Caput VIII. Examen evolutionismi pantheistici

Thesis est : Evolutionismus pantheisticus negans possibilitatem su- ,n naturalis Revelationis ex parte obiecti, prima rationis principia ne- \nre debet.

Sunt duae partes in hoc capite : Art. I. Expositio evolutionismi antheistici in genere et sub utraque forma empirica et idealistica : nomodo haec doctrina sit negatio ordinis veritatis supernaturalis. — II. Critica evolutionismi pantheistici sub utraque forma : prima nlionis principia negare debet. Denique solventur obiectiones, prae- «•rtim obiectiones contra valorem realem supremi rationis principii.

ExPOSITlO EVOLUTIONISMI PANTHEISTICI.

5 I. Evolutionismus pantheisticus in genere. Ij II. Evolutionismus materialisticus vel empiricus. III. Evolutionismus ideahsticus.

1. Quid sit evolutionismus pantheisticus in genere. — Est doc- Itia iuxta quam principium omnium rerum non est a seipso et ab ae- ■ onstitutum et perfectum, realiter et essentialiter a mundo distin- 1 1 sed e contra semper est in fieri, etnihil aliud est, quam ipsum fieri nentale quod sese determinando constituit universitatem re- Bm ita ut res sint tantum diversa momenta fluxus univcrsalis. Deus \ i-volutio suiipsius creatrix.

I ll,ii-c doctrina, ut dictum est, exprimitur et damnatur in prima propositione Syl- ■ l'n IX. 0 Nulluni supremum, sapientissimum, providentissimumque Numen divi- ■sistit, ab li.n. i<i 1 1 m uni vcrsitate distinctum, ct Deus idem es' ac rerum na L idcirco iinniuial m.iiiIhm obnoxius, Deusque reapse ftt in liomine ct mundo. iinni.i Dciih niinl "l Ipswiiiiiain Dri linl»'iil siilistnnli.-iin ; :u 1111:1 r.-idi-iiiqiio res est Deus cum mundo et proinde spiritus cum materia, necessitas cum libertate, w rum cum falso, borum cum rnalo, et iustum cum iniusto » (Denz., 1701).

Item in Concil. Vatic. (Denz., 1804) damnantur tres formae evolutionismi. SM ciuis dixerit, res finitas tum coproreas tum spirituales aut saltem spirituales e diflj substantia cmanasse, — aut divinam essentiam sui manifestatione vel evolulioneomnia, — aut denique Deus esse cns universale seu indefiiiilum, quod sese det* nando constituat rerum universitatem in genera, species et individua distinctamMi S. ». Et in Schemate Concilii lcgitur : « Si ponatur cmanatio, potius ex unica cssefF omnia ficri dicentur. Hoc autem fieri itcrum concipiunt dupliciter : qui enim . . . -t essentiam . . . appellant nomine Dei, illi dicunt Deum fieri mundum J qui vero norjf Dei non tribuunt nisi essentiae iam evolutae, eis tnundus fif Deus. Unde vulgatisifl est distinctio theopantismi et pancosmismi t '. Prima forma evoluticnismi d' a Concilio est emanatismus, quem sustinuerunt olim Neo Platonici, secunda cst d theismus Scellingii *, teitia pantheismus Hegclii.

In evolutionismo absoluto distinguendae sunt duae partes, ncgatifl scilicet et positiva.

A. Pars negativa est i° negatio existentiae veri Dei creatoris. gatur enim necessitas interventionis causae creatricis ad productiorf materiae, vitae vegetativae, vitaesensitivae, animae intellectivae. OmS entia et phaenomena procederent naturaliter secundum evolutionflj primi principii mundo immanentis. Hic est immanentismus pantheifl cus3. a° Proinde negatur existentia ordinis veritatis et vitae supernatitr^M qui in Deo fundatur. Iam enim de nostra rationah natura dici polflj id quod Theologia catholica dicit de gratia supernaturali, scilieet qufl est participatio f ormalis divinae naturae, imo ratio nostra identificafl cum ratione divina. Ex quo sequitur doctrina damnata in Conc. Va^flfl Denz., 1808 : « Si quis dixerit, hominem ad cognitionem et perfectio^H quae naturalem superet, divinitus evehi non posse, sed ex seipso ad olfl nis tandem veri et possessionem iugi profectu pertingere posse ac fl bere : A. S. ». 30 Sequitur negatio possibilitatis niiraculi. MiraculjBJ enim proveniret ex libera interventione Dei essentialiter a mundo <3J stincti. At<|ui, iuxta evolutionismum pantheisticum, Dous non est reafl ter nec essentialiter a mundo distinctus, nec libere operatur in munduH

B, Pars positiva evolutionismi absoluti quoad philosophiam rM giosam cst explicatiu diversorum phaenomenorum religionis per evolutid^M sensus nligiosi ; sic affirmatur dogmata apparuisse absque revelaflB ne proprie dicta, et Ecclesiam catholicam absque institutione divfl rcf . Encyclicam Pascendi, Denzinger, 2078, 2094, 2096). Dogmata sdfl per mutabilia sunt : « Veritas non est immutabilis plus quam ipse hottfl quippe quae cum ipso, in ipso et per ipsum evolvitur ». Denz., 2oflJ

Evolutionismus absolutus sic detiritus essentialiter differt ab evolutionismo flflj ralo, qui admittit saltem interventionem Dei creatoris ad productionem mat' vitae vegetativae, vitae sensitivae, animae intellcctivae, ad infusionem gratiae.

• Cf . Vacant, Etudes sur le Concile du Valican, Doc. VI, t. I, p. 581.

3 Dirtionnairc A hologitique de la /oi catHoliqnt, art. Immancn,,-

Examen Evelutionismi pantheistici luiionismus moderatus tenet soium species plantarum aut animalium, quae nunc eixlliint, non esse species ontologicas cum dillerentia specinca indivisibili et immutabili, pil esse solum classes empiricas sub quibusdam veris ac paucis speciebus viventium, m\ '|uibus proveniunt secundum successivas transformationes, fere sicut varietates caniuin ex specie canis. Hic evoiutionismus moderatus non damnatus est ab Ecclesia, V> ile eo necessarium est agere in lioc tractatu.

§ II. Evolutionismus materialisticus vel empiricus. — Haec (lnrtrina, quae saepe vocatur monismus, affirmat principium omnium hvrum esse ipsammet materiam, in qua inveniretur rudimentum vitae et pmscientiae. Sic ex materia mechanicc procederent omnia phaenomena krilae vegetative, sensitivae, intellectivae. Ratio igitur in hoc systemah est forma superior experientiae ac totius evolutionis. Supra ipsam niliil est. Ideoque ratio positiva constituens scientias positivas est ab- ■olute autonoma, unicus arbiter veri et boni.

fn evolutionismo materialistico, vel empirico, distinguenda est philo- Liiphia generaliset philosophia religiosa. Breviter exponendae sunt secunpnn formam ordinariam nostri temporis, (]uae apud Haeckel 1 invenitur.

A. Philosophia (jeneralis istius systematis docet : nihil esse *ii|ira odinem phaenomenorum physico-chimicorum, quod sit ab eo eswrntialiter distinctum.

Hoc intendunt probare indirecte et directe. Referenda sunt tanlnm principalia argumenta.

a) Indirecte : alioquin rueret i)rincipium conservationis energiae, quod est, ut klinil. certissimum principium totius physicae ac chimiac modernae.

Ivtenim si vita vegetativa, sensitiva, rationalis, moralis et religiosa csscnt cssenlliiluer supra ordinem energiae physicae, per earum influxum in orcliucm physicochi- Bln nm mutaretur quantitas totalis energiae. Sic rueret principium conservationis eXUX ||i.i iuxta quod energia physica semper eadem quantitate totali (scilicet actuali et pokuliali) manet. Summa energiae est constans. Ergo vita sensitiva, intellectualis, mo- R1I1 i nihil aliud est quam effectus (resultante) phaenomenorum physico-chimicorum, bii i-piphaenomenon, (cf. infra, art. seq., § III Solvuntur obiectiones).

b) Directe etiam definitur evolutionismus materialisticus ex consideratione si- Mliiiidines quae existit inter phaenomena matcrialia et spiritualia. V. g. iam atomus l>' i nii habet afnnitatem cum atomo hydrogenii ad componendam moleculam aquac, b l">^ apparet rudimentum inclinationis. Amor et discordia gubernat omnia elementa, III' nt Empodocles, attractio et repulsio, dicunt modcrni. Haec attractio vel affini- I > nndum complexionem organismoruin ducit ad affinitates quae inveniuntur in Mimiis, animalibus, hominibus. Omnes permixtiones atomorum mechanice fiunt, sed ■ihii ntum psychicum materiae perficitur per ipsam evolutionem mechanicam.

lix hac philosophia generali deducitur philosophia religiosa. 1;. Philosophia relir/iosa duplicem partem continet, negativ^.m (ii pe et positivam.

1'i.irsrrlim 111 n|i h /'11 Wrltriitsel Arigni.il.i 1'nivrrsi. Cl. l<ot'OTRtix, Science h inwn, t.e P. e. 3, In i|iio gxporutur dcctrina Kaeokelil, a) Pars negativa est negatio ordinis veritatisac supernaturalil ac negatio possibilitatis miraculi.

Etenim nihil est supra naturam materialem, cum principium omniuJ rerum sit ipsa materia. Item nihil est supra rationem humanam, qufl ratio positiva est suprema forma totius evolutionis. Deniciue miraculuM est impossibile, esset enim interventio libera causae primae in munduS sed causa prima est immanens mundo, ac materialis, non iibera, omjS phaenomena necessario procedunt secundum determinismum physicii b) Pars positiva philosophiae religiosae evolutionistarum mate, listarum intendit explicare phaenomena religiosa, ac exigentiis senjl religiosi respondere. Scientia positiva, dicit Haeckel, iam satisfacere pfl test indigentiis speculativis nostrae rationis, nondum vero exigenlM cordis, sed valor praticus scientiae positivae non est inferior eius valfM speculativo, ideoque cum progressu scientiarum paulatim removebijH religio ; sed antequam scientia positiva sua evolutione possit indi^H tiis humani cordis satisfacere, utile est religiones hoc munus adimpldB

Hcc tempore transitionis igitur, ratio positiva, quae est unicus ^fl biter veri et boni, determinat quid sit conservandum ex religione, et prM sertim ex principali religione, scilicet ex Christianismo.

Quoad verum autem, ut ait Haeckel, ex christianismo nihil retineDdum es^, <jk ficta Rcvclatio docet cxistentiam alicuius inundi supernaturalis, spiritualis et futH qui secundum philosophicam positivam Dihil aJiud est quam entitas verbalis et fiifl vocis. Praeterea ficta Reveiatio considerat ut phaenomena vana et infima id quod secundum monismum, sola et optima realitas, scilicet mundum materialem. Dos sunt inventiones imaginationis ad consolationem humanae miseriae, sed generantiM| sensiones et progressum impediunt.

Quoad pulchrum, nihil etiam retinendum est de christiaDismo, quia ars christiam non vere ad christianismum pertinet. est ccntradictio in ipso, et prctestatio .sensi contra immoderatum spiritualismum religionis.

Quoad bonum aliquid retinendum est ex christianismo, et maxima pars chr nismi primitivi, qui docebat praesertim praecepta charitatis, tolerantiae, coifif rationis, quae sunt bona praecepta, vere humana, multo antiquiora quam christjJ smus. Haec enim officia non supponunt dogmata, ut aiunt, et tam adimplentur a» credulis quam transgrediuntur a fidelibus. Praeterea haec bona praecepta a christj nismo non proponuntur cum sufficienti moderatione, sed cum elatione limites verW excedente. (Sic sub praetextu moderationis, proponitur mediocritas ac si esset mel virtutis inter vitia opposita, revera autem est medium inter bonum et nimis evid«( malum, imo est eorum confusio ac totius moralitatis perversio). Si igitur, concludit II* ckel, christianismus proponitur, ut faciunt plures protestantes liberales, admitti po^ ad tempus ut monismi auxilium, morali progressui favens, usquedum fiat inutilS tunc religio positiva erit sibi sufficiens.

Pratice oportet i° seiungere Ecclesiam a Statu. ut Iwvlesia privei auxilio Status ; 2' instituerc iaicam educationem. ivliKio piiim pertd solum ad educationem, infamilia, advitam privatain, ud viiamsol

Examen Evolutionismi pantheistici iMii ' ; 30 instituere in scholis cursum historiae religionum, ut dogmata icligiosa appareant id quod revera sunt, mera symbola poetica veritaliim moralium.

Et, postea, quando christianismus erit inutilis, remanebit rehgio PolUiva, scihcet cultus Veri, Boni et Pulchri, qui nihil aliud est quam scien- U11. sociologia et ars. Haec est realis trinitas substituenda imaginariae Irinitati theologorum.

Massones hanc doctrinam divulgant, et quandoque cum apparente Mcrantia, urbanitate et modestia, ad ostendendum virtutes non depen- Brre ex fide religiosa, sed opiniones religiosas sicut et politicas potius «••nerare dissensiones et iurgia. Imo, quod periculosius est, laudant chri- MK.msmum, quem mere naturaliter interpretantur, ac si Christus fuisset lolum magnus sapiens ut Socrates. Abhorrent crucem, mortificatio-

1 Cf J. Payot, La morale a V Ecole (Paris. Arm. Colin), p. 231 : Les croyances relieieu- I Les croyances ne frouventrien les actes seuls comptent ; jugeons les gens d-apri-s

P; k ■ JamaiS d'apriS CC qu' ils croient- — § Personne ne connail touie la Aucune croyancc sur Dieu. sur Torigine du monde. sur Tcrigine et la destinte II' homme n est acceptee par tous ceux qui pensent : nous ne pouvons faire sur ces I"- "onf. 1ue des siippositions. Les chrdtiens eux-memes sont divises en protestants i " aholiques, en orthodoxes, etc. Ils ne sont donc pas d'accord sur ce qu'il faut croire' l>rouve que personne ne connait toute la verite : aussi est-il insense et criminei Bc vouloir persticuter quelqu' un qui ne partege pas nos croyances. Que chacun croie «m :iit ses sentiments. Que chacun soit libre de croire ou de ne pas croire ( CVst in- »t pour la vie mo.ale). — § III. La religion, afjaire privte. En France 1' Etat '" ;iye' ne ,econna" a"e«n culte: chacun va a 1'eglise qu' il a choisie, ou il ne va « une, comme .1 lu. plait. La religion est une aifaire privce, 0C1 personne n'a a in- I nr. Liberte absolute est laissee a chacun ; il n' y a rien de plus raisonnable, ni II' |.lus ^uste. — § IV. Causes de la lentcur du progrSs. Pendant des sii-. 1, s .1 ,|, s siecles 1 ~i<rbs des sciences a ete lent parce que les hommes sonl impulsif,-- (.rMi„.ill, „x ,.|

Klol .nts. Orgueilleux, ils ne pouvaient patienter pendant des anndes pour cherchei I

P"' verltes modestes. Ils preferaient les croyances toutes faites. axcc, pl.Vs ssms exaaien r','" l;;l'r donnaitl,illusion de connatlre, dans le plus grand detail, la crcalion <l,i n d«

■l-lledel homme. Violents, ils n'admettaient pas laliberte dec.oire aulnnunl nuVi.x f Pws&utaient les esprits libres. Durant des centaines de sieclcs et jusqu!a i.os ■!"" - ,onthai et Persecute 1'esprit, la libertd de penser. la virilite des chercheurs in- W|>,...dants ... II n y a pas longtempt qu'on s'est apercu que 1'orgueil ne fait que de I"h ' ' des 'gnorants. Nos savants savent que pour commander aux forces hostiles il W h6'r, aux.l°ls de la nature; pour cela il faut les connaitre. les etudier avec pa- W 11 laut etre modeste, carce que l'on peut decouvrir soi-meme est peu de choscs ■ m>~ 'lecouvertes n'ont ete possibles que grace a Ia collaboration de centaines de Hlrn hcurs. — § V. Les tapageurs et les travailleurs. Galilee. D' un cote, furent touiours impulsifs, les orgueilleux, les violents, qui ont fait beaucoup de tapage et peu de ■>!• . >ie, et qu. ont cause a 1' humanite un mal irrdpaiable. D' un autre c6te \cs mo- ■l»>|. .. les pat.ents, les meditatifs, qui ont essaye de voir clair dans le brouiilard des WIhmcs et des csoyances irrerlechies. Cest a leur travail patient que I' humanite doit ■.,» ies progres. Un de ces savants modestes fut Calilee, qui decouvrit que la terre autour d«Soieil, Les orgueilleux igiicrants d'a)or< le condamnercnt pcur cela ■ I . rnson perpetuclle . . . Nous les trouvons aussi bornes et aussi mechants en pre- ,lef csurits chercheurs et libr. s d'aujourd' hui. — § VI. Le progris moral est plus 'l"e U Progris scientifique. — § VII. Raison d'espdrer cn Vavenir : le nombre augmente ■> qu. ont un sentiment tres vif de 1'injustice, et qui en souffrent. Le nombre

■n" 1,1 df«««23 futtenl contre le mal, la maladie. la mistre . . . les injustices socia- ■> S VIII. RitpUtom croyants et non croyants. — § IX. CoUaboratems de la citi /ra- Mr /V. I.a pa.x dcs UHpnlN n.-ri, , ompletc, le jour oii chacun saura que nul homme, nul ■1 ,1 hommes ,„.,..„,/ /„ ,„>,,/,> enlicrc. Ayons courage, et dans nos .liscuysions

nem, ct cruci substituunt stellam, quae est symbolum humanitatis dea ficatae.

