in hw deflnltiono Concilii Vaticani.

Cf. Vacant, Ktndei tur h ConeiU du Vaiican, t. II, p. 77.

§ II. Heterodoxae notiones fidei.

Pseudosupernaturalismus

Naturalismus

Naturalismus absolutus

Seminaturalismus

\ priorum protestantium, Baii.

f fideistarum

J theoria kantiana de fide

( theoriaplurium protestantiumlib

I theoria pelagiana et semipel.

' theoria semirationalistarum

( theoria semiimmanentistarum

Heterodoxae notiones Mei, sicut heterodoxae notiones revelationis, dividi possunt relative ad supernaturalitatem fidei, prout vel eara destruunt aut minuunt (sic procedunt naturalismus, semirationalismus, protestantismus liberalis ac modernismus) ; vel e contra materialitri exaggerant quod supernaturale est in fide, minuendo vires rationis (sic procedft pseudo-supernaturalismus primorum protestantium ej fideistarum)

Incipiamus a pseudosupernaturalismo priorum protestantium, quia chronologice prius apparuit. ac postea (mediante principio inspiratio nis privatae et liberi examinis) duxit ad seminaturalismum et ad na ralismum piotestantium liberalium.

Iam exposuimus has notiones heterodoxas, in conspectu historico Apologeticae quoad methodum 2 et postea tractando de heterodoxis notionibus revelationis. Unde breviter revocandae sunt.

1 Hae diversae theoriae secundum suam oppositionem plus minusve radicalori sic scribi possunt, ut appareat superioritas doctrinac thomisticae et infra eam locul molinianae theoriae fidei supernaturalis quoad modum, de C|ua postea agendum cst.

Thomismus Fides supernaturalis quoad substantiam Molinismus Fides supernaturalis quoad modum Semipelagianismiis Pelagianismus Naluralismns

Fideismus Baianistnus Protestanlium Pseudosupernaturalisni u

2 Cf. supra : Prolegomena, c. III. De Methodo Apolngeticac. Art. Ilf, quau (lMH mus de luthcrana notione fidei, de kantiana, de hermesinni , il<- iwitione fidei sccunAB proteslanles liberates, et etiam de notione fidei socmMmn catholicos qui philosophi^^ actionn admittunt.

De Actu fidei i° Psendosupematnralisvnus : A. priorum protestantium, B. tideistarum.

A. Priores firotestantes , ut Lutherus et Calvinus, propugnaverunt aotionem fidei magis subiectivam catholica notione. Et hoc propter quatuor :

a) Reiecerunt infallibilem auctoritatem externam Ecclesiae ad revelationem proponendam (Denzinger, 767), et ideo in unoquoque fideli posuerunt immediatam inspirationem Spiritus Sancti ad discernendum in Sacra Scriptura ex gustu et sapore verbum Oei genuinum ac verum eius sensum. Simul cum privata inspirationc, quae supernaruralis est, admiserunt privatum examen, quod ad rationalismum et individualiMiiinn ducit, auct::ritate Ecclesiae reiecta.

b) Priores protestantes praeter fidem (historicam), qua credunt veritates in S. Scriptura contentas, admittunt, fidem adhunc magis subieclivam, qua scilicet unusquisque fidelis credit sua peccata esse sibi remissa ct iustificatur etiam sine operil>us. Haec fides, quae vocatur a protestantibus ftducia, viam parat conceptioni protestantium liberalinm, qui identificant actum fidei cum experientia religiosa na- 1 urali.

c) Denique Euthcrus erat nominalista, adversarius philosophiae aristotelicae et scholasticae, et propter suum scepticismum philosophicum non poterat magnum valorem tribucre credibilitatis mctivis cxtrinsecis, ut sunt miracula, sed solum motivis internis. Hic scepticismus philosophicus ducit ad ftdeismum : veritates quae experienliam transcendunt sola fide certae sunt. Ducit etiam ad naturalismum, nam si ratio ita debilis est, fides et gratia christianae sunt nostrae naturae debitae, ac proinde non supernaturales.

d) Imo protestantes, sicut Baius et lansenistae. dncl.nni hiintaiiacniilui.ir ■xaltationem in consortium divinae naturae debilam fuisw Intagritati prittM •••m\i iionis hominis et proinde naturalem dicendam essc et non ■upernBtUtilloM (ef. Dw /inger, 1021). Ex hoc sequitur quod mysteria revelata non nurit MMentialitlH "i" I laturalia.

Ieo pseudosupernaturalismus non exaltat gratiam sed minuit nauram. sic gratia est debita ac naturalis ; aliunde inspiratio privata ■lucit ad privatum examen, exaltantur iura ratiorus individualis et sic praeparatur naturalismus protestantium liberalium.

B. Fideistae, ut Bautain. Bonnetty, sicut et traditionalistae minuunt etiam vires rationis.

Iuxta eos (cf. Denzinger, 1622 sqq., 1649 sqq.) ratio non potest cum certitudine ,robare existcntiam Dei, nec infinitatem eius periectionum, nec animae rationalis piritualitatcm ac libertatem ; item revelationis /actutn probari nequit. Quoad has arias quaestiones ratio non praecedit fidem ; ad cognitionem certam harum verita- ' um requiritur saltem fides communis in traditionibus et rcvelatione primitiva funilata. Hoc damnatur ab Kcclesi;i, bjxtfl quam « recta ratio demonstrat fundamenta ndei 1 Conc. Vat., Dcn>.., 1790. Fldeismus din it ad naturalisinum, prout revelatio di- 111. 1 csl ilclut.i nostrac miliiriii , ralio i';i dtfiOienS sit.

De Credibilitate mysteriorum adei

2° JVaturalismus et seminataralismus. — Ad naturalismutn absolutum pertinet A. theoria Kantiana de fide, B. theoria pluriurfl protestantium liberalium, C. modernistarum. — Ad seminaturalismmn; A. theoria pelagiana et semipelagiana, B. theoria semirationalistarum, praesertim Hermesii,C. theoria semiimmanentistarum. — Hae diversfl theoriae supra expositae in conspectu historico Apologeticae sic t>j viter resumi possunt.

Naturalismus.

A Theoria Kantiana ftdei duplex fundamentum habel : a) agnosticismum spedfl lativum (ratio theoretica non potest certo cognoscere quid invenitur supra ordincnV phaenomenalem, v. g. existentiam Dei, primae causae, nec proinde discerncre reveliW tionem aut miraculum), 6) autonomiam voluntatis et rationis practicae, quae slH metipsi imperativum categoricum seu legem moralem imponit. Ex lioc duplici fun' damento procedit fides moralis, qua credimus postulala ralionis practiccv ex imperativ» categorico deducta : scilicet existentiam liberi arbitri, vitae futurac. ac Dei remuoh ratoris. Haec fides moralis habet certitudinem subiective sufficientem, quamvis obiectivfl insufficientem, et motivum eius non est auctoritas Dei revelantis sed exigentia ratioS nis practicae, prout his postulatis reiectis, non servaretur imperativum categoricui seu lex moralis.

H. Theoria nrotestantium liberalium , ul Schleiermacher, Ritschl, Sabalier. HaJ nack, reducit fidem ad naturalem sensum religiosum, et actum lidei ad naturalem expol rientiam religiosam, quae vividior est in christianismo quam in aliis religionibus. Proindl credibilia sunt mysteria -christianismi prout nobis apparent conformia aspirationibuj et exigentiis nostri sensus religiosi. Priores protestantes reiiciebant infallibilem divinim veritatis propositionem ab Ecclesia, quac propositio est conditio iidei ; nunc protoJ stantes liberales reiiciunt non solum conditionem sed motivum lormale tidei, scilicel auctoritatem Dei revelantis, et fides religiosa ut ab ipsis concipitur est simplicilor naturalis.

C. Theoria modernislarum. Sicut protestantes liberales. modernistar rcdticunt fidcm ad sensum religiosum, et actum fidei ad experientiam religinsam. Fundamentuni huiusce theoriae duplex est : agnosticismus et immanentismus, ut ostendit Encycllcl Pascendi (Denzinger, 2072, 2074). Vi agnosticismi ratio hunvina non potest certd cognoscere nisi phaenomena et leges phaenomenales. Unde phaenomcna religiosa ctiniH catholicismi explicanda sunt, non per superraturalem Dei intervcntioncm, sed scciiuj dum evolutionem sensus religiosi in nobis immanentis. — Fides igitur catholica nihl aliud est quam experientia religiosa veritatum quae proponuntur al» Ixclesia Crndll bilitas autem mysteriorum habetur prout apparet in historia Ecclesiae aliquid « ifl^r^ gniti • celari, et istud «incognitum » nobis esse optimum ac respondere exigentii-. 11 strae conscientiae religiosae (cf. Encycl. Pascendi, Denz., 2101). Scd ex hoc scqultu negatio immutabilitatis ac veritatis absolutac dogmatis (Dcnz., 2071), 200.1), imo 11(1(1 subiicitur scientiae et philosophiae, prout valor conceptuum formulao dogmalio<l determinatur a philosophia, hic valor autem est solum phaenomenalis, iuxta modfl nistas. non vero ontologicus (Denz., 2085).

Skminaturalistak differunt a naturalistis proul adinilliiiil s . 1 1 1 • • 11 1 i.utuin i-\l(fl num revelationis supernatnralis, sed minuunt miprni.ilui.ilil.ili-ni lulri i-x parto H biecti aut ex partc obiccti.

De Actu fidei

A. Pelagiani dicebant : posita revelatione externa, non necessaria est gralia inrna ad credendum ut oportet ad salutem. sufficit cognitio naturalis signorum reveitionis et bona voluntas naturalis.

Semibela^iani dixerunt : saltem gratia interna -non reqniritur ad initium ftdei, •d datur ad facilius et firmius credendum (Denz., 178).

R. Theoria semiralionalistarum. praesertim Hermesii. Iuxta semirationalistas, >mnia mysteria fidei christianc demonstrari possunt a ratione, saltem post revelationem ; ic destruitur essentialis supernaturalitas fidei ; fides esset solum supernaturalis quoad nodum primae propositionis sui obiecti (cf. Denzinger, 1708-171-1 ; 1816, 1618, 1634 -qq., 1651, 1666).

fnter semirationalistas Hermes praesertim evolvit theoriam de fide. Haec herme- -iana theoria ex Kantismo procedit, et duplici fundamento nititur : n) agnosticismo per.ulativo (ratio theoretica non potest pervenire nisi ad persuasionem mere subiccti- ,im realitatis obiectivae, quae reipsa potest esse solum apparens et phaenonumalis) ; ■1) autonomia rationis (ratio practica sibimetipsi imponit legem moralem, et quanloque exurgit obligatio admittendi pro vero id quod est theoretice dubium, v. g. testi- 'pnium sensuum externorum aut veritatem historiae^. — - His positis, motiva exerna credibilitatis, ut miracula, sunt solum probabilia speculative ; et motivum for- ■tale fidei npn est auctoritale Dei revelantis sed qnaedum exiqentia rationis practicae ; Implices fideles debent credere mysteria propter revelationem et revelationem ipsam >.-opter aliquam necessitatem practicam, nam sine revelatione non possunt ad ceram cognitionem vcritatum moralium et religiosarum pervenire. Philosophi autem 1 issunt demonstrare mysteria christianismi. debent tamen admittere revelationem mquim necsssiriam simplicibus fidelibus et tanquam conditionem primae proposi- ■onis mysteriorum quae postea demonstrantur. Unde credibilitas mysteriorum habeur non tam ex mmifestatione facti revelationis quam ex cxpositionc exigentiarum uostrae vitae moralis.

G. Thsona semiimmamntistarum. Quidam philosophi catholici, ui BlOJtde) 61 l.a ir.thonniere, qui primatum actionis et rationi practicae, ao proinde primatUM BM liodi immxnsntiae defendunt, vocari possunt semiimmanentistae, ct ita luCBUtfl pm .-dunt ut in nostra natura veram exigentiam ordinis supernaturalis vidc.nil 111 ad littere. — Conceiunt enim agnosticis rationem speculativam ex se sola non posse ilorem s-.ium ontologicum defendere ; iuxta eos cognitio nostra speculativa, remotis dgentiis actionis humanae, remanet notionalis et subiectiva, ponit solum problcma tionis et actiouem dirigit, actione vero attingitur realitas obiectiva. Imo veritas nihil liud est quam adaequatio realis mentis ct vitae. prout iudicium est conforme exiutiis nostrac vitae. — Praeterea, et in hoc invenitur semiimmanentismus ; reli- 10 etiam supernaturalis proponenda est ut adiutorium aliquo modo postulatum ab "itrinssco, ab exigentis nostrae actionis ; nam, vi autonomiae rationis homo nihil ab • -ctrinseco accipere vult, nisi quod requiritur ad ]>erfectam evolutionem suarum fa- 1 nltatum. Immanentismus dicit : catholicismus procedit ab evolutione sensus reliiosi in nostra natura imminentis. Hi philosophi dicunt : catholicismus est a Deo revelalus sed respondet exigentiis nostrae naturae. Et sic ad Baianismum accedunt (Ency, l'ascendi, Denzing., 2103), nam idquod est debitum naturae non est gratuitum, nec upematurale (Denz., 1021).

Hi philosophi, propter suum agnosticismum speculativum, non admittunt, ut npra dictum est, valorem ontolo^icum miraculi, sed solum valorem eius symbolicum. tliundfl nimis sxtollunt v.ilorcm motivorum iiilernoriim, ac si mystcria chiistianismi, . g. lacaraatfOi RcdWSptlo, poituluentur B aotbro natura. Denique ori*o divina

De Credibilitate mystcriorum fidei christianimi non fit certa nisi in ipsa exherientia chr.istiana sub attxilin /utline, el ftUti divina identilicanlur cum hac • exberienlia. Hoc affinitate non caret cum modcrnismd (Encycl. Pascendi, Denz., 2loi>. Non satis servatur motivum formale fidei. scififl auctoritas Dei reve.lantis, nec cognoscibilitas rationalis facti rcvelationis. I nde luiM thcoria nimiam similitudinem habct cum seminaturalismo.

Hae sunl principales heterodoxae notiones Adei ; si ultima non est hctcroddfl adeo incaute proponitur, ut in natura humana veram esigentiam ordinis supematffl ralis videatur admittere, et hic est error Baii. ut notat Encyclica Pascendi. Dcnjfl

2IOj.

EXPLICATIO THEOLOGICA CATHOLICAE NOTIONIS ACTUS FIDEI SEU ANALYSIS ACTUS FIDEI EX PARTE OBIECTI ET EX PARTE SUB

I. Ex harte obiecti. i° Obiectum formale uiiod. — 2° Motivum formalc obiectl vum. — J» An revelatio, ut actio divina increata, pertineat ad motivum lormale. -3 4° An propositio Ecclesiae pertineat ad motivuni iormale fidei.

II. Ex parlc subiecti. i° Quid sit credere, et credcre Deo. — 2° De supernatura' tate actus lidei. — A° De conciliatione libertatis et mavimae certitudinis fideil

Prius notandum est, virtutem fidci ct ipsum actum fidei, pront essentialitei $fl pernaturales, esse mysleria stricte dicta ', non Utiivoc; cognoscenda socundum resollj tionem ad inleriora. id est ad fidem naturalem acquisitam (haec essct marorialis el plicatio actus fidei divinae) sed analogicc 2 cxplicanda, materialiter quidcm secuuy dum comparationem ad fidem naturajem acquisitam, sed formaliter secundum resO"< lutionem ad superiora, id est ad lumen intellectuale increatum Dei revelantis. -M

In hoc articulo videbimus in quo opponuntur hae duae explicationes actus fidjfl divinae.

§ I. Explicantur fidei actus ex parte obiecti.

Obiectum fidei dupliciter consideratur, scilicet : i° obiectuni qjjl creditur, et 2° obiectum formale quo creditur seu motivum formaj obiectivum cur credimus (cf. II. a II. ae, q. i, a. i et de Verita q. 14, a. 8).

i° Obiectum qitod creditur est materiale, vel formale. Obiectuin materiale fidei est id omne quod potest credi, scilicet omne revelatutA a Deo. Hoc materiale obiectum subdividitur in obiectum per se fljjWJ (scilicet omne revelatum, quodsine revelatione cognosci nequit) et />/./. ambula fidei, scilicet revelata, quae etiam sine revelatione cogno

1 Cf. supra, c. V, a. 2, de divisione mysteriorum

8 S. Thomas, de Verilate, q. 14, a. 9 ad 4.111 «Crcdero «/•i/iiiini duitur dc hninl nibus fidelibus et daemonibus ; nec est in eis fidcs c\ aliqim lumina gratiae inln !• >il est in lidelibus ».

De Actu fidei possunt, et quae praeexiguntur ad mysteria supernaturalia, nempe Dei uxistentia et aliae huiusmodi naturales veritates religionis, quae demon- ■^trative probari possunt 4 . Unde preambula fidei « non per se sed per tccidens ad fidem pertinent». ut dicit S. Th., III Sent., d. 24, a. 2 ad 2.am quaest.

Obiectum autem per se fidei est sive primarium et formale, sive" secundarium. Obiectum firimarium et /ormale fidei est Deus sub ratione Deitatis, scilicet secundum suam vitam intimam ; aliis verbis, est Veritas frima in essendo, ut excedens cognitionem naturalem cuiuslibet intellectus creabilis, sub isto enim aspectu Deus sola revelatione supernaturali cognosci potest ab intellectu creato. Hoc obiectum dicitur formale, quia ut dicit S. Thomas « nihil cadit sub fide nisi in ordine ad Deum ; sicut etiam obiectum medicinae est sanitas, quia niliil medicina considerat nisi in ordine ad sanitatem» II. a II. ae, q. 1, a. 1.

Ad obiectum autem -per se secundarium fidei pertinent ea omnia quae, praeter vitam Dei intimam, sola revelatione cognosci possunt ut mysteria Incarnationis, Redemptionis, gratiae, Eucharistiae, aliorum Sacramentorum, virtutum supernaturalium, visionis beatificae. Haec omnia procedunt a vita Dei intima et ad eam ordinantur.

1 II. a II. ae, q. 1, a. 5 ad 3 <Ea quae demonstrative probari possunt, inter crelenda numerantur, non quia de ipsis simpliciter sit fides apud omnes ; sed quia praee- Niguntur ad ea quac sunt fidei, ct oportet ca saltem per ridcm praesupponi ab his, qui eorum demonstrationem hon habent » — I.a, q. 2, a. 2 ad i.m « Pcitm esse et alia hiusmodi, quae per rationem naturalem nota possuiit esse de Deo, ut dicitur Rom. I. uon sunt articuli fidei, scd praeambula ad articulos ».

Obiectio : S. Thomas videtur sibimetipsi contradicere, niim Il.a (I.ae, □» 1. a. 7, ail : Omnes articuli implicite continentur in aliquibus primis QredibUibuB ; ncilicet ul orc latur Deum esst et providentiam habere circa hominiim salutem, MM nndutn Lllud id Hebr. XI, " Accedentem ad Deum oportet credere qol8 >-sl , ot q I Inqulrenti bu9 se remunerator sit ». In esse enim divino includuntur omnift, quU ertdlmui 'ii Deo aeternaliter existere, in quibus nostra beatitudo consistit. In fide RUtom l"" identiae includuntur omnia, quae temporaliter a Deo dispcnsantur ad hominum 'I" em, quae sunt via ad beatitudinem ». Ergo ex una parte S. Thomas dicit: n Deuni ■ II ion est articulus fidci, nec creditur a fidelibus qui eius demonstrationem b£ben1 el x altera parte dicit : " Deum essc et remuneratorum esse » sunt duo principales arliuli lidei, qui alios implicite continent, et ab omnibus fidelibus credi debent. secun- ■lnm auctoritatem S. Pauli.

Respondcnt Thomistae (cf. Gonet, dc I-idc, disp. I, a. VI, § II), i.uando dicitur : Denm esse » non est articulus fidei sed preambulum fidci, agitur de exstentia Dci luctoris naturae ; quando dicitur e contra : « Deum essc » est primus articulus fidei co:teros implicite continens. agitur de existentia Dei auctoris ordtnis svpernaluralis ; sub ito aspectu altiori, scil. ut causa prima ordinis supernaturalis, existentia Dei non robatur philosophice et sub isto aspe.ctu altiori tantum continet implicite mysteriorum 1 rinitatis. Fadem distinctio facienda est quoad unitatem divinam, Providentiam etc. H-monstratur unitas Dei auctoris naturae, non vero unitas eminentissima cuae non listante Trinitate manet ; demonstratur etiam Providentia in genere non vero prout ■ ldinat et disponit media supernaturalia ad nostram salutem. Unde S. Thomas dicit dc Veritate, q. 14, a. 9 ad 8 : . Deum csj» unttm prout est demonstratum, non dici- 1 ur articuliis fidei, sed praesupponitur ad articulos : cognitio cnim fidei praesuppoiit cognitioncm naturalem, sicut et gratia naturam. Sed unitas divinae essentiae talis ualis ponitur a fidelibus, scilicet cum omnijiotentia et omnium providentia, et aliis auinsttloaJ (v. g. Trinilate), ouue probari non possunt, articulum constituit ». In hoc iltimo te\tu S, 'lhomnr, omiiiiiin providentia siKtiifirant providentiam etiam medionim supernaturaHura,

•fio De Credibilitatc mysteriorum fidci

In summa :

g S ( obiectum \ Primarium et formale : Deus sub ratione Deitatis, seu vitae imim.n 8 * J er se ) s6cundarium : Mysteria supernaturalia, quae ad Dcuiii gjS, \ SC I ordinantur.

•§ " \ praeambula edei : Veritates natarales religionis.

2° Obieetum. formale quo seu motivum formale fidei i « auctoritas Dei revelantis » ut definit Concilium Vaticanum.

Haec autem expressio « auctoritas » duo continent : veracitatera M scientiam debitam ad docendum ; haec duo requiruntur ut agnoscatii v. g. auctoritas alicuius doctoris aut testis. Unde dicere, cum Concilio Vaticano: motivum formale fidei est auctoritas Dei revelantis, ideitil est ac dicere, ut communiter invenitur apud thomistas : « obiectum for«l male quo fidei est veritas prima in dicendo (seu divina veracitas reve-j lans), prout connofat primam veritatem in cognoscendo, seu injallibi lem Dei sapientiam» *,

Probatur prima pars huiusce propositionis : Motivum fidei in genertt est veracitas docentis. Atqui fides divina dicitur ea qua Deo credimus. Ergo motivum fidei divinae est veracitas Dei revelantis. — Maior esj evidens, in hoc enim distinguitur assensus fidei ab assensu experienJ tiae, aut scientiae aut opinionis, quod motivum assensus fidei sit w racitas dicentis ; motivum enim assensu experientiae est evidentia sero| sibilis, motivum assensus scientifici est veritas principii ex quo elicitur conclusio ; motivum intelligentiae principiorum est eorum evidentia, intellectualis, motivum opinionis est ratio probabilis propter quam assentimur cum incertitudine et formidine errandi. Fides e contra eijj adhaesio certa obiecto inevidenti alicuius testimonii, unde non potestj alio motivo inniti nisi veracitate testificantis, qua scilicet testis dicitj veritatem et non fallit ; sic credo quod mihi dicitur a patre meoJ Proinde motivum fidei divinae est veracitas Dei dicentis.

Probatur secunda pars : Fides ut sit certa inniti debet indubitabili motivo. Atqui veracitas dicentis non est indubitabihs nisi connotu debitam scientiam in dicente. Ergo veracitas Dei revelantis non cn motivum fidei divinae infallibilis, nisi connote.t infallibilem Dei s«. tiam, prout scilicet Deus nec fallere nec falli potest. Non sufficit eniffl quod testis fallere non possit ex malitia, sed requiritur quod etiarfl fallere non possit ex ignorantia, adeoque quod Deus ipse falli noffl possit cognoscendo.

Haec sufficiunt ad motivum formale iidei ; cst veracitas Dei di i n tis, connotans infallibilitatem, uno verbo exprimitur scilicet : auctorita Dei revelantis.

Obieelio : Ad motivum fidei pertinet etiam ratio quare Deus nec falli nec (allefl potest. Atque haec ratio est quia Deus est piima vcritas ir. cssciulo. pn.ptcr lutfl

' C(. Commentatores S. Thomae in ll.ain, q. i, n. t, v. « Ioannum a S. Tnotfl

GoNET, BlUUAKT.

De Actu fidei

•nim non potest a veritate deficere intelligendo et dicendo. Ergo prima veritas in ssendo pertinet etiam ad motiviim formale fidei.

Resp. : Nego maiorem, concedo minorem, nego conscquens. Etenim quaerere cur Oeus nec /alli nec fallere posit, non est qitaerere rationem assensus jidei, sed rationem horum atlributomm D;i, veracitatis scilicet et infallibilitatis divinae. Unde veritas prima in essendo non intrat motivum fidei, credere sistit in auctoritatc Dei revelantis, sicut videre sistit in colorato quatenus visibile est, cognoscere vero unde iiabeat corpus quod sit coloratum, hoc non pertinet ad visum externum sed ad di- -cursum. Item si quaeratur cur Dens sit verax et infallibilis, respondemus non ut 'ldeles. sed ut theologi, quia Deus est ipsa veritas in essendo, seu Deitas. Assensus ■nim tidei (quod diligenter est observandum) non est discursivus sed simplex, et in, 'olo tcstimonio dicentis sistit ; alioquin non est amplius assensus fidei, imo certitudo supernaturalis fidei resolveretur formaliter in inferiori certitudine discursus rationis,

■t peiorem f.artcm sequeretur 1 (cf. infra § III ? Quomodo cognoscitur Revclatio, ut est motivum formale fidei ?).

Cf. Ioannem a S. Thoma, O. P., de Fide, q. i, disp. I, a. II, § II : .'Quidam uictores (nominalcs) existimant fidem dependere ab aliqua notitia acquisita, non solum

;anquam a conditione seu dispositione remota, sed tanquam a ratione per se conurrente ad fidem, ita quod (ides resolvatur in hanc propositioncm naturali lumine uotam, Deus esl verat et Dcm dixit, protit cognitione humana et acquisita attin"itur.

Hic. tamen discursus omnio exludendus est, quia assensus fidei est certior omni ognitione naturali, seu acquisita, cum habeat infallibilitatem summam et suj)ernai uralem. . . — AHi ut Durandus, Vu*;quc?. cxistimant quod credcrc proptei revelatioicm est credere propter illam tanquam prius cognitam et creditam, sic fidem inclulcrc duos assensus, et ex primo deduci secundtim. Sed tunc dcpenderct secundus issensus fidei ex lumine naturali (propter dedurtiotiem) ».

Bannez O. P., in II. am Il.ae, q. l, a. i. ■■ Secunda conclusio : Assensus fidei aostrae non potcst reduci ad lideni acquisitam, qua crcdimus. luxlciiam cssc vn .n rm anquam in regulam, vel rationem formalem credendi. rlacc concliisio tuni ccrla . i it oppositum videatur nobis non solum temerarium, sed ctiam i-rroncuin in fide Pro ■atur. Xam est erroneum dicere quod fidcs humana cst tam ccrta sicut lidcs divina it si fidei divinae certitudii reducitur ad lidcm hamanam, qua crciliinus Ecclesiiun ■sse veracem, tanquam in medium et regulam inrmalem crcdcndi, cvidcutcr soquitlll mmanam tidem esse non solum aeque certam, sed certiotem divina ... »,

Gotti, O. P., de Fide, tr. IX, dub. IV, § II : « Ctim fides sit virtjus theologica, mo-

'ivum lormale adaequatum credendi debet esse divinum, nempe, divinum testimonium; ta ut adaequate propter hoc et non propter aliud, quis ad credendum moveatur : at i credere habetur per discursum, motivum adaequatum credendi non erit testimo nium divinum, sed connexio inter testimonium divinum et existentiam rei creditae,

Muae saltem inadaequate distinguitur a testimonio divino (v. g. Quidquid Deus reve lavit vere existit, atqui Deus revelavit Incarnationem, ergo Incarnatio vere existit). ICrgo credere non l\t per discursnm >..

Okiectio : Qui credit ob testimonium Dei, reducere debet ultimo fidem suam in lioc principium natiirdliter cognitum : « Prima veritas. nec falli nec fallere potest

Respondet Gotti (ibid.) : Dist. ant. : ultimo, tanquam in pracambulum ad fidem,

1 oncedo ; tanquam in constitutivum assensus fidei, nego. Discursus praefatus admitntiir quidem, tanquam preambulum ad fidem, non tamen tanquam lormalissimus asscnsus fidei. In actu enim assenstts cessat omnis discursus, et qui credit, unice credit.

• iuia Deus dicit et proptcr testimonium Dei, cui unicc innititur, non vero discursui uimano : simili modo quo Ecclesia Catholica se gerit in decisionibus fidei. Priusquam

. uim decernat, convocatis Doctoribus, discutit, examinat materias, et discursive proi cdit. Cactcrnum in ipsa (ormali dehnitione. semoto discursu, declarat illam, ut a Spiit.u Sancto rcvclatain. iuvta fonnam decroti, qua Ajiostoli Act. XV, 28: Visum est ipiritui Sancto ot nnbis

.1 Itu qui crcdit, D.00 |>rius cognoscit divinum dlctum et deindc proccdit ad cre-

3° l.um dubium : Utrum Revelatio ipsa, ut increata et libera actlM Dei revelantis, pertineat ad motivum formale fidei, an sit solum condli tio sine qua non.

S. Thomas, ' Thomistae (v. g. Capreolus Caietanus, Ionnnes ■ S. Thoma*, Salmant. 3, Gonet, etc.) ac etiam Suarez, Lugo, C. Ma| zella, Card. Billot. etc, censent Revelationem activam ad motivud lidei pertinere. — Scotus \ Scotistae e contra. S. Alphonsus de Ligorid et quidam alii dicunt : revelatio activa est solum conditio sine qufl non fidei.

Prima sententia, ut notat C. Mazzella 5, videtur certe conformiofl Concilio Vaticano definienti fidem « virtutem qua credimus proptca auctoritatem Dei revelantis»; his enim verbis motivum formale fidcl* explicatur, nulla facta distinctione ; imo in definitione non ponuntui conditiones praerequisitae ad rem sed ea quae ad ipsam rei essentiaifl pertinent. Attamen, iuxta Vacant 6 Concilium non solvit hanc qua« stionem, nec alteram sententiam damnavit.

Thomistae suam sententiam defendunt ex S. Scriptura et ratione theologiJ S. Scrittura non distinguit quidem inter motivum et conditionem, sed dicit ',//,., num testimouium esse rationem propter quam credimui, v. g. I Ioan. V, ,,. , Si testfl monium hominum accipimus, testimonium Dei maius est ... qui crcdit in Filium Dflj hal>et testimonium Dei in se. Qui non credit Filio, mendacem facit eum : quia nd credit in testimonium quod testificatus est Deus de Filio suo ... — Ev. scc. loan. i6. «Ego autem habeo testimonium maius loanne... Et qui misit me Pater, ipj testimonium perhibuit de me ; neque vocem eius unquam auditis, neque speciofl eius vidistis. Et verbum eius non habetis in vobis manens : quia quem misit ille, hnftj vos non creditis ». ( Cf . Comment. S: Thomae in hunc textum). - Matth XVI, j fk « Beatus es Simon Bar-iona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater mctinj qui in coelis est .. — Et S. Paulus I Cor. II, 5 „ Ut lides vcstra non sit in sapi vn . tia hominum, sed in virtute Dei. Nobis autem rcvelavit Dcus per Spiritum suunll Spiritus enim omnia scrutatur, etiam profunda Dei ». Item ad Cal. I, 12. NcquJ enim ego ab homine aqcepi illud. neque didici, sed per revelationcm leusu Christi J Ratio thcolopca probat etiam Revelationem activam pertinere ad motivum tideti per modum formae constitutivae illius. Probatio habetur ex distinctione intcr motivuffl et couditionem : Mtrtivttm-ml cansa positive intluitin effec.tum, v. g. ignis sua acrioljj comburit iignum, conditio e contra non positive movet nec influit, sed est necessajjB ut causa influat, et solum applicat causam actu agentem ad passum, v. g. applicd tio ignis ad iignum. Unde sic arguitur : Quod lormaliler constituit rationem testiw.mu et reddit auctoritatem ipsam lormaliter moventem, pertinet ad motivum formale hdt 1 I ( dendum ; sed uno, eodemque actu attingit, ut t/uod, mvsterium revelatum et ul ipsam revelationem ... revelatio est quasi lux sub qua rem revelatam cognoscit.,1 S. Thomas, de Veritatr. q. 14. a. 8. ad ult. ■ Ipsum testimonium vcritatis iu iin .se habet ;n fide ut principium in scientiis dcmonstrativis ». 8 Ioann. a. S. Thoma, de Fidc, disp. I, a. 1, n. 10.

3 Salmanticexses, de Fide, disp. I, dub. III, n. 89 ct antea dub. II, n 57. * ScoTud. in III Scnt. dist. 2^, quacstio unica § Alil.-i 5 Mazzella, de Virtvtibus infusis, n. 341. 0 Vacant, Etudes sur lc Concile du Vatiia», I. ||, p, f»

De Actu fidei

'■.,<t cst solum conditio applican^. Atqui revelatio activa formaliter constituit rationem 1 stimonii et reddit auctoritatem divinam formaliter moventem, nam auctoritas di \ ma non loquens non est formaliter testificans, nec movens audientem. Ergo motivum l rmale unicum est vcritas prima actu testificans, seu auctoritas Dei actu loquentis,

Si motivum esset auctoritas Dei, in actu primo, indipendenter a i svelatione activa, vi istius motivi, fides nostra esset hypothetice in- I dlibilis, non vero categorice ; subintelligeretur semper ; si revera hoc est a Deo revelatum, tunc est infallibiliter verum.

Thomistae censent nihil creatum posse pertinere ad motivum formale virtutis theologicae, sed revelatio activa, da qua agitur est actio mcreata Dei revelantis.

40 2.'um dubium : Utrum propositio seu testimonium Ecclesiae />ertineat ad motivum jormale ftdei, an sit solum conditio.

Communiter respondent thomistae, contra Durandum, Card. de I -ugo et Mich. Medina : propositio Ecclesiae nullo modo pertinet ad :ormale motivum fidei, sed est solum conditio. Nam haec propositio ;on formaliter influit in intellectum et voluntatem credentis, sed solum lobis applicat Revelationem iam existentem, et id quod movet credeniem est unice auctoritas Dei actu revelantis. Item professor, ut proponens suis discipulis doctrinam S. Thomae, est solum conditio, moivum est auctoritas S. Thomae, non vero auctoritas huiusce professoris. Item intellectus intuetur veritatem primorum principiorum propter > orum evidentiam, et explicatio terminorum quibus exprimuntur prinipia, fuit solum conditio. Item voluntas movetur ab ipso bono, sed iion potest illud amare nisi sit propositum ab intellectu, haec propo- -itio est solum conditio

Amplius testimonium Ecclesiae est quid creatum, nihil autem creaium ingredi potest motivum formale fidei, sicut nec spci cl c liaritatis, aUoquin non forent virtutes purae divinae et theologicae *.

Attamen, contra protestantes, tenendum est proposiU(iiii:in revelaorum per Ecclesiam esse conditionem sine qua non nostrae fidei. Loco 1 uiusce propositionis Ecclesiae a Christo divinitus institutae, protetantes ponunt inspirationem privatam ; haec autem regula, ut ostenilit.ur in tractatu de Ecclesia, non est divinitus instituta, nec certa, aec sufficiens ad controversias dirimendas.

Haec sufficiunt ad exphcationem fidei actus ex parte obiecti et motivi.

1 Sic praesupposita motivorum credibilitatis cognitione, sine circulo vitioso, posumus supernaturaliter credere auctoritatem infallibilem Ecclesiae propler Revelatioucm, tanquam propter motivum nostrae fidei, et credere Revelationem proptcr auctoiitatem Ecclesiae, ut applicantis ipsam Revelationem. „ Propter . non utrobique suniitiir secundum idem, in prima propositione sumitur formaliter, in secnnda vero non ; ■ irculus vitiosus e contra est ab uno ad aliud et vicissim sub eadem ratiorie. Ordina- Mimi est quod causac siul inviccm causae in diverso genere ; sic intellectus movet oluntatem obiective rt ftb sa movctur quoad exercitium ; item sensus afferunt maloriam intellectionis «1 nb tnteUaotn ludicanlnr.

§ II. Explicantur fides et actus fidei ex parte subiecti : — OuOflfl hoc tria sunt facienda : i° Quid sit credere in genere et crederc" UeoJ ac quomodo in actu fidei conveniunt intellectus et voluntas. 2° Quafl fides divina, actus eius et initium fidei debeant esse intrinsice superJ naturalia, 30 Quomodo conciliantur libertas et maxima ccrtitudl actus fidei.

i° Quid sit credere. — Dicendum est : A. quid sit credere in genere. B. quid sit credere Deo. — A. S. Thomas hanc quaestioneij tractat Il.a, Il.ae, q. 2, a. 1 et 2, et longius « de Veritate » q. iB ■&. I. Intendit iustificare definitionem quam dedit S. Augustinus : credere est cum assensione cogitae l, vel ut dicit ipse S. Thomas :, credere est actus inteltectus secundum quod movetur a voluntate ai. assentiendum.

» S. Au^ustinus sutficienter describit credere, cum per huiusmodi dennillonertl eius esse demonstretur et distinctio ad omnibus aliis actibus intellectus : quod stt patet : ...

Non invenitur credere in prima ofteratione intellectus. scilicet in simplici appri liensione. in qua non est per se verum nec lalsum, sicut nec in vocibns incomplexis, credimus enim vera et discredimus ialsa. Sed credere pertinet ad secundum oherationM intelleaut, secundum quam componit ct dividit, a/firmando ct neaando.

In hac autom secnnda opeiatioue. inteliectus noster respectu partium contradictiiB nis se habet diversimode :

In dubio. non inclinatur intellectus magis ad iinum .|uam a.1 aliud, sed '!u.:tuat inter duas partes contradictionis.

ln opinione. intellectus inclinatur magis ad unum quam ad alteri.m, sed tamcn non determinatur totaliter. et accipit unam partem contradictionis cum lormidin^ alterius.

In certitudine, intellectus determinatur ad hoc quod totaliter adhaereat ur.i partnj sed hoc est quandoque ab intelligibili, quandoque a voluntate.

Ab intelligibiji determinatur intellectus sive immediate (inluito prineipiorum) sive mediatc (scientia).