In hoc apparet quomodo naturalismus ducit ad rationalismum, » liberalismum, ad humanitarismum, et sensualismum, et quoad socicj tatem ad socialismum ; ubique regno Dei substituitur regnum na seu humanitatis '.

Non potest esse maior negatio ordinis supernaturalis, quamvis haej negatio possit esse magis perversa in evolutionismo idealistico, qui pri« mo aspectu videntur servare altitudinem vitae intcllectualis et moralisj imo illam exaltare.

§ III. Evolutionismus idealisticus. — Hoc systema paulatim aM paruit in doctrina Spinozae, ac postea Fichtei, Schellingii, sed presaH tim constitutum est ab Hegel, divulgatum a schola hegeliana dextral et plurimum valuit ac etiam nunc valet apud philosophos modernosj apud historicos philosophiae ut Zeller, Kuhno Fischer, apud exegetal praesertim in schola Tubingiana. Baur ad exegcsim principia a priox| Hegelii applicavit, item postea Ewald, Reuss, Knobel, et hodie WeM hausen. In Gallia Renan et Loisy procedunt etiam ex hegelianismo. 1

In haer doctrina omnia entia el phaenomena etiam religibsa procdJ dunt naturaliter per evolutionem, non quidem a materia, sed a quodam principio ideali, quod vocatur Absolutum ; et ratio humana, praesortin. philosophica, est altissima forma totius evolutionis, in qua Absolutunf lit sui conscium. Ilaec ratio philosophica superior est religione, csi absolute autonoma, supremus arbiter veri, iudicat declarationes Ecelesias et ipsa a nemine iudicatur. De ea verificaretur quod S. Paulus dicit fl Cor. II, 15 « Spiritualis autem iudicat omnia, et ipse a nemine iudicaj tur » est enim Absolutum sui conscium.

Videamus i° quomodo haec doctrina iam aliquomodo apud antiqu Gnosticos invenitur ; 2° quomodo ad illam viam paraverunt pantheij smus Spinozae ; 30 pantheismus Fichtei ; 40 pantheismus Schellingijj 5° quid sit proprie in Hegelianismo. — Relative ad negationem ordinil supernaturalis recolligenda sunt, circa haec, quae ex professo exponurq tur in historia philosophiae.

Gnosticisinus. Gnostici suam doctrinam yvwoiv, idest cogria tionem veram, appellabant, ut eam a cognitione vulgari, cui vulguffl humiles christiani et apostoli vacabant, distinguerent '. Haec gnosis eral naturalistica interpretatio Christianismi, secundum principia emanaj tismi (ex Brahmanismo) et dualismi Zoroastri.

•Ii»a g;:i -i dis Gnosticismi haec esl : Deus minquam si mani/estat nec agil tmitflj di-ite in m%ti'tii (n^jitio Rsvelationis suparnaturalis et miraculi), quia hoc peifectifl nibus divinU derogaret, sed ope spirituum divinorum (eonum — atojve?) naloruU ex i!h (eminitismus). Unaf ex his spiritibus. demiurgus vocatus, formavit mundufl homimmque ex miteria aeterna, quae a Dco perfectissimo nullomodo crcari pottfl (iuilismjs). Hwnznis spiritus ~»X Oeo quoque nalus est. mediantibus spiritibus superwj

1 Quoad materialismus historicum commiiiiisl;irum, ct. F.nclycl. Pii XI Divini /ft| demptoris, Mars, 1937. «t n- I»*«ATO, O. P., /.« pMlosophie du bolchevisme, Ifev. Tho^T 1932. p. 590-633.

4 Item hoJic ral ion ilistiic Huam dOOtrinAm vocant 0 la Scionce », w i. nliama cxccllcntiani.

Examen Evolutionismi pantheistici films, sed aggravatur a materia, quae est principium mali ; ideoque necesse fuit ut H>iritus demiurgo superior in mundum intraret ad spiritum humanum liberandum pl i cconciliandum cum Deo. Qui eon Christus est.

Unde in hac doctrina, Creationi liberae substituitur emanatio, sicut apud Neori.itonicos, praesertim apud Plotinum. Haec emanatio est negatio ordinis supernaturalis, n.im anima ncstra iam esset partecipatio divinae naturae, ita ut de ea verificaretur quod fides catholica affirmat de gratia sanctificante. Sed emanatismus antiquorum (lillert ab evolutionismo modernorum, prout est descendens et non ascendens, prout, eliam est transiens et non immanens. Scilicet iuxa illum mundus non fit Deus, sed

I I us fit mundus, et substantia emanata est extrinseca substantiae emanatrici, sicut ir.nlii solis sunt extra solem. Res finitae sunt tamen eiusdem ordinis ac Causa prima » qua ex necessitate procedunt, nam Deus producit res mundi, sicut sol illuminat, )ii anima nostra ex Deo emanat ut radius spiritualis. (Cf. infra, art. seq., § III Solvuntur obiectiones). Haec doctrina emanationis quodammodo transivit per neo-platollicos et arabes usque ad pantheistas saeculi xv, v. g. ad Giordano Bnino et denique ii' I Spinozam. — Longe confutata est a S. Thoma

2° J^antheismus Spinozae. — ■ Spinoza est princeps rationalistarum niodernorum et quoad principia philosophica et quoad eorum applicaliunem ad exegesim S. Scripturae. Posuit enim in suo « tractatu Theolo:,'ico-Politico » principia rationalistica de Revelatione, inspiratione, de |inssibilitate miraculi et interpretatione S. Scripturae. Haec hermeneutica fundatur in sua philosophia generale, quae in « Ethica » exponitur.

In « Ethica » Spinozae, negatio ordinis supeniaturalis apparet A. in sua theoria de substantia, B. in sua theoria de cognitione, C. in theoria ilr amore seu beatitudine.

A. Theoria dc substantia fundatur in realismo absoluto, et in appliral innr iiicIIhmIi

III ithematicae ad philosophiam. Haec theoria ad hoc reducitur ; MU sybil&nlim Itt iniiium, darur una soia substantia.

Ad hanc conclusionem Spinoza pervenit ex realismo absoluto quoacl notioncs uimiIk cs et adaequatas, quae scilicet, un dicebat Cartesius, clare et distincte a nobis lu ipiuntur, ut sunt ideae substantiae, extensionis, cogitationis. Hae notiones cognohi untur sine possibilitate erroris, considerantur a ratione « sub specie aeternitatis » s, rl rcvera exprimuntur quod cst iixum, aeternum in universo ; ex hoc sequitur notionem Nulistantiae exprimere substantiam univcrsalem, ab aeterno subsistentem. Sic identifi- [utur substantia in genere cum substantia divina, secundum placita rcaiismi absoluti, ►:il, universale existit formaliter a parte rei. (Spinoza e contra est nominalista quoad |>i>lionis confusas quae non possunt geometrice definiri ; hae notiones, iuxa ipsum, Ivsignant solum collectionem phaenomenorum, ita v. g. animalitas, humanitas, etc, ir 111 [acultas intellectiva designat solum collec.tionem cogitationum) 3.

1 S. Thom\S, in C. Gentes, longe confutat pantheistas sui temporis et averroistas, U, I. I c. 26, 27, 32, 50, 65, 81, 82, 8; 1. II, c. 23-27, 31-37. 73> 76- 78, 85, 87. ! Ethica II, prop. 44.

;l Realismus absolutus quoad notiones primarias entis vel substantiae ducit ad Jl"nuii ilismum quoad iuferiores notiones gencrum ct specierum. Etenim si ens univer- Mlr vel substantia univcrsatis cxistit formaliter a parte rei seu extra animam, ipso lM' iii identificatui I iim ontc divino. Proinde aliae substantiae, aliae species, facultates lini Niint nisi llatttl WOll ol entitates vorbales, nani praetcr ens divinum dantur so- Iiimi 1 1 1 i;ir-m •itit-ti-t ipiiic | iliinl cx phacnomcnis praccedcrtibus et sic. ab acterno.

Aiiunde Spinoza intendit ad phiiosophiam applicare inethodum gecmelriae, qvM est scientia exacta, et proinde, iuxa ipsum, exemplar scientiarum. Atqui gconietrm ponit definitiones et deducit proprietates, nec considerat causalitatcm finalem, in» efficientem. Sic igitur procedendum est in philosophia ut sit scientia exacta ac proidl negatur Deum esse caitsam cflicieiitem cxtrinsecam et finalem muDdi. (Deus concipi' ut causa immanens) '.

Sic Spinoza ponit definitionem substantiae, ex qua sequitur unicitas substantiaei (Eth. T). Concipit enim substantiam ut ens per se subsiftens, in hoc sensu : a subsistens ; quaedefin itio soli Deo convenit. Exsistentia autem substantiac sic defJ nitae probatur a priopii (argumento S. Anselmi) Eth. I, p. u, in hoc apparet lealM smus absolutus.

Ex substantia divina, Spinoza intendit deducere geometrice attiiluta divina, sM licet cogitationem et extensionem infinitam. Diversae autem cogitationes indivielualel nostrae et diversae formae extensionis quae constituunt corpora nihil aliud siinf quam series phacnomenorum ab aeterno existentes. Sic phaenomenor» singulare no^ potest produci directe a substantia divina (ncgatio miraculi), sed procedit a phaen menis praecendentibus, et est processus in infinitum ab aeterno, secundum determinfl smum mechanicum. Negatur libertas divina et omnis libertas, quia ex causa dcli-rmii nata effectus necessarius scquitur, ex causa indeterminata nullus effectus sequi po Klh. II, p. 48.

I lace theoria de substantia est, ut patet, negatio ordinis supernaturalis. .inima nostra sine gratia iam est eiusdem naturae ac Deus ; est plus quam participatfl divinae naturae, est modus finitus Dei, in ipso Deo cxistcns, proindc natura d^^B non transcendit nostram cognitionem naturalem. Item negalur itossibilitas miracuM quia omne phaenomenon supponit phaencmen antecedens, et nullum potest produ<J immediate et libere a Deo, Deus enim est causa immanens, non transcendens, inu causa necessaria non libera, quamvis non sit coacta (Eth. I, pr. 18, 33).

B. Theoria de cognitione perficit negationem ordinis supernaturalis. Cf. Eth. p. 47 : a mens humana adaequatam habet cognitionem aeternae et infinitae cssenSb Dei ». Hic sequitur ex praedictis, mens humana habet naturaliter intuitionc-m ctfl fusam essentiae divinae, quia essentia divina nihil aliund est quam cns stibstantialJ quod primo cadit in intellectu nostio, et ad cuius resolutionem omnia fiunt int' gibilia. Unde quod S. Thomas dicit de ente universali et analogice communi et creaturis, a Spinoza dicitur de ente substantiali, quod est iuxta ipsum non soln! univocum scd unicum. Hic est ontologismus pantheisticus : tota nostra cognilio intel lectualis pendet ab intuitione primi entis quod est ers divinum. Primum cognituffl ab intellectu nostro est piimum ontologicum. — Aliquid simile invcnitur in ontolOJ gismo Malebranchii et etiam Rosmini, scilieet ens universale non satis distinguitffl ab ente divino, nec prinde ordo veritatis naturalis ab ordine vcritatis supernaturaliJ Haec distinctio in ontologismo pantheistico Spinozae radicalitcr tollitur. nam, juxfj ipsum, nostra intuitio naturalis est modus cogitationis absolutae (Eth. ]. p. jdj qui differt a cogitatione divina sicut cognitio confusa et cognitio disticta eiuaojT obiecti. Haec antem distinctio non sufficit ad duos ordircs cognitionis constituendQf notio enim confusa et vulgaris entis est eiusdcm ordinis ac notio metaphysica of . C. Theoria de amore et beatiludine eamdem negationem ordinis supernatuiaj| applicat ed voluntatem, quia iuxta Spinozam (Eth. V., p. 3O) : • Mentis amor infl

' Cf. Revue Thomistr, Janv. 1808: « Le Sy&teme d« HpiCOM »1 polnt do vue fl la logique formellr » ,1 I' I. MlCHKL, O. P.

Examen Evolutionismi pantheistici 22/ ipse Doi Amor. quo Deus seipsum amat (seu) mentis ntellectualis pars cst infiniti amoris, quo Deus seipsum amat .. Ex

... " """""1 H"» seipsum amat ». iix sequ.tur negatio ■mmortalitatis pcnonalis, Spinoza admittit solum immortalitatem rsnnn lr>m

Unipersonalem.

Haec omnia procedunt ex pantheistica definitione substantiae ra- «li. aliter negatur ordo supernaturalis, servatur solum distinctio inter

I T ^H^^M NatUK\m Natinatam » <iua expl.catm ?n Eth . pr. 29, schoL ,.per Naturam Naturantem nobis intelligendum est mr 6 • Pe,,-Se c?nciPiturh»c est Deus... Per Naturam Na- KitS« ™tem mtem$° ld omne Wod ™ necessitate Dei naturae 1

VJLP^leiSmT\mC\lei- - Haec forma Pantheismi procedit \f Hm ex Spmoza, parhm ex Kantio. Spinoza admittebat, ut dictum est n nhonem naturalem entis divini (ontologismum panthei ticum et n Usmum abso utum . Kantms e contra ne|at existe^ntiam cSibe n u tionis mtellectuahs, negat etiam primam apprehensionem entis nnversahs abstracti a sensibilibus, et ponit primas categorias rati™ s -strae esse solum formas subiectivas a priori ad classificSfonem phae- ...nenomm const.tuendam (hoc est subiectivismus agnosticus, s^ucon-

■'. ' m St^S^ 5*? magnam et msolubilem difS- I, Zn lT» Kantismo, scihcet : applioatio categoriarum subiec- 1 arum phaenomems exterms remanet arbitraria. Ouare rat.o apphn tnLPo T°meniS categ°nam causalitatis potius quam categoriam

Hnn^ LS1 resP°nAetUr: quia rati° Videt in iSis phaenomenis at onem ad causahtatem, tunc redimus ad primam aprchesionem k. lH.lasticorum quae fit cum abstractione. Ad servanda igitur pri™ l1"11 subiectivismi et ad vitandam arbitrariam a-ppiicationem calJo ia-

\ ^CG/e' ail Fichte' ^uod {Psa Phaenomena proveninnl t"" ab vtoton sed a subtecto cognoscente ; unde ratio est penitus auto- ■D.na, quia est pr.nc.pium non solum categoriarum sed etiam phae- ■iimenorum. Fimc

L,,^m>ctUZfnnnSUDiTt>Urnco§noscens (ego) producit phaenomena, t n,, T ( , ?g0)- ?.Flchte respondet : inconscienter et involun- B 1. . yuod exphcat, d.stmguendo in subiecto cognoscente ipsum eeo fcp.ncum. fimtum et mdividuale, sui conscium ab ego trascendenti i n„t,o, un,versali. Quidest autem istud ego trascendels ? Est ahquid ■P.iie simul et reale, scilic.et ipsa ratio practica societatis humanae p.i<- magis ac magis cognoscit et efficit ordinem moralem ; haec au- 1, ratio practica socialismaxime in scientia et philosophia german Vivit, ac paulatim constitU1t ius naturale, poenale, politicum.

Fichte conciliat Spinozam et Kantium in pantheismo subec.tivo ac morali

°mn,l,m r, r"m e8t ""manens, scil. ratio practica absolute au^onoma et

.... humamtatlH. „„,,,• |,„;hte. in suo opere Critica cuiuslibet Revelationis V) d'C": ' ' *P» "'""«nitas. . Abhorreo omnem religiosam con-

' «»«l»W» 1 BOWidtrm „t cns personale. Ilaec concepitlo ert in.ligrm K,- nere humano ». Deus enim personalis, addit Fichte, esset subiectum cognoscens a obiecto limitatum, sic non esset Deus infinitus. In hac autem propositione Sch invenit confutationem ipsius doctrinae Fichtei.

4" Pantheismtia Schellinaii. Schellirig recte confutat FichtJ sicut Fichte confutaverat Kantium. Ipsum ego universale, ait SchelT non potest producere non ego seu obiectum, quia est eius correlati et sunt simul natura. Amplius utrumque limitatur ab altero, ergo njBH trum est Absolutum, sed ambo praesupponunt Absolutum, et sic probfl tur existentia Absoluti '.

Quid es1 autem Absolutum ? Neque esl nbiectum, nec subiectuiM neC natura, nec spiritus, nec realitas, nec idea, est earum radix et foifl seu identitas differentiarum. Sic Schelling redit ad Spinozam, nam solutum, iuxta ipsum non est vere trascendens, re et essentia a mutiffl distinctum, sed sua manifestatione fit omnia, scilicet fit spiritus huma^M et natura. Schelling in sua prima philosophia dicit Absolutum esse S tionem universalem quae in se identificat spiritum et naturam ;JH sua secunda philosophia affirmat Absolutum esse voluntatem primitlc vam, hic est volontarismus pantheisticus, sicut postea apud Schop^B hauer.

• S. Thomas dicit I.a q. 3, a. 7 « omne compositum causam habet, quae efl secundum se diversa sunt, non conveniunt in aliquod unum, nisi per aliquam causHfl adunantem ipsa. Deus autem non habet causam, cum sit prima causa efficiens ». ■

Fichte instat : sed dualitas obiecti et subiecti essentialiter requiritur ad cognitioniflfl Ergo si Deus est omnino simplex, nihil cognoscit.

Respondetur ex S. Thoma I.a q. 14. a. 2, hacc dtialitas ess-.-ntialiter requiritjj in cognitione creata, concedo, in cognitione increa'a, nego ; nam intelligentia divinaHl ■aclus purus sicut intelligibile divinum, « et secundum hoc tantum sensus vel intellelwfl aliud est sensibili, vel intelligibili, quia utrumque est in potentia. Cum igitur Dfll nihil potentialitatis habcat, sed sit actus purus, oportet, quod in eo intellectus eflflj tellectum sint idem omnibus modis» « S. Th. loc. cit.).

Item contra Fichte valet id quod dccetur a S. 'I homa contia Averroes I a q. 7HJ a. 2. Utrum intellectivum principium mulliplicetur secundum multiplicationem corflj rum : Si unus intellectus esset omnium hominum, non possct assignari ratio distinctiHflJ inter intellcctionem meam et intellectioncm tuam relative ad idem obiectum, non elflfl csset distinctio neque ex parte obiecti, neque ex parte subiecti.

Item contra Fichte valet argumentatio S. Thoniae. in l.o q. ;.'■>. n. 1 ail prob.ni dam existcntiam primae intelligcnciae ex impcrlectione et motu nostrae cognitiiiflH « Supra animam intellectivam humanam necesse est ponere aliquem superiorem inflj lectum, a quo anima virtutem intelligendi obtincat. Semper enim qucd participat alid^H et quod est mobile et imperfectum, praeexigit ante aliquid, quod est per csseutifll suam tale, et quod est immobile et perfectum. Anima autem humana intellectivBB habet imperfectam intelligentiam : tum quia non omnia intclligit, tum quia in his flflj intelligit, de potentia procedit ad actum. Oportet ergo esse altiorem intellectum dflj anima iuvetur ad intelligendum ». Et quia hic intellectus supremus requiritur ut IflJ mobilis et perfectus, essentialiter distinguitur a nostro intellectu mobili et imperfflflj

Cf. etiam I. am q. 79, 2. Solus intellectus divinus est nullo mni/o passivus : quiu flj ens universale se habet, sicul actus totius cntis. . . Nullus autcm intellectus crcatuaal test se habere ut actus respectu totius entis universalis: quia sic oporteret, quod ■flj ens infimtum... [ntellectus hamanus estin pytentia respe, I11 inlellinibilium ». Vnde, AMHJ Fichte, non est principium omnium phaenomenm um I iut ipio taeto omnisciens. SciflflJ humana esset caura remm, et pro nobis nullum remunrr.1 mvile-rium 1.) I pal.ct cHJ falsum.

Examen Evolutionismi pantheistici 220

In hoc pantheismo datur evolutio descendens, sicut apud emanatistas, scilicet 1 1, 1: s fit mundus, potiusquam mundus fiat Deus. Damnatur in Concilio Vat. (Denz.. |Hu.|) statim post emanatismum : « si quis dixerit divinam csscntiam sui manifestallnne vel evolutione iieri omnia, a. s. ».

llaec doctrina est negcHio ordinis supernaturalis, prout ratio nostra habet natu- L. in intuitionem Absoluti, ncc potest clevari ad altiorcm cognitioncm, sed solum 1 1 1 dine naturali potest esse transitus a cognitione confusa ad distinctam. Ideo Schellnr proponit interpretationem rationalisticam dogmatum Trinitatis et Incarnationis, ■rimt, dum Deus fit, tria sunt momenta in hac evolutione intima '. Sic procedunt haec diversa systemata :

Spinoza Kantius (ontologismus pantheisticus Subiectivismus agnosticus intuitio Dei • negatio intuitionis intellectualis

Fichle

SUBIECTIVISMUS PANTHEISTICUS ego et non-ego Schelling

^BSOLUTUM FIT MUNDUS

5° 1'antheismo lle<jelii.

A. Quomodo incipit'a critica Schellingii ? — H. Frincipia suae logicae et metatil.vsicae. — C. Applicatio ad philosophiam naturae. — D, Ad pllilosophiam spiritus fi ad philosophiam religiosam.

A. llegel incipit a critica systematix ScItelHngUi Vbaolu Itim relative trascendens nihil explicat. Ex eo cniin non posstinl dcdm 1 i>l>positiones quae mundum realem oonstituunt, praesertim oppcmitio m |. i naturam et spiritum. Aliis verbis, transitus ab unitate prmittva U uduti ad multiplicitatem phaenomenorum 11011 explicatur in sy&Umat iSchettingii. Unde istud Absolutum relatiye trascendens nih.il aliud 081 [|n.im mera abstractio seu entitas verbalis.

Aliquid verum est in hac critica, scilicet mundus non potest deduci lnirlligibiliter ab ente supremo, si ens supremum sit in se iam perfech imun et non indigeat perfici. Iuxta fidem christianam, transitus lit pi crcationem omnino liberam, sed Hegel reiicit hanc liberam crea- Bii.nem, quia non satis est intelligibilis, ac eam considerat ut imagmaluiivam seu metaphoricam conceptionem .

Hegel igitur intendit, contra Schelling, ostendere quomodo mulli- \kitas phaenomenorum logice et necessario procedit ex quadam unitate mimitiva. Ad hoc explicandum non admittit, ut Schelling, quod Absolliium sit relative trascendens, non enim indigeret perfici, sed po- Elii Absolutum omnino immanens mundo. Imo Absolutum non est

1 Cf. A, Wkbkk, Ihslciiidi I11 Philosophie KurnpCeiine, , e ecl., p. 4 70. In lu« npcre l.i. . xponuntur rrlntlonc» Inter .systemata Spinozae. Knnlii, Kichlri. S. Ii. I.i.k"

Kjiciii.

lmmobile sub suis modis, ut volebat Spinoza ; non posset enim explj can apparitio modorum mutabilium in hac immutabilitatc, sed A» solutum nihil aliud est, ittxta Hegel quam ipse processus seu fieti univem sale et praesertim processus idealis.

Sic apparuit ex critica praecedentium formarum pantheismi, evolul ionismtl idealisticus, qui damnatur in Conc. Vatic. (Denz., 1804) : * si quis dixerit Deum efl ens universale seu indefinitum, quod sese determinando constituat rerum univerS tatem in 'genera, species et individua, a. s. — Manifestum est, ut notat Scheml Concilii Vat., quod in isto systemate non Deus fit mundus, sicut apud emanatistaiff Schelling, sed e contra mundus sua evolutione fit Deus. Unde ad quaestionem : an De\A existat ? Renan respondebat blasphemando : nondum existit. Ilem hodie plures cj cipiunt Deum ut evolutionem creatricem, ascendentem.

B. Logica et metaphgsica generalis Jlegelii intenduM explicare processum idearum et rerum. Contra materialistas statuituj spiritum et ideas esse pro nobis quid notius quam materiam, quij de spiritu habemus cognitionem immediatam, non de materiffl quae non est intelligibilis nisi secundum resolutioncm ad categoriffl ra I ionis. Unde in processu spiritus et idearum, non autem in processF energiae pliysicae, invenitur exemplat et GUusa omnium phaenomenm rnm. Sic Hegel in principio admittit, ut hypothesim, panlogismuH « omne quod est reale rationale », et identitatem logicae (denklehre) j metaphysicae (seinslehre). Unde processus idearum, qui cognoscit a logica, est processus ipsarum rerum, nam quod verius est in retiM sunt ipsae rationes rerum. Propterea scientia rationis (seu logica) M scientia universalis (seu metaphysica).

Quisnam esi igitur processus idearum ? Prima idea est idea ent» universalis, quae imbibitur in omnibus aliis notionibus quantitatii qualitatis, actionis, etc. Quomodo autem ens universale, quod iaffl est quodammodo omnia, potest fieri aliud ? Ouonam principio, qu» nam virtute apparent modalitates entis ? Hegel respondet : istud prjP cipium internum est contradictio, quae in ipso ente invenitur. £m enim universale est simul non ens, quia est absolute indeterminaturrq nondum cst aliquid, nec quale, nec quantum ; quod autem est mera indeterminatum est non ens. Sic ens est simul non ens. Et haec cqm tradictio est lecunda. Si enim ens esset ens tantum, remaneret immoj bile (ut aiebat Parmenides), et consequenter remaneret sterile, nefl posset explicari apparitio modorum entis. Item si ens esset solum nol ens, remaneret sterile, nam ex nihilo nihil fit. Sed quia ens est simul non ens, est fecundum, scilicet logice et necessario apparet ipsum fiem ut synthesis in qua conciliantur prima thesis et prima antithesis, scil. et non ens. Ipsum fieri enim simul est et non est, nam quodamm est et nondum est id quod erit.

In ipso autem fieri apparet nova contradictio, quae ducit ad altia rem synthesim, et sic deinceps erit evolutio entis universalis constj tuens rerum universitatem in genera, species et individua dislinctail Est processus logicus fdeae creatricis. Idea entis non solum habeal vaffl

Examen Evolutionismi pantheistici 231 h in ontologicum, contra Kant, sed est ipsament realitas, et omnia ipiae sunt, sunt solum momenta evolutionis istius ideae realis. Sic eus fit natura, quatenus ponit se extra se, et fiet spiritus, quatenus i>l>e conscientiae ad se redibit et se cognoscet. Propterea contradictio npparet fecunda, philosophi semper invenerunt antinomias insolubiles, hrd non animadverterunt quod antinomia seu contradictio est ipsa lex fundamentalis totius evolutionis. Sic principium identitatis contrarioinm est lex rationts superioris et simul realitatis, dum principium classitum cmlradictionis est solum lex rationis inferioris seti ratiocinantis , nuae utitur ideis abstractis et immobilibus. Contradictio igitur non est inipedimentum in cognitione, sed potius est stimulus.

Ita etiam locuti sunt modernistae. Cf. Eucyclicam « Pascendi «, Denz., 2102: 111 dogmatibus sunt contradictiones. . . (sed hoc legitimun est, nam dogmata sunt v. ritates vitales), iam vitae sua quoquc est veritas et logica, alia prcfecto a veritate i i logica rationali, quin immo alterius omnino ordinis » — Denz., 2058: .1 veritas non immutabilis plus quam ipse homo, quippe quae cum ipso, in ipso et per ipsum 1 volvitUt ».

('. Philosophia naturae intendit explicare quomodo ens universale sua evolutione fit quantitas seu spatium, quia determinatur

I 1 infinitum remanet.

Quantitas autem est extensiva et intensiva, ex quibus nascitur propnrtio quac "institnit essentiam diversarum rerum. Istud fieri nondum sui conscium est materia

II qua opponuntur attroctio et repulsio, sic aparen* phaenomena physica, postea vila. v!«etativa et,ssnsitiva, et denique vita rutionalis dum evolutio crcalrix fil sui con " la saltem copfuse in homine. Haec vita rationalis apparet in terrn, qui i tMtB fa <<••«■ uiiiverso est locus magis aptus, secundum temperiem, ad vitam sensilivani Bl " ■ » * ■ * ■ inlem. Haec philosophia naturae est valde arbitraria, non potest cnim dcdui 1 1 e orga uumum animalis vel plantae ex inferioribus formis evolutionis. Nunc Hegcl asceadll

III spiritum.

D. PhilosopMa spiritus et philosophia religiosa. — Haec l>:irs continet etiam thesim, antithesim et synthesim, scil. spiritum sul>ii'ctivum, spiritum obiectivum, et spiritum absolutum.

Spiritus subiectivus seti individualis est prima apparitio vitae spiritualis in primis Imminibus, qui non habent niii vitam individualem et familiae, non cognoscunt proinde

II i quod est sibi utile individualiter.

Spiritus obiectivus seu socialis paulatim procedit a spiritu subiectivo, et invenitur

III institutionibus socialibus, quae in decursu historiae apparuerunt, et praesertim ln nire seu legalitate. Haec vita socialis altior est vita mere individuali priorum homi- >iiim, propter dignitatem boni commuuis. Poena mortis legitima est ad servanda jnlncipia sociaia, potiusquam ad correctionem, est piaesertim proclamatio Ideae. ,Il. m, iuxta Hiruvl. nutrimomutn est indissolubile, prout vita socialis altior est indivnluali, et r.itio iiluoi Miasibilitate. Uellum cst legitimum dum fit propter idealem ||»i.Krcssum liiimunltiill rl. vi delcrminismi. Statua qui dc facto vincit ius habet ;

victoria secundum evolutionismum iclcalisticum est vox Dei ; in crdine politicc ftd consummala, eo ipso quod consummata sunt, vim iuris habent. (Hoc damnatui i_ Pio IX, Denz., 1691). Inter omnes status unus eminet ac evolutionem ducit, graetj in antiquitate, postea romani. Item in Europa nunc est aliquis « populus a Deo electimm Denique ex legalitate ptocedit moralitas, prout spiritus obiectivus seu legilstatlB communis accipitur ut norma a spiritu subiectivo, id est ab individuis. Sid est oppfll sitio inter utrumque, scilicet inter individualismum et iura Status, propteren apparm synthesis superior, id est spiritus absolutus.

Spiritum absolutmn cognoscit quomodo spiritus obiectivus (legislatM procedit a spiritu individuali et cum eo concurrit ad vitam spiritualenn altiorem. Nam supra vitam mere individualem,. et supra vitam socialerrt< aut politicam, invenitur vera vita spiritualis, quae ipsum spiritum col gnoscit per reflexionem. Haec autem vita spiritualis apparuit sub trffl bus formis, quae sunt : a) ars, b) religio, c) philosophia.

a) Ars prius apparuit, et diversae artes gradatim, prout in illis idca magis afl magis materiam transcendit, scil. architectura, statuaria, pictura, mufica qur.e exprimil cogitationes et sensus internos, denique poesis. Inspiratio artistica pracsertim poetiq| est quodammodo divina. Ad inviccm opponuntur ars orientalis quae est panthcisticaj ars graeca quae est humana, ars vcro chrisfiana simul est divina et humana ac niagiji spiritualis.