1 Quandoque vero intellectus non potest determinari ad alten.m partem contradictionis neque statim per ipsas definitiones terminorum, sicut iu principiis, nec etiavirtute principiorum, sicnt in conclusionibus demonstrativis est ; determinatur aute per voluntatem, quae elcgit assentire uni parti determinate et praecise propter aliquid quod est sufi.ciens ad movendum voluntatem, non autem ad movendum intellectumj utpote quod videtur honum vel conveniens huic parti assentire ; et ista est dispositio, c.redentis, ut cum aliquis credit dictis alicuius hominis, quia videtur decens vel utl« le ; et sic etiam movemur ad credendum dictis, in quanturo nobis repromittitur, || crediderimus, praemium aeternae vitae ; et hoc praemio movetur voluntas ad assentiendum his quae dicuntur, quamvis intellectus non moveatur per aliquid intellec' turo. Et ideo Augustinus dicit (in Ioann. tr. XXVI) quod « cetera potest homo noloniL credere non nisi volens ».

S. Augustinus, de Praedest. Sanctornm. . 1 1

De Actu fidei

Brevius :

dubium : intellectus non magis inclinatui ad unam partem contradiction, quam ad alteram opinio : intellectus magis inclinalur ad unam, sed cum formidine errandi, et ncn determinatur ad eam ertitudo : intellectus \ ^ evidenlia obiecti j % immediata (intuitio pnncipiorum)

determinatur ad unum a voluntate (fides) quia obiectum est ineyidcns, sed bonum est assentire dictis aliculus testis, propter auctoritatem eius

Ex hoc iustificatur definitio S. Augustini « credere est cum assensione cogitare » vel assentire cum cogitatione.

Nam, ut ostendit S. Thomas, loc. cit. per assensum distinguitur credere ab operatione qua intellectus inspicit formas simphces, scilicet quidditates, et e dubitatione, et ab opinione (opinans enim non habet assensum, cum non firmetur eius ecceptio circa alteram partem) . Per cogitationem vero separatur credere ab intellectu (principiorum), sedper hoc quod habet cogitationem et assensum quasi ex aequo, distinguitur a scientia. Cogitatio enim est motus intellectus nondum quietatus,

|uia obiectum nondum est evidens et non sufficienter movet ac determinat. » In scientia cogitario inducit ad assensum et assensus quietat. Sed in fi-de est assensus et ~ cogitatio quasi ex aequo ; non enim jssensus ex cogitatione causatur, sed ex voluntate, ut dictum est. Sed quia intellectus non hoc modo terminatur ad inuim ut ad propriuin icrminum perducatui, qui est visio alicuius intelligibilis ; indr csl quod eius motus nondum est quietatus, sed adhuc fiabel cpgitatio ;iem et inquisitionem de his quae credit, quamvis firmissinueis assentiat ; quantum enim est ex seipso, non est ei satisfactum, nec est ierminatus ad unum ; sed terminatur tuntum ex extrinseco. Et inde st quod intellectus credentis dicitur esse captivatus, quia tenetur terninis alienis et non propriis ; II, Cor. X, 5 " m captivitatem redi- ;entes omnem intellectum » . Inde etiam est quod in credente potest nsurgere motos de contrario huius quod firmissime tenet quamvis non .n intelligente nec in sciente »,

Unde credere est cum cogitatione assentire alitui testimonio propter diictoritatemtestificanlis. Ideo credere essentialiter distinguitur ab opinari, m opinione enim non est certitudo, seu firma adhaesio ; v. g. credo patrem meum mortuum esse, quoniam hoc mihi testificetur a fratre meonon video et tamen firmissime assentior, non solum opinor.

S. Thomas notat (ibid. ad 3.m) ; credere recte dicitur assentire et non consentire, nam « assentire proprie pertinet ad intellectum, quia unportat absolutam adhaerentiam ei cui assentitur ; sed consentire est l .roprie voluntatis, quia consentire est simul cum alio sentire ». Ad nlem igitur concurrit intellectus per assensum adhaesionis veritati iidei et voluntas per consensurfl ad intellcctus adhaesionem. Propterea, <it dicit S. Thomas : nGttdm esi actus intellectus assentientis vero ex

De Credibilitate mysteriorum lidei imperio voluntatis » II. a Il.ae, q. 2, a. 2, 3, q. 4, 1. Voluntas enim non solum applicat ad considerationem ut in scientia, sed determinal ad unam partem contradictionis ; « intellectus credentis determinatur ad unum, non per rationem, sed per voluntatem ; et ideo assensua hic accipitur pro actu intellectus secundum quod a voluntate detew minatur ad unum » (II. a II. ae, q. 2, a, 1. ad 3.m) '. Est actus elicitu» ab intellectu, imperatus a voluntate.

Sic credere est actus liber, in potestate nostra, quia obiectum creditum non est evidens, nec sufficenter movet seu determinat, requiritur tamen sufficiens motivum ut voluntas possit rationaliter et firmiter movere et determinare intellectum ad assensum potiusquam ad dissensum, et istud motivum in hoc invenitur : bonum est credefa testi fide digno (qui scilicet scientia debitam et veracitatem habetM praesertim si promittatur credenti excellens praemium. Sic credo quao mihi testificantur a patre meo.

B. Ex hac definitione ipsius credere in genere, facile est dcducer quid sit credere Deo, et quid sit fides divina.

Credere Deo est revelatis a deo assentire ex imperio voluntatis, propter aucturitatem Dei revelantis2. Et quia, ut statim dicemus, a 1 hoc requiritur gratia. S. Thomas dicit :' « Ipsum credere (Deo) c actus intellectus assentientis veritati divinae ex imperio voluntatis & Deo motae per gratiam» II. a IJ.ae, q. 2, a. 9.

« Fides divina est habitus mentis, quo inchoatur vita aeterna in nobis, faciens intellectum assentire hon apparentibus seu, ut dicit Apostolus ad Hebr. XI : « Fides est sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentium » Substantia enim solet dici prima inclioa-

1 Cf. etiam I.»m II. ae, q. 17, a. (>. Ulrum actus rationis imbcrctur : « Actus rati nis potest considerari dupliciter. Uno modo. quantum ad exeicitium actus. Ht sic acj tus rationis semper imperari potest : sicut cum indicitur alicui quod attendat, et rM tione utatur.

« Alio modo, quantunt ad obiectum, respectu cuius duo actus rationis altenduntur. Prim:> quidem, ut veritatem circa aliquid apprehendat ; et hoc non cst in potcstato mstra. Hoc enim contingit per virtutem alicuius luminis vel naturalis, vel supcrna»' turalis. Et ideo quantum ad hoc actus rationis non est in potestate nostra, nec impcrari potest.

« Alius autem actus rationis est, dum his, quae apprehendit, assenti/. Si igitui* fuerint talia apprehensa, quibus naturaliler intellectus assentiat, sicut prima principia, assensus talium vel dissensus non est in potestate nostra, sed in ordine naturae M ideo, proprie loquendo naturae imperio subiacet.

« Sunt autem iiiasdam apbrehsnsa, quae non adeo convincunt intetleclum, quin bossit assentire vel dissentire, vel saltem assensum vel dissensum suspendere propter aliqu' causam. Et in talibus assensus ipse vel dissensus in potestale noslra est et sub imber: cadit >■.

II. a, II. ae. q. 2, a. 1. « Actus iste, qui cst credere, habet ftrmam adhacsionem nt unam partem ; in quo convenit credens cum sciente et intelligentc ; et tamcn .-ui cognitio non est pcrfecta per manilestam visionem ; in quo convenit cum dubitante suspicante ct opinante : et sic proprium est credentis ut cum asscnsu cogitet ».

s II. a, II. ae, q. 2, a. 2 : « Sic ponitur actus fidei credere Deo, quia formale obiectlii (seu motivum) fidei est veritas prima, cui inhaeret homo. ut propter eam croditis n sentiat ». Actus fidei dicitur credcre Dcum, prout id quod CToditur est ipse Deus vol afl quid ad Deum pertinens, el dicitur crcdcrc • •• Demn. ihI. Ilrrtii» movctur a volufl tate, quae ad Veritatem primam ut ;ul linriii i.-fotlin (. I iIh.I )

De Actu fidei tio cuiuscumque rei ... Argumentum autem hic sumiturpro argumenti ' ffectu, quia scilicet per auctoritatem divinam intellectus credentis ' onvincitur ad assentiendum his quae non videt » H.a II. ae, q. 4, a. 1. — Et quia « credere est immediate actus intellectus ... necesse est quod fides sit in intellectu sicut in subiecto, est in intellectu spe- . ulativo, ut patet ex fidei obiecto (non est enim verum operabile sed verum increatum) '. Attamen veritas prima, quae est fidei obiectum -:st finis omnium desideriorum et actionum nostrarum, inde est quod iides per dilectionem operatur» (ibid. a. 2, et de Veritate q. 14, a. 5). Oharitas autem dicitur forma fidei, in quantum per charitatem actus iidei perficitur et formatur ; et idem est habitus fidei formatae et informis, nam distinctio fidei formatae et informis est secundum id quod pertinet ad voluntatem, et non ad intellectum, proinde non per se pertinet ad fidem (II. a II. ae, q, 4, a. 3 et 4).

2° Quare fides divina, actus eius et initium. fldei debeant esse intrinsece supematuralia. — Hoc tractatur a S. Thoma II. a II. ae, q. 6, a. 1 et 2, de habitu fidei quantum ad eius oausam (Utrum fides sit homini infusa a Deo, utrum fides informis -it donum Dei) et de Virtutibus in communi, a 10 ; item de Veritate, q. 14, a. 2.

Videamus quid sit respondendum : A quoad virtutem fidei, B quoad ;tctum fidei, C quoad initium fidei, D Quomodo Thomistae dissentiunt a Scotistis et Molinistis quoad supernaturalitatem fidei.

A. Quare virtus fidei debeat esse supernaturalis et infusa.

Respondet S. Thomas, II. a II. ae q. 6, a. i : « Ad fidem duo requiruntiir, qnorum unotn est, ut homini credibilia proponantur ; aliud autcm est ansensua crodentin ad ca quae. proponuntur. Quantum enim ad primum horum. n.-orsse esl quo.l liilen Hjr Deo ; ea enim quae sunt fidei, excedunt rationem humanam, und« ii.ni eaduOf ■ i > < ognitionem hominis, nisi Deo revelante.

« Quantum vero ad secundum, scilicet ad assensum hominis in ea, quae hiiiiI ii lei, potest considerari duplex causa. Una quidem exterius inducens, sicut miraculuni v ;sum, vel persuasio hominis inducentis ad" fidem. Quorum neutrum est sufficiens

• ;.usa, videntium enim unum et idem miraculum, et audientium eamdem praedicah inem quidam credunt, et quidam non credunt. Et ideo oportet ponere aliam causam iiiteriorem, quae movet hominem interius ad assentiendum his quae sunt fidei.

« Hanc autem causam Pelagiani ponebant solum liberum arbitrium hominis. Et 1'ropter hoc dicebant, quod initium fidei est ex nobis, in quantum scilicet ex nobis est,

• |iiod parati sumus ad assentiendum his quae sunt fidei ; sed consummatio fidei est a Deo, per quem nobis proponuntur ea, quae credere debemus.

« Sed hoc est falsum, quia cum homo assentiendo his quae sunl fidei elevetur supra •hituram suam, opartet quod hoc insit ei ex supernaturali principio interius movente, <|iiod est Daus. Et ideo fides quantum ad assensum, qui est principalis actus fidei, est ii Deo interius movente per gratiam

1 « Sciendum tamen quod non est in intellectu spcculativo absolute, sed secundum k|nod subditur Imporio volunt.il is . dt Veritale, q. fc», a. 5.

• - QAniMWftiMIUUHIRi O» KmlaUant (vol, I),

De Ciedibilitate mysteriorum (idei

Hoc est dicere cum obiectum primarium credendum sit esser^H liter supernaturale (est enim Deus secundum suam vitam intimaflfl oportet quod intellectus credentis proportionetur huic obiecto per tutem essentialiter supernaturalem, homini a Deo infusam et noh B homine acquisitam. Alioquin non esset proportio inter in telleclum cri dentis el obiectum credendum ; haec autem proportio est absolute r\M cessaria, virtus enim specificatur a suo obiecto formali et debet esse iflfl sdem ordinis. Unde sicut sensus non potest cognosccre intelligibili propter defectum proportionis, ita intellectus suis viribus naturalibl! non potest credere supernaturalia formaliter qua talia, etiamsi exteriui per praedicationem proponantur. Unde non suflicit lumen externunfl revelationis sed requiritur internum lumen fidei1. Et hoc verum ■ non solum pro fide viva quae ex charitate operatur, sed pro fide;M formi ; haec fides, quae est sine charitate, est donum Dei.

E contra fidcs dacmonum est naturalis, acquisita, et ideo non attingit mvste supernaturalia formaliter qua talia, sed maierialittr tantum quoad sensum natu verborum ; ita canis audit loquelam humanam materialiter, scilicet quoad sonur sibilem, non quoad sensum eius intelligibilem ; ita etiam qui non habet sen calem materialiter audit symphoniam Beethovianam, audit sonos scd non percHJ formalitatem seu animam symphoniae. Similiter discipulus audit quandoque solj materialiter principium metaphysicum scil. in excmplis allegatis et non in sc qu suam ncccssitatcm absolutam. Fides nattiralis daemonis attingit litternm Fvan non vero spirilum, corticem rodit non mcdullam gustat 2. Se habet ante scriptn sacram sicut canis ante syllogismum cum carne scriptum. I.utninc aulcm siipernalti rali lidei intelligimus quodammodo supernaturalia, proptcrea S. Paulus dicit : HflJ III, 6 « Littera enim occidit, spiritus autem vivilicat » et Rom. VII. o « Nunc ai soluti sumus a lege mortis in qua detinebamur, ita ut serviamus in novitate spif non in vetustate litterae ». I Cor. II, 12 « Nos autem non spiritum huius mundi t pimus. scd Spiritnm qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis ... j^H malis autem homo non percipit ca quae sunt Spiritus Dei. Stultitia enim est llfi et non potest intelligere : quia spiritualitcr examinatur. Spiritualis autem iudicat oninjHJ et ipse a nemine iudicatur. Quis enim cognovit sensum Domini, qui iuslruat cumfl Nos autem sensum Christi habemus ». (Cf. Comment. S. Thomae in iuuic tcxtum)«

4 Cf. S. Tn., dc Veritate, q. 14, a. 1 ad 5.111 : • Ex luminc siniplici, quod cst iulin causatur id quod perfectionis est. scilicet assentire ; sed in quantum illud lnmen iflj perfecte participatur, non totaliter tollitur imperfectio intellectus : et sic motus ccfl tationis in ipso remanet inquietus ».

Motivum formalc fidei daemonis, ut infra dicetur art. sequenti, est miracfj evidens, vel auctoritas Dei aucloris ac dominatoris naturae, non vero auctoritaif auctoris ordinis gratiae et gloriae, non vero vox Palris coelestis, quam solae oves Chli audiunt, ut dicitur in loan. X, 26.

3 Confer I.am II. ae q. 106, a. 1. Utrum lex nova sit lex scripta. S. Thomafl spondet arguendo ex epist. ad Hebr. VIII, 10 : « Ecce dies venient. dicit nominuj Quia hoc est testamentum quod disponam domui. Israel. dando lcgcs mcas iu m| tem eorum, et in corde eorum suporscribam eas », « ergo, concludit S. Tliommf nova est lex indita ». Quod statim explicat dicens : « Kespondeo diccndum, >\ unaquaeque res illud videtur essc, quod in ea est potissimum, ut Philosoptaflr in IX Ethic. c. 4. Id autem quod cst potissiinnin In legc OOVi tcstamenti. it in tota oius virtus consistil cst gratia Spiritus S.-ini-ti, • |iiu< d.itur pcr lidcni C.liimtlJ ideo principaliter lex nova lit ipsa gratia SpMtyt StUteti, qutu dtttur Christi jufm

De Actu fidei

B. Quoad actum fidei requiritur gratia actualis propter eamdem raiionem. Secundum Concilium Arausicanum (Denz. 178) et Conc. Vatic.

Denz. 1791), ut supra dictum est, « nemo evangelicae praedicationi onsentire potest, sicut oportet ad salutem consequendam, absque illuninatione et inspiratione Spiritus Sancti, qui dat omnibus suavitatem ■n consentiendo et credendo veritati». Ratio necessitatis gratiae est broportio requisita inter actum fidei et obiectnm supernaturale creditttmy actus enim a suo obiecto specificatur, proinde debet esse eiusdem ordinis.

Unde dicit S. Thomas, I.a Il.ae, q. 109. a. 1. Utrum homo sine gratia aliquod > erum cognoscere possit : ■< Intellectus humanus habet aliquam formam, scilicet ipsum mtelligjbile lumen, quod est de se sufficiens ad quaedam intelligibilia cognoscenda. id ea scilicet, in quorum notitiam per sensibilia possumus devenire. Altiora vero ltelligibilia intellectus humanus cognoscere non potest, nisi fortiori lumine perficiatur icut lumine fidei vel prophetiae, quod dicitur lumen gratiae, in quantum est naturau uperadditura ... (Ad hanc cognitionem) homo indiget nova illustratione superaddita uiturali illustrationi ».

C. Quare denique ad initium fidei, scilicet ad pium credulitatis 'Jfectum requiritur gratia, ut definitur in Concilio Arausicano, contra

^emipelagianos ? (Denz. 178). Quia non possumus sine supernaturali iuxiho velle aliquid essentialiter supernaturale, scilicet velle credere niysteria supernaturalia et desiderarc bonum credentibus repromissum.

Alioquin esset disproportio inter volitionem et obiectum volitum, olitio autem specificatur ab obiecto vctlito et proinde eiusdem ordinis sse debet l. — Hic huius credulitatis affectus est coTnplacentia quaeilam non erga bonitatem divinam in se, quod requiritiu ad anioictn rharitatis, sed erga summam Dei veracitatem *, et honiiin . 1. ilniiibua

1 t hoc manifeste apparet per Apostolum, qui ad Koin. III dicil : 1 Ubi i-,t v|ortl tua? exclusaest: per quam legem ? factorum ? Non. sed per lcgcni h,|,i I,, ,,„ , nim fidei gratiam legem appellat. Et exprcssius ad Rom. VIII dicitur : . Lox spiiiUiN vitae m Christo Iesu liberavit me a lege peccati et mortis ». Unde et Augustinul dicit in lib. De Spiritu et littera c. 17 et 26, quod sicut lex factorum scripta fuit in tubulis lapideis, ita lex fidei scriMa est in cordibus fidelium. Et alibi dicit in eodem lib. c. 21 : Quae sunt leges Dei ab ipso Deo scriptae in cordibus, nisi ipsa praesentia Spiiitus Sancli ? Habet tamen lex nova quaedam sicut dispositwa ad gratiam Spiritus S.mcti, et ad usum huius gratiae pertinentia, quae sunt quasi secundaria in Icge nova ; cle quibus oportuit instrui lideles Christi. et verbis, et scriptis, tam circa credenda, i|uam circa agenda >• cf. ad I.um quoad scripturam Evangclii.

Cf. S. Thomam, de Veritate q. 14. a. 2 : « Est duplex hominis bonum ultimum l.iuorum unum est felicitas de qua philosophi locuti sunt... Aliud est bonum hominis n.iturae humanae proportionem excedens, quia ad ipsum obtinendum vires naturales ii"ii sufficiunt. nec ad cogitandum vel desiderandum ... et hoc cst vita aeterna. Et ex hoc bono yoluntas inclinatur ad assentiendum his quae per-fidem tenet ... Nihil aiitern potest ordinari in aliquem finem nisi praeexistat in ipso quaedam proportio ad finem. ' qua provenit in ipso desiderium finis... Voluntas autem mota a bono praedicto |>ioponit ahquid intellcctui non apparcns, ut dignum cui assentiatur ; et sic determin t ipsum ad illud non apparens, ut scilicet ei assentiat ».

" S. Franciscus a Salesio dicit [Traiti dc VAmour de Dieu, 1. II, c. 14) : «Lesdi- " nirs et arguiiu-ns pietUC, l<-s miraclCS et autrcs advantages de la rcligion chretienne lu rendcnt certos cxtresmcnu-nt croynblc ot cognoissable : mais la seule foy la rend 1 roiM ot rocogneuci laisant ainwr la lieauti de sa vtritil, ct croire la viriU de sa bcauti.

repromissum '. Hic pius credulitatis affectus cxprimi potest verbiw S. Petri « Domine ad quem ibimus ? verba vitae aeternae habes. M nos credimus». Ioan. VI, 69.

D. Quomodo Thomistae dissentiunt a Scotistis et M olinistis qnoad supernaturalitatem fidei ?

Quoad supernaturalitatem fidei non omnes theologi consentiuniij 5. Thomas*, Thomistae et etiam Suarez3 tenent : hominem non posst} credere veritates supernaturales ex motivo /ormaliter supernaturali divinam revelationis , sine gratia speciali interna tam ex parte intellectus quanj ■ex parte voluntatis. Attamen concedunt quod homo, supposita prai dicatione seu revelatione externa, potest cum solo praevio concurstt generali, sine speciali gratia superaddita, cognoscere et amplecti veri«J tates supernaturales assensu imperfecto ex aliquo motivo humano (ul faciunt haeretici).

E contra Scotus \ Nominales, Molina*, et plures alii sustinent, assem sum tidei etiam ex motivo divinae revelationis esse quoad subs tantiam .naturalem et supernaturalem tantnm quoad modum ; unde gratia esset necessaria non ad credendum mysteria supernaturalia propter auctori tatem Dei revelantis, sed solum ad credendum cutn pia affectione. ul oportet ad salutem. Necessitas gratiae non penderet ab obiecto super«j naturali credendo nec a motivo formali fidei, sed a fine extrinseco ad par la suavite qu'elle rcpand en la volontd, et la certitude qu'elle donnc a I entendel ment... L'acte de foi consiste en cet acquiescement de nolre esprit. lequel ayaril1] receu 1'agreable lumierc de la verite, il y adhere par maniere d' un douce. mais puilki sante et solide assurance et certitude qu' il prcnd en 1'authorite de la revelatiou qul lui en est faite ». In hoc capite, sicut in c. 17, 22, etc. S. Franciscus a Salesio luciditd sime exponit eamdem doctrinam ac S. Thomas de differentia intcr pium credulitj tis arfectum, amorem spei, et amorem caritatis. Item eodem c. 14, optimc ostendW lidem supernaturalem ron esse discursivam sed altioris certitudinis qualibet cognH tione naturali : « Cette obscure clart6 de la foy etant entree dans notre esprit. noffl par la force de discours, ni par apparence d'argumens. ains par la scule suavite de m presence. elle se lait croire et obeir a 1'entendement avec tant dauthoritc, que la con titude quelle nous donne de la verite, surmonte toutes les autres certitudes du mondc »(J lege totum caput.

1 Hic pius credulitatis affectus et pia motio voluntatis ad credendum non amor charitatis, ut contendunt quidam Neoterici ; alioquin peccator non possct eU <-,ero actum fidei ; quod est damnatum ab Alexandro VIII, in hac propositione : « Quafflj do in magnis peccatoribus deficit omnis amor, deficit etiam fides, ct etiamsi vidcoljj tiir, credcre, non est fides divina sed humana », item in Quesnclli propos. 51: Ijjfl des non opsratur nisi per charitatem » et propos. 52 : « Fides non est absque amnrl et fiducia ». Quid enim prohibet quominus credam inimico quem aliunde veracnll reputo ?

s Cf. S rHOMAM, I.a fl.ae, q. 109, de Gratia, a 1; II Sent. dist. 28, a. 5 ; in lotm V, I. 6, § 9. — Cf. Salmanticenses de Gratia, tr. XIV, disp. 111, dub. III. UtruJ sit necessaria gratia ad eliciendum assensum fidei secundum substantiam acceptuld — Jean de S. Thomas (d« Gratia, disp. XX, a. 1) — Lemos, Panoplia gratiae,.lU tr. I, a. 1. — Billuart (de Gratia, diss. III. a. 2, § II) — Cf. etiam Caietanum tra Scotum in II. a II. ae. q. 1, a. 1, n. XI, q. 17, a. 5, et I.a II. ae q. 63, a. 3.

8 Suarez, de Gratia, I. II. c. XI. 4 Scotus in I, d. 17. q. 3. 33s Molina, Concordia, q. 1.1, a. 13.

De Actu fidei luem ordinari debet actus fidei. Propterea, iuxta Scotum, fides non est entitative supernaturalis

Kespondent Thomistae et Suarez : hoc est destruere supernaturalitatem essentia- '•m fidei, nam actus fidei non esset subiective et entitative magis supernaturalis |uam actus temperantiae acquisitae ordinatus a charitate ad finem supernaturalem, cilicet actus fidei esset supernaturalis extrinsece, non intrinsece. Thomistae autem ino ore dicunt : « Obiectum assensus fidei est formaliter et in ralione obiccti superna-

• urale : obiectum, quod enim, nempe ipsa veritas prima (vita Dei intima), est in se upernaturale ; obiectum quo, scilicet motivum seu ratio formalis sub qua, est etiam

-upernaturale, scilicet divina revelatio (Dei auctoris non solum naturae sed gratiae). Vtqui obiectum supernaturale formaliter qua tale non potest attingi nisi ab actu upcrnaturali. Ergo intellectus non potest hunc assensum quoad suam substantiam

• licere nisi adiutus supernaturali auxilio » 2 — Si vero haeretici credunt quaedam mysteria supernaturalia hoc est ex motivo humano, non ex motivo supernaturali livinae revelationis. Item daemones credunt naturaliter non propter motivum superlaturale, sed propter naturalem evidentiam signorum, scilicet miraculorum.

Suarez generaliter non multum exigit quoad distinctionem ordinis naturalis et >rdinis supernaturalis, admittit enim potentiam obedientialem activam, qnae iuxta 1 homistae, ut supra dictum est, continet virtualiter confusionem duorum ordinum, t tamcn Suarez sicut Thomistae iudicat sententiam Scoti, Nominalistarum et Mo- Iinae non esse sine periculo pelagianismi. Scribit enim : 0 Si motivnm fidei est naturale in ordine ad vires naturales nostri intellectus, fides naturalis est illi satis propor- •ionata, et non est, cur non sit sufficiens in suo genere ad salutem, cum Deo soli ianquam attestanti nitatur... Nec erit ad illam necessaria gralia, nisi ex partc reveitionis (id est gratia externa), quam Pelagius non ncgabat. Dicere nutem, maiorcm ■ratiam, seu adiuvantem solum requiri, ut assensus 111 zcticre tntis sil pci fi i 1 ii n . lin l rr vi obiecti non esset necessaria, multum accedit ad id quod 1'clagiiis diii'lial, gni :iam requiri tantum ad facilius. Item videtur fuga solum inventa ad cliid. iula i. sli monia Conciliorum et Patrum 3 0. Fides esset supernaturalis de tacto, non dc iuri . ei 1 -vera Nominalistae negant necessitatem essentiarum et eas reducunt ad contingenten 1 ollectionem factorum. Supernaturalitas fidei non esset essentialis sed superinducta

1 Post Concilium Tridentinum, plures Scotistae concedunt quidem gratiam habitualem et fidem esse cntitative seu essentialitcr supernaturales, sed non ratione molivi formalis specificantis. Cf. Lychetum in Scotum III Sent. disp. 25, q. 2, n. 72, ed. Vives. vol. 15, p. 200) — Sic fides intusa esscl supernaturalis entitative ut proprielas gratiae, et tamen obiectum eius formale et motivum formale non excederet fiili m acquisilam, quae procedit ex naturali cognitione miraculorum quae revelationem ''infirmant. Haec scotistica conclusio cst contra principium : species habitus dependet ex formali ratione obiecti », ( II. a 11. ae, q. 5, a. 3). Proinde si obiectum formale lidei infusae non excedit fidem naturalem acquisitam, fides infusa non est essenhnliter et intrinsece supernaturalis, sed solum extrinsece, scil. effective supernaturalis, ui visus naturaliter supernaturaliter redditus caeco nato, vel finaliter superpaturalis, 111 actus naturalis a charitate ordinatus ad finem supernaturalem . Imo nequidem rrit supernaturaliter ordinatus, quia Sec. hanc theor-iam, finis ultimus absque habitu nidiso cognosci ac proinde desiderari potest. Unde hi theologi admittunt supernatuturaUiem fidei, <|uia declaratnr in Conciliis, sed non assignant rationem eius, imo hanc 1 itioncm evertunt,

'■' SiiAKitz, dr Gratia, I. II, 0, XI. 11. 17, ilciii 11. 11. 12, 13, 21, 22. 23, 2.|.

De Crodibilitate mysteriorum fidci

(surntturel, plaque) k Haec theoria considerat in fidc materiale potiusquam formale'lfl non anirnadvertit ipsum • actum fidei esse supernaturale mysterium analogice expll- , cinlum, et nm univoce cognoscendum secundum resolutionem ad inferiora. Allo-I quin oportet procedere sicut in biologia procedunt mcchunistac non consideranto»! in processu vitali nisi phaenomena physico-chimica, quae ad actum vitalem matcriM liter dispcmunt ; sic vita conciperetur solum ut cpiphacnomcnon virium physicochM micarum. Ita, in psychologia procedunt empiristae et nominales, (liim reductint intnli ligcntiam ad cxperientiam scnsuum externorum et internorum. Similitcr in ordind theologico, pelagianismus et semipelagianismus, etiam nominalismus saeculi xiv sunH explicationes materiales fidei, iusticationis et totius vitae christianae.

Haec quaestio de essentiali supernaturalitate fidei necessario con»j nectitur cum alia quaestione mox examinanda : utrum motivum for-j male fidei supernaturalis possit naturaliter cognosci. Molina et Molini-1 stae, post Scotum respondent affirmative. Thomistae e contra et Suaresj negative, propter distinctionem essentialem inter cognitionem natura* lem et cognitionem supernaturalem.

3° Qaomod» coneiliaittur libertas et thaxima certitudo actus fitfei. — Videamus : A. difficultatem quaestionis ; B. solutiq nem S. Thomae ; C. solutionem Card. de Lugo ; D. solutionemj Suarezii.

A. Difficultas quaestionis. — Iam vidimus, in expositione declaj» tionum Ecclesiae circa libertatem actus credendi, hanc libertatem cssw non solum quoad exercitium (scil. ad assentiendum vel non asscntiendum) sed etiam quoad specificationem (id est ad assentiendum vcl dissentiendum. v. g. irridendo). Sic cum S. Paulus Atheniensibus prae* dicabat futuram hominum resurrectionem, « quidam quidem irridebanfl quidam vero dixerunt : audiemus te de hoc iterum .... quidam verfl viri adhaerentes ei, crediderunt » Act. Ap. XVII, 32. Habetur etianfl contra Hermes, in Concilio Vaticano (Denz. 1814), hanc libertatenH specificationis remanere etiam post certam cognitionem motivoruni credibilitatis. Hermes admittebat solum libertatem exercitii, quae iam adest in assensu scientifico.

Ex altera parte autem, iuxta Ecclesiam, quoad examen motivorum credibilitatis, « ratio humana ne in tanti momenti negotio decipiatur et erret, divinae revelationis tactum diligenter inquirat oportet, uto certo sibi constet Deum esse locutum ac eidem rationabile obsequium exhibeat» Ency. Pii IX, Denz., 1637.

Denique definitur assensum fidei esse certissimum. scilicet infallibilem ratione motivi (propter auctoritatem Dei revelantis) et firmissu\ mum ratione adhaesionis, vi motionis voluntatis sub illuminatione M inspiratione Spiritus Sancti, (Denz. 1169, 1 791-17.94).

His positis, duplex difficultas oritur : a) quomodo stante certitljj dine rationali de facto revelationis possit remanere libertas dissentiendi revelatis ; b) quomodo actus fidei, si sit liber et non necessarius, p<>|W sit esse certissimus, excludens scilicet omnem deliberatam formi '

1 Cf. Garricou-L/mihanok, Kevue ThomUI*, Jiiiivki i.n 1, p. 17-38, La snrntM taliU de la joi.

De Actu fidei crrandi. Faciliter conciliantur libertas et opinio, sed est difficultas in 1 onciliatione libertatis cum firmissima i.ertitudine.

B. Solutio S. Thomae. — S. Thomas sine ulla restrictione admittit ca omnia quae sunt concilianda. Agnoscit nempe antum fidei esse libenim etiam quoad specificationem : « Actus fidei potest esse meritorius in quantum subiacet voluntati non solum quantum ad usum, sed etiam .|uantum ad assensum», Il.a Il.ae q. 2, a. 10. — Admittit rationem posse ante fidem susceptam certo cognoscere factum revelationis :

sicut si aliquis Propheta praenuntiaret in sermone Domini aliquid iuturum et adhiberet signum, mortuum suscitandum, et ex hoc signo < onvinceretur intellectus videntis, ut cognosceret manifeste hoc dici a i)eo, qui non mentitur, licet illud futurum, quod praedicitur, in se i videns non esset. Unde per hoc ratio fidei non tolleretur » II. a Il.ae, q. 5. a. 2. — Denique S. Thomas agnoscit assensum fidei « simpliciter certiorem » esse quam sit naturalis intuitio primorum principiorum, quia fides innititur veritati divinae » et non rationi humanae, Il.a ll.ae, q. 4, a. 8.

His positis, S. Thomas solvit difiicultatem dicens : a) libertas specificationis remanet in assensu fidei propter inevidentiam obiecti credendi ; /)) assensus fidei est simpliciter certior assensu natarali etiam necessario, sed tamen secundum quid est minus certus.

a) Assensus fidei est liber etiam qaoarl spe.cificationem propter inevidentiam myterii credendi. Dicit enim S. Doctor II. a II. ae, q. 2, a. 9. « Ipsum credere est actus iiitellectus assentientis veritati divinae ex imperio voluntatis a Deo motae per grauam. Et sic subiacet libero arbitrio in ordine ad Deum ». Quare autem sit asscnsus cx imperio voluntatis ? Quia obiectum credendum non sullicicnter movcl, ul dicitur II. a II. ae, q. 1, a. 4: '--Assentit intellectus alicui dupliciter ; imn tttO&O, Qoil •"! Inc mavetur ab ipsa obiecto (sicut patet in primis principiis cl in nmi liisionibus) ;

lio modo, intellectus assentit alicui, non quia suffic.ienter movcatnr ab atiieclo propi i<>, ssd ber quamdam electioncm voluntarie declinans in unam partetn magjg quan lil

•liam. Et si quidem hoc sit cum dubitatione et formidine alterius partis eril opinin. Si autem sit cum certitudine, absque tali formidine, erit fides ».

Et concludit S. Thomas, ibid. : « Illa autem videri dicuntur, quae per seipsa movent intellectum nostrum, vel sensum ad sui cognitionem. Unde manifestum est,

• |uod nec fides, nec opinio potest esse de ipsis visis, aut secundum sensum, aut secun-

• lum intellectum ».

Item (art. 5) « non est possibile quod idem ab eodem sit scitum et creditum ». Iutellectus enim scientis sufficienter movetur ab obiecto cognito per principia, intellectus credentis non sufficienter movetur ab obiecto quod remanet inevidens, et propterea requiritur imperium liberum voluntatis ad crcdendum. Mysteria Trinitatis, lucarnationis, Passionis, Eucharistiae, Praedestinationis, aeternitatis poenarum, ac luturae beatitudines remanent in se obseura, et possunt displicere homini malae voluntatig.

Imo, secundum S. Thomam, ut infra dicetur, quamvis factum externum reve- I ilionis possit naturaliter cognosci ex miraculis evidentibus, tamen motivum formale doi, scilicet veritas prima increata revelans, est quid essentialiter supernaturale et non visum, sod croclitum. Dicil OniM II. a II. ae, q. 4, a. 1: «vcritas prima est

.'•i<M-liim lid«'i sim iiiuliiiii <|iioil ipsa i-hI »<•» vi\a csl ini •|uiluis |>roptcr ijisam inhacretur ».

Confirmatur haec sententia thomistica ex existentia dubitationis indeliberatae lli., credentibus. Imo quaedam animae sanctae, in purificatione passiva spirilus. debcnll haec dubia indeliberata vehementer reprimere ; in istis tentationibus contra liileui augetur earum fides ; et in hoc apparet quomodo, non obstante evidentia < redibilitntis, fides remanet libera propter obscuritatem mysteriorum. Quandoque vero in ln tentationibus minuitur ipsa. credibilitatis evidentia, sed modo abscondito roboratufl anima per dona Spiritus Sancti.

Unde libertas fidei remanel etiam posl certitudinem de facto revelationis, sed ]fl casu evidcntis miraculi in confirmationem rcvelationis patrati, dissensus deliberatud non potest provenire nisi a libertate perversissima '. Unde Christus dicit : Ioann.. XV, 22 : « Si non venissem et locutus fuissem eis, peccatum non haberent : nuiio autem excusationem non habent de peccato suo. Qui me odit et Patrem meum odil. Si opera non fecissem in eis, quae nemo alins fecit, peccatum non haberent : nunc au tem et viderunt et oderunt et me et Patrem meum «. Item postquam Christus mil« num aridam ac daemoniacum mutum ac caecum sanavit, i Pharisaei dixcrunt: Hii: non eiicit daemones nisi in Beelzebub principe daemoniorum ». Matth. XXII, 24. Iteitfj Act. Apost., IV, 14 post miraculum patratum a S. Petro et S. Ioanne, principes sacerdotum et scribae « nihil poterant contradicere. . . Et conferebant ad inviccm, dlcentes : Quid faciemus hominibus istis ? quoniam quidem notum signum factum esfc per eos omnibus habitantibus Ierusalem ; manifestum est et non possumus negarey Sed ne amplius divulgetur in populum, comminemur eis, ne ultra loquantur in nominj hoc ulli hominum ». Remanet igitur, etiam stante miraculo manifesto, libertas discr<w dendi. homo non solum potest non velle rredere sed nolle crrdere irridendo aul rabio negando, quia mysteria remancnt inevidenlia et possunt displicere homini malac voIunJ tatis, ita mysteria praedestinationis aut aeternitatis poenarum.

Attamen, ut dicit. S. Thomas « daemones magis coguntur ad credenduni ex perspicacitate naturalis intellectus. Unde fides daemonum est qnodammodo coacta ex signonin» evidentia . . . Et hoc ipsum daemonibus displicet, quod signa lidei sunt tam evidentia.i ut per ea credere compellantur » II. a II. ae, q. 5, a. 2. Haee fides non est simplicitejfl coacta, sed quodammodo ; in ea invenitur minimum libertatis spccificationis. quia niy steria lidei remanent obscura sed pro daemone nimis stultum esset negare eoruin va ritatem, et non vult se stultum esse. Item, ut notant Thomistae, proiectio mcrciunu metu naufragii dicitur coacta, non quidem simpliciter, sed quodammodo s.

Assensus fidei, quamvis sit liber, est simpliciter certior quam asseiisus naturalia necessarius, sccundum quid tamen est minus cerlus (II. a, II. ae, q. 4, a. 8).

Est simpliciler certior quia « habet certiorem causam . . . fides enim innititur veritnm divinae. . . Et multo magis homo certior est de eo, quod audil a Dco, qui falli non potost, quam de eo quod videt propria ratione quae falli potest ». Motivum enim formaloj fidei est auctoritas Dei infallibiliter revelantis. Insuper subiective firmitas adhaesiond dependet non solum a voluntate, praesupposito certo iudicio credibilitatis, sed etiaml ab inspiratione et illuminatione interna Spiritus Sancti. Unde secundum suam naturam fides supernaturalis est certior omni asscnsu naturali.

1 Cf. Bossuet, EUvations, 18. e sem., XX.e Elev, I es contradictions de Jcuufl Christ decouvrent le secret des cocurs. — ■■ II faut joindrc ces paroles : cet enlant stM en bittte a la contradiction, a celles-ci : tes pensees quf plnsiritrs cachfnt dans lcurs cnrilfM seront dicouvertcs. Si Jcsus-Christ n'avait poinl pnru '.111 la tcrrc, 011 nc < 'cmiiaitrulfl point la profonde malice, le profond orgucil. li pr>>!< nn l>- 1 m 1 upt hui, l.i piulon.lc .lr> simulation et hypocrisie du cceur dc 1' hommi! «

De Actu fidei

Secundum quid vero, assensus fidei est minus certus assensu naturali necessario : secundum quid » idem .sonat ac quoad nos, seu secundum dispositionem quae ex parte . subiecti est ; nam « quoad nos illud certius est quod plenius consequitur intellectus hominis », atqui plcnius consequimur verum evidens, quam vtrum inevidens. Id est cognitio obscura fidei, quamvis sit secundum se altior quam naturalis cognitio, est minus proportionata inlellcclni nostro et minus illum satiat. Sic remanet possibilis dubitatio non cx partc causae fidei, sed quoad nos : in quantum non plene assecpiimur per intellecturo ea, quae sunt lidei » (ibid. ad 1) '. Unde dicitur II Cor., IV, 6 « Deus ipse illuxit in cordibus nostris . . . habemus autem thesaurum istum in vasis ftctilibits : ut sublimitas sit virtutis Dei, et non ex nobis ».

Haec doptrina illustratur exemplo, scilicet comparatione certitudinis metaphysicae cum certitudine physica, Certitndo metaphysica, quae habetur ex cvidentia intellectuali secundum resolutionem necessariam ad ens intelligibile, simpliciter et quoad se firmior est quam certitudo physica, quae habetur ex evidentia sensibili, mediantibus sensibus Tamen sensibilia quae sunt obvia sensibus sunt quoad nos magis cogniscihilia quam intelligibilia separata aut abstracta a materia ; v. g. principiorum finalitatis « omne agens agit propter finem » est metaphysice certum, ac certus quam exisrentia formalis colorum extra animam, et tamen quidam dubitant de necessitate principii finalitatis et non de existentia formali colorum. Pluries dixit Aristoteles (v. g. Mel., I. I, c. r) : mera intelligibilia sunt magis cognoscibilia quoad se, sed non quoad nos, quia sunt a sensibus remotissima, et e contra sensibilia sunt parum intelligibilia quoad se (quia in materia et in motu), magis autem quoad nos. — Item >upeinatuialia fide divina credita sunt certiora quoad se, cjuam prima rationis prin- ''ipia, minus vero quoad nos.

Obieclio : Tunc rides est solum certior in abstracto, sed ut cst i»i nobis est minus :erta quam naturalis cognitlo. Ergo fiiles nostra, ut nostra est, cst sin>plii'iter minus ■ erta quarn scientia naturalis.

Jicspondetur , cum Gonet*. fides esl certior quoad se, ct in nobis, floH VtfO <//<</«</ H0« Aliud est enim quod aliquis habitus vel scientia sit certior prout 0$ <" Bpbl», < 1 iliud quod sit certior quoad nos. Ad primum sufficit, quod talis habitus vel ocicntia, ut recepta in nostro intellectu, et quatenus illum informat, maiorem ei tribual ertitudinem et adhaesionem ad verum. Ad secundum vero rcquiritur insuper quod lalis certitudo sit magis connaturalis et proportionata intellectui nostro, magis illum -atiet et quietet, magisque ab illo motum haesitationis et dubitationis excludat ». 1 :nde fidei Iumen a Deo nobis infusum producit in mente nostra suum effectum forinalem, sic assensus fidei certior est quoad se et in nobis, sed minus certus quoad nos .rtitudine naturali. « Habemus thesaurum istum in vasis fictilibus ». Propter hanc uperfeetionem fidei quoad nos, homo indiget donis Spiritus Sancti, praesertim donis ntellectus et sapientiae, quorum certitudo praesupponit caritatem infusam, et pro- > enit ex quadam connaturalitate ad res divinas 3.

1 Communiter dicitur : « Exclusio dcliberatac formidinis errandi pertinet ad omnem rtitudinem, et videtur consistere in indivisibili. Attamen ex hac parte fides divina iumior est certitudine naturali, prout fidelis paratus est ad formidandum potius de iliqua evideptia naturali, quam de obiecto fidei.

Sed indeliberata formido roagis excluditur ab assensu naturaliter certo ex eyidentia quam ab assensu fidci. Exclusio enim huiusce formidinis indeliberatae est efii i us evidentiac.

8 Clyprns thomistifiir rtirolu:;iiu , Disputatio proemialis, a. V.

426 De Credibilitate mysteriorum lidei

Sic S. Thomas conciliavit libertatem fidei cum eius certitudine infallibili ; acjfl fidei cst liber etiam quoad specificationem propter inevidentiam mysterii credendt, et est certissimus vi motivi formalis obiectivi, ac illuminationis et inspirationis in4 ternae Spiritus Sancti.

C. Card. de Lugo 1 aliter explicat, tcnet assensum fidei esse liberum ex incvidentiS etistentiae reuelationis. Quod sic explicat. Ad fidem praerequiritur iudicium crcdibilf< tatis : iudicium autem illud : « potest et debet prudenter credi existentia revelationis est quidem evidens ; cxcludit enim quamcumque formidinem etiam imprudentcni : non inde evidens est ipsa existentia revelationis ; nam iudicium « existit revelatio.l) est certum quatenus excludit formidinem prudentcm, sed non est evidens, quatenadmittit formidinem imprudentem. Atqui quamdiu rcvelatio non est evidens, auctoritas evidens sit, non habetur evidentia veritatis obiecti revelati ; et quamdi haec manet inevidens, nihil est quod necessitet intellectus assensum seu assensum fido

Critica. Secundum hanc sententiam, libertas fidei destrueretur si ratio humana absque formidine etiam imprudenti cognosceret factum revelationis. Haec autenYl cognitio non videtur impossibilis « sicut, ait S. Thomas, si aliquis Propheta praenun-' tiaret in sermone Domini aliquid futurum et adhiberet signum, mortuum suscitando, et ex hoc signo convinceretur intellectus videntis, ut cognosceret manifeste hoc dicij a Deo, qui non mentitur ; licet illud futurum, quod praedicitur, in se evidens nonj esset. Unde per hoc ratio fidei non tolleretur » II. a Il.ae, q. 5, a. 2. Et Pius IX di-J cit : » Humnna quidem ratio, ne in tanti momenti negotio decipiatur ct erret, divinaej revelationis factum diligenter inquirat oportet, ut cerlo sibi constel Ueutn esse locntitmA ac eidem rationabile obsequium exhibeat ». Et post enumerationem motivorum cre bilitatis Pius IX prosequitur : « Itaque humana ratio ex splendidissimis hisce aeque aj firmissimis argumentis clare aporteque cognoscens Deum eiusdem fidei auctori existere, ulterius progredi nequit sed quavis difficultate ac dubitalione penitus abie atque remota, omne eidem fidei obsequium praebeat oportet, cum pro certo habe a Deo traditum esse, quidquid fides ipsa hominibus credendum et agendum proponit* Denz., 1637-1639.

Unde ratio potest csse certa sine ulla formidine errandi de facto revelationis, <f tamen mysteria supernaturalia remanent obscura, non desunt difficultates circa S. Tri^ nitatem, aeternitatem poenarum, mysterium Praedestinationis, mysterium Euchari,stiae, etc, propterea necessaria est interventio libertatis humanae sub gratia Dei ...I ■ quamvis difficultatem aut dubitationem penitus abiiciendam et removendam, aoj fidci obsequium praebendum », ut verbis Pii IX utar. Propterea praeferenda est solu» tioni Card. de Lugo sententia thomistica !.

D. Solutio Suarezii. — Suarez 3 recedit a S. Thoma, quatenus admittit quod ide obiectum secundum idem potest esse simul visum et creditum ab eodem. Proindi libertas actus fidei non potest explicari ex inevidentia obiecti crediti, quia quando*

2 Santentia communior in schola S. Thomae csl quod lides compossibilis sit cliam cum evidentia revelationis quam habct propheta tub lumine prophe.tico, vcl qimtl» habuerunt angeli in via, dummodo mysteriiini rcvcl.nmn remaneat obscunnn Knl quaestio de evidentia in attcstantc. Hacc sentciilia ilclcinlit m ;i Caiotano, PcrraricnMH Alvarez, Salmanticcnsilms. (".nnet, Htlluait, cli . i|ii.unvi« H.uiiic?. ab ca recedat. lM annes a S. Thoma eam defondit 11I prolnilulctii .inll.iii 1 l C.ONKT, ilt Fidt, diap, D a. VII.

a Siiahhz. ilr Fidn, disp III, leeti l. 11 ■ ci |

De Actu fidei iiie, iuxta Suarez, obiectum creditum est evidens, v. g. aliquis potest simul scire et redere nnitatem Dei, secundum idem1.

Attamen Suarez concedit quod Card. de Lugo negat, scilicet possibilitatem Uabendi evidentiam de ipsa existentia revelationis.

Quomodo igitur salvari potest libertas fidei ? Mazzella8 sic explicat responsiouem Suarezii : • His positis, duplex potest oriri assensus in veritatem revelatam ; uaus, • qui in illam tendit ob auctoritatem et revelationem evidenter notam ; qui proinde determinatur ab ipsa praesentia obiecti, et est necessarius ; alter, qui fertur ■ n illam veritatcm ob ipsam auctoritatcm et revelationem non visam (sed creditam), qui proinde determinatur ab imperio voluntatis, et est liber ». Sic libertas fidei rcmaneret, quia homo fiotest eligere inter fidem scientilicam naturalein (ut est in daemone) et fidem auctorilatis sitf ernaluraleni.

Critica. Non apparet quomodo auctoritas Dei revelantis possit esset simul visa et non visa pro eodem, nisi distinguatur auctoritas Dci auctoris naturac ac miraculi, quae est naturaliter scita, et auctoritas Dei auctoris gratiae et gloriao, quae revelaturet creditur. Sed haec distinctio non ponitur a Suarezio : por eam rediret ad doctrinam thomisticam : ideni secundum idem, non potest esse simul visum et creclitum, id est evidens et non evidens, pro eodem homine. — Insuper Suarez non videtur explicare libertatem intrinsccam actus fidei supernaturalis, sed solum liber utem extrinsecam, scil. eligendi inter fidem naturalem et fidem supernaturalem, et et hoc non sequitur quod actus fidei supernaturalis sit intrinsece liber.

Sic remanet solutio thomistica de conciliatione libcrtatis ac certitudinis fidei.

QUOMODO COGNOSCI DEBET ReVELATIO UT EST MOTIVUM FORMALE FIDEI INFTJSAE,

(seu de credibilitate supernaturali vel mtrjnseca) ,

I. Status et difficultas quacstionis. II. Quid dicit S. Scriptura ct Tradilin f III. Quid docent theologi medii aevi ante S. Thomam ? IV. Doctrina S. Thomac. \ . Historica expositio oppositionis inter Thomistas et Suarcz ex una parte et Sco- : istas, Nominalistas, Molinam, I.ugo ac plures modernos ex altera parte. VI. Probatui nntentia thomistica. VII. Solvuntur obiectiones. VIII. Appendix : Corollaria.

I. Status et difficultas quaestionis. — Iam explicavimus actum iidei ex parte obiecti ac motivi et ex parte subiecti, nunc autem consi-

1 Thomistae dicunt : idem homo potest simul credere et scire idem attributum divinum sed sub diverso aspectu, scil. illud scire proul perlinet ad Deiim auclorem n'airae, ot illud credere prout pertinet ad Deum auclorem ordinis qratiae el gloriae. Sic • lcmonstratur Providentia ut attributum Auctoris naturae, non vero ut ordinatio mediorum supernatuialium ad finem supernaturalem, sub isto aspectu altiori continct mystcrium Praedestinationis. — Item ut dicit S. Thomas (de Verilate, q.. 14, 1 9 ad 8) : « Deiim essc unum prout cst demonstratum non dicitur articulus fidei, d praesupponitur ad articulon. Sftd unitas divinar essentiae talis qualis ponitur a lide-libus, Kil. cum omnipotentia et omnium providentia, et aliis huiusmodi (v. g. 1'rinitate), quae probaii iiini pouunt, artioulura con»tituit>, ■ ,\Uzzki.i./, ii fiituHbui inliisii, c,| 3", p, 55^, 11. o(.8.

De Credibilitate mystericrum fidei deranda est coniunctio subiecti credentis cum obiecto credendo in cognitione motivi propter quod creditur. Hoc motivum, ut supra dictum est, est auctoritas Dei actu revelantis seu Revelatio activa mysterio rum fidei. Iam autem, solo rationis lumine, evidens est Deum nec falli nec fallere posse, et ex consideratione miraculorum haberi potest, ut infra dicetur, certitudo rationalis de facto revelationis. Tunc surgit quaestio : utrum ad fidem supernaturalem sufficiat naturalis cognitm auctoritatis Dei actu revelantis, an requiratur supernaturalis cognitioi motivi formalis fidei ; imo utrum istud motivum excedat vires rationis.

Iam in prologo huiusce sectionis IV, exposuimus hanc difficultatem secundum verba V. Cousin, qui, tanquam rationalista, dicebat ; ultima resolutio certitudinis fidei fit in evidentia rationali credibilitatis, stc ratio philosophica eniinet supra fidem.

Aliis verbis proponi potest problema : utrum sine lumine interno fidei anima remaneat caeca circa motivum formale fidei, vel surda ad vocem Dei, an e contra iam confuse videat vel audiat, ita ut gratia sit solum necessaria ad firmius cognoscendum hoc fidei motivum, ad melius audiendum vocem Dei, et ad credendum mysteria cum pia affectione, ut oportet ad salutem.

Iuxta Tltomislas, ponere hanc quaestionem est illam solverc, nam motivum for-] male virtutis infusae theologicae eam specificat^ et proinde ab ea sola attingi pol fyimaliter. — Et iani ex praecedentibus thesibus apparet quaenam erit nostra respo sio, scil. : naluraliter cognosci polest Veracitas Dci auctoris naturae ar laclttm revelalionii' ul quid supernaturale quoad modum exterius manifestatum el miracuiis confirmatunt * sed revelatio acliva ut est supernaturalis quoad substantiam et procedit a Deo ««/> gratiae sola fide attingitur, et est formale fidei, tanquam id quo et quod creditur.

Sed ostendendum est hanc solutionem esse conformem doctrinae Christi in Evangelio expositae, traditioni, ct thcologiae S. Thomae. Thomistae paulatim perfecerunt in hac re terminilogiam, ad solvendas obiectiones Scoti, Nominalium, Molinae, etc.

Hic longus articulus. qui praetermitti potest, pro studio elementari, nihil aliud est quam historia huiusce problematis fundamentalis et defensio thesis thomisticae.

Ut melius appareat difficultas quaestionis, videamus, A. quid defi nivit et quid non definivit Ecclesia, B. in quo dissentiunt theologi.

A. JEcclesia non definivit an motivum formale fidei infusae s: propter suam supernaturalitatem, inaccessibile nostrae rationi absq lumine infuso *.

Sed aliquid est certum in doctrina Ecclesiae, scil. quod fideles debent tenere factum revelationis , non solum ut proponitur cum certittffl dine morali ab historia, Christi miracula referente, sed firmissime, ul proponitur infallibiliter ab ipsa Ecclesia sub assistentia Spiritus Sancti; ideo Ecclesia definivit non solum suam propriam infallibilitatem (Den J793> 1797. 1800), sed Deum de facto nobis icvelasse seipsum ac a terna voluntatis suae decrcta (Denz. 1785) ol hanc revelationem /itissr

' Cf. VACANT, Ktlulrs uir Ir cnnrilr 1/11 I '<«/»« <*ir. I II. j. ;, : rt npns riiisdoirl auctoris : De certitudinr imlicii quo nssrntmiui iJtWtnUttt Rtinlatinnh, Pictavii, 1H78.1

Quomodo cognoscitur Wevelatio, ut fidei motivum ?

proprie supernaturalem, non processisse secundum evolutionem sensus religiosi a subconscientia prophetarum (Denz. 2078. ..2094), et confitmatam luisse de facto, non praestigiis inter mythos ablegandis, sed proprie dictis miraculis, de quibus ipsa Ecclesia ultimo iudicat cum certitudine superiori certitudine naturali (Denz. 1813). Haec sunt solemniter definita et ab omnibus fidelibus firmissime credenda1.

B. Dissentiutit tamen iheoloffi quoad aliquid non explicite definitum. Ex una parte Thomistae et Suarez dicunt : Revelatio, ut motivum formale fidei infusae, excedit vires rationis et cognosci debet supernaturaliter, est simul id quo et quod supernaturaliter creditur ; alioquin fides divina non esset essentialiter supernaturalis, nec infallibilis ac sempliciter certior qualibet cognitione naturali, sed resolveretur in certitudine naturali.

Ex altera parte vero Scotistae, Nominales, Molina ac plures moderni dicunt : motivum formale fidei infusae non excedit vires naturales rationis, et sufficit cognoscere naturaliter infallibilitatem ac veracitatem Dei et factum revelationis. — Haec cognitio est essentialiter naturalis, sed confirmatur et per declarationes Ecclesiae et per lumen infusum fidei. - Hi quidem theologi sufficienter servant in hoc rationabilitatem obsequii fidei, sed quaerendum est an. satis agnoscant eius essentialem supernaturalitatem ac infallibilem certitudinem. Concipiunt fidem ut discursivam.

Haec quaestio communiter vocatur j-roblema dt ultima resolntione fidei. In hoc praecise consistit : unde constet formaliter et firmiter catholico Deum revelasse articulos fidei, quos adeo infallibilitcr credit, ut paratus sit pro illorum vcritate martyrium subire.

Si respandetur : factum revclationis cognoscitur naturaliter cx miraculis hisloiiic certis, ita ut in hac certitudine naturali fiat ultima lesolutio fidei, quoniod" lid<-. nostra in hac cognitione naturali proprie innitens potest csse «•ssrnlinlitm surx-i ii.it n ralis et infallibilis, simpliciter certior qualibet cognitione naturnli ?

Si e contra respandetur : veritas prima revelans sitpernaturaliter creditur ~ Sttb illuminatione et inspiratione Spiiitus Sancti » de qua loquitur C.onc. Vat., tunc, ut ait Scotus, quomodo vitari potest processus in infinitum in revelationibus, vel circulus vitiosus : credo revelatiouem propter ipsam aut propter aliam ?

Nec sufficit dicerc : factum revelationis cognoscitur infallibiliter per auctoritatcm 5. Scripturae, ve! Ecclesiae, nam haec infallibilis auctoritas vel creditur supernatitraliler propter revelationem, vel admittitur naturaliter propter miracula evidentia, et sic remanet difficultas : in quo ultim.t resolvitur fides nostra ?

Hoc proclema est maximi momenti in tractatu de fide ad servandam essentialem supernaturalitatem fidei et aliarum virtutum infusarum s.

1 Nec est impossibile, iuxta S. Thomam, simul cognoscere naturaliter factum revelationis ex signis historice certis, et illud credere secundum infallibile testimonium Ecclcsiae, nam ipse dicit III. a 55, a. 5 c. ad 2 et 3 quod Apostoli simul cognoverunt Christi resurrectionem cx signis sensibilibus et eam sub altiori aspectu credidcruat propter infallibile testimonium Christi et Scripturnrum.

1 1'ropteren Thomistae de Uac quaestione disserunt et in tractalu de Gratia, el in tractntii <lifuli'. Itu itilr.i ( ilnndi Snlmunticenses, Ioan. a S. Thoma, Gonet, Gotti, IJilluart, elium (Suakiu, de Gralia, I. II, c. XI — de Fide, pars. i», disp. III, sect. VI).

In theologia fundamentali de Revelatione praetermitti nequit hafl disceptatio : quomodo cognosci debet ipsa Revelatio tanquam motivutlt' formale fuiei?

Haec quaestio sub hoc aspectu vocatur a piuribus Thomistis quae-\ stio de credibilitate supernaturali et intrinseca *, per oppositionem adi credibilitatem rationalem et extrinsecam, prout prior habetur imme diate ex cognitione motivi formalis fidei, altera autem ex cognitiono motivorum credibilitatis, praesertim miraculorum.

Praesens problema igitur est maximi moment.i ad conciliandam tM sentialem supematuralitatem fidei ctcm eius rationabili obsequio, et ad, ostendendum quomodo assensus fidei est infallibilis ac sempliciter cera tior rationali conclusione apologeticae circa factum revelationis. Ex solutione huiusce quaestionis dependet vera conceptio relationis inter iudicium rationale credibilitatis et actum fidei, et proinde inter apologeticam et fidem. — Imo in hoc agitur non solum de littera apologe-^ ticae sed de eius spiritu, scil. de fine defensionis rationalis fidei : utrum haec rationalis defensio possit esse fundamentum per se certitudinis supernaturalis fidei, an sit solum manuductio ad fidem. Aliis verbis : an fides sit ita pretiosa et sublimis ut in solo lumine divino increato per se fundari possit. Proinde, an in apologetica practica ad conversionem incredulomm maximum momentum gratiae divinae et orationi'. tribuendum sit*.

Hoi problema simile est quacstioni fundamentali metaphysiac criticae, so9 ciuomodo cognoscitur tnotivum formale certitudinis intcllectualis nattiralis. Kmpiristaflj autem seu nominalistae reductint ccrtitudinem primorum rationis principiorum a|B certitudinem experientiae seu sensuum, et sic perit necessitas absolttta principiorum^ E contra secundum philosophiam traditionalem motivum certitudinis principtorunt' est eorum evidentia intellectualis, quamvis sensatio praercquiratur ad cognitionenS terminorum.

Quoad methodum ad solutionem problematis, revocandum est, vill tutem fidei et ipsum actum fidei, prout essentiahter supernaturales, esse mysteria stricta, non univoce cognoscenda secundum resolutionem ad inferiora, id est ad fidem naturalem acquisitam (haec esset materialis explicatio actus fidei divinae) sed analogice explicanda3, materialiter quidem secundum comparationem ad fidem naturalem ac<]ni sitam, sed formaliter secundum resolutionem ad superiora, id est ad lumen increatum Dei revelantis.

1 Cf. P. Gardeil, O. P., La cvidibiliti et VApologitique, 2.e edit.. Paris igia, p. 63: « La cridibiliti surnaturelle est la propriet6 transcendentale que posstde i'objfl de !a rev61ation divine en rcgard de 1'intelligence perfectionnee par la vertti dc fol surnaturelle. La credibiliti rationnelle est la propriet6 transcendentale que possedo 9 revelation divine objective en regard de 1'intelligence naturelle ». . Item Dict. Thial^ cath., art. Cridibilili, col. 2110.

2 Cf. quoad aspectum apologeticum huiusce quaestionis P. Lacordaire. 17.CM i8.e Con/irences, ed in 8°, p. 334-337 ; 344-347-

'■' S, Thom*s, rf.- Veritate, q. 14, a. 9, ad. 4: ■ Credere aequivoce dicitur dc flfl mintbus fidelibus et de daemonibus : nec est in ei» fidlM nx nliqtio lumine grattH infuso, sicut est in fidelibus ».

Qnomodo ccgnoscitur Revelatio, ut fidei motivum ?

Exponendae sunt historice duae oppositae solutiones ; antea vero videamus quid habetur ex Sacra Scriptura et ex Traditione, quid docent theologi ante S. Thomam ; postea melius apparebit oppositio inter sententiam thomisticam et sententiam Nominalium et Molinae *.

§ II. — Quid dicunt S. Scriptura et Traditio ? — A. In Sacrn ScHfitura. — Non invenitur quidem solutio secundum terminologiam theologicam. Sed ut ostendit Melch. Cano (de Locis theol., 1. II, c. 8) habetur tamen aliquid satis explicitum.

Fides enim dicitur in Sacra Script. « substantia rerum sperandarum» seu fundamentum aedificii spiritualis, inchoatio vitae aeternae, ac proinde est essentialiter supernaturalis, ut vita aeterna.

Insuper motivum formale fidei pluries vocatur in N. T. vox Patris caelestis, vox Filii, testimonium Spiritus Sancti, qui locutus est per prophetas. Et explicite affirmatur quod homines, qui gratiae fidei resistunt, non possunt hanc vocem Patris, aut Filii, aut Spiritus Sancti audire, etiamsi audiant materialiter litteram Evangelii et miracula videant. Ergo motivum formale fidei, secundum S. Script., non potest cognosci sine gratia. — Haec doctrina piaesertim invenitur in sequent. textibus Sacrae Scripturae :

Hebr. XI. 1 : u Est autem fides sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentium « (substantia id cst inchoatio vitae aetemae, quae essentialiter supernaturalis est). — loan. V, 36: « Opera quae dedit mihi Pater ttt perficiam ea, ipsa opera, quae ego facio testimonium perhibent de me, quia Pater misit me (haec testimonia sunt sensibilia) ; sed Christus addit : Et qui misit me Patcr, ipsc testimonium perhibuit de me : neque vocem eius unquam audistis » (Pharisaei qnidem vident mira cula, sed non audiunt vocem Patris). — Ioan. X, 26: « Opera. quae cgo facio in nomine Patris mei, haec testimonittm perhibent de me, sed vos non creditis, quia non estis ex ovibus meis. Oves meae vocem tneam audiunl » s. — Matth. XIII, g: « Qui habet aures audiendi audiat ». Matth. XVI, 17: « Beatus es Simon Bar lona : quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in caelis est ». — Matth. XI, 25 : « Confiteor tibi Pater : quia abscondisti haec a sapientibus ct prudentibtis et revelasti ea parvulis. Ita Pater quoniam sic fuit placitum ante te. Omnia mihi tradita sunt a Patre meo. Et nemo novit Filium, nisi Pater : neque Patrem quis novit nisi Kilius et ctti voluerit Filius revelare » (Sapientibus et prudentibus non absconditur lit.tera

1 In hac quaestione de necessitate gratiae fidei non possunt consentire thomismus ct molinismus, cum opponantur quoad gratiam in genere, concursum divinum, praescientiam et praedestinationem . Unde Billuart (de Gratia, diss. III, a. II, § II) recte exponit sententiam thomisticam : « contra quosdam theologos (molinistas), qui dicunt hominem lapsum posse propriis viribus assentiri assensu naturali veritatibus supernaturalibtis ex motivo divinae revelationis. . . sicque jaciendo viribus naturae quod in se est, se ad supernaturalia disponere eaque int allibiliter consequi, non quidem merito illarum actionum naturalium, sed ex pacto inter Deum et Christum inito, quo facienti ex viribus naturae quod in sc est, gratia semper datur. Quae sententia nobis videtur non satis recedere ab errore Semipelagianorum : non enim hi dicebant assensum supernaturalem posse elici viribus naturae, id implicat in terminis ; neque istum assensum naturalem proprie mcreri dona gratiae, sed esse tantum occasionem quam Dcus arriperet ut confcrret gratiam, ut iam alibi dixi ».

Cf. S. Thomam, in loan. V. 36, X, 26, ubi post S. Crysostomum et S. Au- Kitstinum loquitur do «praedeslmalis ad oredtndum », ad gratiam fidei : <• Oves meae atidiitnt vocrm nieam -, alii vulciil mir.-iciil». Ifgnnl litteram Evangelii. et non credunt.

cvangelii. nec miracula, sed verbum Dei quod spiritus et vita est). — loan. VI, 6<| « Iesus dixit : Verba quae ego locutus sum vobis spiritus et vita sunt. Sed sunlk quidam ex vobis qui non credunt. Sciebat enim ab initio Iesus qui essent non credentes, et quis traditurus esset eum. Et dicebat : Propterea dixi vobis, quia nemo potest venire ad me nisi fuerit ei datum a Patre meo ». Dixerat enim supra (Ioan. VI, 44) : « Nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me. traxerit eum, el ed resuscitabo eum in novissimo die. Est scriptum in Prophetis : et erunt omncs dn cibiles Dei Otnnis, qui audivit a Palre et didicit, venit ad me». — Ioan. XII, 44; « Qui credit in me, non credit in mc, sed in euni qui misit me ». loan. XV, 2I.3B de pharisaeis ait : « nesciunl eum qtii misit me » et statim postera loquens de miraculis « nunc autem Viderunt et oderunt et me et Patrcm meum ». — Ioan. XIV, 17 : « Spi rilmn veritatis, quem mundus ItOn potest accibere, quia non videt eum, nec scil eumi Vos. aulem cognoscelis eum : quia apud vos manebit et in vobis erit ». Ioan. XVIII,' 37: n,Ad hoc veni in mundum, ut tcstimonium perhibeam veritati : omnis, qui esi ul, verilate, audit vocem meam ». — Phil. I, 29 : ( Vobis datum est ut in ipsum credatis»,. 1 ad Cor XII, 3: . Nemo potest dicere : Dominus Iesus, nisi in Spiritu Sancto «, — II Cor. III, 5 : « Non quod suflicientes simus cogitare aliquid a nobis quasi ex nobis. scd sufficientia nostra ex Deo est ». — Gal. 1, 8: « Licet nos, aut Angelus do caelo evangelizet vobis praeterquam quod evangelizavimus vobis, anathenia sit » (ergo fides est certissima ac essentialiter divina). — I Ioan. V. ro : 1 Qui credit in filium Dei, habet testimonium Dei in se ». Rom. VIII, 16 : « Accepistis spiritum adoptionis. Ipse enim Spiritus Ustimjnium reddit spiritui nostro, quod sumus filii Dei ». Cor. II, 7-16: «I.oquimur Dsi sapientiam. . . quam nemo principum huius saeculi cogn-jvil. Si euiiu c;>gnjvissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent. . . Nobis autem revelavit Deus psr Spiritum suum. Spiritus enim omnia scrutatur, ctiam bro/utitla. Dei< Qais enim hjminum scit quae sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso Ita et quae Dei sunt, nemo cognovit, nisi Spiritus Dei. Nos autem non spiritum h mundi accepimus, sed Spiritum, qui e.r Deo est, ul sciamus qnae a Deo donaia nobis. . . Animalis homo mn pircipit ea qttas sunt Spirilus Dei : stultitia enim est illi ot. non polest inlelligere : quia spiritualiter examinatur. . . Nos autem sensnm Chrisli habemus ».

In his texibus S. Scripturae motivum formale fidei vocatur vox Patris, v.ix Filii, testimonium Spiritus Sancti et explicite affirmatur quod homines, qui gratiae (idfij tesistunt, non possunt hanc vocem Patris audire, quamvis videant miracula et audiant litteram Evangelii. Ergo mjtivum formile fidei, secundum S. Scripturain, non potest sine gratia fidei cognosci. — Vox Patris nobis transmittitur per Filium, accipitur per fidem supernaturalem, et denique secundum dona Spiritus Sancti : « Unctio eiu» docet nos omninbus » I loan, II, 27 (circa hos textus S. Scripturae videbimus infra quid dixerit S. Thomas. Circa eos cf. etiam Cano 1 et Bossuet)*.

1 Cano, de Locis theologicis, 1, II, c. VIII.

! Bossuet, Elevations sur les Myslires, i8.e semaine, 17. e elevation (I.' humilita resout toutes les difficultes) : « Votre orgueil vous revolte contre Dieu, 1'humilite doti etre votre veritable sacrifice. Et pourquoi a-t-il repandu dans son Ecriture ces tenebr<r mysterieuses, sinon pour vous renvoyer a 1'autorittf de 1'Eglise, oii 1'esprit de Jn tradition, qui est celui du Saint-Esprit, decidc tout ? Ignorez-vous, vous qui v plaignez de VobscuriU des Ecriiures, que sa trop grand lumidre vous (blouirait plus '/»« ses saintes Unibres ne vous con/ondent. N'avez-vmiH pas vu les Juifs demander a Ifatlli qu'il s'explique ; et Jesus s'expliquer dc sorlr. qu.mil il |'a voulu, qu'il n'y ait plul d'ambiguit6 dans ses discours ? Kt qu en ■»( il iunvi ' Juif.s cn oni-ils 6Uinuitw incredules ? Point du tout, la lumi«re inetnu lc» 11 tblouil I plus tllo a ete mnnifaafl

Quomodo cognoscitur Revelatio. ut fidei motivum ?

B. Traditio. — Patres Ecclesiae, praesertim in explicatione praelictorum textuum. S. Scripturae, saepius affirmant fidem divinam esse jssentialiter supernaturalem, ac certiorem omni cognitione naturali ; noc defehdunt praecipue contra Pelagianos et Semipelagianos. Imo plures, inter quos S. Augustinus, explicite sustinent, hominem non posse sine gratia interna fidei cognoscere lucem seu Veritatem divinam, <mae est motivum formale propterquod credi debent mysteria revelata.

Inter Patres Ecclesiae, citantur praesertim Clemens Alexandrinus S. Basi- 1-103 qui quamvis vim credibilitatis luculenter ostendat, admonet : « non potest quispiam de Filio cogitare, qui non sit prius a Spirilu illuslralus »! . — S. Ioannes Chrysostomus loquens de gratia necessaria ad fidem, ait : « Si Dei est, quomodo peccant "jui non credunt, cum nec Spiritus opem ferat. . . nec in viam deducat Filius ?. . . Si fater trahit, Filius deducit, Spiritus illuminat, quid peccant qui neque tracti sunt, neque deducti, nec illuminati ? Quoniam non praebent seipsos dignos ut eam suscipiant lluminationcm V S. Cyrillus Alexandrinus profunde ait : « Cum autem non vul- ,'aris sapientiae sit Deum in humana forma latentem agnoscere, ncm posse venire ad st ait {Chrislus) eum, qui cognitionem videlicet a Deo et Padre nondum acceperit, neque id absque rc. Si enim omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est, lescendens a Patre luminum, quomodo non donum quoque dexterae Patris erit Chriiti agnitio. . . ? » *. Et infra in Ev. Ioan., 1. IV: 0 Quatenus Patcr est Deus, et ita in- •elligitur et praedicatur, cognitionem de sui genimine auditoribus infundit . . . Cognitiolem autem sui geniminis nobis immittere Deus ac Pater censendus est, non voce /ragoris ex alto, aut tonitrui instar orbem circumsonante, sed divina scilicel nobis illustraione praelitlgenU ad intelligentiam Scriblurae divinitus inspiratae. . . Scriptum est enim aUcubi dc sanctis discipulis, quia tunc aberuit oculos eorum, ut intelligerent nimirum livinas Scripturas » 5. Unde S. Cyrillus valde commendat apologistae cuiusdam mctho- !um : «Tum ostendens (ille) Christi mysterium esse divinitus hominibus traditum, et id cognitionem eius supemae gratiae opits esse, ad ipsam ncminem posse pervcnirc iit, nisi Patris admonitionibus pertractum. Hic autem nihil aliud rursus agebat quam :t persuaderet oportere fletu et acerbissimo dolorc eorum quae deliquerant veiiiiiin jiiaerere, rogare ut ad salutem per fidem in Christum quodammodo pertrahantur, msilio Patris et auxilio divino iter eis planum ac facile reddente, quod ipsi pec-

,mdo immodice exasperaverant » 6.

Sed praesertim legendus est S. Augustinus contra Pelagianos et Semipelagianos.

plus ils se sont revoltes contre elle, et, si on le veut entendre, la lumiirc a iU obscure ' plus Unebreuse pour leurs yeux malades, que les Unebres mSmes.

1 Enfin, par dessus toutes choses, vous avez besoin de croire que ceux qui croient doivent tout £1 Dieu ; qu' ils sont, comme dit le Sauveur, enseignis de lui : docibiles Dei, de mot k mot : docti a Deo (Ioan. VI, 45) : qu' il faut qu 'il parle dedans, et pu' il .lille chercher dans le cceur ceux k qui il vent sp6cialement se faire entendre. Ne 1 lissonnez donc plus : humiliez-vous. Qui a des orielles pour (coiiUr, qu' il icouU (Matlli. XI, 15, XIII, 9) : mais qu' il sache que, ces oreilles qui ecoutent, c'est Dieu qui les tlonne ; Aurem audientem, et oculum videntem, Dominus lecit utrumque » Prov. XX, 12.

1 Strom., 1. II, c. II ; M. G. t. 8, col. 937. ! Epist. I. M. G. t. 32, col. 329-330.

H. — (lAMHKIUII I.AOBAMim, />' HrVtlttlUm* (vnl. I) .

Praesertim in libro de Praedestinatione Sanctorum manifestat supernatuialitatem inlltt fidei. Si autem tu obiicis quod hanc gratiam in te non sentis : « Valdc. inquit, rcmo4i, est a sensibus carnis haec schola in qua Deus auditur et docet. Multos venire videmua tum Filium, quia multos credere videmus in Christum : sed ubi et qnomodi, a Patre aitdierM hoc et didicerint, non videmus. Nimium gratia ista secreta esl»1.