6. Religio autem nascitur ut antithesis artis, nam ars remanct nimis sensihili identificat spiritum et materiam, Deum et mundum ; ars generaliter est panthcistici Religio e contra est theistica, separat Deum a mundo, est reactio contra panthc-ismunj artis. Sic in Bibliis defenditur monotheismus, proscribuntur idola, repracsentationei sensibiles Dei. — Attamen religio remanet symbolica seu metapkorica repraesentatjj Dei, sic concipit Deum ut personam transcendentem, ad modum ii>tclligentiae hiimaj nae superioris, quae omnia gubcrnaret ut rex •"egum, dominus dominantium. Errffl religionis est arthropomorphismus.

Sed intei diversas religiones est evolutio ascendens. Xam in religionibus OrieflM apparet inferior pantheismus, quasi acosmi.smus. ac si solus Deus vere existeret.S contra in religione graeca est humanismus, quasi solus homo existit et dii sunt d imaginem hominis, quamvis supra deos remaneat fatum. Denique religio christi esl synthesis inspirationis Orienlis c.t inspirationis graecae,. prouit obiectum cultus 0 stiani cst simul Dcus-homo, non Deus in abstracto ut in Oriente, nec humanitas ide ut in Graecia, sed Deus-homo in concreto. Christianismus igitur est altissima formljl religionis, sed remanet tamen symbolica rcpracsentatio Absoluti seu unionis infinitf et finiti.

c) Philosophia speculativa igitur necessaria est ut synthcsis superior, supt[ artem et religionem. Ipsa evolvitur secundnm oppositionem systematum. Sic in anffl quitate cum Parmenide apparet philosophia entis, cum Heraclito philosopia ipsitJ fieri, postea diversae conciliationes v. g. apud Democritum. Nova antithcsis surgfl inter sophistas et Socratem, ex qua nascitur Platonismu.s. Scd intcr sc opponiintun Plato et Aristotelcs et conciliantur in emanatismo Plotinl l'liilosophia grncc-a vero M Christianismus prius adversantur sed paulatim conrilinntui ,1 ^ AuKimliim uucluM viam Platonjs, et postea a S. Thoma seciincliim viain fcrlnlnli lii I ■ • | * i< »-«t c iiiuM sitio intcr philosophiam ncholaaticam e( philosophfa I. • • > 1 1, m .i.ivcH

Exam;n Evolutionismi pantheistici kuiiur empirismus anglorum et spiritualismus Cartesii, Spinozae, Leibnitzii ; synthesisponitur a Kantio ; sed ex Kantismo procedit doctrina Fichtci, cui opponitur Schel- |lii|. et in finc apparuit evolutionismus idealisticus, in quo evolutio entis iniversalb Lmi ipsum fieri fit sui conscium non solum coi fuse scd philosophice. I;nde sic scribi potest haec ascendens evolutio ideae cieatricis. A

Evolutionismus idealisticus Fieri sui conscium Empiiismus materialisticus Spiritualismus

Philosophia Ars Religio Spiritus absolutus Spiritus subiectiyus Spiritus obiectivus

Fieri inconscium Idea inconscia Entis Idea inconscia non entis

Denique phitosophia speculativa iam constituta ex alto iudicat reliwimiem, et ipsa a nemine iudicatur.

1'rimo quidem negatio ordo supernaturalis, quia nihil est supra ralionem humanam, supra spiritum absolutum, scilicet supra altissi- ■lain formam totius evolutionis ; item miraculum est impossibile quia bninia procedunt ex necessitate secundum determinismum logicum. rolcst quidem in historia alicuius religionis ut in Christianismo remafcfii' aliquid ignotum, ut dicent postea modcrnistae, sed hoc est solum hiv - terium naturale ipsius evolutionis '.

Philosophia iudicat quid sil conservanditm e\ irli^ioiic, nam utraquo lili-in obiectum habet, scilicet synthesim univcrsalom, sod haec synllu sis symbolice concipitur a religione, scienti(ico V&X) ■< phllosophia, IiiIit omnes religiones suprema est christianismus, quia aon <-.i nlli liiliis rebus sensibilibus, adorat Deum in spiritu et veritatc Retinenda Vii ■ < igitur dogmata christianismi sed sunt magis philosophice intd If.inda.

' nde ex dogmate creationis, iuxta Hegel, retinendum est ipsum Infinitum non •clc-rc solum sed simul cum finito. Finitum vero non est extra Infinitum, quia Infiiiin limitaretur a finito, proinde theismus religiosus est illusio imaginationis, quae 111. 1 in spatio repraesentat (ita etiam postea dicent modernistae,. ; ideoque Hegel ulificat contradictorie finitum et infimtum in ipso fieri : vis immanens in evolutioneinfinita, momenta evolutionis sunt finita (ita modernista I.e Roy) s. In hoc quideni

' Quare igitur hegelianismus vocatur transceiidentalisnnis, istud nomen videtur po- |« cffirmare existentiam ordinis supernaturalis ? — Ita vocatur, quia, contra evolutio- 1111 empiricum seu materialisticum, omn.ia explicat per evolutionem alicuius prini i .inscendentis experientiam sensibilcm. Sed istud principium nullo modo- 1 i-ndit entia finita, nec rationem humanam, imo est ipsa ratio humana. Itaque ll 1 1:1 cndentalismus, sic nominatus relate ad empirismum, est revera immanen- !)!■ ihsclulus. rcl.it i \ 1- ;id theismum, ncgal c niin r.ulic.ilitcr. plus C|ikuii Schefling, Hl"1' uliam Dei mundum transccndcntis.

' 1 K. Lb Kov Hhiiiu' dr M clnphysiijue et dc Moralc, Juillct 1907, p. 512 ; « Notr» ■li 1 incessante crcation El il i-n est nifmo pour lc moildc, Ccat pourquoi itn- HH'- ""• fl transcetitlitiiii ■■<> -.11111 plus contradicl . . clles repuiulnil 1) ilcu 1 niumiiits.

est contradictio pro ratione inferiori ratiocinan.te, sed lex rationis superioris est >i^H tradictio fecunda », praeter contradictionem est solum sterilitas et mors ; belhinj^B dicebat Heraclitus, est mater omnium rorum.

rHnitaf, retinerda est in hoc sensu quod in spiritu absoluto, est thesis, anlitheaB synthesis: subiectum cognoscens, obiectum cognitum, et cognitio seu unio utriusq^B et in omnibus rebus invenitur Trinitatis vestigium, quia onmia procedunt socundlM oppositionem thesis et antithesis et secundum conciliationcm in synthesi ; est prO^B sus Ideae creatricis. (Item postea semirationalista Cuenther, secundum viam hegeS nam, intendit demonstrare Trinitatem. prout in Deo debet esse subiectum, obie^H •seu Verbum, et unio utriusque scilicet Spiritus Dei).

E.i Incarnatione, aliquid etiam conservandum est, scilicet in Iesu apparuit excuH lentissima vita spiritualis universalis, quae nunc scientifice cognoscitur in philosojM speculativa evolutionis. (Ita hodie Harnack et plures rationalistae contenduntU^ lum clenientum supernaturale certo inveniri in vita Christi, eius miraculosam concep nem aliasque nurrationes de cius infantia nulla auctoritate gaudere, item dici dft de eius miraculis ac de facto eius resurrectionis ; sed historicc constat Christi vitanjj mortem influxum habuisse ad mores christianorum cfformandos, et praesertim <M stus docuit Deum considerandum esse ut Patiem. Hacc est essentia cliristianisml — luxta Loisy, Christus doctrinae corpus non docuit, sed inchoavit qiioradam mott religiosum diversis temporibu; ac locis adaptandum. Annuntiavit proximum find mundi, sed venit Ecclesia praeter intentionem Christi) 2.

Ilem in Redsmptionc Hegel invenit Iegem fundamentalem evolutionis, sciiicM Deus setnetipsam negavit et exinanivjt dum factuscst lmmo , i posu-a sna passi et mirtc hanc negaticnem sui destruxit et omnia trahit ad seipsum Itcm m aii christiana vita inferior per dolorem et mortificationem ducit ad vitam altiorem. 'KjH iuxta H;gel, quaedam aninvie et etiam quidam populi sunl a Deo electi ct praeAJ stinati, ut momenta maiora evolutionis universalis. Unde Renan dicebat : aliquo mlMU sicut loquuntur theologi, ita et nos loquimur.

Sic dogmiti christianismi sunt symbola veritatum philosojihia. .pe. ulativiirf Schcmi prosynodale Concilii Vaticani, Doc. VI, c. i. notat circa hos panthoisinj .. Suae autem impietati in sententiis ipsis superaddunt aliam in verbis, quod monAJ opinionum, quae confixerunt, sanctissimis nominibus mysteriorum christinae 1 gionis obtegere consuerunt, atque dum Trinitatem, Incarnationem, Redemptici Resirrectionem nominant, id assequi student. ut suis doctrinis aliquid christi«l subesse incautis persuadeant, ac ipsa veneranda mysteria verae relieionis ad pervtl^M simos sensus detorqiieant alque depravenl* (cf. Vacant, op. cit., I, p. 571). ■ Haec perversitas est voluntas invertendi ordinem essentialcm rerum, ratio nM subordinatur fidei, sed iudicat fidem ex alto, philosophia non est ancilla theoaBJ sed e contra religio subservit Philosophiae 3.

distincts de la duree : Vimmanence au devcnu, la transcendance au devenir. SiW d6darons Dieu immanent, c'est que nous connaissons de I.ui • e qui cst devenj nous et dans le monde ; mais pour le monde et pour nous il rcstc toujours un;J" a deverir, un infini qui sera creation proprcment ditc. non ■imple d6voloppenSr de ce point de vue Dieu apparait comme tianscendant ; rt . 'esl comme transceL •que nous devons surtout Ie traiter dans nos rappoils avei Im, solon ce que avons reconnu a propos de la personnalite divitie 1

1 Ad Harnack, Bas Christenthum und dir lir, hu /1/1 1 00 * Cf. Denzinger, Errorcs modernistarum I ' iblHi I '»li 1007,« et 2059. 1 I

» Sic vorificalur iu Npiritu liumauo i|iioil piol 1. 1 1 11 i.is l.a, «

.,. i de peee.ato s rbiae in nngolo, qui porv.a .. va ' llllll

Examen Evolutionismi pantheistici

Hegelianismus hodie non amplius admittitur ut systema, sed spiri- Mi eius remanet in philosophia recentiorum rationalistarum.

Bevyson, in suo libro UEvohttion creatrice, 1907, p. 341, intendit |n.ibare evolutionismum absolutum per hoc principium Kfikts estin mt"tu quam in immobilitate », propterea ex motu haberi potest immo- ,1>ilitas sed non e converso, unde non datur primus motor immobilis, A< tus purus, sed evolutio creatrix. — Proinde E. Le Roy discipulus II Bergson, negat absolutam necessitatem et universalitatem principii ('iiitradictionis, ac si hoc principium verificaretur solum in rebus imanobilibus, non vero in ipso fieri, id est, iuxta evolutionismum absolutum, non in realitate fundamentali. Cf. infra art. seq., solutionem obielcl ionum).

Bergsonismus est quasi hegelianismus inverstts. Hegelianismus enim i si panlogismus, e contra Bergsonismus est antiintellectualismus absojluius. Hegel reducit id quod est de facto ad id quod debet esse, factum 'limpletum ad ius ideale, successum ad moralitatem, nam omnia facta !|H"veniunt necessario ex evolutione Ideae. Bergsonismus e contra, [lii cmpirismus, reducit id quod esse debet ad id quod est, ius ad factum (ailimpletum, moralitatem ad successum. Sed haec duo systemata oppobiiia admittunt identitatem contrariorum in ipso fieri, sic, non obstante fcorum diversitate, sunt quodammodo idem in evolutione vel eadem 1 \ ilutionem considerant modo inverso.

Ex his systematibns philosopliicis, sicut etiam ex Agnosticismo K.mtij procedit rationalismus biblicus plurium hodiernorum praeserliin modernistarum, ut exponitur in Encyclica « Pascendi « 3.

Remanct negatio ordinis supernaturalis, scil. immanentismus : rcbt..ut nihil supernaturale est pro Deo. .. Et hoc modo diabolus appe'it iiulelule es e Uniilis Deo, quia, appetiit ut finem ultimum beatitudinis id ad quod virtuie •,„.„• i.almae Bol. rat pervenire. avertens suum appetitum a beatitudine supernaturali, qu»0 nl W Ir.iiia Dei; Ve! si appetiit. ut ultimum finem, illam Dei similituclinom, quae datui ex |iaiia. voluit hoc habere per virtutem suae naturae, non ex divino auxilio, secundum i. i ilispositionem ». S. Thomas sic determininat constitutivum formale istius peccati (inilus. quidquid sit obiectum materiale circa quod commissum est. Ita rationalismus. il alisolutam autonomiam rationis affirmandam, aut negat mysteria supernaturalia li 1 ea interpretatur naturaliter.

Doctrina autem erronea eo magis perversa est et periculosa quo magis utitur •in.ite, ad suiipsius commendationem ; veritas in illa non est ut anima doctiinae. Ml ut scrva sub spiritu fallaciae et subordinatur errori. l!nde evolutionismus ideali is, qui mysteria supernatualia naturaliter interpretatur, perversior est evolutio-

]•""> materialistico qui haec mysteria reiicit simpliciter. Nihil similius est angelo .1111 daemon transfiguratus •• in angelum lucis » II Cor., XI, 14. Nihil apparenter luis et profunde dissimilius magnae theologiae speculativae quam sophistica ideali . circa religionem ; utitur eadem terminologia sed in sensu opposito. Eadem I. 111 cst ratio contranorum, unum per alterum cognoscitur ; qui perfecte intelligit liiiiim principium rationis, scil. principium contradictionis, perfecte cognoscit oppolinn errorem, nempe principium identitatis contrariorum.

' Le Roy, Rcvue de Metaphvsique et de Morale, 1905, p. 200, 204. Infra, art. seq. oliitione obiectionum, citatur hic textus.

' Cf. Vacant, Etudfs sur le Concile du Vatican, I, p. 108-111. Le rationalisme au jn 1I11 protestaiitismo. § 84. Inlluence du Spinozisme. Schleicrmacher. — § 85. Inde 1'HegetianiMne. S 86. Le mythi»me dc Strauss. — § 87. ThiSorie de Haur. 1 88, fheories poiMriauru*. — C.f. CIoyau, L' AUemagne religieuse. ' Demzinoer, /•;»!. /< n 10; 8 nq. 2094 sq.

Examsn Rationalismi seu Natnralisini ligio admitti nequit quin ipsa ex immanentia nostra vitali proccdM ratio nostra ita autonoma est ut fides ei a Deo imperari non possjB (Denz., 1810). Hic immanentismus nihil aliud est, iuxta Eeclesiai^B quam novum nomen philosophicum superbiae spiritualis, seu amdiM propriae excellentiae ; res autem nominandae sunt propriis nominibjM secus philosophus fit magister aequivocationem et non magister vfl ritatis. « Est est, non non », sic exprimi potest principium contraM tionis quod reiicitur ab Hegelio. Hoc autem principio sublato, sysfB matica et universalis confusio identiiicatur cum suprema havmollM « spifitus cum materia, necessitas cum libertate, verum cum falso, bfl num cum malo et iustum cum iniusto » ut legitur in prima propM tione Syllabi Pii IX (Denz., 1701). Propterea ; secundum evolutioJM smum absolutum, absurdum non est impossibile, sed supernatmale (sivfl mvsterium, sive miraculum) est absolute impossibile. Error magis dedB sum descendere nequit ; hoc iam apparct secundum scnsum oommn* nem, statim confirmabitur secundum rationem philosophicam.

CRITICA EVOLUTIONISMl l'-\XTHF.ISTICI.

Thesis nostra est : Evolutionismus pantheistk us, sub utraque f»r^B materialistica vel idealistica, prima rationis principia negare debct. I-.I vi.debimus, in solutione obiectionum, quod mere sophistice argmt con tra supremum rationis principium. id est principium contradictioijM

Haec tractantui ex professo in philosophia, sed necessario recoM genda sunt ad defensionem existentiae ordinis supematuralis. Ita, J Thomas in tractatibus theologicis de Deo, de homine, de virtutibuM recolligit sub directione fidei veritates philosophicas neeessariasM explicationem et defensionem fidei.

Unde in hoc articulo tria sunt faeu-nda : fj 1. Ouaenam smi priiiuj rationis principia, eorumque subordinatio. — II. EvolutiomsriM pantheisticus haec principia negare debet. — § III. Solvuntur M ctiones. .

§ I. Quaenam sint prima rationis principia, eorumque suborf dinatio. — Aristoteles in Metaphysica, 1. IV, c. 3 ad finem (a lect. \

S. Thomae ad lect. XVII) ostendit primum ratioms pnncipium efl principium contradictionis, et eius valorem realem defendit, solveS

Heracliti et sophistarum obiectiones, quae renovantur ab Hegeho M eiu= discipulis. S. Thomas in Comment. Metaphysicae et in « SunM theol. » hanc aristotelicam doctrinam evolvit, manifestando pnncipW rum subordinationem, quae respondet divisioni quatuor causaranM ita scribi potest :

Principium contradictionis : Ens non cst non-ens, Principium identitaiii ;

Kns rnt nis : non rns rst n<m ''ii"

Examen Evolutionismi panthestici

Principium snbstantiae Omne. quod est est substantia : phaenomenon est solum quo aliquid apparet. Principiiim rationis essendi : Omne ens habet rationem essendi, sive in se, sive in alio. < yincipium causalitatis efficienlis Principium /inalitatis :

bnine contingens est ab alio efficienter Omne agens agit propter finem causatum

Principium mutationis : Omnis mutatio supponit subiectum mutabile.

Haec principia longe explicavimus et defendimus in alio opere magis jiliilosophico nunc autem brevius agendum est.

A. Supremwtn princi/tiuin rationis est prineipium contrndictionis, quia immediate fundatur in prima notione rationis buae est notio entis secundum oppositionem ad non ens!. Forma logica istius est : impossibile est affirmare et negare idem de ■i' dem sub eodem aspectu. Forma metaphysica est : impossibile est |di-m secundum idem simul esse et non esse. Brevius : ens non est iion-ens.

Sub forma logica exprimitur absurdum cogitari non posse (saltem id quod est evidenter absurdum ut circulus quadratus), et sub forma ontologica exprimitur absurdum existere non posse. Per distinctiuuem inter formulam logicam et formulam ontologicam istius principii, laiio naturalis affirmat valorem realem seu extramentalem principii contradictionis ; scilicet absurdum, v. g. circulus quadratus, non solum eogitari nequit, sed evidenter non potest existere extra animam 3.

1 Garrigou-I.acran<;e, Dieu, son existence et sa nature. BeaUl ttMDPi K b. 108-226.

•' Cf. S. Thomam in Met., I. IV, !ec. 6 et sqq. — Item in Summa Theol., II. ;i II "'. n. 1. a. 7 legitur : « Ita se habet in doctrina fidei articuli fidei sicut prihcipja (X3I H ■ol:i in doctrina, quae per rationem naturalem habetur. In quibus principiis ordo mintam invsnitur, ut quaedam in aliis simpliciter contineantur ; sicut omnia principia fiMlucuntur ad hoc, sicut ad primum : 1 mpossibile est simul allirniarc et negare, ut patet Bnr Philosophum in IV Met., text. 9 ». — Item I.a Il.ae q. 94. a 2 : « In his quae in ll)|irehensionem hominum cadunt, quidam ordo invenitur, Nam illud, quod primo cadit (II ipprehensionem est ens, cuius intellectus includitur in omnibus, quaecumque quis l|i|>rL-hendit. Et ideo primum principium indemonstrabile est, quod non est simul ajyt>i'ire et negare, quod fundatur supra rationem entis et non entis ; et super hoc prin- ||>io omnia alia fundantur ut dicit Philosophus in IV Metaph., text. o ». — Cf. etiam I'iiom\m, ile Veritate, q. i, a 1, quoad subordinationem piimarum rationis notionum |i: incipiornm correlativorum, haec subordinatio iuxta S. Thomam est : i° ens, 2°, » unum, 40 aliquid, 50 veium, 6° bonum. Hae notiones transcendunt suprema nrra quae sunt substantia, qnantitas, qualitas, relatio, actio, passio etc. — Haec 1 ilicatio perlici potest per <Iassicam divisionem quatuor causarum. Et secundum se rnia est prior fine, agente et materia, quia secundum se ens est prius bono, item bri . ri sequitur esse. et materia subordinatur formae. « In causando autem bonum pl |>rius quam ens, sicut linis quam forma. . . Causalitas finis est prima, quia agens

1 git nisi propter finem, rl ab agente materia movetur ad formam ». I.a q. 5, a.

L nil i.m.

:l Dbscari <■-> i' • •>■■ 1 1 .1 inconsiderate dixit : circulus <|uadratus, etsi non possit a "i . concipi, fornitan 1 lli< 1 |>ol.rst a Dtro omnipotniti. Cf. Discoiirs sur ta MHhode, b |n incipio. — Sod §1 11« cMiit, noquidem ■ cogito crgo sum » esset certum, man forsitan

Examen Rationalkmi seu Naturalismi

B. Principium itlentitatis. — Supremum principium exprirai potest etiam sub forma positiva, scilicet : « Ens est ens, non-ens 9 non-ens » .tunc vocatur principium identitatis ; non est tautologia sel positiva affirmatio identitatis entis et eius oppositioms ad non-efl imo est affirmatio absoluti et immutabilis valoris veritatis. Ufl^ homines dicunt : bonum est bonum, malum est malum ; vel auctdl spirituales dicunt : spiritus est spiritus, caro est caro, ad affirmaflj dam eorum essentialem differentiam. Ita Christus Dominus dicit (Mathj V., 37) : « Sit autem sermo vester : est, est ; non, non » sine aeqfl vocatione.

Magis explicite principium identitas formulari potest : « omne efl habet essentiam determinatam » vel « omne ens est rcs ». Non est taul tologia, quia «ens sumitur ab actu essendi, scd nomen rei exprimSj essentiam entis » Res hic sumitur ut realitas, quae omnibus entibuj convenit, non vero prout opponitur personae.

C. Principium substantiae. - Si autem consideratur itnitak et identitas cuiuslibet entis relative ad sua phaenomena varia et varial bilia, tunc principium identitatis novam determinationem accipit, efl essentia concipitur ut substantia, sic habetur principmm sithstantictim omne quod est est substantia, phaenomenon (vcl accidens phaencl menale) est solum id quo aliquid ut tale est et apparet, v. g. id qud aliquid est album, calidum, magnum, etc. Aliis verbis exprimi potesf principium substantiae, ut manifcstetur eius fundamentum in ptincH pio identitatis, scilicet : omne ens est unum et idem sub suis phaenj menis variis et variabilibus, si tamen phaenomena habeat. Additvjj « si phaenomena habeat », nam phaenomenon vel apparentia supponil ens apparens, sed non e converso, ens en se existens non supponq phaenomenon. (rnseitas est constitutivum substantiae). Sic non rej pugnat substantiam divinam transcendere omnino ordinem phaeflj menalem.

Haec tria principia sumuntur ex causa intnnseca, constitutivl et specificativa cuiuslibet entis, quae vocatur causa formalis, vel ( o stitutivum formale.

Alia principia subsequentia sumuntur ex causis extrinsecis (scijjj efficiente et finali) et ex causa materiali. Transitus fit per principiurfl rationis essendi.

D. Principium rationis essendi modo generalissimo expnflM tur : « omne ens debet habere rationem essendi » *. Scilicet : omne «9 cogitatio esset simul non eogitatio, et ego possem simul esse et non esse ;" forsitan n<r daretur snbiectum cogitans, sed aliquod fieri in quo identificarentur contradictoriag vult Hegel.

' Cf. S. Thomam, de Verilale, q. i, a. i : « Non in/venitur aliquid affirmatrt| dictum absolute quod possit accipi in omni ente, nisi essetitia eius, secundum quffl esse dicitur; et sic imponitur hoc nomcn res, quod in hoc differt ab ente, secunclj Avicennam in principio Metaphysicae, qnod eiis sumitur ab actu essendi, sed nonr rei expiimit quidditatem sive esscntiam entis ». — Cf. etiam Zigliara Summa Pln PMl., I, 234.

2 Non vocamii» hor principium » principium rationis sujficientis» ut I.<'ihnitdjfl nam ex ratione snllu nnli ul sumitur quaai univocc a Lcibnizio sequitui «!«■«« iiiiinismn| negalio vorae libortntiH ; 11I cxpoHuimus in alio opere ; Vieu, son txiltemr rt \u riatum

Examen Evolutionismi pantheistici

|rl'i't habere rationem propter quam sit potiusquam non sit. Istud" ■rincipium est per se notum, seu immediate evidens, sed demonstrari kiili st indirecte, per reductionem ab absurdum. Etenim si quodlibet ■is non haberet rationem essendi, rationem propter quam sit potiu- |iiam non.sit, non distingueretur a nihilo, quia proprinm nihili est pn habere ratjonem essendi, cum opponatur enti l.

Secundum istam acceptionem generalissimam « ratio essendi » absfraliit a ratione essendi intrinseca et a ratione essendi extrinseca, sed Itiplicite seu confuse continet has divisiones, sicut analogum continet fcalogata.

Secundum autem explicitam considerationem analogatorum habe- I111 eiusdem principii formula magis explicita, scilicet : «omne ens lliliet rationem essendi sive in se sive in alio ». In se quidem, si sit lci suam essentiam suum esse, tunc est ratio sui ; in alio autem si lon sit a se. Haec ratio essendi, sit sit in alio, vocatur ratio essendi Ixtiinseca, vel causa extrinseca.

Causa autem extrinseca duplex est, scilicet efficiens et finalis sic lil> generali principio rationis essendi inveniuntur principium causal|l;ilis efficientis et principium finalitatis.

li. Principium causalitotis efficientis exprimitur : necesse ki quod omne contingens sit ab alio efficienter causatum » seu « necesse bhl quod id quod est non a se, sit ab alio productum ». Istud prin- Bi|Mum est per se notum, seu immediatc cvidcns, ex apprehensione km definitione terminorum. — Attamen demonstrari potest indirecte, Bci absurdum. Etenim ens contingens definitur quod potest esse vel I011 esse ; si autem esset non ab alio sed incausatum, M-qnrrfdir i|ucil Ihsct simul a se et non a se. Esset enim a sc quia iiicaiisatuiu, ct khsi l non a se quia contingens. Si vero non cssc! ncquc a sc, neqnc i\i alio, tunc nullam rationem essendi habcret, rationem « u 1 11 po llii;,quam non sit, ideoque non distingueretur a nihilo. Sic negatlo Irincipii causalitatis ducit non solum ad inintelligibile (ut cdncedil

57- La Iiberte et le principe de raison d'etre. Le motif suffisant selon S. Thomas. ioi il diffcre de celui concu par Leibnitz).

usuper « ratio essendi » sumitur obiective tanquam fundamentum raticnis cot>no- 1 etsi quoad impositionem nominis ratio significet prius facultatcm cognoscendi id ex alio (reor) ; sic ratio designavit ideam, ordinationem, cxcmplar, motivum,. tum rei, definitionem, essentiam, modum essendi etc.

nibiectivistae, ut Kantius, tencnt principium rationis esserdi cognosci per reflexio- |li 11 rationis supra seipsam, prout ratio semper inqnirit rationes rerum, scd non expli- 11 valorem huiusce intentionis rationis nostrae ad res ccgDOscendas, et eam consideii nt postulatum per actionem confirmatum. Sic ruit certitudo speculativa.

Kevera autem principium rationis essendi cognoscitur per intellectionem directam; llon reflexivam. Et quantum ad rem significatam • ratio » dicitur per prius de ratione Jbli, liva (v. g. de essentia quae est ratio proprietatum), sed qusntum ad impcsitioncm l)in. uiis forte per prius a nobis imposita est rationi subiectivae. Simililer S. Thcmas 1» '1 i.i. a. 6, loquitur de perfectionibus quae per prius dicuntur de Deo quantum ad llii significatam, et per prius de creatuiis quantum ad impositioncm nominis.

1 1'ropositio itnmediate cvidens nequit demonstrari directe, nam demonstratio dim 1 1 lil per medium tcrininum, quod non potest esse inter terminos immediate conln I ii-iuoiistriitin indtrfi lu nrii por absurdum. quac afferlur contra ncgantcs princi- J" 1,1 solum evidontlwn 1 Ktrin am vi absurdi ill.iti, vt haec evideiilia extrinscca in/eli" ..leuidcntia itttrintte», tfnae hntietur in simplici intuitiont firiitcipii per se noti.

Kantius) scd ad impossibile et absurdum. Aliis vcrbis « contingoni incausatum >i implicat contradictionem l. Ut dicit S. Thomas post AjHJ stotelem «nihil reducit se de potentia in actum, sed de potentia nfl potest aliquid reduci in actum nisi per aliquod ens in actu » I.a q. 2HJ

F. Frincipium finalttatis exprimitur ab Aristotele et a S. Thonr relative ad agens, scilicet : « omne agens agit propter finem»2. /S verbis : non solum datur effectus ut terminus actionis sed debet ratio cuius gratia agens agat potiusquam non agat.

a) Hoc principium est de se evidens si attente consideratur qtfl significant subiectum et praedicatum. Etenim omne agens prodjHH non quemcumque et indifferentem effectum, sed determinatum el sihj per se convenientem effectum, quamvis possit simul producere effeetuM per accidens. V. g. per visum videmus et non audimus, visio perJH convenit visui, sicut auditio auditui, intellectio intelligentiae, voliti» voluntati. Hic autem effectus per se conveniens agenti meretur pjHJ prie nomen finis, tanquam bonum perficiens ad quod agens tenditl et tanquam ratio essendi actionis.

Agentia quidem irrationalia non cognoscunl rationem finis, ci plantae non conscienter tendunt ad perfectionem sibi propriam, naturaliter inclinantur et ordinantur ad id quod est sibi per se coiriHJ niens ; v. g. germen glandis non produceret quercum potiusqu^H pirum si naturaliter non inclinaretur et ordinaretur ad hunc effectui^B

Ordinari autem supponit ordinare, seu ordinatio passiva praesufl ponit ordinationem activam, quae ad intelligentiam pertinet, nam s intelligentiam cognos;it rationes essendi rerum, proinde rationem essemediorum. Ita sagitta dirigitur a sagittante. Unde omne agens agta propter finem, saltem cxecutive, id est tendit ad finem a seipsOiHH a superiori agente dirigente intentum.

Unde istud principium finalitatis « omne agens agit propter linenHj -est evidens ; quod magis apparet secundum hanc formulam Arist^HJ lis : « polentia dicitur ad actum » nam de ratione potentiae agentis4HJ quod ordinetur ad actum producendum, v. g. visus ad visionem, aufl iow ni, ialllrl.

' Haec proposito « aliquod cootingens incausatum existit » implicat contradictiti quia existentia non potest convenire tali subiecto ; non enim ei convenit i-ssentialiHJ quia istud subicctum secundum se est contingens, id est potest esse vel non esse ;JHJ existentia convenit ei de facto quia es1 incausatum, nullum est fundamentum huiuHJ convenientiae et attributionis, cum non existat nec a se, nec ab alio. Unde dicdH i aliquod contingens incausatum existit » est dicere : « aliquod subiectum cui nullo fAf damento convenit existentia, cxistit » aliis verbis : « existentia ei convenit et non Hr venit secundum idem » quod est absurdum.

4 Quidam ut Paul Janet, Les Causes finales, negant hoc principium esse evidejT priori, quia nor invenerunt veram eius formula. Dicunt « omne habet finem » et stff sibi obiiciunt : sed coniunctioDes accidentales non videntur haberc finem. Revera linal considerari debet relate ad agens, prout causa finalis et causa cfficiens sunt duae caf extrinsecae ad invicem relativae ; unde dicendum est : « Omne agens agitur propta nem ». Sicduo agentia possunt accidentalitcr coniungi, tunc producitur eftectus pe r 4HJ dens : sed quodlibet horiim agcnlium habet suum efiectum per se et suum tiDem.

s S. Tkomas, '" i [II. 2 : Omni agentis impetus ad aliquid certum 'iHJ dit; mn enim ex qu.u utnquo virtute quaevis actio procedit, sed a calorc quidem ^HH factio, a frigore autetll Infrigldatio, nnde et actiones, secundum diversitatem activHHT specie differunt >.