Quare vero, iuxta S. Augustinum, haec fides esl supernaturalis > Qnia Iux diviill testimonii, mysteria nobis manifestans, a viribus naturalibus rccipi non potest, 31 >l supponit in nobis oculos adaptatos. Sic haec lux testimonii divini est id ijuod et qu^ creditur, ut egregie ostendit S. Augustinus in loaim. Evang., c. VIII, v. 14, tt XXXV s, ad explieanda vcrba Domini ad pharisaeos : « Ego sum lux mundi . . . ego testimonium perhibeo de me ipso, verum est testimonium meum ». — ■ D^H S. Augustinus : «Mens nostra, qui est oeulus animae, nisi vcritatis Itoninc radiehm et ab illo qui illuminat, nec illuminatur, mirabililer illustrelur, nec ad sapicntiam ned ad iustitiam poterit pervenire . . . Responderunt crgo Iudaei : « T11 de te tcstinioniunn dicis, testimonium tuum non cst verum ». Videamus quid audiant ; audiamus et nofl sed non sicut illi. Illi contemnentes, nos credentes : illi occidere Christum volentew nos per Christum vivere cupientes. Interim ista distantia distinguat aures mcntesqM nostras, et audiamus quid Iudaeis responderit Dominus. « Kcspondit Iesus ct cli.xit eis : Etsi ego de me testimonium perhibeo, verum est testimonium meum ; quia sciflj unde veni et quo vado ». I.umen ct alia demonstrat et seipsum. Acccndis luccrnam, vn bi gratia, ut quaeras tnnicam, et praestat tibi ardens lucerna ut invcnians tunicauj numquid accendis lucernam ut videas ardentem lucernam ? Lucerna quippc ardens nea est et alia quae tenebris operiebantur nudare, et seipsnm tuis oculis demo re. Sic et Dominus Christus et inter fideles suos et inimicos Iudaeos tanquam lucem et tenebras distinguebant ; tanquam inter illos quos radio fidci pn-lundcbiA et illos quorum clausos oculos circumfundebat. Nam ctiam sol iste et videntis lacianH illustrat et caeci : ambo pariter stantes et faciem ad solcm habentcs illustratur 1" carne, sed non ambo illuminanlur in acie ; videt ille, ille non videt ; ambobus sol praW sens est, sed praesenti soli unus est absens. Sic et Sapientia Dei, Verbum Dei, jfl minus Iesus Christus ubique praesens est ; quia ubique cst veritas, ubique est safflH tia. Intelligit quis in oriente iustitiam, intelligit alius in occidentc iustitiam ; nnmJ quid alia est iustitia quam ille intelligit, alia quam iste ? Separati sunt corpoj" et in uno habent acies mentium suarum. Quam video iustitiam h:c constitutus, iustitia est, ipsam videt iustus nescio quot mansionibus a me carne seiunctus, et illus iustitiae luce coniunctus. Ergo testimonium sibi perhibet lux : aperit sanos oc et sibi ifrsa testis est, ul cognoscatur lux. Sed quid agimus de infidelibus ? Numq illius non est praesens ? Est praesens et illis : sed quibus eam videant oculos 11011 I111 cordis. Audi de illis ex Evangelio ipso prolatam senteutiam : .< Et lux lucet in tcnebffl et tenebrae eam non comprehenderunt . . . r.

" Ergo verum est lestimovium luminis, sive se ostcndat, sive alia, quia sine lumim non potes videre lumen, et siDe lumine non potes videre quodlibet aliud quod non • -I

' f>r praedestinatione sanctorum, ML., t. 44, col. .,70. Item l)c dono pcrseverauHtm ML., t. 45, c. 1019.

Cf. etiam de hac re alia testimonia Patrum apud Rouet de Journel, Enek dion patrislicnm, Index p. 855 et numeris 417, 418, 846, 063, 1223, 1248, 1303, 1970, 2144.

Cf. etiam Gsrdeil. Dict. Thiol. art. CridibilUi, col »39 «258 Credibllite uflj les Saints Peres).

Quomodo cognoscitur Revelatio, ut fidei motivum ?

'umen. Si idoneum est lumen ad demonstranda ea quae non sunt lumina, numquid iii se deficit ? numquid se non aperit, sine quo alia patere non possunt ?. . . Ergo idoneus est Dominus noscer lesus Christus qui sibj perhibeat testimonium ».

Comparatio augustiniana inter caecum et pharisaeurr. incredulum continet solulonem nostri problematis. Dicit S. Augustinus : « Sol (corporalis) videntis faciem illustrat et caeci ; ambo illustrantur in carne, sed non ambo illuminanlur in acie » quia aecus privatur visu. Item Lux VS*a spirit-mm credentis intelligentiam illustrat et ncreduli, ambo illuslrantitr in rdtione (propter miracula omnibus evidentia), sed non nmbo illiiminaftr in acie animi, quia incredulus » oculos non hobet cordis «. Propterea incredulus non percipit lucem veram, quae est fidei nostrae motis-um : < sine lumine non potest viderc lumen ». Hoc est dicere : Veritas prima revelans, motivum nostr.ic lidci, nou cognoscitur a pharisaeo incrcdulo quamvis miracula cognoscat, ad eam cognoscendam necessaria est gratia interna. Tunc Veritas prima revelans seu lusC dtvlna <eipsam manifestat, sine circulo vitioso, et absque processu in iniinitum, 11011 rnim necessaria est alia revelatio ut manifestetur revelatio, « numquid accendis luceillMn ut videas ardentem lucernam ? » Et haec est responsio ad Scotum lacienda 1 .

Ideo, iuxta S. Augustinum, sine gratia interna non potest cognosci motivum formale fidei.

Denique. Concilium Arausicanum definivit contra Semipelagianos : Si quis per naturae vigorem, bonum aliquid, quod ad salutem perunet vitae aeternae, cogitare, ut expedit, aut eligere, sive salutari id jst evangelicae praedicationi consentire fosse confirmat absqite itluminatione et inspiratione Spiritus Sancti, qui dat omnibus suavitatem in onsentiendo et credendo veritati, haeretico fallitur spiritU, non ini elligens • vocem Dei in Evangelio dicentis : « Sine tne nibil potestis facere» (Io. XV, 5), et illud Apostoli : « Non quod idmn-i siinns C0> ^'itare aliquid a nobis, quasi ex nobis, sed sufficientia DOStra - \ D«0

1 Attamcn non sequitur ex hoc textu S. Augustini, miraculiim 1 m uno"i 1 aon posse sine gratia, ut quidam vellent interpretari (M. Blondel, l.ettrr tui I I fio I xUique, in Annales de Pkilosophie chritienne, janvier 1896. p. 345. — P I m 1 1.

liOSNiERE, /.« Probleme relixieux, ibid, inars 1897, p. 623 note, etc). Etenim S \n iinstinus in hoc textu opponit credentem et pharisaeum, et suppouit pharisaeum, cocnoscere miracula Christi et haec signa negare non posse, ut dicitur in Act. Abost. IV, 14, r6.

Praeterea, ut notat P. Gardeil (Dic. 7'hiol. cath., art. Cridibilitt, col. 2255) : S. Augustinus pluribus locis affirmat : miraculum proponi « non valenti verum intueri ut ad id fiat idoneus » (De utilitate credendi, c. XVI, n. 34 — ML. 42, col. 591). — «Non te deseruit qui vocavit ut credas : quamvis inboret te illud credere quod non |iotes videre, non tamen te dimisit nihil vidcntem, unde possis credere quod non vides. . . Venit etiam, fecit miracula » (Serm. 126. — ML., 38, col. 700). Et iuxta S. Augulinum miraculum solo lumine naturalis rationis ac sensibus cognosci ixitest : » omnis li imo habet oculos quibus videre potest mortuos resnrgere » (Serm. 98, n. 1. — ML., t. 38, col. 591).

Unde, secundum S. Angustinum, multum differt videre miracula et audire vo- "■m Patris caelestis, propterea dixerat Dominus Ioan. X, 26: « Opera quae ego facio 111 nomine Patris mei, haec testimonium perhibent de me ; sed vos non creditis, quia > »1 estis ex ovibus meis. Oves meae vocem mcani mdiuni ». Et S. Paulus Eph. I, 17, 18 nrat dicens : " Ut Deus. . . det vobis spiritum sapientiae et revelationis, in aguitione i'iu9, miimtnatol oeuh* eorMi vtttri, ni Hititis, quae »it spcs vocationis eius, et quae

est » II Cor. III, 5 (Denzinger 180) Item dicit Conc. Vaticaiiuin (Denz. 1791).

Molina obiicit: ex Concilio habetur solum, gratiam nccessariarn esse ad credendum ut oportet ad salutem, non vero ad substantiain actus credendi, nec ad cognoscendum motivum formale fidei.

Respondent Thomistae 1 : Iuxta Concilium gratia necessaria est ;i(l credendum ut oportet ad salutem. Atqui qui credit non propter evw dentiam naturalem miraculorum, sed propter motivum jormale lidet theologicae infusae, iam credit ut oportet ad salutem ; audit enim vocertt Patris. Ergo ad credendum propter ipsum motivum formale fidei infusao et ad cognoscendum hoc motivum formaliter qua tale, gratia neceS saria est.

§ III. Quid sentiunt doctores medii aevi ante S. Thomam ? — ■

Saeculo XII, quoad hanc quaestionem, inter se opponuntur Abafl lardus, qui supernaturalitatem fidei destruit, et S. Victoris scholffl quae cam defendit.

Abaelardus (f 1142) accedit ad semirationalismum., quem postea saeculo xix defendit Hermes. Nam iuxta ipsum, motivum formale fidei non est auctoritas Dei revon laatis sed aliquid ratiouale ; dicit expresse : « nec quia Deus id dixerat creditur, scd qnil hoc sic esse convincitur, recipitur » *. Et quoniam de mysteriis habentur solum ratioi nes probabiles, fides, iuxta Abaelard, est solum rationabilis opinio <■ cxistimatio no» apparentium » 3 ; gratia vero est nccessaria non ad fidem scd a;i charitatein quae fidcill perficit. Hermes, saec. xix, similem doctrinam amplexus est.

Huoo A S. Victore (t 111 1) e contra defendit supematuralitatcm fidei, affirmat obscuritatem mysteriorum fidei, eorumque credibilitatem tuetur propter vim proba» tivam miraculi ; scd insistit in necessitate inspirationis ct illuminationis intornac Spi. ritus Sancti ad credendum. De hac inspiratione, dicit : » Nam humanam igno» rantiam, nuuc intus per aspirationem illnminans edocuit, tunc vero foris vel per doctrM nae eruditionem instruxit, vel per miraculorum ostensionem confirmavit 4 ». Hua S. Victore ponit credere in affectu : « credcre in affectu cst, quod vero creditur in gnitione est » r'.

S. Bernardus (t 1153) defendit etiam, contra Abaelardum, absolutam certili diaem et supjrnaturalitatem fidei. « Sed absit ut putemus in fide vel spe nostni :ill quid, ut is putat, dubia aestimatione pendulum : et ron magis totum quod in ea B certa ac solida veritate subnixum (hoc est motivum formale fidei), oraculis et miracullJ divinitus persuasum (haec est rationabiiis credibilitas). . . Testimonia ista credibili facta sunt nimis«». Item quoad influxnm gratiae ; « Si quo minus, ipse postrerfl Sbirilus reddit testimmium siiritui nostro quod filii Dei sumus. Quomodo ergo fidff quis audet dicere aestimationem, nisi qui Spiritum istum nondum accepit, qulv Evangelium aut ignoret, aut fabulam pntet ? Scio cui credidi et certus sum, clatn Apostolus, et tu mihi subsibilas : Fides est aestimatio » 7 .

Item Guglielmus Autissiodorensis (t 1231) distinguit duplicem fidem cl

1 Cf. v. g. Billuart, de Gratia, diss. III, a. II, § II. s MI.. t. 178. col. toM 3 Ibidem. col. 1051. 4 ML. t. 176, col. 217. s Ibidem, col. 331. « ivfj]

t. 182, col. 1061-1062. — Hi textus citantur a P. GarDkii., Dicttniinaire de I catholique, art. CrfdibitM, col. 2259 et sqq. 7 Ml... t. 182, col. 1061-1062,

Quomodo cognoscitur Revelatio, ut fidei motivum ?

mysteria revelata, naturalem quidem, quae ex evidentia miraculorum provenit, et gratuitam » seu supernaturalem, quae est « per iluminationem ». Haec autem fides ;ratuita «dicit in corde hominis: iam non propter rationem naturalem credo, sed propter llud quod video. . . Ita cum fides adest iam non est habilis homo ad credendum per rntiones quas prius habebat, sed illae rationes non in eo generant fidem, sed gratuitam onfirmant et ougmeutant » 4 .

Item Gulielmus Arvenus (t 1249) vehementer impugnat semirationalismum \baelardi, admittit vim probativam miraculi et certitudinem absolutam nostrae fidei ;n testimonium Dei fundatae s.

Alexander Halensis (t 12.(5) clare distinguit fidem acquisitam et fidem Infnaam. Prior «colligitur ex testimonio et ra*ione et non est sufficiens ad salutem, haec fides icquisita disponit ad fidem gratuitam. « Notandum tamen est, ut ait, quod ratio ot ides quae est ex ratione se habent ad fidem gratuitam, sicnt praeambula dispositio id formam. Disponit enim animatn ad receptioncm luminis guo assentiat veritati primae oropter se, sed modum naturae non gratiae, et dicitur ipsam introducerc Sll ul c\a filum, et tunc ratio cessat humana, quando ei non innititur fides introducta » 8. I faec fides gratuita non resolvitur in fide acquisita, nam est altior et superioris ccrti- 1 udines : « rationes naturales sunt causa motiva in habente fidem per modum incitantis id assentiendum primac veritati propter sc, non tamen cum innixione ad illas4.

-Albertus Magnus similiter defendit supcrnaturalitatem fidei : dicit crim dc irgumentis rationalibus ex miraculis : « non causant consensum fidei, scd tantum nducunt cogitatum de credibili. Et quia ron sufficienter probant, ideo nor deserviunt idei nisi ex parte materialis partis. quae est tenuis cognitio : et fornialiter perficitnr ex ;>arte affectus»5 — « Fides, iu eo quod est simplex lumen simile vciitati primae.dat lmplicem scientiam veritatis credibilium »s. In hoc iextii, sicut quandoqiuin S. Scri- •tura, scientia sonat ac cognitio certa.

S. Bonaventura clarissirr.e defendit etiam supcrnat nra 1 1 1 .11 eiu .• 1 ■.-■<> 1 1 1 1 .1 1 11 Qdel nfusae. Dicit enim : « quidam assentiunt veritati audilaiinoti humnitn poriHUtOM) itpote propter. . . miracula. . . et talis (ides est simplii itcr ai qniMl.i QnidUn lUtOQ issentiunt veritati jiilei pro[.ter divinam illitstratiotie.nl»''. « Si ergo qiiiicnini ^uid movet ad illud credcndum, utrum videlicet Scriptura, vel miracola, I gratift, itVO |isa veritas aeterna ? Dicendum est quod pi incibaliter tnovens ad Itoccst ipni MltmiVOtiO iuae inchoatur in lumine infuso, quae quidem facit nos non solum altc, verimi . -11.1111 ,>ie sent.ire de Deo ; et hoc, quia illuminatio procedit ab ipso lumine aeterno in cuius "bsequium nostrum captivat intellectum et. . . reddit habilem ad credendum quaecum-

3 Summa universae theoloiiae, III. a p. q. 68, m. II.

5 In Sent., 1. III, dist. 23, litt. A. a. 1 ad 4. ed. Paris 1894, p. 406. « In IV Sent., 1" III, dist. 23, iitt B. a. 3 ad i.m, p. 410.

7 In IV Sent., 1. III, dist. 23, a. 2, q. 2 Concl. Textus integralis est : « Quidam nitem assentiunt veritati fidei propter divinam illustrationem, sicut illi qui uniwitur ['i'imae veritati super omnia et propter se sicut multi Christiani, qui caritatem non ! ibcnt, et in talibus fides est per infusionem. Voluntarie enim assentiunt concomitante divina illuminationc, illuminationc inquam quae rationem elevat in his quae nr.t supra ipsam. Undc iicut illuminationen ad lutiira praecoxncscenda dicimus esse mfusam proptor hoc, quod in ipsa elevatur anima supra ea, quae ei sunt naturalia, ic itrtelligendnrri 681 etiarn in parte ista». — Ibidem ad 2. um : « A uctorilati divinae remo assentit propter se el super ttmnia, nisi per divinam illuminalionem, et sic talis 'irdulilas 11011 rsl .uquisitii scd iiiIiish».

que ad divinum honorem ct cultum spectant, etsi sint super rationem nostram. Mo«, ventia autem sicut adminiculantia, ct quodammodo inducentia, plnrima snnt : qiils movent Scripturae testimonia authentica, movent sanctorum cxcmpla ct martyrlAJ movent doctorum argnmcnta et ipsius universalis Ecclesiae sentcptia. movcnt et ipwi miracula irrefragabilia ». Qnaest. disp. de Trinit., q. i, a. 2 sol. Qtiamvis ergo Deww esse trinum sit credibile ex ratione mera, est tamen credibilc cx ratione aditita pn gratiam et lucem desuper infusam. Et quod sic cst credibile non irrationabilitsli creditur, quia gratia et lux dcsuper infusa potius rationem dirigit quam pcrvertatu Ibidem, ad 3, t. V, p. 56, 57.

Unde ante S. Thomam, theologi, qui semirationalismum Abaelardl impugnaverunt, admittunt, motivum formale fidei esse « Veritatem primam» lumine sitpernaturali cognitam. Si enim haec veritas prima sola ratione cognosci posset, esset veritas naturalis et proinde non esset vt* ritas prima, nam supra ipsam inveniretur veritas supernaturalis, sicut supra Providentiam naturalem est Providentia supernaturalis, quamvis sit idem actus in Deo. Undc merito dicit Suarez (de Gratia, 1. II, c. XI, n. 8) : « S. Bonaventura in III, d. 23, a. 2 distinguit fidem acquisitam et infusam earumdem rerum per rationes formales credendi. Quoffl etiam tenet ibi Richard, art 7, quaest. 2, Alens. Ill.a P. q. 64, a. 2 ©1 communiter Doctores scribentes de fide. Praecipue vcro D. Thoma* Il.a Il.ae q. 1, a. 1, q. 5, a, 2 et 3 praesertim ad i.m, et in III Sent. dist. 24, a. r, q. 1 et aliis innumeris locis, ubi rationes essentialcs fido infusae, tam quoad actum, quam quoad habitum, ponit in ratione formali, cui innititur, quam dicit esse primam veritatem revelantem, semperque distinguit hunc assensum fidei christianae ab omni alia fide circa easdem veritates ex hoc obiecto formali, negatque fidem vel dafl monum, vel haereticorum in his, quae credunt, in hac ratione formali obiecti fundari».

§ IV. Quid docet S. Thomas ? — Videamus eius doctrinam, secun» dum ordinem chronologicum : a) in Comm. Sent. (1253 sq.) ; b) /)# Veritate (1261 circiter) ; in Math., loan el Paul. ; d) Summa Theol„\ II. a Il.ae (1270).

In genere, S. Thomas clarius distinxit ordinem supernaturalem ab ordine naturali, quam praecedentes theologi, quia magis metaphysicflj determinat, secundum vias Aristotelis, quid sit in se natura humanaad eius proprietates, et non solum eam considerat ut est de facto, in cofl creto, et ut subest experientiae. psychologicae. Item considerat Deiun if se, antequam consideret illum ut supremum Bonum et finem nostrura ultimum. Propterea melius quam praecedentes distinxit quod pertini 1 ad lumen rationis in credibilitatis iudicio, et quod pertinet ad lumeii fidei in actu fidei.

In Commenl. In Sent. — Ex hoc commento, quoad nostram quaestionlT ertiuntur duae conclusiones : 1» I.nmen in/usum fidei ber sc reqniritur id credend infallibiliUr reuelata mysleria el ai discrete rciicicndmn wnt credenda.

III, d. 23, <]■ :- •' 1 ad 1 I iimen infusum quod csl habitus fidei, in.niileiitS articulos : sicut lumcn intelloctus agentis manilest ivit pi im ipia naluialitrr pntiij Ibid., q. jj a. 2 : « Nulla polrntia secundutn sii.iin 111I111.1111 1lrtrt1111n.il m .ul ill.i, < |

Quomodo cognoscitur Revelatio, ut fidei motivum ?

unt supra naturam rationis nostrae, quorum est fides, ct ideo ad hunc actum indigemus itabitu, qtii non est acquisitus, qui quidcm in duobus non adiuvat. In hac scilicet quod mtellectum facit facilcm ad credendum credenda, contra duritiem, et discretum ad refutandum non rredenda contra errorem » '. Ibid., a. 3, q.la 2» additur : ■ Homo potest credere (quae credeniia sunt) ex ipsa aostimatione sine habitu infuso ; sed ut discrete iii haec et non illa inclinetur, est ex habitu infuso tantum, quae quidem discretio cst secundum quam non credimus omni spiritui. Quae (discretio) quia in haeretico non est, constat quod hibitus fidei in ipso non manet. Et si aliqna credenda credat hoc est ex ratione humana .-.

2» c^nclusio : Molivum jormale iidei est vrritas hrima iiic.rcala unn visa, sed credita. cf. IIT, d. 23, q. 3, a. 3: 1 Ratio inducens ad credendnm potest sumi vel e.t aliquo creato, sicut quando per aliquod signum inducimur ad aliquod credendum vel de Deo. vel de aliis rebus, vel sumitur ab ipsa veritale increala, sicut credimns aliqua quae nobis divinitus dicta sunt per ministros. . . Et primo modo est fides in dacmonibiis, in quantum ex ipsa naturali coguitione simul et cx miraculis, qiiac vident snpra naturant esse multo subtilius quam nos, coguntur ad credendum ea, quae naturalcm ipsoi um cognitionem excedunt. Nop autem secundo modo ». Ad 2,m « fides, f|uae est in daemonibus, non est habitus infusus sed ex naturali cognitione procedit ».

E contra de fide supernaturali dicitur III, d. 24, q. t, a. i. « Potentiae ct habitus cx ratione ohiecti speciem recipiunt. . . Curh enim /idcs non assentiat alicui nisi bropter :ieritatem brimam credibilem, non habet quod sit actu credibile nisi ex veritate prima, sicut color est visibilis ex luce, et ideo veritas prima est formale in obiecto fidei, et a qua est tota ratio' obiecti » Tn hoc textn veritas prima dicitur crcdibilis. ergo ipsa non est visa sed credita ; et dicitur specificativa habitus superaaturalis fidci, ergo ipsa est veritas supernaturalis, propterea non cognoscitur :i daemone ; et si non esset supernaturalis, non esset verit.as prima, nam supra ipsam invrnirettir veritas supernaturalis. sicut supra piovidentiam naturalem (scilicet Dei auctoris naturne) cst piovidcnti.i supernaturalis Dei auctoris gratiae. Ibid. ad q.lam 3 « fides innititni Voril iti prinuie, unde cum illa sit infallibilis, fidei non potest subessc faisum », c contrn nntiirnlls cognitio miraculi nou est infallibilis. — Ibid, a. 2 dicitur qnod v. rilas piiin.i est visa : « forma illa intelligibilis, quac principaliter erit obiectum Hdel'; Bciliciri Deoi lormationem intellectus nostri subterfugit, et non est ei pervius in statn viae, tit dn ii \ug. Nec iterum ea quae sunt fidei (scilicet mysteria) ad principia visa reducere jiossumus demonstrando ».

De Verltate, q. li, clare affirmantur tria : i° Motivum formale f idei esse veritatem primam increatam ; 20 Hanc veritatem primam increatam esse non visam sed creditam ; !° Illam specificare habitum supernaturalem fidei et proinde supernaturalem esse.

1» Motivum /ormale lidei esl veritas rrima increata in divina cognilione existens : ie Verit., q. 14, a. 8: « Omnis creata veritas defectibilis est, nisi quatenus per veritatem increatam rectificatur. TJnde neque hominis neque Angeli test.imonio assentire infallibiliter in veritatem duceret, nisi in quantum in eis loquentis Dei testimonium consideratur. Unde oportet quod fides, quae virtus ponitur, faciat intellectum hominis odhasrere veritati quae in divina cognitione consistit, transcenaendo proprii intellectus veritatem. Et sic fideles per « simplicem et semper eodem modo se habentem veritatem liberatur ab instabilis erroris varietatc » ut dicit Dionysius c. 7 de div. Nom ... Et ita

1 Roquiritur tamen iat&Uibuis prdpositio Ecclesiae, alioquin fideles possent aliquid falstim eredetf, tlon ^uideni fidc dlvina, sed fidfl humana, ex errore scilicet quo exisliiniiciii t>H DbO ravalatun quod eHSOt ab hominibus invcntnm et falsum.

fides, quae homines divinae cognitioni coniungit per assensum, ipsum Deum sicut principale obiectvim ; alia vero quaecumque sicut consequenter adiuncta ».

2° Motivuin /ormale fidci cst noi< visum sed crcditum, de Verit., q. 14, a. 8 ad 2 « Quamvis divino testimonio sit de omnibus credendum : tamen divinum testimoniuni. sicut et cognitio, primo et principaliter est de seipso et consequenter de aliis « Ad 3m, « Veritas prima est obiectum visionis patriae ut in sua specie apparcns, iidei autenti ut non apparens ». Ad .im explicatur quomodo revelatio divina est quo et quod rrediltlg simul, sicut lumen est quo et quod videtur : « Lumen quodammodo est obiectum visuilJ quodammodo non. In quantum enim lux non videtur nostris visibus nisi per hooj quod ad aliqaod corpus determinatum, per reflexiouem, vel alio modo coniungitur^ dicitur non esse per se visus obiectum, sed magis color, qui semper est in corpore ter-| minato ; — in quantum autem nihil nisi per luccm videii potest, lux ipsum visibil» esse dicitur, ut idcm dicit Philosophus (II de Anima, com. 67) ; et sic veritas prima esb per se fidci obiectum ». Id est sicut. lux est id quo et quod videtur, ita veritas prima increata revelans est id quo et quod creditur. — Iteni ad g.m : « Veritas prima se habetj in fide et ut medium et ut obiectum ». — Item ad ld.m : « Ipsum autem testimonium, veritatis primae se habet in fide ut principium in scientiis demonstrativis ». Sed inj scientiis priucipium est certius conclusione : ergo in fide non potest esse minus certumK ideo infallibiliter creditui .

Nihilominus « quamvis lumen divinitus infusum sit efficacius quam lumen natuJ rale ; non tamen in statu isto participatur a nobis perfecte, sed imperfecte, et ideo ..J non ducimur per illud in visionem horum ad quorum cognitionem datur ; sed hoC erit in patria, quaudo pcrfecte illud lumen participabimus, ubi in lumine Dei videtm mus lumen» de Verit, q. 14, a. 9 ad z. Propterea S. Thomas non dicit fulelem pcrcipere aut intueri veritatem primam, sed inhaerere primae veritati per intellectum A voluntatem.

Art. 9, ad 4, dicitur quod daemones credunt non propter veritatem primam increatam sed 1 coacti evidentia signorum ... Unde et crcdere aequivoce dicitur de homfl nibus fidelibus et daemonibus : nec est in eis fides ex aliquo lnmine gratiae infuso, sicut est in fidelibus ».

3° Motivum formale fidei specificat fidem essentialiter supernaturalem, ergo ipsi esl essentialiter subei naturale, de Verit., q. 14, a. 2 : « Vita aeterna consistit iu pleu Dei cognitione. Undo oportet huiusmodi cognitionis supernaturalis aliquam inchoationem in nobis fieri ; et haec est per fidem, quae ea tenct ex infuso lumine quae natii» raliter cognitionem excedunt ». Secus, si veritas prima non esset supernaturalis, supra ipsam inveniretur altior veritas.

Contra errores Graecorum, c. 30: « Fides nostra non habet auctoritatem neque ab Angelis, neque ab aliquibus miraculis factis sed a revelatione Patris per Filium et Spiritum Sanctum. licet etiam Angeli ca quae sunt fidei nostrae revelaverint aliquibus, ut Zachariae, et Mariae et etiam Ioseph, et etiam ad fidei robur miracul» plurima facta sint ». Item Contra Gcntes, 1. III, c. 153.

In Matlhaeum, loannem et Paulum.

In Mathaeum, c. XI, 15, Xril, 9. « qui habet aures audiendi, audiat ... Ideo m parabolis loquor eis, quia videntes non vident, et audientes non audiunt, neque intelli gunt, et adimpletur in eis prophetia Isaiae dicentis : Auditu audietis, et non intdliK'1 tis, videntes videbitis ct non videbitis. Incrassatum est enim cor populi huius, et oculOl suos clauserunt ... Vestri autem beati oculi, quia vident. et aurcs vestrae, qui.i .111 diunt ». S. Thomas dicit post S. Hieronymum : « oportct intelligere duplices oculos, scilU cet exteriores, quibus communiter omnes viderunt ; et de hi8 non loquitur ; v. l iutoi

Quomodo cognoscitur Revelatio, ut fidei motivum ? 441 riores, quibus Apostoli soli viderunt. Ad Ephes., I, 17: « Det vobis (Deus) spiritum sapientiae et revelationis, in agnitione eius, illuminatos oculos cordis ». Unde et similiter et sunt aures quaedam exteriores, quaedam interiores ». — Et in Prov. XX, 12 dicitur « aurem audientem, et oculum videntem Dominus fecit utrumque ». — Cf. Mc, IV, 12 ; Lc, VIII, 10 ; Rom., XI, 8 ; Act., XXVIII, 26.

In Matth., c XI, 25. « Confiteor tibi Pater ... quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus et rcvelasti ea parvulis... Neque Patrem quis novit nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare ». S. Th. explicat : « Sapientiam abscondit a sapientibus non apponendo gratiam ». Unde quamvis hi mundi sapientes videant miracula et audiant litteram evangelii, tamun non audiunt vocem Patris per Filium et Spiritum Sanctum. scilicet veritatem primam revelantem.

In Matth., c. XVI, 17: ix Beatus cs. Simon Bar Iona, quia caro et sanguis 11011 revelavit tibi, sed Ptter meus qui in caelis est ». Caro et sanguis vident mirarul.i, .111 diunt litteram F.vangelii ; quid sit igitur vox Patris ? S. Thomas notat : « Et dlcitur « Beatus es », quia non iudicas secundum quod caro ct sanguis revelat, sed seciindiim quod Pater meus. Vel non habes ex naturali industria, sed ex Patre meo. « Nemo enim cognovit Filium nisi Pater ». Illius enim est manifestare cuius est cognoscere. Undc (ibid.) : « Nemo novit nisi cui Pater voluerit revelare ». Daniel, II, 28 : « Est Deus in caelo revelans mysteria ».

In loanncm, c. III (Ad Nicodemum) « respondit Iesus et dixit ei : Amen, amen dico tibi, nisi quis natus fuerit denuo, non potest videre regnum Dei ». — S. Thomas (lec. I u. 2) : « Nicodemus imperfectam opinionem habens de Christo, confitebatur eum magistrum ct hacc signa facerc, tanquam hominem pumm. Vult ergo ei Dominus ostendere, quomodo ad altiorem cognitionem de ipso posset pervenire... Quasi diceret : non mirum si me purum hominem credis, quia illa secreta divinitatis non potest aliquis scire, nisi adeptus fuerit spiritualem regenerationem. Et hoc est quod dicit : Nisi quis natus lucrit denuo, non potcst videie regnum Dei ... Quasi dicat : Non est miriiiu si non vides regnum Dei, quia nullus illud viderc potest nisi accipiat Spiritiuii Sanctum, per quem renascitur in filium Dei ».

Ibidem, lec. 2, n. 1: « Dicendum, secundum Augustinum, quod SpifittU Snmti cst dxiplex vor. Una, qua loquitur intus in corde hominis, et hanc aiidiunt solinn liilc les... Alia est qua Spiritus Sanctus loquitur in Scripturis vel per praedicatorcH. Et hanc audiunt etiam infideles et pcccatores ».

In Ioanncm, c. IV, 42 Samaritani « mulieri dicebant ; quia iam non proptcr tuam loquelam credimus ; ipsi euim audivimus et scimus, quia hic est vere Salvator mundi » - S. Th., lec. V, 2 : « Inducnnt nos ad fidem Christi tria. Primo quidem ratio naturalis... Secundo tsstimonia Legis et Prophetarum . . . Tertio praedicatio Apostolorum et nliorum... Sed quando per hoc homo manuductu credit, tunc potest dicere, quod propter nullum istorum credit : nec propter rationem naturalem, nec propter testimonia legis, nec propter praedicationem aliorum, sed propter ipsam veritatem (primam) tantum ... Certitudo lidei innititur rationi divinae... et fides habet certitudinem ex lumine infnso divinitus... Principia fidei cognoscuntur ex lumine infuso divinitus».

Ioann., V. 24: « Amen, amen dico vobis, quia qui vcrbum mcum andit, et credit ei qui misit me, habct vitam aeternam ». Cf . S. Th. : « Qui audit verbum meum » id est me Verbum Dei, habet vitam aeternam, ut praemium fidei ». — Unde haec au- . litio cst essentialitcr supernaturalis.

I11 l.junn., <:. V, 36: ■ Opera quac dcdit mihi I-ater ut perficiam ea, ipsa opera quae ogo facio, tcstiinoniiiiu pn hiln-iit d<: ine, >|uia Pater misit me. Et qui misit me 1'ater, ipse tcstimoniiim pwhibuil de IM I nvi\w vocem eius unquam audistis, neque speciem eius vidistis. Et verbum eius non habetis in vobis manens ; quia quem mialt ille, huic V03 non creditis ». — S. Th. ait (lec. VI, n. 9) : « Rcspondeo, secundum Chrysostomum, quod Dominus eos in philosophica considcratione constituens, vult osfc dcre, quod Dsus tistiiicatur alicui dupliciter, scilicet sensibiliter et intelligibiliter. Sen biliter quidem, sicut per vocem sensibilem tantum... Intelligibiliter autem teslificat inspirando in cordibus aliquorum quod credcre debcant et tenere ... Primae ergo ficationis capaces fuistis (pharisaei) : nec mirum, quia non fuerunt Dei nisi efjectivfi ut dictum est, voces illae et species (sicut et miracula). Scd non intelligibilis illiuS vocis : « Neque vocem eius unquam audislis, etc. » id est participes eius non fuistis ; infrn VI, 45 : « Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me » : sed vos non venitis ad" me ; ergo « non audistis vocem eius, nec vidistis speciem eius » ; idest non liabuistjm istud testimoninm intelligibile, et ideo subdit : « Et verbum eius non habetis in vobisj manens » ; idest, non habetis verbum interius inspiratum. Et haec ratio est, « quia quen). misit ille », idest Pater, « huic vos non creditis ». Verhum enim Dei ducit ad Christum : nam ipse Christus est naturale Dei Verbum. Omne autem verbum a Deo inspiratum, est quaedam participata similitudo illius... Per hoc quod dicit : Neqiie vocem eius unquam a-Adilis, ostenditur triplex modus quo a Deo aliquid revelatur alicui. Quia vel per vocem sensibilem, et sic testilicatus est Christo in Iordane et in monte ... Vel per visionem' suae essentiae et hanc revelat beatis... Vel per interius verbum inspirando ; et hoC< otiam ipsi (Iudaei) non habebant ».

In Ioann., VI, 44 : « Nemo potest venire ad me, risi Patcr, qui misit me, traH xerit eum... Omnis, qui audivit a 1 atre et didicit, venit ad me » — S. Thomas, lec.4 V. 4 : « N'am qui venit per cognitionem veritatis. oportet enm audire, Deo inspirantn/ secundum illud Ps. 84 « Audiam quid loquatur in me Dominus Deus ».

In Ioann., VI, 64 : « Verba quae ego locutus sum vobis, spiritus ct vita suntiB Propterea dixi vobis, quia nemo potest venire ad me. nisi fuerit ei datum a Patre meo ». S. Th. : « Ex quo sequitur, secundum Augustinum : magnum quidem est credere, gaude quia credidisti r.

In toann., X, 26 : « Opera quae ego facio in nomine Patris mei, haec testiraoniurj) perhibent de me. Sed vos non creditis, quia non estis cx ovibus meis. Ovcs niecie vocetA msam audiunti. S. Th., 1. V. 4 : «Obera... testimonium perhibent de me, quia scilicot non possunt nisi a Deo fieri : unde ex eis manifeste apparet quod a Deo veni... Et ideo- (Iudaei) sunt inexcusabiles ... Ratio autem incredulitatis eorum est separatio eorum ab ovibus Christi ... « Vos non cstis ex ovibus raeis », scilicet praedestinati ad credett^ dum (saltem ad tunc credendum) ... Hoc enim ipsum quod credimus est a Deo Ephes.,1 II. 8, « Gratia salvati estis per fidem, et hoc non ex vobis : Dei enim donum est » (Pharisaei autem resistebant gratiae fidei).

In Ioann., XII, 36: « Dum lucem habetis, credite in lucem, ut filii lucis sitis .A Cum autem tanta signa fecisset coram eis, non credebant in eum ... Excaecavit cculo» eorum, et induravit cor corum ut non videant oculis, et non intelligent corde...». 9jj Th. : « Ut non videant oculis ; scilicet spiritualibus, intelligendo Christi divinitalcm ., Excaecatio Dei non intelligitur quasi Deus ad peccatum impellat, sed per hoc quod non infundat gratiam ... in quantum in nobis est aliquid gratiae divinae repugnans IV

In loann., XIV, 6: « Ego sum via, veritas et vita ». S. Th. : « Veritas euim convenit ei per sc, quia ipse est Verbum... et oportet omnem qui veritatcm cognoscnio desidsrat, huic Verbo adhaercre ». Hoc cst motivum fidei : Veritas prima, quae supal naturalis est sicut vita supernaturalis, de qua agitur in eoileni tcxtu. Et in Evangcllo S. Ioannis. dum Veritas prima nohis loquitur, prius nniicl ipsam manifest.it liis veN bis : Amen dico vobis. Quiind lioc S Tli notnt (in lontl . III, >) 1 • haec dirtio /\mefl

Quomodo cognoscitur Revelatio, ut fidei motivum ?

est hebraca, qua fre.quenter Christus usus est : unde ob eius reverentiam nullus translator tam Graecorum, quam Latinorum transferre voluit... Sed hanc dictionem solus loannes Evangelista ingeminat intcr Evangelistas. Cuius ratio est, qnia alii Evangelistae ea prinripaliter tradunt, quae ad humanitatem Christi pertinent ; ad quae, cum facilius crcdibilia sint, minor assertio necessaria est. Ioanncs vcro ea quae ad divinitatom Christi pertinent, principaliter tractat ; quae, cum occulta sint, et a cognitione hominum remota, maiori assertione indigebant ». ld est mysteria essentialiter supernaturalia non possunt revelari nisi a Veritate prima supernaturali, quae transcendit rationem nostram et quae semetipsam affirmat, simul cum infusionc luminis fidei. ilum dicit : Amen, amen, dico vobis. Tunc Veracitas Dei attingitur ab ipsa fide modo mnlto altiori quam a ratione.

In Ioann., XIV, 26: « Spiritus Sanctus. quem mittct Pater in nomine meo. ille vos docebit omnia et suggeret vobis omnia, qiiaecumque dixero vobis ». S. Thomas : « Sicut effectus missionis Filii fuit ducece ad Patrem, ita effcctus missionis Spiritus Sancti est ducare fideles ad Filium ... Filius ergo tradit nobis doctrinam, cum sit Vcrbum ; sed Spiritus Sanctus doctrinae eius nos capaces facit. Dicit ergo : « Ille vos docebit omnia » ; quia quaecumque homo doceat, nisi Spiritus Sanctus interius det intelligentiam, frustra laborat : quia nisi Spiritus adsit cordi audientis, otiosus erit sermo •loctoris ; Iob., 32, 8; « Inspiratio Oinnipotentis dat intelligentiam » et in tantum, quod etiam ipse Filius organo humanitatis loquens, doii valet, nisi ipsemet interius operetur per Spiritum Sanctum ». Hic text.us Ioann. verificatur etiam in donis Spiritus Sancti, sed, iuxta S. Thomam, lides theologica non est inlerior donis, sed aitior, quia rcgulat ea. I.a II. ae q. 68, a. 8.