Examen Evolutionismi pantheistici lus ad auditionem, sicut potentia patientis ordinatur ad aliquid n ipiendum b) Praeterea, pnncipium finalitatis demonstrari potest indirecte, per reductionem ad principium rationis essendi et proinde ad prini i|iium contradictionis, Etenim, ut dicit S. Thomas, I.a q. 44, a. 4, "nmne agens agit propter linem ; alioquin ex actione agentis non ma- «is sequeretur hoc, quam illud, nisi a casu », et I.a II. ae, q. 1, a. 2 : " Agens non movet, nisi ex intentione finis. Si enim agens non esset ileterminatum ad aliquem effectum, non magis ageret hoc, quam illud. Ad hoc ergo quod determinatum effectum producat, necesse est quod ileierminetur ad aliquid certum, quod habet rationem rinis. Haec iiutem determinatio sicut in rationali natura fit per rationalem appetitum, qui dicitur voluntas ; ita in aliis fit per inclinationem natura- Irm, quae dicitur appetitus naturales»1. Ex hoc apparet reductio ad 11 iirdum. Nam, si agens produceret non quamvis et indifferentem

(pffectum sed determinatum et sibi per se convenientem effectum, non If/dendo in illum, seu non intendendo illum, sequeretur quod ista conwcnientia per se ipsius effectus, non intenla, esset sine ratione essendi. I nim haec convenientia et haec determinatio actualiter existens in lu non potuit produci nisi iam sit aliquo modo in actione protltictriee ; atqui non potest esse in actione productrice actualiter et

Hormaliter ut est in effectu, sed solum virtualiter, prout actio tendit ad ■ liectum, et ordinatur ad illum. Unde negare istam ordinationem est ii' .'ire rationem essendi determinationis et bonitatis per se convenienh effectui. Actio est essentialiter intentionalis, seu tendens ad id quod esl agendum, secus nihil determinate produceret. Si verp ih ea esl solum iimlinatio passiva praerequiritur ordinatio activa et intelligens, sicut

|iiif;itta dirigitur a sagittante. Haec ratio essendi igitur aoii potesl eS80 piisi finis intentus, nec sufficit recurrere ad casum 3 vel ad solam Cftu

W.wn efficientem 4.

I " In D.-o silvatur ratio potentiae, qnantum ad hoc, quod est principium effectus, nm :iutem quantum ho^, quod est principium actionis (quae est divina essentia), nisi fciiisscundum modum intelligendi » I.a, 25, a. 1 ad 3. Undc in Deo non est proprie ■Uli-ntia ad actum, sed tamen Deus operatur propter finem, ad bonitatem suam comfcunicaadam.

• Cf. etiam S. Thom^m in Physicam Arist., I. II, c. 3 et C. Genles, 1. III, c. 2. — If 1 iro. Zi5Lt\R, Summa Philosophica. 1. I, p. .517; Hugon, Curs. Philos. Thomist., V et VI.

II Cf. Arist., Physica, 1. II, commentar. S. Thomae, lect. 7 ad 16. — Casus cnim I taitsa t>er ascidsns et non potest explicare nisi convenientiam accidentalem, non vero livniiantiam essentialem ; v. g. fodiens sepulchrum accidentaliter invenit thesaurum, 1 it a casu. Ssd non omnes effectus possunt esse per accidens, cjuia id quod est per mdfiis accidil ei quod est per se. Fodiens sepulchrum' per se intendit sepulchrum, et nllnl intenderet per se. nihil inveniret per accidens. Item ens per accidens est coniuncnridentalis duorum v. g. musicus-albus. sed haec accidcntalis coniunctio supponit iinique terminum esso per se id ijuod est ; musicus per se est musicus, albus per se I ulbus. Si nihil esl per se, nihil est per accidens.

' N'am causi •fllcien*, reiecta causa finali, non est ratio cur agcns agat potiu- '«iiii non agat, ol Uft1 t»lltoi ct non alio modo. Si cnim actio ncn lit. ad conseculio-

'"i proportloa»tl Inollnatloai ugentis, tunc Ipsa actio est sinc raiii.m' wsendi. In-

Jlliiio ost ossontiollfitl Sll lllqulil, sirut imperfei.luni ad perfeCtum,

I Hlilllilnr |„Mi|iAH IK, II* HttllnliMII («11I. I)

G. Denique principium mutationis sumitur ex parte rri; riae, et exprimitur : « omnis mutatio supponit subiectum mutabile i| Hoc principium est evidens ex notione mutationis, «nam de ra» mutationis est, quod aliquid idem se habet aliter nunc et prius » i q. 45, a. 2 ad 2.

Hoc principium demonstratur etiam indirecte, per absurdum. M mutatio sine subiecto mutabili esset mutatio nihil, aliis verbis & mutatio et nihil mutaretur, quod est absurdum ; ac si esset flu' sine liquido fluente, vel ullo subiecto fluido, ac si esset flatus sine flatus vacui absoluti.

Principium mutationis exprimitur a S. Thoma, I.a, q. 9, a (Utrum Deus sit omnino immutabilis) : « omne quod quocumque » mutatur, est aliquo modo in potentia ... (et) quantum ad aliquid m et quantum ad aliquid transit ».

Non obstante hoc principio, potest esse creatio, seu producti nihilo, nam «creatio non est mutatio » sed productio totius entijj nullo praesupposito subiecto, quae productio requirit potentiam act^ infinitam (I.a, 45, a. 2 ad 2 et Hl.a, q. 75, a. 8).

Haec omnia principia correspbndent quatuor causis, et ut S. Thomas, fundantur in supremo, saltem prout negantes ista . g cipia reduci possunt ad absurdum id est ad negationem principir tradictionis, vel dubitantes de his principiis reduci possunt ad du de supremo. Istud autem dubium est absurdum, nam si aliquid sitan potest simul esse et non esse, et proinde simul affirmari ejj gari secundum idem, tunc hoc dubium simul potest esse dubiu^ non dubium, scilicet ipsum dubium evanescit et nihil remanet. fr dem oppositio inter nihilum et ens, quod est cumulus absurditaet ipsa annihilatio nihili, nam nihilum non potest concipi sine | sitione ad ens.

§ II. Evolutionismus pantheisticus debet negare prima rati principia. — Ascendamus a principiis secundariis ad supremum,, inter secundaria incipiamus a principio causalitatis efficientis, haec causalitas est magis apparens.

r" Negatio principii causalitatis e/ficientis. - - Dicere; plus producitur a minori est negare principium causalitatis effici • Atqui evolutionismus absolutus debet dicere quod plus producil minori. Ergo evolutionismus absolutus debet negare principium 1 salitatis efficientis.

Primo probatur minor : etenim, secundum evolutionismum ab' tum, principium reale omnium rerum non est a seipso et ab ae* constitutum et perfectum, sed e contra evolvitur et semper ttf a statu imperfecto ad statum magis ac magis perfectum. H affirmare quod perfectius provenit ab imperfectiori, seu quod plu$t ducitur a minori.

Hoc clare apparet in evolutionismo materialistico, nam, I ipsum, principium reale et initialc omruum rerum est materiOT continens solum nidimcntum vitae, sed carel 1 11 '. intelleff et diccic quod vita sensitiva, et vita intellectlvn procedunl p«-r hilioucm cx islii inaMia primitiva. cst diceW qtJOll plus prodtt

Examen Evolutionismi pantheistici

;< minori. Omnes nostrae intelligentiae, ac omnes scientiae provenirent i x quodam Deo caeco, surdo, imbecilli et stupido, id est a limo terrae, quod est evidentissima absurditas inventa ad mysteria supernaluralia vitanda.

Etiam sub forma idealistica, evolutionismus absolutus affirmat cpiod omnia procedunt ex idea entis umversalis, indeterminati, quae inindum est sui conscia. Haec idea confusissima et inconscia apparct 11I augusta et venerabilis forma nihili. Non enim continet actualiter hrmaliter nec actualiter eminenter 1 subsequentes formas evolutionis a-cendentis, sed solum potentialiter, ut imperfectum continet perfcctum ad quod ordinatur. Ergo, etiam secundum evolutionismum idea- Msticum, plus producitur a minori.

Prob. maior : Sed dicere quod plus producitur a minori est negare principium causalitatis efficientis, nam istud plus entis esset sine causa «Hiciente, et surgeret a nihilo absque causa creatrice, ens produceretur .1 nihilo. Ad vitandum mysterium creationis in contradictionem incidunt : nam negatio principii causalitatis efficientis, ducit ad negationem principii rationis essendi, imo ad negationem principii con- 1 nidictionis ; si enim aliquod non a se existens, non est ab alio, tunc non habet rationem propter quam sit potiusquam non sit, et proinde non distinguitur a nihilo.

E contra, vi principii causalitatis efficientis manifestum est quod

I liodie existit ens, vita, intelligentia, moralitas, sanctitas, oporlet quod ;ib aeterno existat ens, vita, intelligentia, moralitas, sanctitas, imo quod existat Ens a se, Vita a se, Intelligentia a se. Alioquin si solum ■ xisterent ab aeterno entia eiusdem naturae ac nostra, scilicet entia . ontingentia, cum ista non habeant in seipsis rationem suae existentiae, nullam rationem essendi haberent. Aliquod ens contingens non rxigit necessario aliud ens contingens, ut causam, sed ambo exigunt necessario ens necessarium. Plus non producitur a minori, ergo prima rausa debet habere eminenter a seipsa omnes perfectiones quae nunc Mint in mundo (cf. S. Thomam, I. a, q. 2, a. 3 — i.a 2.a, 3.a, viae . • • l demonstrandum Deum esse).

2° Negatio principii finalitatis. — Iuxta principium finalilatis, omne agens agit propter finem, saltem executive. Atqui evolulionismus absolutus debet negare omne agens agere propter finem saltcm executive. Ergo evolutionismus absolutus debet negare princi- |niim finalitatis.

Maior supra probata est ; omne agens tendit ad finem saltem exehnitive, scilicet ad finem a seipso vel a supeiiori agente intentum, sicut U;ii;itta dirigitur a sagittante ; actio supponit enim ordinationem poi' ntiae agentis ad talem actum, v. g. visus ad visum, et ordinatio pas- ■iva praesupponit ordinationem activam, ac sola intelligentia ordinat, huia sola cognoscit rationem finis et rationem essendi mediorum *. (Ea, | ~. a. 3. — 5.a via).

1 lam enim rs.wt Ipsnm Ksse subsistcns sen Deus transcendens. f Cf. S. TSOMAM, I 1 ll.ne, q. 1, a. 2. « Illa qun«: ratione carenl lcndunt in fincm i)i|itcr naturaloi Iliuitii n< ni, quasi al> alio motu, non autem u scipsis : cuui non co-

II ■ ant ratioim» flnt* (Aniin.il p«i scnsationcm cognosiit rem '/'<«<• rst finis, nnn vrto

Minor probatur. Evolutionismus absolutus debet negare omne ageni agere propter finem saltem executive, id est sub directione supcriora intelligentiae. Etenim secundum istud systema, non existit a se et al aeterno Intelligentia ordinatrix.

Haec negatio finalitatis evidentior est in evolutionismo materialiJ stico, nam intendit omnia explicare per causam materialem, quam plui minusve confundit cum efficiente, sed reiicit formaliter causam linaled et intelligentiam ordinatricem. Evolutionismus autem idealisticia admittit quandoque iinalitatem inconscientem, prout formae inferiorej evolutionis tendunt ad superiores inconscienter ; sed haec tendentf in hoc systemate, est sine ratione essendi. Revera enim requiritur >, dinario activa intelligentiae ordinatricis, et evolutionismus idealisticijl negat existentiam Intelligentiae aeternae ; idea, iuxta ipsum, est prius sui inconscia et ad conscientiam pervenit dum solum apparet homqj Unde evolutio a nullo dirigente dirigitur.

Negatio autem principii finalitatis ducit ad negationem principf rationis essendi et ad negationem principii contradictionis, ut supra dictum est. E contra, per principium finalitatis demonstratur cxistera tia Ordinatoris universalis (5.a via S. Thomae).

3° Negatlo princij/ii inutationis. — Secundum principium, mutationis, mutatio supponit subiectum mutabile, quodammodo distinctum ab ipsa mutatione, quae in illo est. Atqui evolutionism' absolutus confundit, sine ulla distinctione, subiectum evolutionis ipsam evolutionem seu ipsum fieri universale. Ergo evolutionismus a solutus debet negare pnncipium mutationis.

Maior, ut supra dictum est, est evidens : non est mutatio sine subJ iecto trasmutato, quod se habet aliter nunc et prius ; alioquin essej mutatio nihili, seu nulla mutatio.

Minor : Evolutionismus absolutus confundit sine ulla distinctioB subiectum evolutionis et ipsam evolutionem. Nam evolutionismus mffl terialisticus reducit materiam ad energiam physicam, ut possit explfl care quomodo materia habeat in se principium sui motus ; iuxtl ipsum, materia est ipsa energia physica, seu ipsa activitas quae sempej est in motu. Item evohitionismus idealisticus reducit omnem reali*™ tem ad ipsum fieri ideale, et omnes realitates sunt solum mome~ istius fieri universalis, sic motus non indiget primo motore extrinseea non indiget explicatione, nam ipse est principium explicationis omniunt rerum.

Sed tum negatur principium mutationis, et fateri oportet Huxtnfl esse sine subiecto fluente, ac si esset fluxus sine liquido aut fluidoj vibratio sine aere, volatus sine volucre, cogitatio sine subiecto cogj tante ; homo non posset dicere ut volebat Cartesius : « cogito ergj sum », sed oportet dicere tantum impersonaliter : cogitatur, sicut dicitiB impersonaliter : pluit. Et grammatica deberet continere solum vet!|B impersonalia. Evolutionismus obiicit contra theismum : Deus cxtfl rationtm finis). Et ideo nihil in ftitcm ordin ire possunt, sud solum in fincm ab aIi<MH dinintur. Nam tota irrationalis nilur.i COmparatur ad lteum, sicut instrumontum luf agens prin-ip.vlc, ut snpr.i h iliitum "Ht (1,0, q. 22, a. 2, q. 105,

Examen Evolutionismi pantheistici iiiundum existens nihil aliud est quam ens rationis abstractum, ille- «itime conceptum ut ens actuale (la realisation d' une abstraction) . Id i|iiod revera est solum abstractio est ipsum fieri universale, sine subierto. Non existit nisi hic motus in hoc mobili, non vero motus in genere, csset enim quid absurdum, scilicet fluxus nihili.

E contra requiritur primum subiectum mutationum sensibilium, haec est materia. Hoc autem biibiectum mutabile ac de se imperfectissimum, non est per suam essentiam suum esse, id est non includit cxistentiam in sua definitione, sed concipitur solum ut quid capax exi- Ktendi, proinde non est ens a se, sicut non movetur nec operatur a sc Ergo est contingens. Nec potuit produci ex praecedenti subiecto, Mim sit primum subiectum, ergo ex nihilo productum est. Denique li.iec productio cx nihilo non potest fieri nisi per potentiam infinitam rreatricem. « Si enim tanto maior virtus requiritur in agente, quanto potentia (passiva) est magis remota ab actu, oportet, quod virtus agentis ex nulla praesupposita potentia, quale agens est creans, sit infinita » I.a, q. 45, a. 5 ad 3. Sic requiritur Agens creator extra -evolutionem, et evoluho non potest esse suiipsius creatrix, nam esset evolutio sine causa, sine subiecto, sine fine.

4° Negatio principii rationis essendi. — Evolutionismus nlisolutus non potest hanc negationem vitare, nam ipsamet evolutio i habet rationem essendi, nec in alio nec in se. Non quidem in alio,

(|iiia, itixta evolutionismum, praeter ipsam non datur causa transi end.es. Neque in se, quia evolutio est motus, seu transitus ab indeterminatione ad determinationem (seu, ut dicit Aristoteles, a potentia .u 1 actum) ; atqui hic transitus non habet in se suam rationem essendi, (|iiia indeterminatio non est determinatio, nec in se eminenter continet determinationem. Potentia non potest a seipsa ivdin i ;id aclum, plus produceret a minori, ens a nihilo.

5° Negatio priucipii stibstantiae. — Secundum istud princi pium, omne quod est est substantia, seu omne quod est est unum d idem sub suis phaenomenis variis et variabilibus, si phaenomena habeat ; nam phaenomenon est solum id quo aliquid est tale et sensibus apparct. Apparentia rei supponit rem apparentem. Atqui, iuxta evolutionismum absolutum, non solum non sunt diversae substantiae, sed rcquidem existit una substantia, est tantum fieri universale sine subiecto, phaenomenon seu apparentia sine re apparente.

6° Negatio jirincipii contradictionis seu princij/ii idenliifitis. — Ex negatione praecedentium principiorum sequitur indirecte mgatio supremi rationis principii, sed etiam directe istud principium itur ab evolutionismo absoluto.

Etenim secundum principium contradictionis vel identitatis, ens r- 1 ens, non ens est non ens, seu ens non est non ens ; proinde omne Irus est res, idest habet essentiam determinatam non plures naturas, 1 1 unum et idem.

Atqui evolutionismus absolutus negat absolutam oppositionem entis rt non entis, et dicit ens et non ens idem esse in ipso fieri, conseipienter negat omnc ens liabere essentiam determinatam, cx quo seipiitur quod ' IU1I eademque res est Deus cum mundo, et proindc spiritus cum materia, necessitas cum libertate, verum cum falso, bonuni cum malo et iustum cum iniusto » (cf. Syllab. Pii IX, i.a prop.).

Ergo evolutionismus absolutus debet negare directe principium contradictionis seu identitatis.

Maior supra explicata est. — Minor est evidens ex dcfinitione evolutionismi afl soluti, in quo Deus nihil aliud est quam evolutio creatrix, Deus reapse fit in mundoj et in homine. Proinde omnes naturae sunt idem, sicut ens et non ens sunt idem m ipso fieri. Consequenter verum non est simpliciter verum, scd solum secundum quilfl seu relative : similiter falsum non opponitur simpliciter vero, sed solum sccunduOi quid, scilicet jalsum est quid minus verum, et verum est quid minus jalsum. Unde -sicul hypotheses physicae circa naturam luminis aut electricitatis dicuntur neque ver" neque falsae. sed commodae, utiles ad tempus ad classificationem phaenomcnoru ta relativitas cognitionis admittenda esset etiam pro primis raticnis principiis ; tu nulla daretur veritas absoluta, immutabilis, nec verum esset dicere « est est, non non ■ sed » forte est, forte non est », imo nequidem remaneret probabilitas, nam ipsa dicitdfl relative ad certitudinem ; denique falsum relativum ex necessitate duceret ad veran relativum, et e converso, sicut thesis ad antithesim, et sic in infinitum. Proinde dfl cunt : ■ h icresis nihil aliud ost quam novum dogma in fieri, secundum cvolutioneffl dogmatura ■ ; lutcta nos, haeresis est dogma in corruptione, seu potius negatio dogmatii nimplicilcr falsa ct non solum minus vera. Item malttm non esset nisi minus fcontM duceHS ex necssitate ad maius bonum, secundum optimismum absolutum evoIutionisnH ascendentis. Nulla norma remaneret fixa. Propterea Ecclesia defendit iura rationM contra rationalismum, dum damnat definitionem modcrnisticam veritatis : « Veritaj non est immutabilis plus quam ipse homo, quippe quae cum ipso, in ipso et per rfl sum evolvitur » (Denzinger, 2058). Modernistae definiunt enim vcritatem non « adaM quatio rei et intellectus », sed « adaequatio mentis et vitae>. haec autcm vita est vifl humana, quae iuxta eos semper mutari debet, ac si instabilitas non esset dcfect» scd perfectio, ac si stabilitas, firmitas, et constantia essent inertia, sterilitas et moll

Unde evolutionismus absolutus negat omnia prima rationis princij pia et quatuor causas bis principiis correlativas. Ponit enim aliquoj fieri universale, sine subiecto, sine causa efficiente, sine fine intentw in quo fieri omnia contraria et contradictoria sunt idem. Ouod cxactf exprimitur in prima propositione damnata Syllabi Pii IX. •%

E contra vi principii contradictionis seu identitatis probatur prirr causam omnium rerum esse identice et /ormaliter ipsum Esse subsis' in quo essentia, esse, agere, intelligere, velle sunt idem ; haec est al sima verificatio principii identitatis. Etenim si causa prima non eS. ipsum Esse subsistens, irreceptum, in ea esset compositio essentiae existentiae, et haec compositio praesupponeret causam altiorem (cOJ 4.am viam S. Thomae ) ; * nam, vi principii idcntitatis, « omne compM situm causam habet, quae enim secundum se diversa sunt, non cwj veniunt in aliquod unum, nisi per aliquam causam adunantem ipi I.a, q. 3, a. 7.

Examen Evolutionismi pantheistici «47

Vliis verbis, diversa secundum se sunt diversa et non illa unita, ergo si uniuntur, > .lio uniuntur. Sic causa prim;i composita non esset causa prima, Proinde causa prima rl»-t esse Ipsum esse subsistens (I.a q. 3a. 4), et consequenter omnino simplex, imniabitis et infinita (I.a q. 3, a 7, q. 7. a. t, q. 9. **). ideoque essentialiter transcen- 11 mundum, nam mundus est esscntialiter compositus et mutabilis (I.a q. 3. »• 8)- „,c confutatio pantheismi necessario sequitur ex principio contradictionis vel iden- Itatis, cuius altissima verificatio invenitur in eo « Qui est » (Exod. III, 14). In genere : ns est ens et non potest esse non ens. Deus autem dicit : « E?o sum qui sum » et non jiossum non esse.

Si enim lex fundamentalis rationis nostrae et realitatis est principium contradictionis vel identitatis, realitas suprema debet esse tpsaliu t identitas reali? essentiae et esse, seu Ipsum esse. Sic qutnque ad probandam existentiam Dei coadunantur in oppositione principii iili ntitatis cum mutabilitatc 1 et compositione 2 mundi. ita ut statim ttnparet in hac oppositione, quod mundus non est ens a se, sed quod cns a se sit Ipsum esse subsistens. — Nec mirum est quod probationes D posteriori existentiae Dei fundentur remote in principio contra- (] tionis vel identitatis, nam proxime innituntur principio causalitatis is fundamentum supremum est principium contradictionis 3. Sic noscitur Deus in speculo rerum sensibilium per reflexionem luminis uirum principiorum, nam sub hoc lumine apparet contingentia niiindi mutabilis et compositi. ac proinde eius dependentia ab Ente immobili et simplici. .

Imo nonnulli philosophi evolutionistae, ut Hegel et plures modernistae (Denzin- R, r, 2103). ita «evanescunt in cogitationibus suis» (Rom. I, 21). ut jateanlxr sc negare pnina rationis principia. Proirde dicunt supremum rationis principium, id est pnnri|>ium contradictionis, esse quidem legem rationis ratiocinantis quae utitur ideis abitr.ictis ct imm5bilibus. sed non esse legem supsrioris rationis seu intellectus. qui lntiietur ipsam realitatem semper fluentem et viventem, in qua contradictoria sunt |(|,.m. in solutione autem obiectionum videbimus hanc negationem valoris realis prini-i|>ii contradictionis esse mere sophisticam.

lam vero evolutionismus absolutus nobis apparet ut irrefra^abilis demonslratio per Vnurdum existsntiae Dei mundum transcendentis, qui est fons ordinis supernaturalis. N«m supposita veritate principii contradictionis, ser.vatur necessitas aliorum princiblorum rationis et rigorose demonstratur existentia Dei primi motoris, primae causae Irratricis et supremae intelligentiae quae omnia ordinavit. Si igitur hegelianismus non Lxisteret, theologi deberent illum excogitare, ad modum demonstrationis per absurdum, 1'roinde rationalismus absolutus non poterat melius demonstrare suam propriam |i..lionalitatem ; ac si diceret : ad reiiciendum existentiam Dei creatoris oportet ipsum

t Haec est et 5» via, in 4» agitur de compositione et lmperlectione rerum nni- Imiim ■ in s* dc rnultitudine ordinata.

1 De hac qu Itlona l>>uRius tractavimus in libro » Dieu, son existcnce et sa nalurc ».

Examcn Rationalismi seu Naturalismi mundum negare, aut in illo absurditatem radicalem agnoscerc : ad reiicicndum ordineJ supernaturalem oportet ipsam naturam destruere, ad reiiciendam revelationem et fid«J ei debitam oportet ipsam rationis essentiam radicaliter subvertere '.

§ III. Solvuntur obiectiones.

A. Obiectiones evolutionismi absoluti in genere. — B. Obiectiones evolutioni materialistici. — C. Obiectiones evolutionismi idealistici. — D. Obiectioncs tma tismi.

A. Obiectiones evolutlonismi ubsoluti in genere.

].a Obi, : Evolutionismus absolutus non potest esse contra prima principia tm tionis, quia fundatur in experientia et in principio causalitatis.

Probatur : Vi principii causalitatis, plus non potest produci a minori. Atqui M facto plus est in motu quam in immobilitate. Ergo motus non potest proclnci ab cn9 immobili, sed est a seipso et principium omnium. — Ita arguit Bcrgson in suo librfl « L' Evolution creatrice » 2.

Resp Concedo maiorem. Distinguo minorem : plus est in motu quam in immm bilitatc piivativa pnleiitiac, vel termini a quo motus, concedo ; plus est in motu quaJ in intniuhililute voRativa ibsius actus sive agentis sive finis motus, nego. Distinguo con. clusionoin ; orgo motus non potest produci ab ente immobili, immobililate potcntiaJ ciiik i ilo ; immobilitate actus, nego.

Explico ! immobilitas potentiao seu termini a quo ipsius motu3 est immobili privativa et inertiae (id est privatio motus) : e contra immutabiJitas actus est imm bilitas negativa et perfectionis, supra motum, et vocatur non inertia seci stabilitas J constantia ; superior est instabilitate et inconstantia motus, sicut immobilis contcm platio spiritualis superio. est divagatione imaginationis, aut sicut firmitas sanctae 9 luntatis altior est agitatione et tumultu sensibilitatis. Inertia et summa vitae stabilital sunt oppositae sicut infimum et supremum. Ita Aristoteles dicit quod materia mtB corruptibilis et ingenerabilis, non vero sicut Deus, nam Deus est supra corruptibiljj tatem, materia autem est infra, id est ut subiectum ad quod terminatur corruptio. maj teria igitur non potest corrumpi sed solum annihilari.

1 Propter superiorem ironiam Providentiae, haec negatio rationis vccatur rationsM smiis. - Qui habitat in caelis irridebit eos et Dominus subsannabit cos» quia meditaO sunt inania » Ps. II, 4. Sicut puer nullius virtutis, si pugnat ccntra gigantcm, irridetuH gigante, ita irrisio rationalistarum, qui ordinem supernaturalcni ncgant, irridetur a DeJ Et ipsi evolutionistae probant per absurdum doctrinam quam impugnant. ;cilicet : Prilfl cipium reale omnium rerum non est materia, nec idea suiipsius inconscia. scd ost IpsnSl Esse ac Ipsum Tntelligere innnitum, fulgur intellectuale ac ignis amoris aeternaliter sulj sistens. « lumen vitae », ac « lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem f bunc mundnm » Ioan. I, 9.

2 Cf. F.volution criatrice (1907), p. 341 : .< II y a plns dans un mouvement que dajfl les positions successives attribuees au mobile, plus dans un devenir que dans lcs formM txaversees tour a tour, plas dans 1' evolution de la forme que dans les formes realiijfl V une apres 1'autre. La philosophie pourra donc des termes du premicr genre, tirer ca9 du second, mais non pas du second le premier : c'est du prcmier que la 'spiVulatioI devrait partir. Mais I' intclligencc rcnverse 1'ordre des deux termes, et, sur ce poifl la philosophie antiqUe proccde commc fait 1' intelligence. EHe s' installo dans 1'immfl ble, elle se dcnna d"8 TM 1 <'t paaae au devenir par voie tJ'»ttenuation ct ■liminutiofl Au fond de la phiioaophic tuitique gif neccssairemcnl ce pOtrtuJnl II \ plus d«

]'immobile que diirw lo miiiiviinl ... ».

Examon Evolutionismi pantheistici

2. Inslantia : Atqui plus esl In motu seu in activitate quam in immobilitate ips actus. Ergo rcmanet difficultas,

Prob. : Motor se habet ad mobile sicut actus ad potentiam. Atqui plus invenitur ii: ipso motore actualiter movenlc quam in motore immobili. Ergo plus est in motu wii activitate quam in immobilitate ipsius actus.

Rest>. : Concedo maiorem. Distinguo minorem : plus invenitur in ipso motore »• tualiter movente, etc. ; in molore moto, concedo ; in brimo moiore immolo, nego. Di- •■iniguo conclusionem : pltis est in motu sen activitate quam in immobilitate alicuius motoris moti. concedo ; quam in immobilitate actus supremi motoris immoti, nego.

Explico : plus est in activitate quam in immobilitate motoris, qui indiget prae-

,icne ut aSat. quia sub isto aspectu hic motor inferior est mobilis ; sed non est

Idem in supremo motore, qui non indiget praemotione, nam ipse est per suam essenti.im sua activitas. suum agere.

3. Instantia : Atqui p!us est in activitate ipsius primi motoris, quam in sua iminobilitate, ergo remanet difticultas.

Prob. : Dum primus motor incipit movere, tunc plus est in eo quam antea. Ati|iw primus motor incipit movere, secus eodem modo ageret ab aeterno et ncn esset us effectus in mundo. Ergo plus invenitur in activitate primi motoris quam in sua iinmutabilitate.

Resp. : Distinguo maiorem : si esset novitas actionis in primo motore, concedo ; si *il solum novitas e/Jectus, nego. Contradistinguo minorem : primus motor incipit mo- Vcre, ita ut sit novitas actionis, nego ; ita ut sit novitas effec.tus, concedo. Ergo nego il nnsequens et cnnsequentiam.

Explico: S. Thomas dicit C. Centes I. II, c. 35: « Novitas divini effectus non Bnnonstrat novitatem actionis in Deo, cum actio sua sit sua essentia, ut supra ostenhuin est, 1. I c. 45 ». Sic actio qua Deus agit ad extra est formaliter immaners et virlu.iliter transiens seu transitiva ; ut formaliter immanens cst idem ac essentia divillu, <|uia ipsum esse subsistens est suum agere, sed tamen haec actio dicitur virtua- Itli 1 transiens, quia in se eminenter continet perfectionem actionis formalitcr transi- ||i'. scilicet potest producere effectum ad extra. Cf. I.a q. 25, a. 1, ad 3.

|. Instantia : Atqui non potest esse novitas cffectus quin sit simul novitas ac- ■|i .nis in primo motore, proinde primus motor non est immc.bilis, sed est ipsa evolu- Bl>> ii-atrix.

Prob. : Posita causa in actu necessario statim sequitur effectus. Atqui actio divina f" lltcrna, secundum praedictam responsionem. Ergo effectus divini deberent omnes I neterni, nec dari posset novitas effectus.

Hcsp. : distinguo maiorem : posita in actu causa necessaria et in tempore exi- ■t»ir< necessario statim sequitur effectus, concedo ; posita in actu causa libera ef I'"" lempus existentc, nego. Contradistinguo minorem : Atqui actio divina est causa V" ' 1(1 extra et suPra tempus existens, concedo ; est causa necessaria et in tempore, n<i" ICrgo nego consequens et consequentiam.

I Ixplico : Deus est causa libera quia supremum agens a quo ordinatur natura I'1" ' ssc aSens intellectum et voluntatem (I.a q. 19, 4), et voltintas, circa bona 1 est libera (I.a ig, 3). Praetcrea causalitas divina transcendit tcmpus, men- W" ■ aeternitate (I.a q. 10), et producit tempus sicut et motum, nam tempus est

MF ••'« motus secundum prius et posterius ■• (ibid.). Unde Deus producil res crea-

■ • novos eftectiis 111 tnuodo quando vult, absquo ulla mutatione in sua volunm< --."n ut dicil S TfaomM (C, f.entcs, II. c. 3.5): «sicut por intellectum dotcr- ■jlniiir rei factio, < l <|n. |' .iliu conditio, itn et pracscribitur ot tcmpus ; non

Examcn Rationalismi seu Naturalismi

-enim solum ars determinat ut hoc tale sit, sed ut tunc sit, sicut medicus ut tunc tio detur ; unde si eius velle per se esset efficax ad effectum producendum, sequ. tur de novo effectus ab antiqua voluntate, nulla actione de novo existente. Nihil tur prohibet dicere actionem Dei ab aeterno fuisse, effectum autein non ab aeternfi :sed tunc cum ab aeterno disposuit . . . Deus simul in esse produxit et creaturam m tempus ».