/11 Ioani'., XV, 21-J4, Christus dicit de pharisaeis : « Nesciunt eum qui inisit me « ct statim postea : « Si non venissem, et eis locutus non fuissem, pcccatum non haberent ... nunc autem et vidcrunt, et oderunt et me et Patrem nicum ». — S. Thomas, lect. IV, ait circa « nesciunt eum qui misit me » : » bic loquitur dc cngniliuiii' pcrlcct.i, quae consistit in fide perliciente intellectum, et coniungente Dco aflectum «.

In Ioann., XVIII, 37 : « Ad hoc veni iu mundum, ut tcstimonium perhibe&ni Vofi tati : omnis qui est ex veritate, audit vocom meam ». S. Th. : « Ideo ircdinins quia sumus ex veritate. in quantum scilicet accepimus donum Dei per quoil crediihtlli amamus veritatero ».

/>i / Cor., II, 10-17: 11 Nobis autem revelavit Deus per Spiritum suum... Nos autem non spiritum huius mundi accepimus. sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis... Animalis homo non percipit ea quae sunt Spiritus Dei Stultitia est illi et non potest intelligere ... Nos autem sensum Christi habemus ». S. Thomas dicit (lect, 3) : » Sicut sensns non potest examinarc ea quae sunt intellectus et similiter neque sensus neque ratip humana pntest iudicare ea quae sunt Spiritus Dei, ot ita relinquitur quod huiusmodi solo Spiritu Sancto examinantur ... Homo spiritualis a Spiritu Dei et Uluminatur secundum intellectum, et inflammatur secundum affectum et voluntatem ... Et ideo ab homino non spirituali, spiritualis homo iudicari non potest, sicut vigilans a dormiente

// Cor., IV, 4 : « Quod si etiam opertum est Evangelium nostrum : in iis. qui pereunt. est opertum. In quibus Deus huius saeculi exc.aecavit mentes infidelium. ut non fulge;it illis illuminatio Evangelii gloriae Christi, qui est imago Dei ... Deus... ipse illuxit in cordibus n istris ad illuminationem soientiae claritatis Dei in facie Christi lesu », c'i, S. Th. -- Item nd Hebr., VIII. 10: « Dicit Dominus : dabo leges meafl i" meirtOlB eonlm, ftt i» Cbrde OOrum superscribam cas». S. Th. : Et haec est

De Credibilitate mysteriornm fidei epistola, de qua subdit (II Cor., III) i non atramento sed spiritu Dei vi\i, non in bulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus».

I Thessal., II, 13: n Ideo et nos gfatias agimus Deo sine intermissione, quoniam cum accepissetis a nobis verbum auditus Dei, accepistis illud, non ut verbum hominum, sed (sicut est verc) verbum Dei, qui operatur in vobis, qui credidistis ». S. Thomas : « Hoc ipsum quod credidistis Deus in vobis operatus est ».

Gal., I, 8: « Sed licet nos, aut Angelus de caelo evangelizet vobis praeterquaiO quod evangelizavimus vobis, anathema sit ». S. Th. : « Doctrina quae immediate a Deol traditur, non potest ncque per hominem, neque per angelum irritari ».

Kphes., I. 17-19: « Non cesso gratias agens pro vobis (et oro) ... ut Deus...det vobis spiritum sapientiae et revelationis, in agnitione eius : illutr.inatos oculos cordis veslri, ut sciatis... quae sit supereminens magnitudo virtutis eius in nos, qui credimus », S. Th. : « Orat pro dono intellectus ... et sapientiae », Sed iuxtn S. Thomam : 1 virtutes theologicae praeferuntur donis Spiritus Sancti, et regulant ca » I.a Il.ae, q. 68, 8.

Ebhcs., II. 8 : « Gratia enim estis salvati per ficlem, et hoc non ex vobis, Dei enim donum est. Non ex operibus, ut ne quis glorietur ». — S. Th. (lec. 3) : « Non en; sufficit ad crcdendum liberum arbitriuni, co quod ea quae sunt fidei sunt supra tionem (Eccl. III. Plurima supra sensum hominis ostensa sunt tibi. — I Cor., II.. Quae Dei sunt nemo novit nisi spiritus Dei, etc). Et ideo quod homo credat, hoCf non potest ex se habere, nisi Deus det, secundum illud. Sap. IX. « Sensum autenv tuum quis sciet, nisi tu dederis sapientiam, et miseris Spiritum Sanctum tuum des altissimis ' ». Secundo excludit alium errorem : posset enim aliquis credere quori firieit daretur nobis a Deo merito operum praecedentium et ad hoc excluderdum subdit : « Non ex opcribus » ; . . . quoniam hoc ex gratia (Rom., XI. Si autem gratia ; iam aoa( ex opcribus, alioquin gratia iam non est gratia) ... « Ut ne quis glorietur » in i sed tota gloria in Deum referatur ».

Item in V. Test. sunt textus similcs saepe citati a S. Th. : Deuter., XXIX, « Viderunt (inquit Moyses) oculi tui signa illa, portentaque ingentia, et non dedit \ bis Dominus cor intelligens et oculos videntes, et aures quae possunt audire, usq in praesentem diem ». — Item Ezechiel, III, 7 ubi Dominus dicit ad Prophetam v 11 Domus autem Israel nolunt audire te : quia nolunt audire me ». Item Isaias, VT, 9-10 — Ps. I.XXXIV, 9 : « Audiam quid loquatur in me Dominus Dcus ; quoniam loquetur paccm in plcbem suam ; et super sanctos suos, et in eos qui convertuntur ad cor ». Ps. XII, 4 ; « Illumina oculos meos, ne unquam obdormiam in morte ».

In Boellum de Trlnttatc, q. 3, a. 1, ad 4 : « In fide qua in Deum credimus non solum est acceptio rerum quibus assentimus, sed aliquid quod inclinat ad assensum, et hoc est lumen quoddam quod est habitus fidei, divinitus menti humanae infusam : quod quidem sufficientius est ad inducendum quam aliqua demonstratio, qua etsi nunquam falsum concludatur, tamen frequenter in hoc homo fallitur, quod putat csse demonstrationem quod non est. Sufficientius etiam quam ipsum lumen naturale, quo assentimus principiis, cum lumen illud frequenter impediatur ex corporis infirmitate, ut patet in mentecaptis. Lumen autetn /idei, quod est qnasi siuillatio quaedam primae veritatis in mente, noK totest iallere, sicut Deus non potest decipero» vel mentiri, undc hoc lumen sufficit ad iudicandum. Hic tamen habitus nou move' per viam intellectus. sed magis per viam volunratis : unde non facit vidcre illaqi creduntur, ncc cogit assensum. sed lacit voluntarie assentiri. Et sic patet quod fu cx duabus partibus cst a Deo, BCiUcet ex parto intcrioris luminis quod inducit a assensum, et cx parte em um '/'<'"> exteruis pfopoHUHtHr, qune ex divinn revelntiono

Quomodo cognoscitur Revelatio, ut fidei motivum ?

initium sumpserunt, et haec se kabent ad cognitionetn fidci, sicut accepta per sensum ad cognitionem principiorittn, quia utrisque lit aliqua cognitionis determinatio. Unde sicut cognitio principiorum accipitur a sensu, et tamen lumen quo principia cogroscuntur cst innatum ; ita fides est ex auditu, et tamen habitus fidei est infusus ».

Ex hoc textu manifestc apparct motivum formale fidei, iuxta S. Thomam, cognosci non posse solo lumine rationis (v. g. ex rationali considoratione miraculorum). Etenim sicut motivum formale intuitionis primorum principiorum est ecrum evidentia intellectualis, quae transcendit cognitionem sensitivam, et solo lumine intcllectuali cognosci potest ; ita motivum formale fidei est veritas prima supernaturalis, quae transcendit cognitionem rationalem, et solo Iumine supernaturali cognosci popotest.

Xn Summa Theologlca denique, quoad cognilionem motivi formalis fidei, S. Ihomas expresse docet : t° Hoc motivum formale esse Veritatem primam ; 2° Veritatem primam non visam et essentialiter supernaturalem, 30 Veritatem primam secundum quod manifestatur in Scripturis Sacris et doctrina Ecclesiae, quae procedit ex Veritate prima, 40 Huic Veritati primae haereticum non inhaerere etiamsi teneat plura mysteria fidei. 50 Fidem supernaturalem specificari ab hoc motivo formali et proinde motivum isf.id cognosci non posse absque fide supernaturali, ideoque non cognosci a daemone.

t° Motivum tormale /idei est Veritas pritna : II. a II. ae, q. 1, a. 1 : « In fidc si consideremus formalem rationem obiecti, nihil est aliud, quam veritas prima. Non enim fides, de qua loquimur, assentit alicui. nisi quia est a Deo revelatum. Unde ipsi veritati divinae fides inuititur. tanquam medio ». Art. 2, ad 3 dicitur : « visio patriae erit veritatis primae, sccundum quod in se est ... sed per fidem nor apprehendimus veritatem primam, sicut in se est ».

In commento articuli primi, Bannez sibi obiicit : ■ Obicctnin formalc cuiuslibet habitus est id, in quod per se primo fertur actus eiusdem habitus. Si-,1 Bdolii srit evidenter. Deum esse primam veritatem, cum sit natur.ilis et metaphysici ilciiion stratio : Deus est purus actus, ergo infinite perfectus. ergo summa veritas. iumS0B bonitas, etc. Ergo prima veritas non est obiectum formale actus crcrieiuli, 111111 BdM et scientia evidens non sit de eodem ». — Respondet Rannez : 1 prima VaritM BOH dicitur obiectum formale fidei, propterea quod fides assentiat huic : Dettl cst ptlRlt veritas, sive Deus est verax, sive revelatum a Deo est verum ; haec enim omnia evidentia sunt. Sed dicitur prima veritas obiectum formale fidei, quatenus est testificans aliquid quod ad Deum pertinet, ut excedens omnem coguitionem naturalem ». Et hoc explicite affirmatur a S. Thoma, q. 5, a. 1, ut statim dicemus.

2° Veritas prima revelans est non visa et essentialiler subcrnaturalis. II. a II. ae, q. 4, a. 1 : « Veritas prima est obiectum fidei secundum quod ipsa est non visa et ea quibus propter ipsam inhaeretur ». Non enim est visa immediate, quia est veritas increata quae praeter visionem beatificam non potest immediate videri ; nec cst visa demonstratione a posteriori, ut attributum divinum a ratione demonstratum ; sed est credita, nam rationem excedit.

Praeterea II. a II. ae, q. V, a. 1. Utrum angelus in prima sui conditione habuerit fidem, S. Doctor dicit : " In obiecto fidei est aliquid quasi \ormale, scilicet veritas prima super omnem naluralem co'nitionem crcalurai etistcns, et aliquid materiale, sicut id, cui assentimus, inhaercndo primac veritati » ; — ad 2.m « Inerat intellectui Angeli quaedam obscuritas naturalis, secundum quod omnis creatura tenebrosa est comparata imnu-nsil.il 1 dtptni luminis, ct talis obscuritas sutiicit ad fidei rationem ». — Art. 4 - potest fides In aliqim dici maior : nno modo ex parte intcllectus propter maiorem certitudinom et firmitatcm, alio modo ex parte voluntatis, propter ma: promptitudinem, sen devotionem, vei confidentiam >■. Ratio datur ad 3.m : I fides consequitur donum gratiae, quod non est aequaliter in omnibus ». Unde Dominus Petro : Matth., XIV, 31 : . modicae fidei, quare dubitasti ?» et mulicri ct nanaeae Matth., XV, 28 ; « O mulier, magna est fides tua ».

3° In q. V, a. 3, sunt tres conclusiones sequentes : Motiv.tm lormale fidei est wM ritas prima, secitndum quod mani/estatitr in Scriptitris Sacris et doctrina F.cctesiat\ scilicet est revelatio prout infallibiliter proponitur fidclibus ab Ecclesia. et non prout rationaliter demonstratur ex miraculis. Unde 40 huic verilati primae hacreticus nM inhaeret, ctiamsi teneat plura mysteria fidei, qttae suo iudicio sunt revelata et miraculM confirmala. Imo 50 haereticus reiicit verum moiivum /ormale a quo speci/icatur fidet supernaturalis, et quod proinde non potesl crgnosci sine fide supernaturali .

Cf. Il.a Il.ae, q. 5. a. 3. Utrum qui discredit unum articulum fidei, possit habere fidem informem de aliis articulis. « Respondeo diceudum, quod in haeretiojj discredente unum articulum fidei non manet fides neque formata, neque informis„' Cuius ratio est, quia species cuiuslibet habitus dependet ex formali ratione obiecti I qua sublata. species habitus remanere non potest. Formale autem obiectum fidei est veritas prima, secundum quod manifestatur in Scripturis sacris et doctrina Ecclesiae, quae procedit ex veritate prima. Unde quicumque non inhaeret sicut infallibili ct divinae regulae, doctrinae Ecclesiae, quae procedit ex veritate prima in Scripturisi sacris manifestata, Ule non habet habitum fidei ; sed ea, quae sunt fidei. alio modo tenet. quam per fidem. Sicut si aliquis tenet mente aliquam conclusionem, non coJ gnoscens medium illius demonstrationis, manifestum est quod non habet eius scienJ tiam, sed opinionem solum. Manifestum est autem, quod ille, qui inhaerct doctrina*] Ecclesiae, tanquam infallibili regulae, omnibus assentit, quae Ecclesia docet : alioqui».! si de his, quae Ecclesia docet, quae vult tenet, et quae non vult non tenet, non iam inhaerct Ecclesiae doctrinae, sicut infallibili regulae, sed propriae voluntati ... Undo manifestum est, quod haereticus (pertinax) circa unum articulum, non habet fidenn de aliis articulis, sed opinionem quamdam secundum propriain voluntatem n.

Ad i.m. «Alios articulos fidei, de quibus haereticus non errat. non tenct eode modo, sicut tenet eos fideiis, scilicet simpliciter inhaerendo primae veritali, ad quod indigct homo adiuvari per habilum fidei, sed tenet ea, quae sunt fidei, propria voluntate et proprio iudicio ». Ad 2.m : ., omnibus articulis fidei inhaeret fides propter unum medium, scilicet propter veritatem primam propositam nobis in Scripturis secundum doctrinam Ecclesiae intelligentis sane. Et ideo qui ab hoc medio clecidit. to taliter fide caret ». Item Il.a Il.ae, q. 6, a. 1. « Cum homo assentiendo his quae sun* fidei. elevetur supra naturam suam, oportet quod hoc ei insit ex supernaturali prin. cipio interius movente ».

Unde de ipsa Veritatc Prima revelaute dici debet quod S. Augustinus dicit do Evangelio: « Evangelio non crederem nisi me auctoritas Ecclesiac admoneret >, 1 . Nam Ecclesia infallibiliter pxoponit Deum supernaturaliter revelasse, sicut proponit mysti.ria revelata, et propositio Ecclesiae sic habetur non ut niotivum formale fidei sed ut condilio nobis applicans infallibiliter revelationem. Ideo non est circulus vitiosus in hac propositione. sed causae ad invicem sunt causae in diverso genere ; motivum asserit conditionem et ab ea applicatur2.

Motivum igitur fidei cst essentialiter supernaturale, secus non posset speciiicar»-1

1 Cont. Epist., Manich.. c. V (cf. Caietna. in II. m [l.ae, q. 1, a. 1. n. III o1 ) ; * Cf. Billuart, de Fidc, diss. 1, a. II. RMp U oWod

Quomodo cognoscitur Revelatio, ut fidei motivum ?

fidem supernaturalem , et propterea ut dicitur, ibid. q. V, a. 3 ad i.m, homo non potest huic motivo inhaerere absque gratia. Proindc daemon qui credit « cx perspicacitate naturalis intellectus » propter evidentiam miraculorum, ut dicitur II. a II. ae, q. 5, a. 2, c. 2.m, 3.m, non credit propter motivum formale fidci, non inhacret primae veritati, quae essentialiter supernaturalis est et transcendit quamlibct cognitionem naturalem. Ideo dixerat S. Th. in I Cor., II, lec. 3 : » Animalis homo non percipit ea quae sunt spiritus Dei : sicut sensus non potest examinare ea quae sunt intellectus, et similiter neque sensus, neque ratio humana potest iudicare ea quae sunt spiritus Dei. et ita relinquitur quod hniusmodi solo Spiritu Sancto examinantur. seciiiicliini illud (Ps. 17). « Eloquia Domini igne examinata » probata sciliret a Spiriln Snnrtn Quia ergo animalis homo caret Spiritu Sancto, non potcst spirit ualin is.niiiii.in-. Bl per consequens nec ea intelligcre ». Imo nequidem andit n« nn PKtfil Uii Pitil, C|tll*

non est aut nondum est cx ovibus Christi : - ovcs iiu:<- vnictii iiii-aiii .111 I11111I 1 I

Unde manifestum est ex omnibus operibus S. Thomae, quod luxtfl ipsum motivum lormale fuiei, id est sf.pematuralis Verilas firima revelatis, non potest sola ratione cognosci, sed est id quo et quod credititr supertiaturaliter, ut semper dixerunt Thomistae

Conflmiatur : i« Imo S. Thomas docet I.a II. ae, q. 63, a. 4: « temperantia infusa et acquisita differunt specie,- et eadem ratio est de aliis virtutibus (moralibus) ». Ibid. ad i.m ■ «irtus in/itsa et acqiiUita non solum differitnt secnndnm ordinem ad ultimum linem, sed etiam secitndum ordincm ad prohria obiecta»1. — F.rgo a fortiori specie distinguuntur fides acquisita et fides infusa non golut» secundum ordinem ad ultimum finem (ita ut infusa sola sit ut oportet ad saJutom) secl seciiinlum ordinem ad propria obiecta, nam « habitus distinguuntur specie secundum spcciales et lormales rationes obinctorum » ut dicitur ibid. et I.a ll.ae, l|, 54, a. j trf iiinumeris locis3.

' Ex hoc apparet quam maxime erraveiit in interpretatione S. Thoniao, I . DaVTO, dum scribit in suo opuscolo « Oe obiecto /ormali aclus saluturis Bonn. KJ13, p. a8, post citationes I.a II. ae, q. 109, a. 1 et similes a nobis superius relatas : • Talifl asserta Divi Doctoris diximus ad quaestionem nostram non pertinere. quia illa gratia suhemotiiralis luminis fidei quam ad cognosccndas fidei veritates requiri docent, secundum mentem ipsius Aquinatis, quamvis primo intuitu ipsa verba magis gratiam internam significare videantur, nihil aliud est ac externa gratia rcvelationis eiusque ad singulos homines per praedicationem evangelii transmissionis. Kanc esse mentem Sancti Thomae luce clarius ex hoc apparet, quod expressis verl.is docet ipsos haereticos et daemones omni interna grat.ia supernaturali privatos doctrinas revelatas cognoscere et ut veras retinere posse ». Quaenam esset tunc differentia inter doctrinam S. Thomae de Ittmine hdei et doctrinam pelagianorum.

Opposit.am et rectam interpretationem S. Thomae exposuit C. vox Sciiaezier (Ncue Unlersuchungen iiber das Dogma "on dcr Ganod und das Wesen des christlichcn Glaubens — Mainz, 1867, p. 527 sqq. Wodurch ist der Glaube ein ubernatnrlicher ? — Item Scheeben, Dogmatik, I, § 40, n. 681, n. 689 et sqq. er. § 44, n. 779-805, contra Kuhn, Hermes — etiam contra Card. de I.ugo et Kleutgen.

Haec differentia aperte manilestatur si ex una parte legantur ea quae de temperantia scritta sunt ab Aristotele in Ethicis, et ex alia parte ea quae scripsit S. Thomas in Sum. Thcol. dc mortilicatione, de ieiunio, de castitate, de virginitate, de moclcstia, de humilitato.

3 Ex hoc articulo iiltimo OftStO, advcrsarii sumunt obiectionem, quae solvitur in- Ira § VII.

De Credibilitatc mysteriorum fidei

2* Vide etiam quoad spem et charitatem II. a Ilae, q. 17, a. 5, q. 23. a. 1 q. 24, a. 2 et I.a Ilae, q. 100, a. 3. Utr. homo possit diligere Deum super cmnl ex solis naturalibus sine gratia ; respondent ad i.m « charitas diligit Detini su>>. omnia eminentius quam nalura. Natura enim diligit Deum super omnia, prout o|| principium et linis naturalis boni : charitas autem secundum quod est obiectum l>on titudinis, et secundum quod homo habet quamdam societatem spirituakm cum Deotj Baius autem damnatus est quia reiiciebat hanc distinctionem, dicebat : ~ dislinctio illa duplicis amoris, naturalis videlicet, quo Deus amatur ut auctor nalnrae, m gratuiti, quo Deus amatur ut beatificat)r, vana est et commentitia et ad illudendum sacris litteris et plurimis vetcrum testimoniis excogitata <> (prop. damn., Dmzing., io3,)j

3° Item generaliter theologi distinguunt Providentiam naturolem Auctoris naturai . quae sola ratione demonstratur ex ordine mundi sensibilis, et Proaidentiam supernth turalcm, quae ordinat media supernaturalia ad salutem, et ad quam pertinel praedestinationis mysterium (cl. S. Th., I.a, q. 23). Propterea dicent Thomistae : simili Veracitas divina seu Auctoritas Dei revelantis dupliciter considerari potest : ut Ve citas A uctoris iialurae et sic demonstratur, ut Veracitas A uctoris gratiae et glorias, sic est Veracitas seu Vot Patris caelcstis per Filium et Sp. Sanctum, et sub ist altiori pspectu sola fidc supernaturali tenetur et « concreditur 0 uno et eodem ai simul cum mysteriis revelatis. Sic iides nostra non est mechanicus discursus in ve ritate naturali fundatus, sed est unio intima cum Verbo Dei aeterno, cum vita cius intima, nam Veritas Prima revelans non esl quid praeleritum in tempore, seti semper remanel supra lembus j;i aitcrnitutc. Sic •> qui credit in Filium Dei, habet lcstimonium Dei in se " I loan., V. io, et ron solum rationaliter cognoscit praetcritum etl externum factum revelationis miraculis confirmatum, ut refertur in historia praedicationis Iesus Christi. Sic fides nostra in sua essentiali supcrnaturalitate est multo certior quam certissima historiaj.

Ut audiamus itaque vocem primae veritatis praeparandum est Christo hab culum in corde uostro. ■< Aedificemus, monet S. Thomas cum S. Augustino, ct nod smetipsi in corde nostro, et faciamus domum quo veniat ille et doceat nos » (In Ioann., c. t, lec. 15) s. Nonne « Deus est in omnibus rebus et intime » 3, eas conJ servans in esse ? Nonne tota Trinitas habitat in anima iusta ? * Nonne SpirituiJ Sxnctus tribuit nobis dona sapientiae et intellectus ? Fides autem divira altior est

1 Cf. Scheeben, Dosmatik, I, § 40, u. 681, tr. fr. : > Le motif de la foi est purement et immediatement divin, et par consequent absolument un et simple, ferm": et subsistant, identique a la source premiere et immuable de toute veritS (veri prima). D'autre part la foi elle-mfme se presente comme un commerce direct, union intime avec la parole interne de Dieu, et consequemment avec sa vie int6rieu Et comme cette parole inteme n'existait pas seulement au temps de la manifestation de. la parole ext6rieure, raais qu'elle subsiste, en tant que parole ilcrnelle de Dieu, dan» un iterncl present, elle eleve notre esprit a la participation de sa verite et de sa vic immortelles, et l'y fait reposer (Voy, REDiNfi, De /ide, q. I, a. 1, contr. 2).

1 L'opinion contraire, selon laquelle 1'acte exterieur de la rev61ation serail 1111 motif partiel de 1? foi, & et6 representee par Lugo et Kleutgen (Theol. der Vor«, t. IV, n. 110 sq.). Elle repose, ainsi que nous 1'avons fait remarquer, sur une egt cefition mecaniqne, 011 la foi apparait comme un procidi diducti/, qui nous aidernlt a decouvrir la verite de son contenu. Elle amoindril le catactere transcendantal do la foi, qui est essentiellement un elan ver-s Diou • — Itcm postea Scheeben, ^ 4fl n. 778-805,

» Cf. C. von Sciiaezler. Introduc.tio in S Thlohgiam dofmaticom, ad mmti S. Thomae, p. 353-356. De mazisterio interiort t>rlmm renlalis. ' i.a, q. 8, a. I. * I.11, 43, a. 3,

Quomodo eognoscitur Revelatio, ut fidei motivum ?

his donis et ea regulat quamvis instinctus Spiritus Sancti novam perfectionem addat 2. Fides quidem potest remanere sine charitate ct gratia sanctificante sed tunc est sicut in statu violento e non in subiecto connaturali, est enim, ut virtus infusa, proprietas gratiae.

Sic theses S. Thomae optime cohaerent cum hac doctrina : motivum formale fidei non potest cognosci absque lumine interno fidei, et est simul id quo et quod creditur. Ut videbimus statim, Thomistae omnes hanc doctrinam defendunt.

§ V. Historia problematis post S. Thomam. — (Oppositio inter Thomistas et Suarez ex una parte, et Scotum, N ominales , Molina, Lugb ac filures modemos ex altera parte).

In historia huisce problematis est quaedam repescussio principalium oppositionum systematum theologicorum : i° quoad valorem nostrae cognitionis intellectualis 3 [nominalismus et realismus temperattts) ; 2° quoad distinctionem ordinis naturalis et ordinis sufiematuralis (thomismus ponit distinctionem necessariam, scotismus distinctionem contingentem a libertate divina dependentem ) ; 30 quoad concnrsum gratiae (molinismus dicit : gratia actualis vel habitualis et facultas nostra sunt duae causae fiartiales coordinatae : thomismus dicit : sunt duae causae totales, cuius inferior subordinatur priori 5) ; 4") quoad firaeparationem ad gratiam (thomismus dicit : facienti quod in se est gratia actuali, Deus non denegat gratiam ulteriorum ; — molinismus dicit : facienti viribus naturae quod in se est, Deus non denegat gratiam, propter pactum cum Christo redemptore ■ initum ; ita ut homo faciendo quod in se est ; se ad supernaturalia disponat, caque infallibiliter consequatur, non quidem merito illarum actionum naturalium sed ex pacto inter Deum et Christum inito — 5 Denique problema nostrum sub novo aspectu apparet post damnationem protestantismi et baianismi, ita ut haec historica expositio dividi possit in duas partes : A. ante C. Tridentinum et B. post Conc. Tridentinum.

A. Ante Concilium Tridentinum, opponuntur inter se Scotus, Durandus, Nominales ex una parte, priores Thomistae ut Capreolus, Caietanus ex altera parte.

Scorus (f 1307) differt a S. Thoma quoad essentialem distinctionem inter ordinem naturalem et ordinem veritatis et vitae^ supernaturalis. Iuxta S. Thomam haec «listinctio est absolute necessaria et immediate fundatur in natura divina quae excedit

1 I.a, II. ae, q. 68, a. 8. ! I.a II. ae, q. 68, a. 2. 3 Pro nominalismo, universale reducitur ad collectionem factorum ; unde nominales considerant praesertim facta concrcta, non rationes formales rerum. Ideoque, in nostro problemate, non vident distinctionem intcr obiectum formale fidei acquisitae, et obiectum formale fidei uifusae. 4 Cf. supra, cap. XI, de existentia ordinis supernaturalis. 5 Cf. Mol.iNAM, qui docet Deum et creaturam se habere ut causas partiales sicut duo trahenles navim, de quo videre potes in suo commcnt. in I.am, q. 14, a. 13, disp. 26, ed 1'aris, 1870. p. 158. Quoad confutationem Molinismi, circa hoc. Cf. Ioannem a S. Thomam, Curs Phil., Phys., q. 25, a. 1. IV siibordinatione causae secundae ad primam de. " Cf. BILI.UART, de Gratia, diss. 111, a, 7 et a. 2, § 2, et Joannem a S. Thoma, D. Dco, dsp. a. 2, 11. 11

<.|. — fiAMIIIllll.l.AIIIIANIIK, /'» KtVll.ltlnHt (vill. I)

absolute vires naturales cuiuslibet intellectus creati et creabilis, ita ut D possit creare substantiam cui visio intuitiva divinae essentiac foret naturalis. I. am q. 12, a. 4.

E contra, iuxta Scotum, distinctio inter naturale et supernaturale non funda immediate in ente divino, admittit enim Scotus univocitatem entis. sed fundatur libertate divina, scilicet Deus libere constituit hominem ita quod intellectus nos non intelligat nisi secundum habitudinem ad sensibilia, sed hoc non pendct ex nntura nostri intellectus. In hoc apparet voluntarismus Scoti. (Cf. Scotum, I Scnt.. d. III, q. III, n. 24, 25) Imo iuxta Scotum est in nobis appetitus naturalis in tus videndi Deum per essentiam.

Consequenter, iuxta Scotum (I quaest. Prol. I Sent.) naturale et supernaturala non distinguunt res sed habitudines ad causas activas, id est supernaturale est quod a solo agentc supernaturali, id est a Deo, causari possit. luxta S. Thomam e contr» supernaturale sic definitum est solum supernaturale effective, seu quoad modum ductionis suae, ita resurrectio mortui est supernaturalis. prout supernaturaliter redditui vita naturalis ; gratia autem est supernaturalis non solum effective entitative ut est vita supernaturalis.

His positis quoad supernaturalitatem in genere. non mirum est si quoad supo naturalitatem fidei Scotus dissentiat a S. Thoma. Et circa hoc doctrina Scoti adconclusiones reduci potest.

i° Actus naturalis et actus supematuralis possunt habere idem obiectum fofl malc. Cf. Scotum III Sent., d. 31, n. 4, § .-. Dico quod respectu eiusdem obiecti sub eadem ratioDe formali possunt esse multi actus. . . differentes sicut se ha' diversae species in eodem genere * ». — Item Scotus in I Sent., disp. 17, q. 3, Item Lychetus in Scotum III Sent., d. 25, q. 2. n. 47.

20 Fides infusa non est nccessaria propter supcrnaturalitatem obiecti, nam obie tum formale fidei theologicae non excedit fidem acquisitam, Scotus III, d. 23, q. 1, n. 8.

3° Fides infusa resolvitur in fidem acquisitam qua credimus Kcclesiam esso veracem, propter signa ; alioquin esset processus infinitum. (lbid.). Scd subobscutSl loquitur Scotus, nec semper facile discernitur quid docet ct quid dicit ad obiiciend solum contra alios 3.

Durandus (t 1334) fere eodem modo ac Scotus loquitur. Cf. III, dist. 24 ; q. I n. 8 et q. 3, n. 8, fides infusa resolvitur in fidem acquisitam qua credimus F.cclesi-

1 Cf . Vacant, Etudes comparies sur U Philosopkie de S. Tliomas et sur celle D. Scot. 1891, Paris, Beauchesne, p. 12-20. ,, S. Thomas determine nettement l'or natural et 1'ordre surnaturel. Selon Scot au contraire nos facultes naturelles dent, comme en un /aible genne le pouvoir d'agir surnaturellement, et de joui la vision intuitive de Dieu. Ce pouvoir est incapable de se developper sans la grac mais in n'en constitue pas moins une pierre d'attente : d'oii il suit que nous porton' nne tendancc naturelle (appetitus naturalis innatus) a voir Dieu surnaturellement. , Aussi le Docteur subtil est-il amene a faire dependre la distinction de la nature et Q la grace de la libre volonte de Dieu, qui peut, par suite, changer le caractere dl ses dons. . . Le caractere naturel ou surnaturel de ces dons d6pend, pour chacun, d'llll| determination arbitraire de Dieu ». Cf. Scotum, / Sent., dist. III, q. III, n. 24 efm

2 Cf. Ripalda, de Ente supernatv.rali , 1. III, disp. 45, n. 3. — De Fidc, disp. sect. III. n. 28.

3 Ut notat Bannez in II. am II. ae q. 1, a. 1, Dutt, 4, Scotus conccdit altefl modum resolutionis fidci, secundum qucm rcsolviliu hiln, imnioliate 11011 in vori tem primam revelantem, sed in semctipsam. Sed hnor rnt renolutio ex parte subl» ct non ex parte motivi obicotivi, et dc lnic ultWBt 1 'l Ho

Quomodo cognoscitur Revelatio, ut fidei motivum ?

regi a Spiritu Sancto, et motiva huiusce fidei acquisitae sunt signa naturaliter con ' noscibilia. Ietm in dist. 25, q. 3. ,

Noninalistae eamdem sententiam sequuntur v. g. Gabriel Biel, III, dist. 23, <i. 2. Non rairum est nominales, et iam Durandus nominalista erat, hanc opinionem -nstinere. Nam iuxta nominalistas essentiae rerum non sunt Disi collectiones indivi- ■ iuorum aut factorum ; propterea non considerant rationem forraalem fidei infusac ct rationem formalem fidei acquisitae relative ad obiectum formalc, sed considerant M>lum factura concretum credendi ; sufficit quod actus credendi ut oportet ad salutem -it supernaturale de /acto, parum refort quod sit supernaturale esscnlialiter vi sui obiecti formalis.

Pro nominalibus distictio specifica fidei infusae ct fidei a.-quishac 4* solin prin- 1 ipii efficientibus intelligi potest. Dicent Thomisl.n-, c\ |„„ qtfod InfHM 1 tolo l'eo produci possit non sequitur quod sit esscntialilcr Mipcrual uiali'.. ....,,„im ,.|

<:uod est supernaturalis effectivc, ut mirne.iiluin san.il imic. Oaeol nali. 1 111 MfMfOAtU 1 iliter redditur visus naturalis, non visus supernatiiralis '. ArapflU* DOfl I- . „1 ( >■

I. am* iam sunt plus minusve sceptici in ordine pliilosophico, ac si omncs veritafOl quae trascendunt experientiam, sola fide certae essent, sic minuitnr vis probb.tiva niiraculi, et via paratur fideismo Lutheri, qui fuit disciplulus nominalistarum.

Priores thomistae delenderunt doctrinam S. Thomae contra Scotum, Durandum hominales v. g. Aurcolum. Videamus praesertim Capreolum, Caietanum, Ferrariensem ; mxta eos motivum formale fidei est id quo et quod supernaturaliter creditur. Pau- I tim pcrficitur terminologia usque ad distinctionem intcr Veracitatem Dei auctoris nat.irae et miraculi et Veracitatem Doi auctoris gratiae.

Ita Capreolus (t 1444), III Sent., dist. 24. q. 1, a. 3, 5 2; « Ad argumenta Scoti». Ed. Paban Pegues, t. V, p. 317: .< Hnic articulo, Dcu.s est trinus et umis, ; sentio, quia Deus hoc revelavit, et non cx hoc quod Joanrcs vcl alius homo dicit l >c essc sibi revelatum. Et hoc, loquendo de asscn.su causato ab liabili, lulci. Ncc ost miaginardum, sicut arguens imaginatur, quod sint ibi duo vcl (rcs ,is ., ii-.i, . „, ,. .. •iirii, scilicet unus quo assentio isti, Deus est trinus ct unus, ct alius, OMO MSSntiO, i-li, Deus hoc levelauit, et alius, quo assentio isti, Ioannes dicit qitod siln riicl.itum esl, ctc, Imo, unico actu assentio quod Deus est trinus et unus, et quod Dcus hoc umlivit; sicut idem actus est, quo credo Deo, et credo Deum et credo in Deum ct 1 preolus verba S. Thomae III, d. 23, q. 2, a. z,. q.la 2, et II. a II. ae q. ?, a. I.

' Salmanticenses, ' de Cralia, disp. IV, dub. II, § 3, n. 34: „ Nominales asserunt itidem modo philosophandum esse de qua-litate nobis inhaerente, quam gratiam ap- 1« llamus, ac de moncta et eius valore. Nam sicut metallum ante regis impositionem cl suapte natura consideratum non habet valorem monetae ; ita illa qualitas (int|niunt) ex suis intrinsecis praedicatis, et ante Dei dispositionem, solum est quaedam nititas carens valore sufficienti, ut hominem reddat acceptum Deo. Sed quemadmoilum acCedente dispositione extrinseca, regis metallum fit moneta, et habet valorem, moralfem; absque reali mutatione metalli : ita accedente ordinatione ct favore Dei, qua- Htas illa recepit moralem valorem, et /it gratia, nulla /acta mutatione in eius entitale. St, . docuerunt Ockan in I, d. 17, q. 1, ibid. etam Grecor q. 1, a. 2. Gabriel, q. 1,

II. 1 et a. 3. dub 4. Ali\censis in I quaest. 9. a. 2. . . Quibus consentire videntur l'i randus in I q. 17, quaest. r, n. 7 et 8, et Scotus, ibidem, quaestione 2».

Lutherus, discipulus nominalistarum, dicit „ gratia qua iustificamur est tantum liivor Dei » et in uobis est solum denominatio extrinseca, cf. Trid. sess. 6, can. 11 jvide atiam, Denzinger. 1042, crrorem Baii). Amplius Lutherus ad fideismum acjclit, quoad motiva credibilitatis ; sic via paratur protcstantibus liberalibus, pro quikus fides cst solum naturalis cxpcricnl ia rcligiosa.

• ( I. OcKAM in IV Stltt., I III. q. VIII. vitlctur admittcre quod sufficit proli ltili» crcdibililtis ral inimli».

Postea, ibid., § 4, Capreolus, ad obicctionem Scoti respondens, addit : « Ex clusione nostra non sequitur quod assensus huius articuli, Detis cst trinus et dependet, ut fingit arguens, ex infinitis prioribus assensibus (ac si ad credendum lationem necessaria esset alia revelatio et sic in infinitum). . . ]'er lidem (eiiim) \ 1..

et directe assentio huic, Deus rcvelavit quod est trinits ct tinns. sicut visus priilHH fertur in lucem ; et secundario assentio huic, Deus est trintts et tmus, sicut vflH secundario fertur in colorem, unico tamen et eodem actu. — Et cum ulterius qufl ritur : quomodo assentio huic, Deus revelavil hoc, etc. — dicitur quod (ides assbflj i 111 propter seipsam, et non propter aliquam aliam propositionem, ex cuius asseflj causetur assensus istius, Deus revelavil Itoc. Hoc est enim primum credibile : Dens Veritas prima, revelavit quidquid continetur in Sacra Scriptura et in doctrina •clesiae. Nec assensus huius propositionis ef/ective pincipaliter causatur ex alio aSjflJ| su praecedente, sed ex Deo interius movente intellectum per habitum fidei ad hulifl assensum. Veramtamen ad hunc primum assensum fidei praerequitur pracscntatH huius complexi per locutionem interiorem, vel exteriorem, aut per lectioncm Sacr|ji Scripturae. aut praedicationem ». Ita Capreolus.

Ilci! clarius explicatur paulo antea, 5 2 m fine : « Persuasio vero vel praedicatfl exterior, requiritur ad determinationem credendorum. . . non antem ad causandum 11M scnsum. Cf. Il.am II. ae q. 6, a. r ad i.m». Ideo Capreolus concludit contra Scotunvl ci Ex quibus apparet quod fides infusa, nec quoad habitum, nec quoad actum su principalem, qui est assentire credibilibus, dependet eficctivc a fide acquisita. certitudo eius dependet a certitudine fidei acquisitae, sicut certitudo conclusionif certitudine principi « loc. cit. ed. Paban-Pegues, V, p. 318. Nihil clarius dici poflfl contra notionem fidei discursivae, cuius certitudo resolveretur in certitudinem nattfj ralem inferiorem.

Attamen Capreolus nullo modo reiicit vim probativam miraculorum. Caietanus (t 1534) H.am II. ae q. 1. a. 1, ostendit etiam contra Scotu Durandum, fidem infusam non cesolvi discursive in fidem acquisitam. Dicit n.J « cum ad fidem concurrant duo. scilicet assensus et propositio atque explicatio dendorum, fides ex parte assensus a solo Deo dependet ut agente, obiecto. fin regula. Ex parte autem propositionis credendorum potest dependere ab angeli hominibus mediantibus quibus Deus proponit haec. vcl iila csse credenda. , . Et pro rea. . . providit Spiritus Sanctus de infallibili, regula creata sensu scilicet et doct Ecclesiae... Unde, duabus concurrentibus ad fidem infallibilis reguiis, inter eas t" est differontia quod rcvelatio divina est formalis ratio obiecti fidci, auctoritas au* Ecclesiae cst ministra obiecti fidci. . . Revelatio active sumpta est ratio formalis, est ipsa actio et essentia Dei ».

Quomodo vero cognoscitur istud motivum formale fidei, sine circulo vitioso, oflj processu in infinitum ? Respondet Caietanus ibid., n. XI : « Ncc proceditur in inflnfl tum in revelationibus, nec fit resolutio in veritatem aut testimonium Ecclesiac, llfl in fidem acquisitam, sed fit resolutio' in divinam revelationem ut sic, ita quod in flj est status. Ad cuius evidentiam sciendum est quod credere Deum esse rcvclatOtHJ articulorum fidei contigit tripliciter : uno modo, ut pure i/u.nl creditur : alio mofl ut pure quo creditur ; tcrtio modo, ut quod et quo simul creditur. Et si fides rosplfi hoc quod dico, scilicet quod Deus revclavit artiOuloH fidei, ut quod creditur tan sicut credit resurrectionem carnis, upnrlcrel 1 ilgiinti- .iliquam aliam rationem f<jr lem in obiecto fidei qua creilereiniis M lllC MlQl procosnus in infinitum). . . Sifl hoc idem creditur tantum »' 7"" roUojlM Wodiinliu , ■•mnil quacslio Scoti (ri-nolvt, fidos infusi in fiilom a< quinil 11111I Vom innpn a i|iiml, sicut in liasi (•iideiilll

Quomodo cognoscitur Revelatio, ut fidei motivum ?

unitas est una et bonitas est bona, sic divina revelatio est qtio et qtiod creditur ; ita quod, sicut unitas est una seipsa et ibi est status, ita divina revelatio, qua cetera rcdtmtur, esl credita seipsa et non per aliam revelationent 1 . Unus enim et idem actus fidei credit Deum et Deo, ut inferius q. 2, a. 2, patet. , . Et sicut non est possibile aliam ulteriorem quaestionem in fide formare quare credimus Deo, ita non 1 st possibile aliam in fide resolutionem quaerere quare credis Deo revelant; Idem •nim sunt credere Deo et credere Deo revelanti.

« Nec te lateat venenum latens sub hoc quod dicimus credere Deo revelanli. Duo enim mportat ; primum commune etiam gcntilibus ; secundum proprium (idelibus. . . (Nam) leridentes fidem nostram dicunt se credere Deo, si aliquid dixerit, multo magis quam cuiumquc bono viro. Secundum autem, et proprium fideliura, est et utamur Deo ut reve- 'atore articulorum fidei, ita quod acltis /idei inhaereal Deo ut revelanti artictilos fidei. . .

Et ex hoc manifestum fit quod diximus, quod scilicet in hac adhaesione ad iirimam veritatem ut revelatricem stat resolutio ultima creditorum ; et non ad fidem Lcquisitam qua credo loanni Evangelistae aut Paulo Apostolo aut communitati Ec. elesiae... Facit crgo habitus fidei infusao hominem inhaerere Deo ut testificanti tamquam in ratione omnium credendorum : iuxta illud I loan. V. 10 : « Qui credit in Filium Dei, habet testimonium in se ».

■ F.t si haec advertisset Durandus in XXIV dist., III Sent., a. 1, non dixisset quod « prima ratio credendi alia, ct ad quod fit ultima resolutio credibilium, cst credere Ecclesiam regi a Spiritu Sancto»... Fides (enim) in nobis et Apostolis et prophetis est eiusdem rationis, ac pcr hoc in idem resolvitur (scilicet in revelationem et non in propositionem Ecclesiae) ... Amplius Fcclesiam regi a Spiritu Sancto ideo redimus quia est unum eorum quae Dcus dixit ». Et non cst circulus vitiosus, addit Caietanus, quia motivum formale fidei (revelatio divina) et conditio (propositio Eci lesiac) non sub eadem rationc movent ; causae ad invicem sunt causae in diverso genere. Secundum hanc doctrinam Caietani, fides non est discursiva, et veritas prima revelans non est externum factum praeteritum revelationis, miraculis confvrmatum, sed est revelatio activa « quae est ipsa actio et essentia Dei (11. X) « supra tempus, secundum illud I Ioan., V. 10 : « Qui credit in Filium Dei. habet testimonium Dei in se ».

Attamen Caietanus non negat vim probativam miraculi, nec possibilitatem coijnoscendi naturaliter et cum certitudine factum revelationis ex miraculis, sed haec : ertitudo rationalis est inlerior certitudine ndei et non potest esse eius fundamentum. Cf. in Il.am II. ae q. 1, a. ., n. 5 et 6!.

Ferrariensis (t 1528) non aliter loquitur, cf. in Conlra Gentes, 1. III, c. 40, § 3, et 1. I, c. 6.

' Cf. S. Tiiomam, de Veritate, q. 21, a. 4 ad 4.m : « In formis specialibus nor recilitur praedicatio concreti de abstracto, ut dicatur albedo est alba, vel caor cst calidus, lit patet per Dionysium (ile div. Nom., c. II). Sed in formis generalibus huiusmodi pracdicatio recipitur ; dicimus enim quod essentia est ens, et bonitas est bona, unitas csl nna, et sic de aliis. Cuius ratio est, quia illud quod cadit primo in apprehensione mtellectus est ens : unde oportet quod cuicumque apprehenso per intellectum intellectus attribuat hoc quod est ens... Et quia quaedam sunt quae communicant rationem entis mseparabiliter, ut unum, bonum, et huiusmodi, oportet quod hacc de quolibet ap- •rehenso praedicentur eadcm ratione qua ens ». Ita evidentia est evidens a seipsa.

Unde obiectio Scoti : oporteret procedere in infinitum in revelationibus, similis est obiectioni sophistarum contra possibilitatem supremi criterii certitudinis naturalis, dicebant enim : necessarium csset semper novum crilcrium ad iudic.andum de valoie (Uivslibet criteri. V. contra tvtdcntia csl cxndcns 11 sciftsa.

1 Quidam molinistae obiiciunl Caictaniim scripsisse in I.a ll.ae q. 109, a. 5, n. VI : .. rriMlcri-. spoi.nr. dMiRC" "'-»m, coiililori ipsiim Irsuni Christum. potest homo

B. Post Concilium Tridentinum: post damnaiionem prio rum protestantium.

Problema nostrum sub novo aspectu apparet tempore priorum protostantium ojl Ban. Damnantur enim pseudo-reformatores quia reiiciunt proximani lidei rcgulam id est infallibilem propositionem Ecclesiae, cui substituunt immediatum testimonhim Spiritus Sancti in quolibet fideli (Denzinger, n. 767), Praeterea minuunt necessitateifl et valorem motivorum credibilitatis, v. g. notarum verae Ecclesiae, supplet enim iifl spiratio privata. Ex hac parte priores protestantes. sicut postea Baius (Denz. lozafl et Quesnel (Denz. iaor), videntur exaggerare supernaturalitatcm fidei. Sed in pseiS do-supernaturalismum et fideismum incidunt, nam ex altera parte dcstruunt superJ naturalitatem gratiae habitualis et fidei : pro illis gratia iustificans cst solum denrjl minatio extrinseca, scilicct favor externus Dei (Trid. Denz. 821) et fides iustificajS nihil aliud est quam fiducia divinae misericordiae (Denz., 822). Item post.ea Baiufl dicet iustificaticnem non fieri per gratiam habitualem animae infusam, qua renovafl tur homo ac. divinae naturae consors efficitur (cf. Denz. 1042). — Ockam nominaj lista (I, d. 17, a. r dixerat : supernaturalis creata est solum denominatio nioraliifl

Conc. Trid., sess. VI, c. 7 (Denz. n. 8oo) definit : « per Spiritum Sanctum cariJ tas Dei ditiunditur in cordibus eorum, qui iustificantur, atque ipsis inhaeret, unde ilJ ipsa iustificatione cum remissione peccatorum hacc omnia simul infusa accipit horofl Per Christum, cui inseritur, fitlem spem et caritatcm » — c. 8 « per fidem idefl lustificari dicamur, qui? fides est humanae salutis initium, fundamentum el radifl omnis iustificationis ».

In liis textibus Concilii, Sfpeinaluralitas fidei in/usae cst eiusdem ordinis ac suf»M naturalitas graliae sanctificantis ; proptcrea, post Conc. Trid., thcologi catholici gentfl raliter affirmant iidem esse supernaturalem enlilative seu quoad substantiam 1 . Hoc fa-J tetur etiam scotista Lychetus tanquam de fide s.

per sua naturalia quantum ad substantiam operum adimplere, el non inquantanJJ lmplcntur ex spe et fide et caritate ».

Sed ex hoc modo loquendi Caietani, ut ex contcxtu patet, non sequitur actulflj naturalem fidei specificari ab eod.-m motivo formali ai actum supernaturalem, nanfl Caietanus hic explicat distinetionem datam a S. 'Ihoma intcr amorem naturaletiB Dei, et amorem supernaturalcm Dei, e1 iuxta S. Doctorem ih duo actus amoris difl stinguuntur specifice (I.a II. ae q. 109. a. ; ad 11. Unde in hoc loco Caietanufl accipit quoad substantiam » non specifice scd generice. — Insuper cf. (.aietanum \OU II. am Il.ae q. 17, a. 5, n. 1 1 mtra Scotum el Durandum ; defendit quod sine virtutfl inl" sa non habetui actus proportionatus obiecto supematnrali » nec fini supcrnaturalij

' SALMANTrcENSns, de Gralia, tr. XIV, disp. III, dub. III, § 1, n. 23: .< Praefl supponendum est habitum fidei theologicae esse /.,•; se infusum, et quoad speciem al pernaturalen fn hoi enim conveniunt iam omnes thcologi. Et merito : tum q"'fl ita videtur esse definitum in Concilio Tridentino, sess. '., cap. 7, canon. 11 et iafl et ideo non desunt graves Doctores qui doceant id essc certum sccundum fidem. Tunfl quia fides theologica est eiusdem ordinis cum gratia santificante, quam certum cafl esse entitative supernaturalem •..

Suarez, dc Gralia, 1. II, e. XI, n. 12 similitcr loquitur.

Gonet, O. P., de Gratia, disp. II. a. 3. An gratia habitualis sit forma entiuS tive supernaturalis, dicit : Scntentki Scoti (Prolog. q. 1 et IV dist. 10, q. 8) comfl muniter reicitur, tum quia non distinguit inter supcrnnturale intrinssce, sive qnotid enM titatem, et extrinsece, sivi quoad modum, contra commiin.Mn t heologorum, coiisensullfl admittentium entia supefnAturalia tnttiai .1 Mtitlltive ; imo et contia lideRlfl v-adem, etiam astrueatom ».

1 l.YCHErus in Scot. III, Snil.. &p 15, q *, 11, 7« (ed. Vives, vol. 15. p. ioofl

Quomodo cognoscitur Revelatio, ut fidei motivnm ?

Quid faciunt nunc Thomistae ? Defendunt simul signa infallibilitatis Ecclesiac et rationabilitatem obsequii fidci ex una parte, et ex altera parte essentialem supernaturalitatem fidei, Ita v. g. Cano contra protestantcs. E contra Molina et de I.ugo defendunt fidem discursivam, ac eius rationabilitatem, sed eius supernaturalitatem entitativani tuentur solum ex parte principii activi. non ex parte obiecti formalis.

Melghior Cano (t 1560), de Locis theologicis, 1. II, c. 8, confutat simul protestantes qui substituunt propositioni infallibili Ecclesiae ct motivis credibilitatis testimonium privatum Spiritus Sancti, et Scotum, Durandum, Gabrielem, qui resolutioni fidei in tcstimonium commune Spiritus Sancti substituunt resolutionem in fidem acquisitam de veracitate Ecclesiae.

Dicit Cano, loco cit., § Quarto prius. . . ; » Primum ergo id statuto, iuxta communem Iegcm, aliqua exteriora et humana incitamenta necessaria esse, qnibus ad Evangelii fidem inducamur. « Quomodo enim credent ei, quem non audicrunt ? Quomodo autem audient sine praedicante ?. . . ». Unde dicitur : « Praedicaverunt ubique, Domino cooperante, et sermonem confirmantc sequcntibus signis » (MarC. ult.). . . Sic Ecclesia siguis divinis confirmata proponit revelata (Contra protestantes et hoc probat per Scripturam).

« Deinde id quoque statuendum est, auctoritatem humanam et incitamenta oniuia praedicta. . . non esse sufficieutes causas ad credendum ; sed praeterea opus esse interiori causa efficiente : id est, Dei speciali auxilio moventis ad credcndum » ( probat per Scripturam, contra pelagianos).

» Tertium sublicendum cst, rationem formalem nostrae fidei non esso Ecclesiae auctoritatem, hoc est fidei ultimam resolutionem non fieri in Ecclesiae testimoniiim. . . Eorum hic errorem dissimulare non possum qui asserunt (et in nota citat Sr.otum, Durandum. Gabrielem) fidem nostram eo, tanquam in ultimam credendi causam, reducendam esse, ut credamus Ecclesiam esse veracem cui prius (inquiunt) assentimur per fidem acquisitam quam per fidem infusam. Quod ;* vcrum essct prima ratio lormalis infusas fidei, non esset veritas increata, sed creala. Qnaic fides nostra non inniteretur tanquam suo fundamento divinae veritati, sed Iiiiiii.iii;ic Dein.le, cum assensu conclusionis non sit certior principiorum assensu (I Post. Anul.), si fides infusa fide acquisita niteretur, tunc Deum esse Trinum, cum assenlimiir pei fidem infusam, non esset nobis, aut firmius, aut certius, quam Ecclesiam esse veracem, cui iuxta horum sensum assentimur per fidem acquisitam, et per humanaruni causarum incitamenta. . . Si assensus catholicae fidei ex acquisila fide penderet, firmus omnio esse non posset. . .

« His vero tribus certis stabilibusque sententiis illa etiam coniuncta est, ultimam lidei noslrae resolutioncm fieri in causam interiorem efficentem, hoc est in Deum moventem ad credendum. Verbi gratia huic articulo, Deus cst Trinus, et huic, Ecclesia non potest errare, et caeteris universis doctrinae Christinae principiis, assentio per fidem infusam, non quod Ioannes dixerit, aut quivis alius homo, sed quod Deus revelaverit. Huic autem, Deus revelavit, immediate credo, a Deo molus per instinctum spscialem. Itaque ex parte obiecti ratio formalis movens est divina veritas revelans; sed, illa tamen non sufficit ad movcndum, nisi adsit causa^nterior, hoc est Deus etiam movens per gratuitum, specialemque concursum (S. Thomas II, a II. ae q. 2, a. 9 ad 3. S. Aug. Confess. 1. XI, c. 3. . .

dicit : « Usque ad concilium Tridentinum, a tempore concili Viennensis erat tantum probabilius quod darcntur Itabitus per se iufiisi, et per concilium Tridentinum id maiorera certitiulin-m ..l.l inint , et inihi verisimilius est quod sit de fide, quod dentur aliqua auxili.i pn w inlir.ii illi.s a.tiiN".

« Unde proponere credenda, suadere, miracula facere, determinant quidem iu ctum ut credat, quasi condiliones, sine quibus vix unquam intellectus determin At ratio Iormalis assentiendi lumen fidei est, quod Deus infundit credenti ». Statim' antea dixerat : « In assensum siquidem principiorum geometriae vel arithmeticae; multa veniunt, quasi praeambula et antecedentia, ut cognitio sensitiva, explicatio, suasio praeceptoris. . . qui explicat principia per exempla sensibus mauifesta. Affl ratio assentiendi formalis non est quicquam illorum, sed. . . est lumen naturaie inteln lectus inexistens, quo videlicet evidens ille assensus efficitur, ut et lumen hoc exterius ratio formalis est, quae colores efficit evidentes ».

Ideoque. Cano, concedit protestantibus Ecclesiae auctoritateni non esse motivu formale nostrae fidei. sed defendit eam esse conditionem sine qua non infallibili proponerentur nobis mysteria revelata.

Sic solvitur obiectio protestantium, quam Scotus et Durandus difficilius solvissent. scil. : fides nostra innititur formaliter, non in testimonio hominum vel Ecclesiae, sed inii testimonio ipsius Dei moventis per gratiam, secundum illud loannis : « Qui crcdit ifil filium Dei, habet testimonium Dei in se ». Unde immerito dicunt protestantes fidesw ut a catholicis concipitur non est unio intima animae nostrae cum Deo revelante, sed potius exterior obedientia auctoritati humanae Ecclesiae, quae semper media est inter animam et Deum. Haec obiectio confundit motivum formale et contlitionem fidci, ac sr confunderetur evidentia intellectualis principiorum rationis cum sensatione praerequisita.

Molina (f 1600) examinat nostrum problema ex professo, in Concordia I.ibcri ar-'. bitrii cum sratia, q. 14, a. 13, a. disp. 38'. Et respondct : supernaturalitas actus fidetJ theologicae non provenit ab obiecto formali inattingibili pro fide acquisita. sed provenit solum ex principio efficiente, scilicet ex Deo movente supornaturaliter 2. ItemT dicit pro habitn fidei, est essentialiter supernaturalis prout per se infunditur a DeoiL sed obiectum eius formale non excedit fidem acquisitam (cf. Molinam, loc. cit., adf' 3.am Obiectionem). .1 Quae doctrina, ut fatetur P. W. Ledochowski, Praepositus ge-J neralis Societatis Iesu, cx illis est, quas in Molinae Concordia haud pauci damnan-J das dicebant » Illud idem agnoscit P. Schneemann *,

Ripalda, qui eamdcm sententiam sequitur, eam sic exnonit : «actus intrinsec suparnaturales admitti recte possunt, quamvis obiecto formali non differant ab aCtSI bus entitate naturalibus » cf. Ripalda, de Ente supernatnrali , 1. III, d. 44, 11. 2; disp. 45, n. 37; et dc Fide, disp. III, sec. VI, n. 71 : « assensus naturalis fallibilis, et supernaturalis infallibilis moveri possunt ex eodem obiecto lormali, cum discrimine ex modo tendendi ».

Haec doctrina Molinae defenditur etiam a de Coninck S. I. ct pcrficitur ut di. cemus a de Lugo.

Haec conclusio Molinae statim apparet contraria principio Aristotelis et S. Thomae : habitus et actus specificantur ab obiecro formali ad quod essentialiter ordinan-

8 P- W. Ledochowski, De Doctrina S. Thomae magis magisque in Societale /o-, venda, 191 7, p. 41. — P. W. Ledochowski sic loquens de hac sententia Molinae « de idcntitalc obiccli /ormalis in actibus naturalibus et supcrnaturalibus » non tenet eami esse conformcm doctrinae S. Thomao, sed e contm existimat 1 hcsim Angelici de hac re (sicut aliam de distinctione reali inter essitnti.-im cn-atani et esse) annumorandam esse propositionibus, «a quibus, inquit. lic-ct noliis propter vere graves rationes recedere » ibid., p. 39.

4 P. Scheemann, Conirov, dc divinnc i;inti<i, Hbwiqut arbitri eoncordia, p, -265. in nota.

Quomodo cognoscitur Revelatio, ut fidei motivnm ?

tur. Et hoc non mirum est, quia haec sententia procedit a duobns principiis molinisticis essentialiter oppositis principiis S. Thomae.

Etenim, a) iuvta Molina fConcordia ii q. 14, a. 1 3, disp. 26, fine), Deus et creatura se habent ut causas tiartiales coordinatas sicut duo trahentes navim. Tn ordine naturali Deus, suo concursu simultaneo, causat esie nostri actus, et cauea secnnda ex semetipsa se reducit dc potentia ad actum sine praevia motione Dei. Item in ordine supernaturali, gratia actualis est solum causa partialis affcrens modalitatem siipernaturalem actus lidei, sed intellectus noster suis viribus naturalibus aficrt vita-' litatem huiusce actus. Propterea Molina. Concord. (]. 14 a. 13, disp. finc, admitit quod de potentia Dei absoluta intellectus noster potest sine lumine supernaturali Adei elicere actum fidei theologiae, imo sine lumine gloriae potest vidcre Deum ; sulficeret specialis assistentia Dei per concursum simultaneum.

E contra pro Thomistis in ordine naturali praemotio divina et causac sccund.ie sunt duae causae totafcs, quarum secunda subordinatur priori et ah ca praemovctiir. Item quoad motionem supernaturalem. Et quoad habitus supernaturales, sive agatur. dc lumine fidei sive de lumine gloriae omnes Thomistae dicunt ; intellectus et habilus supernaturalis concurrunt ut duae causae totales sub diversa ratione : habitus supernaturalis, ut totalis ratio formalis proxima qua intellectus elevatur ot proportionatur actui supernaturali : intellectus, ut totale principium eliciens actum, sicnt voluntas et habitus charitatis respectu amoris8.

b) Rx notionc molinistica concursus divini sequitur aliud principium, ex quo procedit conclusio Molinne, est ut notat Billuart 3, relativum ad pracparationem ad CT.iti.im. scilicet « facienti viribus naturac quod in se est Deus non denegat gratiam ». luxta Molinam enim : qui facit viribus naturae quod in se est, se disponit ad gratiam et eam infallibiliter consequitur non quidem merito illarum actionum naturalinm (hacc esset haeresis pelagiana), sed ex pacto intcr Deum et Christum redemiHorem inito.

Haec sententia, ut ait Billuart et alii Hiomistae4 nobis videtur non satis recedere ab errore Semi-Pelagianorum : non enim hi dicebant assensum naturalem proprie mereri dona gratiae, sed esse tantum occasionem quam Deus arriperet nt conferret cratiam ».

Unde scntentia Molinae in se et in suis priucipiis radicaliter opponitur scntentia thomisticae Item dicendum est de theologis qui in Societate lesu sequuti sunt Mblinam, ut Coninck, Ripalda 5, Granadas, etc.

Bannez (t 1604) eamdem sententiam defendit ac Caie.tanus quoad ultimam re- -olutionem fidei. Cf. in I.am ILae q. 1. a. 1, dub. IV, p. 14. » t» conclusio : Se- ■ undum legem ordinariam, necessaria sunt aliqua exteriora motiva, quibus homines nducantur suaviter ad recipiendam de novo fidem infusam, vel etiam ad distincte redendum, quae credenda sunt. — 2» concl. : Assensus fidei nostrae non potest re- -olvi ad fidem acquisitam, qua credimus Ecclcsiam esse veracem, tanqum in regulam, vel rationem iormalem credendi. Haec conclusio ait Bannez, tam certa est, ut • ippositum videatur nobis non solum temerarium. sed etiam erroneum in fide. — {' concl. : Testimonium Ecclesiae quatenus a Spiritu Sancto regitur et quatenus est

8 Cf. Ioannem a S. Tfioma in I.tam q. 12. de necessitate luminis gloriae. Ibidem

HlLLUART.

3 Mii.lijart, dc Gratin, diss. III, a. II, ^ II.

4 I bidein . • n Kipai.da, dc V.ntt supcrnnliirali, dllj). fj, n. j.

unus ex articulis fidei credore sanctam. Ecclesiam et catholicam, est illud, in quod tandem resolvitur fides nostra quantum ad distinctionem et explicationem creden-, dorum. — ^ concl. : « Ecclesiam esse regulara iu'allibilem proponendi et explicandi veritates fidei non potest reduci ad auctoritatem ipsius Ecclesiae. Iloc enim esset idem per idem confirmare : sed necesse est reducere hunc assensum ad testimonium Spiritu Sancti inclinantis per lumen fidei ad hoc credibile : Ecclesia non potest erra» re. . . Unde ad Stiritmn Sanctum revelantem est ultima resolulio ftdei et actus credendii. — Insuper Bannez tractando de obiecto S. Theologiae in I.ae q. i, a. 7, clare dicit : solo lumine naturali cognoscitur Deus ut auctor naturae. non ut auctor gratiae.

Suarez (t 1617) sequitur S. Thomam, Capreolum, et Caietanum, contra Nominales, Scotum et Molinam, et cefutat theoriam fidei discursivae. Asserit enim reve? lationem divinam esse id quo et quod supernaturaliter creditur', ac motiviim formal" fidei infusae essentialitcr distingui a motivo formali fidei acquisitae s. Imo addit quoa necessitatem gratiae internae fidei ; dicere hanc gratiam » solnm requiri ut assens in generc cnlis sit perfectior, licet cx t» obiecti non esset necessaria, multum acce ad id quod Pel.igius dicebat, gratiam requiri tantum ad facilius. Item videtur fuga lum inventa ad eludanda testimonia Conciliorum et Patrum » 3.

Et infra : « Respondent aliqui, actus illos (fidci acquisitae et fidei infusac) per suas entitates formaliter et essentialiter distingui, neque oportere aliud formale distinctivum quaerere ex parte obiecti. Sed hoc nihil aliud est, quam eveitere prin-^ cipium illud de distinctione actuum ex obiectis, et totam philosophiam quac docet,, mstus et omnia, quae habitudinem ad aliud essentialiter inciudunt, sive praedicamsntalem, sive transcendentalem, habere spnciem et consequenter distinctionem a terminis vel obiectis, quae respiciunt » *. Postea Wirceburgcnses 5 et multi alii theo-i logii sequuntur Suarezium.

Ilaec thesis de supernaturalitate essentiali obiecti lormalis fidei non est inventa a Suarezio, ut plures dicunt hodie, est thesis thomistica, ut Suarez ipse dicit. Se^J ille non explicat quomodo, in suo eclectismo, concilianda est haec. thesis cum con-4 cursu simultaneo et potentia obedientiali activa quae cum Molinismo conveniunt.- Amplius Suarcz videtur dicere quod necessarii sunt tres actus fidei : primo crede^ retur Veracitas Dei, secundo Revelatio, ^ertio Trinitas ; sed est impossibile crede fide divina Veracitatem Dei antequam crcdatur Revelatio. Uevera, ut dixerat preolus, uno et eodem actum Revclatio concreditur mysleriis. Cf. S. Thom. II. a Il.a q. 2, a. 2, ad i.m.

Thomas de Lemos, O. P., in discussionibus celebris congregatioiiis de Auxilii die 7 Maii et 28 Maii 1604 coram Clomente VIII, ut relert Serry1, impugnat sen^

1 De Fide, pars I, disp. III, sect. VI, scct. VIII, sect. XII, n. 7-14 — disp. VW sect. IV.

5 Wirceburoenses, De Virtutibus theologiris, disp. II, c. III, a. 3. * Iuxta Thomistas, ut dicit Billuart, De Deo, diss. IV, a. V, § III, « hacc potentia obedientialis activa implicat contradictionem, lorct enim naturalis et supernaturalis simul : naturalis, quia omnibus agcnlibiis natnralibus csset congenita, et eorum naturam sequens ut proprietas ; supernnturalis, quia immediate ordinaretut ad effectus supernaturales. Haec potcntia deslriicrrt totnm ordinem gratiae, hac cnint posita, superflua foret gratia, cum oiihns Bfhctui lupOTnaturalcH tribuuntnr giatiat aliisque habitibus supernaturalibus, fiorl pOMint |mm istam potcntiam obedicntialein activam ». Item Ioannes a S, Thoma iii l.UB uH*p 1 |. -i ■;. n, 11. • 1 SHRRV, fJistoria Con<;ri'<iti,nutiii .•hutlit, I III 1 r, et .«<>.

Quomodo cognoscitur Revelatio, ut fidei motivum ?

tentiam Molinae : • quo systemate fidem perinde ac philosophiameverterat fidem quidem quia sic naturae viribus timetur ac diligitur Deus, ut rinis est supernaturalis ; philosophiam vero, quia eo pacto, obiectum formale habitus superioris, inferioribus viribus attingitur » (cf. Serry, loc. cit., p. 406). Et die 29 Maii 1604, congregatio quinquagesima quarta resolvit dubium propositum secundum interpretationem Thomistarum a I.emos expositam (cf. Scrry, p. 410).

Lemos in Panoplia gratiae •> 1. IV in principio, ostendit « actus virtutum infusarum esse quoad substantiam supernaturalem, ut actus illi attingere possint obiecta supernaturalia, et ut sint eiusdem ordinis cum illis» (loc. cit., n. 24, 25). Et ibidem contra Molinam dicit : >• qnam impossibilis sit ista positio (Molinae), ex eo constat primo, quod, in uno et eodem actu voluntatis, totam actus subslantiam ct speciem. ut procedit a voluntate, r.aturalem esse dicunt ; ut autem a Deo immediaie per gratiam influente in illam actionem, asserunt >|iiasi sitperresliri siu drnll.nri illti <upcrnaturalitate, et sic compositionem per accidens in illo actn Miluntatis > >n 11 tuunt, multo maiorem quam ex pariete et albedine unurO per accidens liat, QuM pir accidens compositio simplici dr.tlli tidei et charitatis rcpiigiiat1 . . . Amplius grutia non esset simpliciter necessaria sed solum ad laciiilius (credendum), itl olim Pelaeitts contendebat ».

Ruerct tota philosophia, nam si naturalis ratio posset attingerc obiectum formaliter supernaturale, ita sensus posset attingere obictum intelligibile, et sic destruerentur omnes probationes supernaturalitatis animac.

In line Lemos approbat interpretationem verborum Conciliorum, « prout oportet ad salutem » a Suarezio et Bellarmino propositam.

Alvarkz, O. P., in « De Auxiliis divinae gratiae » 1610, eamdem sentcntiam ac Lemos defendit, ac optime tractat de vitalitate snpernaturali fidci; cf. in indice huiusce operis, ad verba » supernaturale » et « fides ». Propterea concludit Alvarez, disp. 63, n. 7 x intellectus melior, cum aequali kabitu ftdei, non melius penetrut tnysleria fidci » ct disp. 56, n. 18 fidei mysteria cognoscuntur per species naturales, ut elevantur per auxilium "raliae ; nam sicut ad gratiam supponitur materialiter ipsa natura, tanqunm subiectum suscipievum, quod pcr gratiam perficitur et elevatur, ita proixirlionaliter supponuntur, quasi materialitcr species intelligibiles in natura, sed pcr auxilium gratiae elevantur, ut deserviant fidei ».

Rkginaldus, O. P., « De Mente Concilii Trid. circa gratiam efficacem » 167.1, ■eodem moclo loquitur ; cf. P. II. c. 28, et P. I, c. rq contra Molina, qui sinistre interpretatur verba Conc. Arausic. » ut oy|)rtet ad salutem ».

Ioannes a S. Thoma (t 1664) defendit in genere motivum formale virtutum infusarum attingi non posse sine gratia supernaturali (cf. cursitm Tlieol. Gratia.^t. V, disp. 20, a. r, n. 7. — Soiv. arg. n. 4 « sola dicitur supernaturalis quoad substantiam id est quoad speciem, quae desumitur ex obiecto formali ». — N. 7 » ipsa etiam vitalitas es." supernaturalis in istis actibus (virtutum infusarum), quia procedunt a potentia vitali ut elevata ». — N. 9 « obiicitur : aetus fidei non solum procedit ab intellectu ut a principio radicali ; sed etiam a speciebus naturalis ordinis, non enim infunduntur nobis species supernaturales pro actu fidei ; ergo etiam ex parte principii proximi ille actus erit naturalis. — Respondetur, quod propter hoc est magis manifesta supcrnaturalitas actuum in Visione beata, quae tam ex parte

' Quidam alii theologi inipugnantes hanc thcoriam Molinae dixerunt gallice : t c'est du surnaturel plaqin', comme on dit plaqui d'or pour designcr uu objet en cuivre ou en metal blanc recouvort d' unc feuille lamiiu-c t' or ».

luminis, quam speciei procedit ex principiis supernatnralibus, sed tamen adhuc fide tota substantia illius aclus supcrnatiiralis cst. quia lieet species ipsae sint natw lis ordinis sccundum sc, coordinantur tamen et combinantur ad formandum iudiciuro seu propositiones fidei, et ista coordinatio fit per lumen snpernaturale fidei, e.t sio repraesentatio illa est complexa, ct per modum veritatis traditae supernatnralis est; unde lumen Prophetiae et fidei non solum elevat potentiam ad elicicndum actum assensus, se.d etiam ordinat specics ad repraesentandum complcxc veritates revelatas. Et ideo dicit S. Thomas II. ae II. a q. 173, a. 2 ad 3 « ut species vel formae sint ordinatae ad repraesentandas intelligibiles veritates, quae hominis intellectum excedunt, necessarium est auxilium supernaturalis luminis », et II. a II. ae q. 1. a. 2, ad 2.m - actus credentis non terminatur ad enuntiabile, scd'ad rem (id est ad mysterinm supernaturale) ; non enim formamus enuntiabilia, nisi ut per ea de rebus cognitionem habeamus, sicut in scientia, ita et in fide ». — Cf. Ioan a S. Th., loc. cit. Solutionem arg. Molinae.

Item Ioann. a S. Th., de Fidr, q. 1, disp. I, a. II, n. 1 : 0 Unde constat nobis Deum esse loquutum infallibiliter ? Haec est tota difficultas, nam si constat quia Ecclesia dicit. restat inquirere, uude constat Ecclesiam non possc falli ? Et hoc reducimus iterum ad hoc quod Deus dixit Ecclesiam falli non posse, quod est circulum committere. Quod si id reducimus ad motiva credibilitatis, vel ad miractila et si?«a. quibus movemur ad credendum, ergo etiam reducimus totam infallibilitatem' credendi ad aliquid creatum, qualia sunt miracnla et alia signa et motiva credibilitatis. quae discursu numano deducuntur >>.

Respondet n. .-| : 'i Testimonium divinum cst ratio formalis credendi res testificatas et ipsummet testimoiiium ; et Ecclesia cst instrumentum proponendi infallibiliter assistentia Spiritus Sancti res credibilis et seipsam, quia propler suam universalit istae causae reHectunl s».pra se, nec est quaercnda alia ratio cur credamus Ecclesi sic infallibiliter proponenti, nisi quia ipsa dicit, et testimonio divino, quia Deu^ dicit i> Statim antea dixerat : ■ Utraque ista causa est a Deo, et utraque habet in-^ fallibilitatem in diverso genere, Ecclesia ut proponens, et applicans tanquam in strumentum et organum Dei loquentis, testimonium autem divinum tanquam rati formalis et auctoritas prima proponens ; sicut Rex condens legem, et dat autorita tem legi ut valida sit, et ministris ut illis credatur tanquam proponentibus legiti mam legem, et processus ab uno ad aliud non cst circulus, quia est in diverso genere rausae a proponente ad 'evelationen. et a revelantc ad proportioncm : causae enim ad in-, vicem sunt causae sine circuli vitio, ut latius dcjcuimus in I Post. Anal. et II Physic. ex Aristotele, ostendendo quomodo causae att inviccin sitnt causae s, et quia sunt causae universales et supremae iu suo -.jer.ere unaquemie est ratio formalis manifc standi se et obiectum, et per seipsam constat de seipsa in Hnea credendi ».

Item art. {. n. 7 : « Sicut lux non solum est ratio videndi colores, sed etiam res visa, ita et ipsum testimoniitm Oei ut a veritate prima est res credita in se et simxl ratio crcdcndi alia . . . ; fides divina non potest sumere firmitatem ex aliqua cognitione luminis naturalis, cum ccrtitudo eius sit generis longe superioris scilicet supernaturalis ■>.

« Unde licet Ivmine naturali cognoscatur Dcum essc veracem et ipsa experientia vi-

1 Tinis in intentione movet agentcm, agens autcm producit aui consequitur linem in executiore. Materia sustentat lormam et continetnr a iorma. Item voluntas niovet intellectum quoad excrcitium et movctur ab intelleclu quoad specilicationem. Item causa principalis movet inslriimentiiiii, rt inatrumentnm disponil acl eflcctum cau-i sae principalis, et sic Ecclesiac, nsl iiixtriinicnliim Dci revelanlis,

Quomodo cognoscitur Revelatio, ut fidei motivum ? 461 deamus Ecclesiam aliqua nobis prop"nere de fide, tamcn fides non accipit aliquam nrmilatcm vcl rredibilitatem ex illis, ut cognitis luminc uaturali, vel experimentali, sed ex solo iatimonio divino. licet ea quae lumine naturali counoscuntur possint ad fidem praesupponi tanquam aliqua dispositio remota, seu tollens impedimentum ».

Ibidem n. 7, loannes a S. Thomas notat, contra Suaiez, non distinctis actibus creditur Deus dixit, et Dcus verax est, et Deus Trinus, sed unico actu haec concreduntnr. C1. Ioan. a S, Th. in I.am, q. I", disp. I, a. 1, n. 24, 25.

Cakdinai.is Ioannes de Lugo S. I. (t 1660) dicit se medium locum tenere inter opiniones contrarias. Ex una enim parte docet : » loquendo de possibilitate non repugnat actus virtutis naturalis et infusae non distingui ex parte obiecti materialis aut tormalisi'1, quoad hoc loquitur sicut Molina. Ex altera parte autem admittit actus supernaturales ab actibus naturalibus semper de jacto distinctos esse quod obicctum formale, quia de facto Deus semper concurrit gratia snpernaturali actibus salutaribus. Dicit enim C. de Lugo : « Respondeo : licet obiectum motivum fidei possit quantum est ex se terminare actum naturalem, dc jaclo intellectum non eliccrc regularitcr nisi assensum supernaturalem. Ratio autem est, uuia Deas de jacto volait fidem esse principium meriti supernaturalis. ut videbimus infra, ideo proposito su!ficienter motivo fidei Deus non concurrit ad actum natnralem, sed loco illius ad supernaturalcm, qui est proportionatus ad meritum vitae acternae » 2.

Unde iuxta de Lugo, auctoritas Dei est per se nota ex apprehensione terminorum, et factum revelalionis cognoscitur saltem obscure ex miraculis, quae sunt quodammodo vox Dei 3. Et haec duplex cognitio quae de se potest esse mere naturalis, fit eomper in fidelibus supernatnralibus de. /acto, propter auxilium Dei supernaturale. Sic propositio Ecclesiae, confirmata per miracula, pertinct iuxta C. de Lugo, ad motivum formale fidei, et quoad hoc redit ad doctrinam Durandi. Saeculo xix C. Franzelia*. sequitur I.ugonem contra Suarezium.

Sed remanet magna difficultas : quomodo aliquis actus possit esse essentialiter supernaturalis solum de jacto ? Essentiae abstrahunt a facto contingenti, secundum sanam philosophiam. In hoc apparet continventismns doctrinae Lugonis, sicut doctrinae Molihae et Scoti. Si ita esset, scnsus posset de se attingere obiectum intellectus, quamvis de facto illud non attingeret, et sic rueret necessitas probationis spiritualitatis nostrae animae, et oporteret dicere id quod revera dixit Scotus : immortalitas animae sola fide certa est, nam probari non potest animam esse » naturaliter ct sine miraculo » incorruptibilem (Scot., IV, d. 43, q. 2, n. 23).

Salmanticenses, O. C. (1631-1679) denique examinant omncs theorias de supernaturalitate actuum salutarium, virtutum infusarum, et specialiter actus fide ; hasque diversas theorias iudicant secundum certissima principia S. Thomae ; praesertim confutant Scotum. Nominales, Molinam et Lugonem. Cf. Salm. de Gratia, disp. III, dub. II et III ; et de Fide, disp. I, dub. IV et V.

1» conclusio eorum est : « non posse hominem per proprias vires elicere assensum fidei theologicae secundum spcciem aut substantiam acceptum ».

2" conclusio: « non esse possibilem actum entitative naturalem et specie distinctum ab assensu fidei theologicae, qui attingat istius obiectum sub eodem motivo » 5,

1 De Fide, disp. IX, sect. 1, n. 3 — et disp. I, sec. 1, n. 77, sect. 7, n. 116." ! C. de Lvoo, de Fide, disp. IX, sect. I, n. 20. Cf. Vacant, F.ludes sur le Concile 4u Vatican, II, p. 75.

3 De Fide, disp. 1. sect. I. n. 77, 100, 104 — disp. I, sect. VII, n. 116, 123, 129. * Franzki.in. de divina Traditiont, p. 602, 0*6.

» Salmanticensks. dr (iiatia, t. XtV. disp, ttl, dub. III, n. 28, 37. 4". 45. 1 8. 49. 52, 58. 60, (»1.

'SC°tUm' N°mina,eS- M°Hnam' Lu«onem' Co»««*. GraAados. DicastiHo, RJ.

et Jw" GOnClUS,i0 " ^ aUCtoritate Doctor.m. praesertim S. Thomac ;

fl "°c Pr,nc,pah argumento : . homo nequit per vires naturales e.icere assensun, 22 :;CUtH°POrtet ad Sa,utem <Conc- « Trid.). Sed assensus fidei LZog.cae secundum suam speciem ac substantiam acceptus aliis circumscriptis est talis r 2tum0rtet ^ Sa',Utem- DeqUit h°m° Per — *- naLalefe.

praed.ctum assensum quoad substantiam et speciem , (de Gratia. disp. III, dub. M

2* conclusio probatur etiam ,. ex auctoritate S. Thorhae, . ubi agit de speci-

SCTer emm d°Cet e°rUm «— *>rma,em desumi a b o b^e . t s formahbus seu mot.v.s, v. g. I.a, q. 77. a. 3 ; l.a Lae, q. IOO, a ~ lCm~H2\ haCratione f-ndamentah (ibid. n. 48 fine) : » actus hahentes dem obicctum materia.e et forma.e. sive qmd et quo, sunt einsdem speciei. £^3 sensus fide, .nfusae et assensus fidei naturahs nequeunt esse eiusdem speciei ergo non possunt habere Idem oWectum mater.ale ^ forma]e_ s.ve P go motZ" Um S "eqUit atti"8ere idem °DieCtUm ~S -P—turahl sub eodem

Quid igitur dicendum est de doctrina Lugonis : . de potentia absoluta actus natural,s?p„test att.ngere motivum forma.e fidei infusae. sed de facto hoc nunqua^ j

Respondendum est cum Sa.manticensibus (.oc. cit., n. 6o) : ., specificatio praescind, t a quacumque rerum abso.uta, vel ordinaria dispositionc, et so.um attenditur < tTvam PnaedlCat%<1,,,drd,tat'Va sec-oum se considerate. prout dispositionem execlj t vam antevertunt... Et ide0 firmiter tenendum cst actus in quocumque statu IZ c,fica„ et distingui per obiecta formaha. et consequenter non^posse pC u> am £ tent.am actus spece d.versos attingere idem obiectum formale »

ficit »ll,mdiv^er Sa,mantiCenSeS *°Sae™nt obiectionem Mo.inae et Lugonis . suf- Int Tdl " Pr;nC'P,0rUm aCtiV°rUm ' Ut aCtUS sP-ie, hcet attinr ut conlT 7 ° ■ ReSp0ndCDt «-gandoantecedens, quod si verum fo-

II dist n T erSar" in ^ PhilosoPhi" °on nutaret circa speciem ac d.st.nct.onem potent.arum et habituum. compe..ercm„rque nova fundamenta fi r;,^? T- ,erUnt D' Th°m- 6t aUi SCh°,ae PrinciPes- Q"°d hcet ac lc admitterent ,un,„res. ne ullum principem haberemus ex antiquis ; ccderet proecto ,n summam verae sapientiae iacturam ; quocirca opus est ihorum in hac parte 'mpetus totis vinbus retardare » (loc. cit., n. 6o).

f„rm?r1^U"tv,igitUr Sa,manticenses sicut oranes Praecedtes Thomistae : motivum formale f,de,,,d es veritas prima revelans. non potest naturaliter cognosci. sed est simul quo el quod supernaturaliter creditur'.

Obiiciunt adversarii: motivum formale fidei nihil aliud est quam auctoritas Dei actuahter reve.ant.s. Atqui auctoritas Dei id est infa.hbihtas eius ac veracitas sum ma solo lum.ne rat.onis evidens est. et factum reve.ationis manifestatur per certiss,ma s.gna, id est miracula naturaliter cognoscibiha. Ergo motivum formale fidei sola rat,one cognosc, potest. Imo si solum crederetur, esset circulus vitiosus i„ fide quia deesset evidentia credibilitatis. ] ' Respondent Salmanticenses (de Gratia, loc cit. disp. III, dub. III, n. 40: « Pro-

Quomodo cognoscitur Revelatio, ut fidei motivum ?

prium motivum fidei theologicae essc testimonium Dei ut auctoris et finis supernaturalis, et quatcnus fundat supernaturalem certitudinem. Homo autem per vires nalurae, licct possit innili testimonio Dei aitctoris et finis natnralis, quatenus fnndat natura.em certitudinem ; nequit tamen per illas praecise vires credere innitendo praedicto testimonio prout est testimoniwn Dei auctoris et finis suptrnalttralis, et supernaturalem certitudinem fundat . . . Itaque testimonium Dei bifariam considerari valet : uno modo quatenus est a Deo ut supernaturali principio dirigente hominem ad supernaturalem finem, quo pacto fundat infallibilitatem ordinis supernaturalis. Altero modo quatenns est a Deo ut naturali principio dirigente creaturam in finem naturalem ; qua ratione fundat infallibilitatem ordinis naturalis » '.

Addunt n. 42 : 1 Praedictam distinctionem edocemur admittere et exphcare ex his, quae Theologi in simili diffultate communiter docent. Nam summa bonitas Dei in seipso non minorem indivisibilitetem habet. ac summa et infalhbilis certitudo divini testimonii, nec minus ac ista convenit Deo in se et ad se : et tamen duplex amor Dei super omnia communiter adniittitur . . . alter supernaturalis, alter vero naturalis. Illa quippe indivisibilis Dei bonitas... quatenus fundat communicationem in bonis naturalibus cum creaturis, sic est motivum specificans amorem Dei naturalem... <|u:itenus fundat communicationem cum creatura rationali in supernaturalibus bonis, sic est motivum specificans amorem supernaturalem charitatis... (I.a II. ae, q. 109, a. 3 ad l.m). Idem fere contingit in religione... duplex religio communiter et necessario distinguitur : altera naturalis, qnalem haberct homo, si concedetur in putis naturalibus et multo magis si existeret in statu integritiitis niituralis. altera infusa. quam habent existentes in gratia ».

Imo, ut supra dictum est, Baius domnatus est propter negationem huiusce distinctionis ; cf. in Denzinger, 1034: 234 propos. damnata : , Distinctio illa duphcis amori naturalis scilicet, quo Deus amatur ul auctor naturac, et gratuiti. quo Deus amatur ut beatificator, vana est et commentitia et ad illudendum sacris litteris et plurimis veterum testimoniis excogitata a.

Haec distinctio classica est apud S. Thomam et Thomistas, quod non satis animadvertit Suarez in hac quaestione. Omnes etiam theologi admittunt quod providenlia dupliciter considerari potest, scil. Providentia Dei, auctoris naturac, sola rationc probatur ex ordine mundi, et ex eo quod Deus a.uctor intelligentiarum est intelligens ; sed sola fide cognoscimus Providentiatn supernaturalem, Dei auctoris gratioe et gloriac, quae ordinat media supernaturalia ad salutem.

Item dupliciter considerarl potest Veritas prima revdans, et quamvis iuxta S. Thomam idem non possit sub eodem aspectu esse scitum et crcditum ab eodeni, sub diversis aspectibus veritas prima revelans potest certo cognosci naturaliter et credi supernaturaliter ; hoc explicatum est ab ipso S. Thoma praesertim in Ioannem c. V, \ec. VI, n. 9 « Deus testificalur alicui dttpliciter, scilicef sensibiliter ef infelligbilitcr... Sensibiliter, sicut per vocem sensibilem tantum (et miracula)... ; intelligibiliter autem testificatur inspirando in cordibus aliquorum quod credere debeant et tenere... Primae ergo testificationis capaces fuistis (pharisaei) : nec mirum, quia non fuerunt Dei nisi efjective voces illae (et miracula) ; sed non intelligibilisillius vocis : Neque vocem eitis unqtiam audistis... el verbum eius non habetis in vobis manens ; id est, non habetis verbum interius inspiratum ».

» Ex lvis apparct quam maximo errent historici quidam qui confundunt doctrinam Salmanticcnsiiim cum doctrina LngOnia rt disc.i|nilorum eius. In hanc confusionem incidit auctor articuli • Foi « in Dicl. Thiol., col. .|.n.

De Credibilitate mysteriorum fiedi

Item dixerat S. Thomas in Ioann. c. III, 1. II, n. i : « Dicendum, secundum Ang stimum, quod Spirilus Sanctis esl duplex vox. Una, qua loquitur intus in corde hominis ; ct hanc audiunt solum ftdeles et sancti : de qua dicitur in Ps. 84, o : Audiam quB loquatur in me Dominus Deus. Alia est, qua Spiritus Sanctus loquitur in Scripturis vel per praedicatores, secundum quod dicitur Matth., X, 20 : Non enim vos esti» qui loquimini, sed Spiritus Sanctus est qui loquitur in vobis. Et hanc audiunt etiam infideles et peccatores ». Ideo pharisaei increduli videbant miracula, et audiebant litteram evangelii, sed non audiebant vocem Patris caeleslis.

Propterea dicebat Iesus, loan., V, 36 : « Opera quae dedit mihi Pater ut per'" ciam ea. . . testimonium perhibent de me. . . Et qui misit me Pater, ipse testim nium perhibuit de me : neque vocem eius unquam audistis». Ioan., X, 26: « Vos non creditis, quia non estis ex ovibus meis. Oves meae audiunt vocem meani ». Ioan., VI 45 : « Omnis qui auiiuit a Patre et didicit, venit ad me ». Ioan., XVIII, 37 : « Qui est ex veritate, audit voccm meam ». Et Ioan,, I, Ep. V, 10 : « Qui credit in Filium Dei, habet testimonium Dei in se ».

Undo Silmanticenses afferendo hanc distinctionem inter Deum auctorcm naturae et Deum actorem gratiae non novam doctrinam proponunt, sed clarissime ac profundissime exponunt ganuinam S. Thomae doctrinam, contra alterationes Molinae et Lugonis. Infinite distant enim : cognoscere naturaliter ex miraculis originem divinam christianismi, seu videre in miraculo signaculum Auctoris naturae, et supern'aturaliter audire vocem Patris caelestis per Filium el Spirilum Sanctum. Propferea cgregie ac altissima dixerat S. Thomas, affirmans sublimitatem nostrae fidei : « fides no* stra non habet auctoritatem neque ab Angelis, neque ab aliquibus miraculis factis» sed a reveiatione Patris per Filium et Spiritum Sanctum, licet ... ad fidei robui racula plurima facta sint»1. « Habemus autem thesaurum istum in vasis lictibili ut sublimitas sit virtutis Dei non ex nobis >v II Cor. IV, 7.

Post Silmanticenses, eamdem doctiinam exponunt Thomistae Goudin, Gonet , liilluart.3 Gntli,* Lepidi,* Zigliara,6 de Groot,'' Gardeil,* del Prado," de Puolpiquell<> ; etiam et optime, ut diximus, Schaezler,11 Scheeben,1* item recentius G

I S. Tho.uas, Contra errotes Graecnrum, c. 30.

Goudin. Tract. thcol. de Gratia, q. III, a. il, § II, concl. 21 fin. (ed. I.ovan, 15-7) clare adhibet contra Molinam distinctionem iuter Deum auctorem naturac Deum auctorem gratiae. — Gonet O. P., Clypcus thomisticus, de Gratia, disp. I, 2, n. 7S, 79, 83 ; ie Fide, disp. I, a. 2, 11. 55.

3 Billuart O. P., de Gratia, diss. III. a. II, § II ; de Fide, diss. I, a. 1, obi inst. ia.

Gotti O. P., de Fide, tr. IX, dub. IV, :> II (contra theoriam fidei disc.irsivae).

5 Lepidi O. P.. Elementa Phisophiae Christianae, vol. I, p. 31-31.

6 Card. Zigliara O. P., Propaedeulica ad S. Theologiam, 1. I, c. XVI, n. X. p. 105.

8 Gardeil O. P., La Cridibttitt et V Apologetique, 2' edit. Paris, 1912, p. 61 ... c 06, etc. — Art. « Credibilitc » du Dictionn. Thiol. catholique. Item I.e Donni rev et la thiologie, passim.

9 Del Prado O. P., de Gralia, Fribourg Suisse, 1007, t. I, p. 12 ; t. II. p. 4i-ij

II Schaezler, Neue Untersuchnngcn uber das Dogma tmn der Gnade und das We des Christlichen Glauben-,, 1867, p. 527 sqq.

Quomodo cognoscitur Revelatio, ut fidei motivum ?

Mattiussi, S. J. ', et G. Pelazzi S. J. 8. — Doctrina Suarezii defenditur a Wilmers3 et cum quadam modii'catione a Mazzella* et Chr. Pesh.s.

E contra sententia Molinae et Lugonis defenditur a Franzelin 6, van der Meersch 7, Francisco Schmid*. Miillendorfl 9 et pluribus aliis lo.

Apologetice P. Lacordaire egregie evolvit sententiam thomisticam 11 .

§ VI, Probatur sententia thomistica. — Ex praecedenti exspositione historica apparet a^uaenam sit sententia thomistica, scilicet : revelatio divina, ut procedens a Deo auctore gratiae, et constituens motivum formale fidei, est quo et quod supernaturaliter creditur, quamvis, ut infra dicetur, factum revelationis, ut est supernaturale quoad modum ac miraculis conlirmatum, possit naturaliter cognosci, sicut naturaliter cognoscitur Veracitas Dei acutoris naturae.

Haec sententia probatur tripliciter i" propter infallibilitatem obiectivam in cognitione fidei requisitam, 2* propter eius infallibilitatem seu firmitatem subiectivam, 3' propter eius supernaturalitatem essentialem:

i° Ratione infallibilitatis obiectivae fldei. — Factum revelationis non solum proponitur cum certitudine morali ab historia, miracula Christi referente, sed proponitur infallibiliter ab Ecclesia, quae definit etiam hanc revelationem fuisse proprie supernaturalem, nec processisse naturaliter a subconscientia prophetarum, et confirmatam fuisse non praestigiis inter mythos ablegandis sed proprie dictis

! Scitola cattotica, 1909, Credibilita e fede, serie art.

" Card. Billot, de Virtutibus infusis, 1905, p. 291. . . partim recevlit a Lugonc, nartim eum sequitur, p. 72-84.

II P. I.acordaire, Conference ij.e, p. 343-347 : « Ce qui se passe eri nous, quand nous -croyons, est un phenomcne de luminere intime et surhumaine. Je ne dis pas que ies choses exterieures n'agissent pas sur nous comme motifs rationnels de certitude ; nais 1'acte meme de cette certilude suprime dont je parle, nous aflecte directement ommc phenomene lumineux ; je dis plus, comme un phenomrne translumineux. . . Nous >mmes aff ectes pat une lumicre. . . translumineuse... S' il en 6tait autrcment, comment oulcz-vous qu' il y eut prof orlion entre notre adhesion, qui serait naturelle, rationelle, et un obiet qui surpasse la nature et la raison ? » (p. 335, ed. in 8°).

« La certitude surnaturelle de la foi est une convinction illetree, translumincuse •t qui exclut le dout » (p. 336).

« (Ainsi) une intuition sympathique met entre deux hommmes, dans un seul moment, ce que la logique n' y aurait pas mis en bien des annees. Ainsi parfoir une ill imination soudaine eclaire le genie. . . (p. 346).

1 Une converti vous dira : j'ai lu, j'ai raisonne, j'ai volulu, je ne suis pas arriv6: (•t un jour, sans quc jepuisse dire comment, au coin d' une rue, pres de mon leu, je ue sais, mais je n'ai plus ete le meme, j'ai cru ; puis j'ai lu de noveau, j'ai m6dit6, j'ai 1 onfirme ma foi par la raison ; mais ce qui s'est passe en moi, au moment de la conv inction finale, est d' une nnture totalement different de ce qui a precedi5 . . . Souvcnez vous des dcut disciples i|ui allaienl i\ lr.mmails «, p. 353, Tota conferentia legenda rst, praesertim quoad hHinilem oraliniinn ad gratiam Fidei obtincndam.

|g< - Oamhiiou-I.aiihanmii, l)t R«NtaM(W (yoli I).

De Credibilitace mysteriorum fidei miraculis, de quibus ultimo iudicat Ecclesia cum certitudine superiori certitudme naturali (cf. Denz., 1785, 1813, 2078 ...). - Atqui <mo.l sic traditur infalhbihter ab Ecclesia est ab omnibus credendum supernaturahter. Ergo fideles debent credere supernaturaliter factum revelatioms, m quo tota fides fundatur, alioquin de hoc facto et proindr de mysterus revelatis non haberent certitudinem obiective inlallibilem per se supenorem omni certitude naturali (Il.a II ae q 4 a 8)' Motivum formale fidei non movet nisi ut cognitum, et non movet infalhbihter nisi mfalhbihter uniatur cum inteUectu nostro.

Explico : Ratio enim humana errare potest, non in cognitione naturah pnmorum pnncipiorum, sed circa conclusiones et eo magis quo conclusiones sunt magis remotae a principiis. Nec semper facile est discernere verum miraculum a praestigio diaboli, aut verificare valorem historicum narrationum quibus referuntur miracula. Neque haec venficatio poss-bilis est pro multis fidelibus, qui signa revelaboms cognoscunt solum ex testimonio pastoris seu parentum suorum. & contra Ecclesia, sicut antea prophetae, iudicat infallibiliter de existentia revelatioms, eamque proponit ut dogma, sicut proponit suam propnam mfalhbilitatem. r

Nec repugnat, iuxta S. Thomam, simul cognoscere naturaliter factum revelatmnis ex signis historice certis, et illud credere secundum infalhbilem propositionem Ecclesiae, nam ipse dixit Ill.a q 55 a 5 c 1 et ad 2 et 3, quod Apostoli simul cognoverunt Christi resurrectionenr4 ex sensibihbus sigms et eam crediderunt propter infalhbile testimonmm Lhristi et Scnpturarum. Probatio enim ex signis non dat evidentiam mtnnsecam rei, sic non impedit fidem de eodem obiecto -I lnsuper, ut statim dicetur, factum revelationis attingitur a fide ut est supernaturale non solum quoad modum, sed quoad substantiam

2 Itatione ftrmitatis subiectivae requisitae in coqnitione ™fUvi ftclet. - Etenim propositioni Ecclesiae de facto revelationis hdeles adhaerere debent cum certiiudine seu firmitate subiective infallibiti, ahoqum deesset infallibilitas subiectiva in eorum adhaesione mystems revelatis. Atqui haec firmitas, quae omne dubium deliberatum excludere debet etiam inter supplicia martyrii, per se transcu ndil rationem naturalem. Ergo haec adhaesio per se procedere debet ab nabrtu infuso fidei, qui perficit intellectum « ut infallibiliter intellectus tendat m suum obiectum » Il.a, Il.ae, q. 4, a. 5.

3' Jtatione supematuralitatis essentialis in hac coqn ttone reqiusitae. — Adhaesio motivo formali fidei debet esse es«e tiahter supernaturahs, seu froportionata motivo credendi et mvsteri supernaturahbus. Ergo per se procedit ab habitu infuso fidei (II Il.ae, q. 6, a. 1 ; q. 5, a. 1 et 3).

Ad intelligentiam huiusce tertiae rationis oportet considerare revelationem I vinam sub duplici aspectu. nam sub aspectu altiori et intimo sola fide cognoscitl sub aspectu inferiori et cxteriori naturaliter cognosci potest ex miraculis e-,.l, n bus. — Primo modo consideratur ut supernaturalis quoad subslantiam, scil. ul myM rium, secundo modo consicloratur nt supernaturalis ,/unaJ modum, scil. ut miraa*

Quomodo cognoscitur Revelatio, ut fidei motivum ?

lum. Similis distinctio communiter datur pro facto resurrectionis Christi. aut etiam pro passione Christi, imo pro infallibilitate Ecclesiae, et pro attributis divinis'.

Haec distinctio valet tam pro revelatione activa, quam pro revelatione passiva * Deus enim potuisset revelare solum veritates naturales religionis. tunc revelatio tam activa quam passiva fuisset solum supernaturalis quoad modum lantum ; Deus defacto revelavit etiam mysteria supernaturalia, tunc revelatio tam activa quam passiva est supernaturalis quoad substantiam, sed potest naturaliter considerari solum ut est supernaturalis quoad modum productionis suae, scilicet prout miraculi confirmatur, sicut confirmata fuisset revelatio supernaturalis solarum veritatum naturalium religionis.

Hac distinctione posita, sic exponitur tertium argumentum : Revelatio. ut est motivum formale fidei supernaturalis quoad substantiam, debet lpsa esse supernaturahs quoad substantiam.

Atqui quod est supernaturale quoad substantiam non potest uf tale cognosci msi supernaturaliter, id est deficiente lumine gloriae per fidem supernaturalem.

Cf supra, Cap. VI, a 2, quomodo dividitur supernaturale in supernaturale utwad substanttam et supernaturalem quoad modum. V"o«u Haec distinctio praesertim affertur ad explicationem verbi Domini ad apostolum

Ia°nmamx" QT Q 4k T'l°ma-. cZdidisli- 1ui non viaetur et crediderunt ».

Ioan. XX 29. &. Ihomas d.ot in Commentar. in Ioannem. hoc loco : . Aliud vidit et ahud cred.d.t V.dit hom.nem et cicatrices, et ex hoc credidit divinitatem resurgent.s» Item H.a Il.ae q. r, a. 4, ad ., et Ill.a, q. 55, a. 5, ad 3. Tdest Thomas. natural.tercognov.texc.catr.cbus mtraculum resurrectionis. sed credidit mvsfrium re- Surrect.on.s .ps.us F.hi Dei ; facta externa vitae Christi erant visibilia prout pertinebant ad Chnstum, „test homo, et erant mysteria prout pertinebant ad Verbum Dei

Vg. Mors Christi incrucc fuit factum sensibile, sed valor infinitus huiusce mortisest myster.um cssent.al.ter supernaturale. Etiam rationalistae n]Ures affirmant Chri stum amav,sse homines modo heroico et illis dedisse supremum exemplum fortitudims, sed sola f.de supernatural. formaliter tenetur hunc amorem Christi morientis 11» cruce u.sse essent.al.ter supernaturalem, imo theandricum. Hoc quidem creditur fide natural. a daemone, sed mere materialiter, sicut canis audit materialiter loquelam cuoad sonum sens.bilem. non quoad sensum intelligibilem.

Item infallibilitas Eccksiae quodammodo manifestatur rationi per notas Ecclesiae sed intime considerata, est per se dogma fidei. '

Item iuxta S. Thomam unitas Dei auctoris naturae demonstratur, sed unitas ut est .n Tnn.tate, sola.fide tenetur (de Veritate, q. 14, a. 9, ad 8).

Itein bonitas Dei auctoris naturae specificat nostrum amorem naturalem Dei nonitas De. auctor.s gratiae et gloriae specificat charitatem, I.a, Il.ae 0 ioq a i id i.m et Denzinger, n. 1034. •*

Item excellentia Dei auctoris naturae fundat religionem naturalem, excellentia Dei auctons grat.ae et glor.ae fundat religionem supernaturalem

Revelatio activa, ut supra dictum est ipsamet actio divina aeterna quae iden- .ificatur cum essent.a divina. est Veritas prima in dicendo. Sed haec actio increate ...arufestatur ad extra, prout producit efiectum primo in mentem prophetae, et prout med.ante propheta Deus nobis loquitur. - Itevelatio aidem passiva ; est auditio te- 1 fid°enbus1V'ni' 51 V" aUd'ti0 interi0r imn,ediata ab ^80 Propheta, sive auditio mediata

Si Deus revelasset solum veritates naturales religionis, rcvelatio tam activa quam IMSsiva fu.sset solum snperaaturalis efftctive. scil. quoad modum actionis et passionis •,.cut miracula qulbu» ConArm«t> luiMcl S.-,l ,„„, Deui revclavit mysleria supernat,,-' ...liii, revrlali., ..,„, ;„l,vn .,„«.., ,«,«.,; v;, ,mI /ormalilcr n, „,.„„,.,lis, „t n.ystori.im.

Ergo revelatio, ut est motivum formale fidei, est simul id quo etj quod supernaturaliter creditur.

i° Maiot probatur dupliciter : A. ex parte obiecti et Dei revelantis. , B. ex parte nostrae fidei.

A. Ex parte obiecti et Dei revelantis. Nam ad revelandum non soJ lum ventates naturales sed mysteria supernaturalia, Deus debet agere, non ut auctor hber naturae, sed ut auctor ordinis supernaturalis gratiae et glonae ; ld est secundum suam vitam intimam. Alioquin ordo agentium non corresponderet ordini finium, et actio divina esset infenons ordmis obiecto revelato. Propterea revelatio, quae nobis manifestat supernaturaha mysteria regni caelestis, dicitur in Sacra Scriptura Vox Patns caelestis, per filium et Spiritum Sanctum ■ non est enim solum mterventio miraculosa Dei, Auctoris naturae.

B. Ex parte fulei nostrae : motivum formale fidei non potest esse mferions ordims virtute ab illo specificata. Atqui nostra fides, qua crechmus mystena supernaturalia est supernaturalis quoad sobstantiam et hoc conceditur ab omnibus theologis a tempore Conc. Trid Ereo motivum formale fidei est supernaturale quoad substantiam

2» Mmor est : Atqui quod est supernaturale quoad substantiam tormahter qua tale, non potest cognosci nisi supernaturaliter, id est denciente himine gloriae, per fidem supernaturalem.

Haec minor probatur etiam duphciter : A. ex parte obiecti et B9 ex parte subiecti.

A. Ex parte obiecti. Verum et ens convertuntur. Unde quod estj supernaturale entitative seu quoad essentiam, est etiam supernaturaie quoad cognoscibihtatem ; proinde formaliter qua tale non potest naturahter cognosci.

5X 1>arte subiecti. Alioquin certitudo supernaturalis fidei infaM iibihs lnniteretur formaliter et intrinsece in certitudine naturali ra- J tioms falhbihs, nec posset esse altioris ordinis.

Quidam statim obiiciunt ; parum refert quod cognitio motivi formalis fidei sit ' mfallibilis ac supernaturalis. sufficit quod ipsum motivum sit infaliibilc.

Resp. Motivum formale fidei non movet ut cansa efficiens ignota, sed objectivj prout est cognitum. et movet infallibiliter prout ei adhaeremus infallibliler per gra-1 tiam ; alioquin fides nostra esset solum hypothctice infallibilis, scil, supposito quodl myster.a sint revcra ab ipso Deo revelata. et non ab hominibus iaventa.

Stat ergo nostra conclusio : ergo revelatio, ut est motivum formale fidei, est simul ld quo et quod supernaturaliter creditur.

Sic servatur essentialis supernaturalitas fidei, ac eius infahibilis certitudo supenor certitudine metaphysica.

Haec autem probatio ad hoc reduci potest : debet esse proportio I mter prmcipium cognoscitivum (seu facultatem per habitum infusum elevatam), motivum obiectivum (seu obiectum formale quo) et obiectuml formale quod manifestatur et cognoscitur. Propterea S. Thomasdi. ii < sicul manifestatio corporalis visionis fit per lumen corporale itaj eham manifestatio visionis intellectualis lil i>rr himen intcllectualej

Quomodo cognoscitur Revelatio, ut fidei motivum ?

Oportet ergo quod manifestatio proportionetur lumini, per quod fit, sicut effectus proportionatur suae causae... Unde ad cognitioriem, quae supra naturalem rationem existit, requiritur lumen intellectuale excedens lumen naturalis rationis»1. Sic S. Thomas probat necessitatem luminis prophetici et etiam interni luminis fidei.

Unde sicut sensus non potest, lumine sensibili, cognoscere existentiam Dei vel liberum arbitrium hominis, ita ratio non potest, solo lumine naturali, cognoscere id quod rationem excedit. Vg. ad cognoscendum infallibiliter aliquod futuram contingens naturale, requiritur revelatio supernaturalis quoad modum, non vero revelatio supernaturalis quoad substantiam, quia futurum istud naturale excedit cognitionem nostram propter suam contingentiam et non propter aliquam supernaturalitatem intrinsecam. Sed ad cognoscendum veritatem essentialiter supernaturalem, ut Trinitatem, requiritur revclatio supernaturalis quoad substantiam et lumen internum proportionatum.

Ita ut scribi possint scquentes proportionalitates : Principium cognoscitivum . actus. . . . medium seu motivum obiectivum . obicclum habitus fidci . actus fidei. . Revelatio essentialiter supernalu- Mysteriumessenralis tialiter supernaturale.

mens propheactus prophe- Revelatio effective supernaturalis . Futurumcontintae .... ticus . . . gens naturale.

ratio .... actus rationis Principia rationis conclusio.

sensus . . . sensatio. . . lumen sensibile color.

Mysteria supernaturalia formaliter qua talia non possunt cognosci nisi per medium essentialiter supernaturale. Si vero cognoscuntur fide naturali acquisita in evidentia miraculorum fundata, tunc solum materialiter cognoscuntur ; sicut canis audit materialiter loquelam humanam, quoad sonum sensibilem, non quoad sensum intelligibilem ; aut sicut discipulus audit materialiter aliquod prjncipium metaphysicum propter exempla sensibilia allegata, non percipiendo necessitatem et universalitatem absolutam principii; sic audit physice seu empirice quod in se ijst metaphysicum : ita qui credit naturaliter mysteria revelata propter evidentiam miraculorum audit naturaliter et proinde niaterialiter quod esi supernaturale, audit litteram, non spiritum 2.

Cf. Ioann. a S. Thoma, De Gratia, disp. XX, a. I. Solv. secund. argum., n. 5: Circa obiectum siipcrnalurale materialiter co>'sideratuni potest vcrsari actus naturalis ex motivo et ratione lormali naiurali, et tunc specie dirfert ab actu, qui versatur circa idem obiectum cx motivo et rationc supcrnaturali ». Ita communiter Thomistae, ut vidimus in historia hiusce problematis (§§ praecedentibus) . Ita, post explicationes Thomae de Lcmos, in Congregationibus de Anxiliis solulum est problema, congregalione .|.|", 21» maii K>i>|. ( I SBRRY, fftst. Com»(v'. de ,4uxiliis, I. III, c. 36, p. 410.

Inio S. Tmomas ilu il >\v prophclM, rsl infiTini' fiile infusa : u Quamvis prophetia '•l liili-s sinl dc eodrin, sirul de pitMflionc ' hristi, non tamcti secundum idem : quia

De Crcdibilitate mysteriorum fidei

Sic soluilur obiectio V. Cousin quam exposimus in prologo hiusce sectionis IV, Dicebant Cousin : ■ la philosophie est la lumiere de toutes lumieres, V autoriti dcs aw toritis. Ceux qui veulent imposer a la philosophie et a la pensee une autorite etrengero, ne songent pas que de deux choses 1' une : ou la pensee ne comprend pas cette autorite, et alors cette autorite est pour elle comme si elle n'etait pas ; ou elle la comprend eUe s'en fait une idee, I'accepte a ce titre, et alors c'est elle-meme qu'elle prend pour mesure, pour regle, pour autoritc derniere ».

Respondendum est cum P. Lepidi, O. P. : * Christianus utitur ratione tanquajjS mensura, regula, auctoritate ultima et suprema quando credit : Dist. : Quando credit modo omnino naturali, secundum aliquam opinionem mere humanam, conc. : quando credit, sicut oportet. modo omnino supernaturali, nego . . .

« Si de posteriori adhaesione agatur, tunc neque mens adhaeret Deo revelanti propter motiva crcdibilitatis, neque proprium est rationis, imperare actum fidei. Etsi enim motiva credibilitatis aliquo modo praeparent mentem ad susceptionem fidei, taJ men Christianus. ut iam dictum est, si credat ut obortet, nempe sub motione supernaturali Dei. tunc oblitus sui supra se constilulus et sublimalus, ita adhaeret Deo veri- , tatem revelanti, ut primum, ultimum, proximum et unicum principium in quod re-J solvitur fides ex parte obiecti, sit veritas prima, ut revelans ; ex parte subiecli autenj motio Spiritus Sancti «

Haec igitur certitudo resolvitur, non in lumen primorum principior sm rotionim (sub quo naturaliter cognoscuntur veracitas divina et miracula praedicationem evanj gelicam confirmantia), sed obiective in lumen increatum Revelationis active et subkfl ctive in lumen iifusum fidei, quo elevatur noster intellectus.

Confirmatur. Iuxta Concilia Araus. Trid., Vatic, homo sine gratia interna non potest credere ut oportet ad salutem. Atqui crederc propter-motivum formale fidei iam est credere, ut oportet ad salutem. Ergo hoc motivum formale est inattingibile sine gratia interna, id est sine inspiratione et illuminatione Spiritus Sancti.

§ VI. Solvuntur obiectiones.

Sunt tres series obiectionum : A. non necesse est quod motivum fidei credatur, B. non potest credi, C. de facto non creditur.

A. Obiieitur : Non necesse est quod motivum Jidei cretlatur.

ia obi. : Motivum formale fidei est auctoritas Dei revelantis.

Atqui auctoritas Dei revelantis est sola ratione cognoscibilis, et cognoscitur naM turaliter a daemone. Ergo non necesse est quod motivum fidei credatur.

Resp. : dist. mai. : cst auctoritas Dei aucloris naturae, nego ; auctoritas Dei aiiM ctoris nratias, concedo. Contradistinguo minorem : auctoritas Dei auctoris naturam sola ratione cognoscibilis est. conc. ; auctoritas Dei auctoris ordinis supernaturali«3 nego.

i" Inst. : Infallibilis auctoritas divini testimonii fundatur in sapientia et bonitate I Dei. Atqui non esf in Deo duplex sapientia aut bonitas, una naturalis. et alia siipcJ turalis. Ergo nec dlstinguenda est duplex anctoritas divini testimonii.

Fides lormatiter respicit passionem ex parte illa, qua subest aliquid aeternum, scil. iM quantum Deus est passus, hoi .,„tem quod temporale esl respicit materialitcr. sed firiM phetia e contrario ». III Sent., dist. 24, q. r, a. 1, nd. 3. 1 LEPini, Elemcnta Philosophiae Christianar. v.,1 I.

Quomodo cognoscitur Revelatio, ut fidei iimtiviiin I

Resp. : non est duplex bonitas in Deo, sed bonitas divina respectu DOltrl dllpU citer se habet, scilicet vel ut est finis naturalis, et obiectum nostri amoiis UtttraQl Dei, vel ut finis supeinaturalis et obiectum charitatis ; cf. I.am II. ae q. 100, n. .1 a^ 1. — Item sapientia divina dupliciter consideratur, unde dicitur in I Cor. 2: « I.oquimur Dei sapientiam in mysterio. quae abscondita cst. . . quam nemo principum huius saeculi cognovit . . . Nobis autem revelavit Deus per Spiritum suum. Spiritus enim omnia scrutatur, etiam profunda Dei » cf. S. Th., de Veritate, q. 14, a. 9 ad 8.

2» Inst. : Etiam auctoritas Doi attOtOril m.linis supernaturalis sola ratione cognoscibilis est.

Etenim, auctoritas Dei per nairaciiliun uoiilirtimlu n.iiv.-nii \Ux> ut .".1 .m. t..r ordinis supernaturalis. Atqui miraculiim tH n.il 111 .ililn 1.1^11 llill. l iK" au< l.niln'.

Dei auctoris ordinis supernaturalis cst naturulitn OOgDOMlliUll.

Resp. : dist. maiorem : miraculum miinil ..t I '"i"11 l'1" 1,1 minatorem naturae, concedo ; ut auotorom ordlnU k 1 K> I "

minorem. Distinguo conclusionem : si miraoulum munlfosUrol Doum ..i gratiae et gloriae, concedo.; secus. nego. Miraculum enim esl quid ontitatlvs Mta rale et supernaturale solum quoad modum productionis suae.

3" Insl. : Sed littera praedicationis evangelicae sufficienter manifestat revelationem christianam procedere a Deo, auctore gratiae. Atqui haec littera cognoscibilis cst naturaliter. Ergo mere naturaliter cognosci potest auctoritas Dei revelantis, etiamsi conveniat Deo, ut auctori gratiae ; et sic daemones qui credunt naturaliter sciunt benc revelationem christianam procedere a Deo. ut est auctor gratiae.

Resp. : littera evangelii naturaliter cognita manifestat solum materialihr mysteria supernaturalia, non vero formaliter ut sunt supernaturalia. ' Animalis homo uon percipit ea quae sunt Spiritus Dei. Stultitia est illi et non potest irtelligere ... I Cor. jl , , ita, ut pluries diximus, canis audit solum materialiter loquelam humanim, quond sonum sensibilem, non quoad sensum intelligibilem. Item qui radicali. ter sensu musicali caret, etsi non sit surdus, solum materialiter audit symphoniam b^ethovianam, non percipit animam symphoniae. Item, et est analogia minus deficiens, discipulus solum materialiter audit principium metaphysicum, dum illud atting S3lum in exemplis sensibilibus ad manuductionem allegatis. non percipiendo absolutam necessitatem et uuiversalitatem principii. propter debilitatem sui intellcctus. Hic discipulus cognoscit quidem de hoc principio subiectum, praedicatum, et copu lam est. sed non affirmat verbum est tanquam necessarium. propter verum motivum formale, scil. propter evidentiam metaphysicam. — Similiter daemon solum materialiter assentit revelationi et mysteriis supernaturalibus. cognoscit Muidem veracitatem Dei auctoris naturae, factum revelationis ex evidentia miraculorum, cognoscit sensum naturalem subiecti et praedicati dogmatis. sed affirmat verbum est sub lumine naturali quo manifestantur Veracitas divina et revelationis signa ; unde fides eius resolvitur in certitudinem naturalem.

E contra fidelis sub lumins interno supsrnaturali attingit infallibiliter revelationem non silum ut manifestatur in signis. sed ut procedit a Deo, auctore gratiae, et ut proprmitur ab Ecclesia cum assistentia Spiritus Sancti : et propter revelationem sic cognitam fidelis affirmat verbum est in quolibet dogmate credendo. dum lumen intusum fidei illuminat notionem subiecti et notionem praedicati dogmatis. Hoc est assentire formaliter mysteriis revelatis, non sec. resolutionem ad evidentiam primornm principiorura rationis, scd sec. resolutionem ad lumen Dei increa-

De Credibilitate mystcriorum lidei tum'. (Vide Salmant. de Gratia. disp. III dub III n -, « de intC.igibi.itatc mystcriorum, c. V a. \ , li »ota)' "" "'"'^

«acalloWS ct i1,r"nt ille im^inati°"e ^Jtando de phaenomenis vitae nj sticae loqmtur ct rlle qu, revera mystice unitur Deo in silcntio orationis

4 m: larum refert quod cognitio motivi formalis fidei sit infallibilis ac supernat.J rahs. nam sc habet so „m ut conc.itionem ; et sufficit quod ipsum motivum si, i I , ,

*esp mot.vum forma.e fidci. ut dictum est. non movet ut causa cfficions gnot " se l ob.ect.ve prout est cognitm. et movet infallibiliter prout ei adhaeremu inllli.' SSr° Ecclesiae, quac cst so.um conditio et non ^

^ofi^g r^xrc sufficit Muod naf,,ra,is cogniti° facti rel

Jfgfc: tunc fides esset solum suPe, nalurolis auoad modum, et non qUOad s„hJ stant.am; s.cut actus tempcrantiae acquisitac ordinatus a chariVatc Z , r„ naturalem, fit supcrnaturalis quoad modum, acc^^lStt r „^«53 mant.censes, d» Gratia, disp. III, dub. III „ 3.) ^.nsece. (Cf. SaH

^ttalio^^8 ***** ^^tnralis quoad substantiam sufficit qucl provemat a prmcpio activo supernaturali, id est ab habit,, flfei • n„™ »

ficantur per principia activa. Ita de Lugo, ' a°tUS SpEC3

: Actus non specificatur ab habitu a r.uo procedit sed e ,-on,m h , ; s.cut potentia dicit ordinem ad actum et actus aH Jv , ■ habltusJ

7" e**; : Ad servandam distictionem specificam fidei iwfttci*

S. Thomas dicit quidem I. a II ae n !( n ■ c distinguuntur. Uno quidem modo ecundun \wj;h/, n cu?dum, »» ha^"s speciJ alio modo secundum Lturum ; ^^SCS^StK^! T, "isp°S" """"" ■ sequentia explicahitur . Ft «cliclw 6!<*'a ^ef,e W"™»'"'. „1 per cut diversa princip a acto 1 " "^" <c<W^iva) sunt 1

Unde principlum a^W^S^^^"8 n^leUfarum diversificant,,, ,. scientiarum. Hoc fusius explicatur I. ni^, P" f in , ,vc ™vensut Pr""'pnncipium activum virtutum mora^um et Wtel ectum Si^i^*'' "Sfi'' act.vum scientiae. — Et <i S4 a ?. S Th , PnnciPlonim fsse pr.ncipium distinguuntur secundum &nu» et malum qUOd hab^ «rdine ad naturam c^^^^n^S^^SnV^oS qr,di^nit ad aCtum nit ad actum convenientem cuidnm Z iWJLi ! J a vcl her0lca 1"ae dimS cifice secundum ooytum 'formU ' virt"s d»stinguunt„r

Quomodo cognoscitur Revelatio, ut tidei motivum ?

Res/.. : tunc actus fidei tn/usae non esset supernaturalis nisi extrinsecc, ratione finis. sicut actus temperantiac acquisitae ordinatus a charitate ad finem supernaturalem. Finis non specificat nisi sit simul obiectum, ita finis supernaturalis specificat intrinsccc charitatem (I.a II. ae q. .8, a. fi — q. 54, a. 2 ad 3).

S» 061. : Etsi motivum formale fidei sit essentialiter supernaturale, potest attingi ab actu naturali, quamvis non possit produci ab actu naturali.

Rcsp.: sicut effectus supernaturalis non potest produci per virtutem naturalem, ita obiectum essentialiter supernaturale non potest formaliter attingi ab actu naturali ; alioquin destrueretur supernaturalitas obiectiva ; et pariter sensus pdsset attingere intelligibilia.

9» obi. : Ex supernaturaJitate obiecti sequitur soium qnod non possit attingi vel cognosci proportionate per actum naturalem, minime vero quod non possit attingi improportionate. Ita Granados et Ripalda.

Jtesh. : si supernaturale esset solum quid excellens in ordine naturali, sicut aitiores conceptiones mctaphysicae, concedo : si vero supernaturale est essentialiter alterius ordinis, nego. Tunc nequidem improportionate attingitur ab actu naturali.

io° obi. : Attamen certitudo fidei provenit ab imperio voluntatis, ideoque ut ista certitudo sit supernaturalis sufficit quod motio voluntatis sit supernaturalis, non necesse est motivum formalc fidei esse essentialiter supernaturale et creditum.

liesb. : certitudo fidei provenit ab imperio voluntatis, quoad infallibilitatcm obiectivam, nego (haec enim provenit a revelatione divina) : quoad firmitatem subicctivam, concedo, dummodo non excludatur interna Mlluminatio Spiritus Sancti » de qua loquuntur Concilia (Denz. 178, 1791). Insuper non necessaria esset supernaturalis motio pro voluntate, si obiectum ad quod fertur voluntas, posset, per litteram Evangelii miraculis confirmatam, naturaliter cognosci ct appeti. Supcrnaturalitps actuum pendent semper a supernaturalitate obiecti credendi et desiderandi.

, '. Oblicltur : Motivum formale JUlei non poteal credi.

1" obi. : Idem non potest esse simul scitum et creditum ab eodem, sec. S. Thomam. Atqui motivum formale fidei, id est auctoritas Dei revclantis, est pro pluribus quid scitum. Ergo saltcm ab illis non creditur.

Resp. : Probatio seu confirmatio revelationis per signa non dat evidentiam intrinsecam rei nec scientiam proprie dictam de facto revelationis. proinde compossibihs est cum fide (ct. III. a q. 55. a. 5 ad 2). — insuper idem sub eodem aspectu non est scitum et creditum ab eodem ; sed auctoritas Dei revelantis, prout formaliter convenit Deo, auctori jratiae, non demonstratur. et sub hoc altiori aspectu est motivum formale fidei. Sub alio inferiori et exteriori aspectu quodammodo demonstratur cx miraculis, quae sunt sigillum 'AuetorU naturae. — Unde S. Thomas dicit : quia ea quae sunt fidei, humanam rationem excedunt, non possunt per rationes humanas probari, sed oportet quod probentur per argumentum divinac virtutis, ut dimv aliquis fecit opera ; quae solus Deus facere potesl, credantur eaquae dicuntur esse a Deo ». III. a q. 43, n. 1.

2» obi. : Si auctoritas Dei revelantis creditur, vel creditur propter aliam revelationem et sic in infinitum, vel creditur propter seipsam, et tunc cst circulus vitiosus ac deest rationabilis crcdibilitas.

liesp. : Auctoritas Dei revelantis creditur propter sribsam, sine circulo vitiosoi sicut lux visibills cst per seipsam, sicut evidentia evidens est a seipsa, sicut unitas ,-st nna a ssipsa (Caiet. in II. .1,1, II. ac fl, 1. a. 1, n. XI. Salmant., de Fide, disp. I, 11 163 i-l |<M. el Thoinmtiic i.mm-H supra cilali,. Ft quamvis revelntio divina sic 1 redita sit obscnra, non fy/fai r.itioiiabilis • 1 <■< li l>i I i tii» . quia nclus (iilri pmeBupponit iudicium rationale credibilitatis, in signis divinis fundatum. (Cf. S. Augustin Ev. Ioann., tr. XXXV, textu supra citato).

i* obi. : Attamen si motivum formale fidei creditur, analysis actus fidei fil valde obscura, nec intelligitur a fidelibus.

Rcsp. : actus fidei debet remanere obscurus, quia est essentialiter supernaturalis, et ipse proinde constituit mysterium stricte dictum, non univoce sed analogico cognoscibile ex fide humana. Infusum fidei lumen naturali lumine angelorum altius est, et ad illud cognoscendum, ut in se est, oporteret habere visionem beatificam. Et hoc mysterium quodammodo intelligitur a fidelibus dum legunt in Evangelio de p! risaeis : » Non creditis, quia non estis ex ovibus meis, oves meae audiunt voce meam » Pharisaei audiebant quidem litteram praedicationis Christi, miraculis con« l irmatam ; sed non audiebant vocem Patris caelestis, per Filium ; quia haec vox est essentialiter supernaturalis.

Unde S. Angustinus dixit, ut supra notavimus : • valde remota est a sensi hac schola in qua Deus auditur et docet. Multos venire videmus ad Filium, q multos credere videmus in Cristum : sed ubi el quomodo a Patre audierinl hoc didicerint non videmus. Nimium gratia ista secreta est»'.

•l0 obi. : Nequidem servatur analogia cum fide humana ; nam quando credimus alicui dicenti non credimus eum esse fide dignum et hoc dixisse, sed scimus.

Resfi. : est vera analogia inter fidem divinam et fidem humanam, sed in omn analogia deest perfecta similitudo, Et in casu similitudo deest in hoc quod generaliter videmus hominem loquenten cui credimus, et non videmus Deum loquentem, nequidem propheta Deum videt, sed audit solum.

Unde per/ecta analo^ia servatur inter fidem ptoplielae et Adem humanam testimouio alicuius hominis qui immediate audilur sed non videlur. Etenim quandoque homo cui credimus auditur immediate sed non videtur, quia nocte foris ianuam clausam pulsat ; tunc vox eius agnoscitur, sed ad habendum maiorem certitudinem, petimus ; « quis est qui ianuam pulsat ? » et respondet ille « ego sum, pater tuus » ; tunc cre-. dimus quod revera ille est qui loquitur et non alius. Imo, si postea nobis asserit al quid valde extraordinarium, et dubitamus an serio vcl iocose loquatur, petimus co" firmationem et nobis respondet : •■■ in veritate hoc tibi assero et non iocose loquor tunc credimus eum esse veracem non solum habitualiter sed in casu praesenti.

Similiter propheta, sub lumine prophetico, iam habet certitudinem quod ille qui loquitur est Deus, saltem ut est auctor ordinis naturalis ac dominator naturae, et t.i men potest credere revelationem ut procedentem a Deo, auctore gratiae. Deus dicHa illi intus : ego sum Pater tuus, qui loquor tecum, et non est illusio.

Item pcrlecta est analogia inter fidem nostram divinam regulatam a tnagisterio I clesiae, et ndetn humanam testimonio alicuius hominis qui non videtur, nec immedi auditur, sed mediante suo legato, ut apparet in exemplo nuntii deferentis litteras regia (cl. Billuart, de Fidc, diss. I, a. 2). Etenim : » quando non est certa nuntii veraci* tas, inquiruntur eius indicia ; ubi de illa constat, acceptantur litterae regis proptef veracitatem nuntii : at contentis in litteris regis creditur, non propter veracitatent nuntii, sed propter veracitatem regis ; et si in litteris regis asseratur veracitnrf nuntii, ea firmatur atque magis creditur propter veracitatem regis ». Applioa casui : Ecclesia nobis proponit verbum Dei : veracitas Ecclesia credibilis est ex eim notis et signis divinis ; ab Ecclesia accepimus Verbum Dei in quo continetur infallla bilitas Ecclesiae. Sic suppositis motivis credibilitatis. credimus revclationem proptof

Quomodo cognoscitur Revelatio ut fidei motivum ?

auctoritatem Ecclesiae, ut est conditio applicam ipsam revelationem, et credimus auctoritatem Ecclesiae propter revelationem, tanquam propter motivum /ormale assensus ; et sic in diverso genere causae. Ordinarium est autem quod causae sint sibi invicem causae in diverso genere ; proinde sine circulo vitioso conditio et motivum sese mutuo manifestant.

Unde est vera analogia inter fidem divinam et lidem humanam : deest similitudo tamen in hoc quod generaliter videmus hominem loquentem cui credimus, et non videmus Deum nobis loquentcm.

C. Obticitur : De facto saltem non crecUtur motivum formale fldei.

i" obi. : Si fides acquisita et fides infusa haberent diversa motiva formalia, homo posset experiri quando eliciat actum fidei acquisitae, quando vero infusae, quia intellectus non potest ignorare qua ratione moveatur ad credendum. Atqui nullus potest experiri suum actum esse supernaturalem, v. g. haereticus credens articulum Trinitatis omnino putat se credere illum fide infusa et plane fallitur. Ergo fides acquisita et infusa non habent diversa motiva formalia, proinde saltem de facto sufficit cognitio naturalis motivi fidei.

Rcsp. : Revocandum est verbum S. Aug. : « valde remota est a sensibus haec schola, in qua Deus auditur et docet ... Nimium giatia ista secreta est ». Motivum formale fidoi iufusae non vidctur quadam visione supernaturali. sed creditur, ideoque remanet obseurum, et intelligentia ei adhaeret sub inlluxu voluntatis ; praeterea ad actum supernaturalem fidei praerequiritur naturalis cognitio motivorum credibilitatis, ideoque ut recte notat Suarez nunquam homo satis evidenter discernit, an cx pura supernaturali ratione moveatur et operetur, et hoc est satis ut numquam pDssit omnino esse certus de supernaturalitate suae iidei, quamvis de illa magnas possit habere coniecturas » '. Imo S. Thomas dicit dc propheta « ad ea quae cognoscit propheta per instinctum (et non per perfectam prophetiam), aliquando sic se habet, ut non plene discernere possit, ulrum haec co%itaverit aliquo divino instiuctu, vcl per spiritum proprium » 2.

AmpliHS haec quaestio non solvenda est ex c-xperientia religiosa, sed ex metaphysica analysi doctrinae revelatae circa motivum ridei, sicut deducuntur conclusiones theologicae. Nominales ot empiristae volunt quidem solum ex experientia solvere quaestiones quae expsrientiam transcendunt, propterea mechanistae nolunt admittere distinctionem essentialem inter phaenomena vitalia et phaenomena mechanica, quia non videut experimentaliter principium vitale : item sensistae nolunt admittere distinctionem essentialem inter spiritualem cognitionem et sensum, qnia non vident e>cperimentaliter spiritum purum. Non est quidem intellectio in hac vita sine conversione ad sensibilia, pariter non est ordinarie actus supernaturalis sine actu naturali correspondente, nec facilis est distinctio horum actuum sola experientid. Attamen certum est secundum Concilia : nullum credere ut oportet ad salutem « absquc illuminatione et inspiratione Spiritus Sancti », illuminatione pro intellcctu. inspirationc pro voluntate. Atqui certo certius haec illuminatio supernaturalis producit aliquem cffectum formalem in intellectu nostro, secus esset omnino frustra. In theoria adversariorum nou apparet necessitas huiusce illuminationis, affirmatur solum, quia declaratur in Conciliis. Revera ista illuminatio et ipsum habituale lumen internum fidei altiora sunt quam lumen naturalc angelicum. ct ita sublimia ut ad eorum quiddit.i-

SuARKar, de Gratia, I. [I, c. XI, n. 3JI — Salmanticf-nses. de Gratia, disp. 9, n. 17.

tivam cognitioncm oporteret habere visionem beatam, sunt enim partecipationes vit intimae Dei. Quis s;it altitudinem nostrae fidei et infinitam distantiam eius a fi acquisita haereticorum ? Deus et beati sciunt. (Cf. etiam S. Thomam I.a II. ae q. fj a 5 : Utrum homo possit scire se habere gratiam).

2a obi. : Sed actus fidei infusae, ut sit vitalis, debet procedere a facultatibi nostris, qune naturali activitate influunt. Ergo actus fidei infusac habet aliquid n turale scilicet vitam et libertatem, et est strpernatnralis per modalitatem adiunctam

Resp. : Actus fidci infusae procedit a potentia vitali ut elevata, ita quod elevatio est ratio ageudi, ut ipsa potentia est principium radicale. « l.umen vitae » affert vitam novam. ■ Qui sequitur me, non ambulat in tenebris, sed habebit lumen vitae ». Haec duo principia non sunt duae causae partiales coordinatae, ut duo trahente navim, sed duae causae totales subordinatae.

3° obi. : Attamen actus fidei infusae non attingit Veritatem primam revelantem et mysteria supernaturalia nisi mediantis speciebus seu ideis naturalis ordinis, non enim iniunduntur specics supernaturales. Atqui fides acquisita mediantibus similibus speciebus attingit Veritatem primam revelantem et mysteria supernaturalia. Ergo pro utraque idem est obiectum formale.

Resp. : Piopter hoc rnagis manifesta est oiipernatiiralitas visionis beatificae quae terminatur immediate ad essentiam divinam, nulla mediante specie. Sed ut notat S. Thomas II. a II. ae q. i, a. 2 ad i.um : Actus credentis vo>i termiiiatur ad eituutiabile sed ad ref». Non ctiam formamus enunliabilia, nisi ut per ea de rebus cognitionem habeamus, sicut in scientia, ita et in fide ». Dicimus enim omnes scholastici contra subiocti visf as : idea non est quod cognoscitur sed eohim quo. Undtf credimus non formnlas dogmaticas, sed ipsa mysteria in Deo abscondita et fides ed profundior est Huo magis penetrat - profurda Dei » et non sistit in formulis.

Amplius, ut dicit loannes a S. Hiomn, « licel species ipsae sint naturalis ordinis secundum Se, coorditiantui tainen et combinantur ad formandum iudicium, seu propositiones lidei, et ista coordinatio /it per lurnen suhcrnalwale / idci : et sic repraesentatio' illa est complexa et per modum veritatis traditac supernaturalis est ; unde lumen Prophetiae et fidei non solum elevat potentiam ad eliciendum actnm assensus, sed' etiam ordinat species ad repraesentandum complexe voritates revelatas » de Gratia, dfsp. XX, a. i, n. o. Item Salmant., de Cratia, disp. III, dub. III, n. 53: ■ Species: intelligibiles, prout sunt entitative natnrales. non concurrunt immcdiate ad assensum fidei, sed solum remote, quatenus deserviunt apprehcnsioni terminorum ; et rursus ad asscnsum fidei influunt ut ordinatae et corroboratae per supernatmale lumen ». S. Thomas ipse dixerat II. a II. ae q. 173, a. 2, ad 3 : .1 Dicendum quod quascumque formas imaginatas natural: virtute homo potest formare, absolute huiusmodi formas considerando ; nop tamen ut sint ordinatae ad repaesentandas intelligibiles veritates, quac hominis intellectuni excedunt, sed ad hoc necessarium est auxilium supernaturalis luminis » cf. Caietanum ibid. Unde sicut. lumen naturale intellectus agentis non solum abstrahit species, sed eas illuminat ad formationem iudicii, ut scilicet habeatu evidentia veritatis ; ita lumcn fidei illuminat species formulac dogmaticae, ut credantur formaliter i profunda Dei » ; sine hac illuminatione fides acquisita mediante formula dogmatica attingit solum materialiter mvsteria supcrnaturalia, sicut, omni proportione servata, canis audit materialiter loquelam humanam quoad sonum sensi-' bilem, non quoad sensum intelligibilem. Propterea dicitur - animalis homo non percipit ea quae sunt spiritus Dei, stultitia est illi, et non potest intelligere • .

<f* obi. : Si attingitur sub illuminationu Spiritus Sancti tcstimoniiim Dei revolantis ab unoquoqiie fideliiirn, videtur ipmcl r<t 1 iarii non Cjjent auctoritatc Ecclebiao,

Quomodo cognoscitur Revelatio, ut fidei motivum ?

ut applicantis divinam revelationem diversis dogmatibus propositis sed haec est haeresis protestanliiim.

Resp. : Ad hoc respondendnm est cum Caietano IT.a II. ae, q. 1, a. 1, n. X, ad ?.m dubium : > Cum ad fidem duo concurrant, scilicet assensus et propositio atque explicatio credcndorum, /idcs cx pcrle ossensus a solo Deo dependet ut agente, obiecto, fine et rcgula. Ex parle antem propositionis credendorum polest dependere ab angelis et honiinibus, m:>diantibus quibus Deus proponit haec vel illa credenda... Et propterea quoad proponendum et explicandum credcnda, ne possit accidere error, providit Spiritus Sanctus de infallibili regula creata, sensu scilicet et doctrina Ecclesiae ». Unde propositio Ecclesiae non est motivum fidei sed conditio praerequisita, sicut sensatio est conditio praerequisita ad cognitionem intellectnalem princ.ipiorum, non vero motivum formale huiusce co^nitionis. Item Eilluart, de Fide, diss. I, a. 1 in fine.

5" Dato quod motivum fidei propter seipsum crcditur, iam non requiritur inquisitio praevia credibilitatis, ut prudens fiat hic assensus iidei. quippe qui ex scipso suam legitimitatem sicut suam certitudinem habet. Atqui praevia inquisitio credibilitatis necessaria est, ut ex dictis Pii IX v. g. pater (Denz. 16)7).

Re-sp. : requiri iudicium crsdibilitatis, ut prudens sit actns i/uo motivum tidei propter seipsuin creditu?. Iiaud secus ac pro aliis actibus. Nan motivum fidei supernaturaliter creditum fundat certitudinem siipernaturalem cuiuslibet assensus fidei, non auten rationabilitatem, quae provenit ex hoc quod ratio iudicat mvsteria esse evidenter credibilia, quatenus ex certis signis divinis apparent a Deo revelata. Proinde evidens credibilitas est c.onditio praevia ad actum fidei et non constituit motivum formale fidei.

0" Saltem haec cxplicatio supernaturalitatis fidei vidotur esse contra textum S. 'lhomae II. a II. ae, q. 171, a. 2 ad 3 : « Omne donum gratiae hominem elcvat ad aliquid, quod est supra naturam humnnam. Quod quidem potest esse dupliciter : upo modo quanlum ad substantiam actus, sicut miracula facere, ct cognosccre occulta et incerta divinae sapientiae ; et ad hos actus non datur homini donum gratiae habituale. Alio modo est aliquid naturam humanam quantum ad muduiu actus, non autem quantum ad substantiam ipsius ; sicut diligere Deum, et cognosccrc cum in speculo creaturarum : et ad hoc datur donum gratiae habituale 0.

Resp. : Iam supra (c. VI, de divisione supernaturalitatis) explicavimus hunc textum cum Ioanne a S. Thoma (de Gratia, disp. 20, a. 1. Solv. arg. n. 1). et diximus : S. Thomas loquitur in hac respousione de supernaturalitate relative ad causam efficientem sicut in divisione miraculi (I.a, q. 105. a. S) et non relative ad causam formalen. Certum est enim, secundum S. Thomam, supernaturalitatem charitatis et fidei altiorem esse supernaturalitate miraculi aut gratiae datac (I.a H.ae, q. 111, a. 5) , nam gratia sanctificans et virtutes infusae sunt entitative et formaliter supernaturales, miraculum autem est solum ejfective supematurale ; sed aliquid potest esse supernaturale ef/ective quoad substantiam, vel e/fective quoad modum, sic faciliter explicatur textus citatus in obiectione.

Imo S. Thomas dicit, III Sent. d. 31, q. 1, a. 1, ad 2, comparando virtutes infusas et dona Spiritus Sancti : « modus operandi qui est in virtutibus est secundum conditionem humanam, quamvis snbstantia habitus sit ex divino munere ». Unde fides sicut charitas et gratia santilicans sunt essentialitcr supernaturales.

De Credibilitate raysteriorum fidei

§ VIII. Appendix.

Corollaria thesis thomisticae de snpernaturalitate fidei et de modo cognoscendi motivum formale fldei.

inftSSc%mitUr cor.ollaria.circa ipsam fidem - circa alias virtutes mfusas et dona — circa scientiam cum fide connexam.

I. Circa fidem ipsam.

Servatur essentialis supernaturalitatis fidei, quae supponit intimam unionem rntelleclus credenhs cum Deo revelante, secundum illud loannis, I Epist V ,o „ Oui credit in Filium Dei, habet testimonium Dei in se ».

Sic respondetur ad obiectionem protestantium : iuxta catholicos, aiunt fides est quasi actus externus obedientiae erga Ecclesiam, deest intima unio credentis cum Deo revclantc, scmpe, est mediatio Ecclesiae magisterii et miraculorum - Ad hoc respondetur : miracula vel alia credibilitatis motiva sunt solum conditiones praereqmsitae ad rationabile obsequium fidei ; propositito Ecclesiae est solum conditio nroponens : et sola increata actio Dei revelantis est motivum fidei ; proinde est mt.ma un,o credentis cum Deo, non obstante mediatione Ecclesiae, sicut est intimumo mtelhgentiae et veritatis primorum principiorum, non obstante mediatione sensationis ad mtellectionem praerequisitae.

E contra theoria fidei discursivae minus servat supernaturalitatem fidei et vitalem un.onem credentis cum veritate prima increata, supra tempus existente • imo ,n hac theoria non apparet absolula necessitas lurainis supernaturalis fidei seu' ill„, mmat,on,s Spiritus Sancti ad adhaerendun, praedicationi evangelicae

2» Nullo modo minuitur rationabile obsequium tidei, sed conciliatur cum essewi Uah supernaluralilate fidei. Haec conciliatio fundatur in distinctione duplicis aspectus fact, revelat,0n,S; nam istud factum ut est miraculosa Dei interventio, supernatura 1,8 quoad modum, sola ratione cognosci potest ; sed ut est vox Patris caelestis per F,l,um et Spiritum Sanctum, id est ut est mysterium supernaturale quoad substant.ara, cred,tur. - Similiter dicitur de apostolo S. Thoraa : . aliud vidit et aliud cred,d,t, vidit hominem et cicatrices, et ex hoc credidit divinitatem resurgentis ».

3° Nullo tnodo minnitur aucloritas infallibilis Ecclesiae, irao e contra haec auctontas non solura apparet rationabiliter credibilis ex notis Ecclesiae, sed supernaturaliter cre.litur propter veritatem primam ir.creatam.

II. Circa alias virtutes infusas et dona.

.» Optime sevatur essentialis supernaturaiitas spei et charitatis ex parte obiccti formahs, nam haec supernaturalitas supponit cMontiulcm supcrnaturalitatem fidei ; li

Quomodo cognoscitur Revelatio, ut fidei motivum ?

e contra fides acquisita potest attingere obicctum formale fidei infnsae, cur noster amor naturalis Dei non posset attingere obiectum formalc charitatis ?

2° Optime explicatur intima relatio ftdei vivae cnm donis Spiritus Sancti, praescrtim cum dono sapientiae et intelligentiae, uno verbo, cum vita contemplativa. Iam enim actus fidei non est discursiva cognitio, sed actus simplcx et essentialiter supernaturalis, quo inhaeremus primae Veritati et profunda Dei credimus ; fides igitur quae est inchoatio vitae aeternae ordinatur ad contcmplationem divinorum ; et quamvis dona sapientiae et intelligentiae superent fidem secundum quid scil. quantum ad modura operandi, tamen fides viva simpliciter altior est donis Spiritus Sancti, ut eorum regula (I.a II. ae, q. 68, a. 8 ; a 2 ad i.m). — Sic manifestatur quare vita purgativa et vita illuminativa sub directione ndei ordinentur per se ad vitam unitivam, et ascetica ad mysticam, ut habetur ex traditionali doctrina auctcrum spiritualium *, cf . S. Thomam *, Tauler 3, S. Ioannem a Cruce *, S. Franciscum Salesium s. E contra qui concipiunt fidem tanquam discursivam, et supernaturalem solum quoad modum, considerant contemplationem infusam ut quid mere extraordinarium, non necessarium ad sanctitatcm, et hoc est deviare a doctrina traditional, *. Revera vita mystica radicatur in f.de, secundum quam Deus mtnti nostrae unitur, et tendit ad sni manifsstationem semper ac semper vividiorem ac uberiorem. ■ Fides enim est sperandarum substantia rerum ».

1 Quoad doctrinam traditionalem de hac re, cf. testimonia Patrum, theologorum, et auctorum spiritualium apud A. Saudreau, l.a vie d' union a Dieu d'apris les gtands mattres de la spititualiU, Paris, 1909. Hoc opus est quasi compendium historiae theologiae mysticae.

s S. Thomas, I.a, II. ae, q. 68, a. 2. Dona Spiritus Sancti sunt necessaria ad salutem, et Il.a, Il.ae, q. 180, de vita contemplativa. — Fides est fundamentum aedificii spiritualis, II. a, Il.ao, q. 161, a. 5, ad 2. — Bossuet, Instr. sur les Etct d'oraison ch. XV, ed. Leveque, 1897.

3 Tauler, Instilutiones, c. 8 (de fide nuda). — Sermons (traduction Noel), t. II, p. 211, 212 — p. 351-352 in haec verba : Qui ex Deo est, verba Dei audit. — Oves meae vocem meam audiunt — t. I, p. 321, 329, 338-405 — - t. III, p. nc-127 — t. IV, p. 348-354-

4 S. IoanneS A Cruce, Montie du Carmel, 1. II, c. 9 « Comment la foi est le moyen prochain et le mieux proportionne, pour acquerir 1' union a Dieu ». — Nuit obscure, 1. II, c. 9, c. 17 (Comment la contemplation obscure est secrete).

5 S. Franciscus Salesius, Traiti de VAmour de Dieu, 1. II, c. XIV : 1 Quand Dieu nous donne la foi, il entre en notre ame, et parle en notre esprit, non point par mani6re de discours, mais par maniere d' inspiration ; proposant si agreablement cequ' il faut croire d 1'entendement, que la volonte en recoit une gtande complaisance, et telle qu'elle incite 1'entendement a consentir et acquiescer a la verite, sans doute ni defiancc quelconque ; et voici la merveille. Car Dieu fait la proposition des. mysteres de la foi a notre ame, parmi les obscurites et les tenebres... Et neanmoins ceile obscure clarti de la foi itant entrie dans notre esprit, non par la force de discours, ni par apparence d'argutnents, mais par la senle suaviti de sa prisence, elle se fait croire et obeir a 1'entendement avec tant d'autorit6, '|„e la certituae qu'elle nous donne de la viriti, surmonte tovtcs les aulres certitudes du tnotide ... La foi est la grande amie de notre esprit, et peut bien parler aux sciences humaines, qui se vantent d'6tre plus evidenles et claires qu'elle, comme 1'epouse sacree parlait aux bergeres «je suis brune, mais bellc ». O discours humains, o sciences acquises ! Je suis brime : car je suis entre les obscurites des simples revelations, qui sont sans aucune evidence apparente, et me font parattrc noire, me rendant presque meconnaissablc : mais jc suis pourtant belle en moi-meme a cause de mon inftnie ccrtitudc : et si les yeux des mortels me pouvaient voir telle que je suis par nature, ils mc trouveraient toute belle ».

8 Saudreau, I a vie d'uninn a Dieu, p. 483. I.a. D6viation de la doctrine traditionnelle (quelques critiques adressces fi Rodriguez), et Rcvue du Clergi francdis, l.er Aout 1917.

De Credibilitate mysterionim fidei

Ift. Cirea sclentiam cum fl.de, connexam.

i° Ctare detei minatitr qnid debet /acere ahologcticu, seu delensio fidci: debet praebere motiva credibilitatis, non vero motivum formale fidei. Est manuductio art fidem. non vero fidci fundamentum. Unde in apologetica prar.tica apud incredulos, maxi. mum mimentum gratiac divinae et orationi Iribuenduni est.

■2.0 Meliits apparet dignitas Sacrae Theologiac, cuius radix est fides infusa ; und non mirum cst si, pro Thomistis, haereticus formalis non possit habere habitum theslogiae ; in eo non potest esse nisi cadaver theologiae, id est notiones thcologicae absque earum ne-u formali qui pendet essei-tialiter a lumine fidei. Si e contra fides iniqsa habet idem obiectum formale ac fides acquisita, videtnr quod haereticus possit habere habitum theologiae, ut concedit Durandus et quidam alii.

3° Quoad exegcsim S. Scripturae. seqfitur qitod rationalisti vel haerelicus potest cognoscere nisi mutsrialiter litteram Sacrae Scripturae, non vero eius supernaturilem spiritum, qui est principium formale sensus litteralis. \d sensum enim litteralem S. Scripturae rccte cognoscendum non semper sufficiunt grammatica, vocabularium et regulae exegesis msre rationalis, considerandae sunt insuper rcg-jlae exegesis christianae et catholica-:, quae procedit sub lumine infuso fidei, ad recte cognoscendam expressionem mysteriorum fidei, in S. Scriptura contentam '. Stcut nou bene intelr ligit ssnsum litteralem Metaphysicae Aristotelis philologus, qui non habet spiritum philossphicum, ita nec sensum litteralem Evangclii criticus, qui non habet spiritum christianum : « animalis autem homo non percipit ea quae sunt Spiritus Dei ... No£ autem sensum Christi habemus » cf. comment. S. Thomae in I Cor. P, t|; vide etiam Cano *.

Item ex thesi thomistica apparet quomodo Sacra Scriptura sit formaliter interpretanda scilicet secundum resolutionem ad Veritatem primam reveiantem, ad vitam Dei intimam, et non secundum resolutionem ad experientiam psychologicam vel religiosam scriptoris sacri, id est leremiae, Isaiae aut S. Pauli. Haec methodus psychologica, qua praesertim utuntur hodierni protestartes potest esse quidem utilis, si in debitis terminis servetur, sed saepe ducit ad rclativismum et ad naturalismum ; nam paulatim quod erat solum causa instrumentalis Sacrae Scripturae fit quasi principale, et Scriptura non est amplius Liber Dei sed collectio librorum hominum.

4° Quoad historiam Ecclosiat, certum est ex nostra thesi, rationalistam vel haereticum non posse scribere, ut opsrtet, liistoriam Ecclesia, quia Ecclesia est institutio essentialiter supernaturalis quae regitnr a Spiritu Sancto. Ratio humana ex se sola potest quidem colligere materialiter multa facta vitae Ecclesiae, sed ad cognoscendum relationem veram inter haec facta, recurrendum est formaliter ad vitam intimam Ecclesiae, ad superuaturalem et specialem Dei providentiam, et non solum ut,' faciunt rationalistae vel haeretici ad causas humanas. ad influxum philosophiae graecae

' Leo XIII, Encyclica Providenlissimus, n. 17 (cf, Vacant, Et. sur le Conc. Vat., I, p. 710). «I.icet enim heterodoxorum studiis, prudenter adhibitis, iuvari interdum possit interpres catholicus, meminerit tamen, ex cfebris quoque vcterum documentis, incorruptum sacrarum Litterarum sensum extra Ecclesiam neutiquam reperiri, neque ab iis tradi posse, qui verae fidei expertes, Scripturae, non medullam attingunt sed corlicem rodunt*. Leo XIII hic citat 5. Greg. M. Moral XX, 9 (al. n) ; Clem. Alex, Strom. VII, 16 ; Orig. de princ, IV, 8. in Levil. hotn. 4, 8 ; Tertull. de praescript. 16 sqq. ; 5. Hilar. Pict. in Matth. 13. 1.

! Caxo. O. P. De Locis Theologicis. 1. U, C. n, a. 13: ■ Magnus orror eorum est, qui sine Spiritus Sancti peculiari dono Scripturam Hacram cxistimant se posso vel intelligere vcl interpretari ». IIoc probal )»•■ plui 1 l.-stimonia S. Mi.Touymi.

Quomodo cognoscitur Revelatio. ut fidei motivum ? 481 ad romanorum politicam, ad indolem naturalem S. Pauli, S. Athanasii, S. Cypriani, vel eorum adversarioium. Hae causae remanent secundariae.

Hae omnes consequentiae sunt maximi momenti, et procedunt ex eo quod fides nostra est esscntialiter supernaturalis, non solum quoad pium credulitatis affectum, sed quoad id quod intellectuale est in ea. Unde in Theologia. iu exegesi, in historia Ecclesiae, oportet essentialiter procedere non solum sub directione obiecliva doctrinae revelatae sed sub ifluxu subiectivo luminis interni fidei, sub illuminatione Spiritus Sancti. Sic solum verificatur verbum Domini : « qui sequitur me, non ambulat in tenebris, sed habebit lumen vitae ». Istud lumen vitae, iam inchoative existens in fidelibus ut semen gloriae, non solum ad pietatem necessarium est sed ad scientiam sacraro : et propterea theologia vocatur sacra, ut distinguitur a scientis ordinis naturalis.

Haec sufficiunt quoad actum fidei relative ad credibilitatem, nunc agendum est de ipsa rationali credibilitate.

Chapter 15 of 34