5. Inslattia : Etiam sine novitate actionis, plus produceretur a minori in crea tione, ergo remanet difficultas.

Prob. : Dum effectus ponitur extra causam primam est plus entis quam an Atqui per creaticnem res creatae ponerentur extra causam primam. Ergo post c tionem esset plus entis quam antea, proinde plus produceretur a minori.

Itesp : Distinguo maiorem : est plns entis extensive et improprie, -concedo ; intM sive et proprie, nego. Concedo minorem. Distingno conclusionem : plus produceretur 1 minori, si post creationem esset plus entis intensive, -id est maior perfectio, conced si est solum plus entis extensive. id est secundum participationem, nego.

Kxplico : Cum Causa prima eminenter ct exceilentiori modo contineat in se omni omnino perfcctiones creaturarum, imo cum sit infinita, id est tota plenitudo essenH Dous et omncs creaturae simul non sunt aliquid perfectius et melius quam Deus sohn Infmitiim eniin a.Iditione finiti non fit maius. Sic post creationem sunt plura entM scd non proprie plus entis. Unde S. Aug. dicit, Tract. 11 in Ioannem : .■ Si fueris sinc Deo, minor eris ; si fueris cum Deo. maior Deus non erit : non ex te ille maior ; jH 111 siiio lllo minor». Et S. Thom. in III, d. 6, q. 2, a. 3, ad 1 ait : « Bonum crea^B sn habct ad bonum increatum sicut punctum ad lineam, cum nulla sit proportio unfl ad alterum : unde sicut lineae additum punctum non facit maiut, ita nec num creatum additum . . . bono increato facit mclius. Vel etiam quia lota ratio boifl t.atis omnium bonorum est in Deo, . . . unde non potest sibi licri additio alicuius bolfl quod in ipso non sit ». Etiam dum discipuli intelligunt doctrinam alicuius manH ut S, Thomae, sed eam non perficiunt, non fit plus sapientiae, quamvis sint plures^B pientes. Sapientia magistri non perficitur sed ad alios cxtenditur.

6. Instantia : Atqui post creationem est plits entis intensive.

Prob Plus entis intensive idem est ac perfectius. Atqui actio creatrix in Dql est perfectio cuius absentia esset imperfectio. Ergo post creationem est plus cntijflj tensive.

Resp. : Concedo maiorem. Dist. minorem : si libertas divina consisteret in ind; rentia pjttntiae ad plures actus sicut humana, concedo ; sed revera consistit in ]9H ferentia unius simplicissimi actus puri ad diversa obiecta. Hic actus voluntatis diviljB in se simplex est virtualiter multiplex : quatenus teiminatur ad bonitatem div^H est necessarius ; quatenus terminatur ad creaturas est liber (cf. T.a q. 19, a. 3 ad SWj Caietanus (ibidem, a. 2) dicit : actus liber in Deo est perfectio libera, » cuius o{flT situm non est imperfectio » ; melius est dicere, cum aliis t Iiomist is : ac.tus liber divuT .non addit perfectionem, sed supponit perfcctionem actus purissimi, et non est detf bilis nisi extrinsece, ratione voliti dcfcctibilis '.

7. Instantia: Nequidem extensive aliquid addi potest Enti infinito. Atqui afc vum ens daretur extra ens infinitum, aliquid addcretur inlinito. Ergo non potest . novum ens cxtra intinituin.

Rcsfr.: distingim m iidiciii luiti <inanlitative inpnito a parte ante et a parte WM nihil addi possi t QXtOMlve in ordine quantitatis, concedo. Enti per/ectiont iftjH

Exam n Evolutionismi pantheistici lul addi botest, subdistinguo : in eodem ordine perfectionis. concedo ; in in/erior rf/w, nego; nam ipsura Ens infinitc perfectum potest aliquid efficere extra se (I a

Kxplico: Infinitnm quantitativum esset magnitudine corporali illimitatum sed 1 ctione nmtum. nam esset materiale. coarctatum in limitibus materiae • spiritus i. m hos l.mites transcendit, propterea abstrahit ab hic et nunc. a tempore et spatio

Vliunde. st ens tnfinite per\ectnm. non posset aliquid extra se efficere, oporteret ei de- ■ore pitentiam creatricem. sic careret aliqua perfectione et non esst amplius inftnite ' ' Item 'Snis habet in se totam perfectionem caloris, et tamen, imo propter potest alia calefacere, v. g. aquam vel lignum.

Denique. si finitum non ponitur extra infinitum. ponitur intra infinitum, ut vo- H pantheistae. et tunc. aliquid cst simul finitum et infinitum ; et hoc non est my- "ium, ut creatio, sed cvidens absurditas. F.t panthcismus ita absurdus esi ut cogitari " posstt, sed est vel atheismus, vel acosmismus, scilicet affirmatur aut absorptio Dei nii.Ddo, ut faciunt evolutionistae hodierni, aut absorptio mundi in Deo, ut in pan- ■>smo orientali (nirvana). Tunc negantur aut prima rationis principia aut certissima 11.1 experientiae.

i. Inslantia : Nequidem in inferiori ordine dari potest ens causatum extra Infititm,

I'rob. : Aliquid in se simplex non potest diversificari a seipso, sed tantum ab "| Atqui ens in quantum ens est quid in se simplex, et praeter ens nihil est (ut l«it Parmenides, ct postea Spinoza). Ergo ens non potest diversificari, proindc itur solum unum ens.

Resp. : distinguo maiorem : si hoc est univocum. ut genus, concedo, non potest v. . sificar. nisi per differcntias extrinsecas ; - si vero est analognm. nego, nam ana- Ki.m actu impHcite continet aliquam varietatem. scilicet analogata - Concedo mi- '"'"'• Dl8tmguo conclusionem : si ens esret univocum, concedo ; si ens est cnalo^.m,. ,R" -quia actu imPlic'te continet modalitates entis. — Unde S. Thomas dicit in Me- P'i 1. I, c. 5, Iect. IX : > In hoc decipiebatur Parmenidef, quia utebatur ente quasi m . atione et una natura, sicut est natura generis. Hoc enim est impossibile. Ens enim 111 st genus, sed multiplicitcr dicitur de diversis ».

i:sse autem multiplicatur prout recipitur in diversis essentiis. Actus enim multiic.Ltur et limitatur per potcntiam in qua recipitur (I.a q. 7, a. 1). Et en£ dicitur »l..gice de potentia et de actu. Circa analogiam entis cf. infra c. IX, critica agnofisini, J n,

Instattia : Etiamsi ens sit analogum, creatio cst impossibilis, ergo remanet I. ultas: — Prob. : Qnod factum est necesse est aliquando fieri : Atqui omne fieri |.|.nit subiectum. Ergo impossibile est aliquid fieri ex nihilo.

Kcsp. S. Thomas I.a 45, 2 ad 3-m : Cum Creatio sit sine motu, simul aliquid "im , et creatum est » et ad z.m . creatio non est mutatio, nisi secundum modum injl iidi tantum. Nam de ratione mutationis est, quod aliquid idem se habeat aliter '<' <-t prius ».

10. Instantia : Saltem creatio videtur esse contra principium finalitatis : Nam n |.ropter finem convenit agenti indigenti fine. Atqui Deus creator nullo indigeret.

Djus creator non ageret propter finem.

' />. : S. Thomis I.a .( .,, 4, ad 1: . Dtus non agU propter indiioiitiam. seu propter

iitilitatera, sed «oliim pmhler suam bonitalem ... Ut dicit Conc. Vatic. (Dcu/., l) ;ls 1 •<""<••■•• »1 "mnipotenti virtutc, non ...1 nugcndam suam b»tftu- |in n-K nl • I '" < ' 1 "I m inifestandam perfectionein suam pcr bi.u i. quat creaturis impertitur, liberrimo consilio» creavit. — Unde crcatio nullo modo repugdH dum e contra evolutio creatrix repugnat saltem quadrupliciter, ex parte qua^VJ causarum.

II. Instantia : Evolutionismus absolutus non videtur implicare neeessaiio neg tionem ordinis veritatis supernaturalis, nam, etiamsi vems esset. rcni.m.n nt muM mysteria incognoscibilia, praesertim mysteriurh ipsius evoiutionis creatricis.

Resp. : Remancrent mysteria naluralia, transcat. mysteria superPaturalia, neM Mysterium enim supernaturaie est cuius existentia sine Revelatione supernat^PJ cognosci non potes*.

B. Ohiectiones prtncipales evolutlonlami materlalistl.

i.a obi. : Evolutionismus materialisticus fundatur in primis principiis physiij modernae, praesertim in principio conservationis energiae. Ergo non est contra pl| rationis principia.

Prob. : Secundum principium conservationis energiae, quantitas totalis energ in omnibus suis transformationibus semper eadcm manet. Atqui ex influxu pig motoris a mundo distincti mutaretur, id est augeretur quantitas totalis energiae. non potest esse primus motor a mundo distinctus. sed principium primum motusj ipsamet energia physica mundi. quae est sive actualis sive potentialis.

Ucsp. : distingiio maiorem : quantitas tctalis energiac manet eadem prout aliquM motus dosinlt et alter aequivalens producitur sub invisibili influ.rn primae causae, c<S Cedo : sccus, negc. Contradistinguo minorem : si principium conservationis enerjJVJ indebite intelligitur sine ulla cessatione motus et produtioncaequivalentis enerj^B sub invisibili influxu primi motoris, concedo ; secus, nego. El iugo conse<|u<a*^PJ conscquentiam.

Explico : principium conservationis energiae approximative verificatur inferiori crdine phacnomenorum physico-chimicorum. prout experientia approximjj| constat quantitativa aequivalentia energiae productae et energiae productricis, aequivalentia vis motricis sub forma motus localis et caloris gcnerati per hunc mot Sed quandoque indebite concipitur haec aequivalentia, ac si non essct vera produfl aequivalentis energiae, sed solum transformatio eiusdcm energiae quac rcmaiM uimv: r -i-ii iimIin :■:.!. 1 >■ : .1 : ! II- .'!.■■-".■:". imt.!' -:- nl.lllc IMiJ' !

tesio, qui concepit mctum localem u1 quid numerice idem transicns de uno subiC^B in alteriim, ferc ut eadem aqua transil de uno vase in altemm, et amittit for^BJ iiniiis vasis ad accipiendum formam alterius. Revera autem non existit mo tis in s*<^H scd solum hic. mntus, <•! est kic prout est in hoc subiecto : unde hic motus immoriM idem non potest transire de uno mobili in alterum ; sed motus prioris mobilis proj^M aliuin mOtum in alterum mobile. vel motus prioris mobilis >■■ ;•< /.•«i'../...- »•«<.» in <.ili rem, sed generat aut broducit calorem s. Atqui prior moinn<»u pn:<lu. ii -<<un.| motum, nisi ut causa secunda, id est snb invisibili influxu Causae primae. Hic inflnfl non esset quidem necessarius et sufficeret conservatio divina, ut volebat CartesilUfl

1 Physici indiflerenter loquuntur de « transformatitne ■ aut " productione ~, metaphysice loquendo hoc nop est indifferens.

• Cf. Ganct, Traite rle Physique (zo.e edit. refondue par C. Manouvrier), p. '", Transformation du travail en force vive et de la force vive cn travail. Principe.^PJ conservation de l'energie. — p. 1624 : Equivalence du travail et de la chaleur. il QjBJ una relation numerique entre lcs quantitls de travail detruit et de rhalrm s. usiblnJH respondantes. et reciproquemcnt. Cependant il y a degradati»n qimlital i\ . <|e 1 ' car la chaleur engendrie par un travail mccaniquc nc pcut p«« »« «•• " un li.itjB mecaniqtfc cgal «.

Examen Evolntionismi pantheistici bnoius semper numerice idem romanorot, transeundo de subiecto in subiectum, sed llin' est impossible. Et scientia cxpcrimentalis non potest probare influxum invisi- Billi-m Causae primae non existcre aut non esse necessarium. Unde etiam physici Bloilierni agnoscunt numquam probatum fuisse mundum esse « systema clausum ». id b>l separatum ab omni influxu exterioii etiam invisibili '. Ad reiiciendam necessitatem llllluxus primi motoris oporteret probare quod nihil novum fit in mundo, sed tunc enerbl.i sempjr remineret sub eadem formi immobili. Revera in energia quae transforll.itur (seu potius in eaergia producente aequivalentem energiam) plus est quam in bnergia immobili, immobilitate privativa (quae est privatio motus vel mertia), unde r«<|niritur influxus primi motoris.

Propterea prin<Mpium conjervationis energiae. si ad debitos limites reducitur, non Bligis opponitur influxiii primi motoris, quam antiquum principium Aristotelis : > cor- Kiplio unius est gemratio alterius ». Revera enim corruptio unius formae energiae (v. I. matus lo;a!is et vis motricis) est generatio alterius (v. g. caloris), nam motus loilllis non transformatur in calorem, sed generat vel producit calorem. — Equidem ir.livitas htimana remanet relative eadem super terram et tamen homines renovantur, lorruptiope et generatione ; similiter activitas physica remanet eadem in ordine phyllco chimico, et tamen corpora et eorum operationes renovantur, corruptio unius est I011 iratio alterius. Unde conservalio energiae non exdudeyet influxum primi moloris, iin hasc conservatio esset absoluta imm>bititas el idtntitas, absque ulla novitate efjectus

1 H. Poincare. I,a Science et l'H ypothise, p. 112 a 119 tractat de valore principii [ll< i iiae, iuxta quod : « coipus aeparatum ab omni influxu exteriori semper remanet in Diii.-Ic si e.t immobile, et semper remanet in motu si movetur, saltem in vacuo, ubi Piill i est resistentia ». Hoc principium inertiae necessario conncctitur cum principio conbjrvationis energiae cuius formula est : « energia totalis alicuius systematis corporum bapirati ab omni influxu exteriori (id est summa eius energiae actualis et eius energiae boi.Titialis) remanet eadem ».

H. Poincare dicit : « A-t-on jamais experimentd sur des corps soustraits a 1'action In toute force, et si on I'a fait, comment a-t-on su que ces corps n'etaient soumis a liiiTino force ? ». Le principe de 1' inertie est une hypothese suggeree par quelques faits bni 1 i. uliers (mouvement des projectiles) et « iStendue sans crainte anx cas les plus gc- |«i .hix (en astronomie par exemple), parce que nous savons que dans ces cas gen6raux Mvperience ne peut plus ni la confirmer ni la conlredire « ibid., p. 119).

■ Item non potest probari aliquod systema corporum et praesetim totum mundum Ihv icum esse systema clausum, id est separatum ab omni influxu exteriori etiam invi- ■I11I1. ut est praemotio divina. Cf. Boutroux. De la contingence des lois de la nature, W P- 75-8.5. — E. Nwille, I.a Physique moderne, 2.e ed., p. 35-42. — P. De

■ iinnynck. O. P., Revue Thomistae, 1898, p. 695 ; 1899, p. 413 « I.a Conservation de |oi.. rgie et la liberte morale ». — P. HEnriE, O. P., Revue Thomiste, 1004, p. 706. Les mii < principes de la thermodynamie : « La Ioi ne s'applique qu'en supposant 1'univers Dl wsUme fermi a toute action ext^rieure ; cette hypothese, nteessaire pour etablir la M. ne peut pas.en etre le corollaire. Si donc les substances spirituelles irterviennent ■>ii ' I' uniyers materiel, la d6monstration de la loi sera en defaut, nous serons incapa-

■ prevoir, au nom de la physique, les consequences d' une pareille interventicn

■ 11. inble donc que c'est bien a tort que certains philosophes spiritualistes ont vu dans

■ pi uicipe de la conservation de 1' energie une obicction contrc la liberte humaine. Quand ■»11 ineme la liberte humaine modiiierait la quantitc <l'energie totale de 1' univers, le ■v M' ien aurait encore le droit de proclamer la conservation de I' energie de 1' univers ■Rt" i. l, le seul dont il s'occupe. carce quil 1'interesse, ce n'est pas de maintenir constante

,llne qu'i> aconnait pas. mais de savoir que les phenomenes q'il etudie sont ■»ii|< ililes de la faire varior. I.a loi natteint <lonc pas plua la liberte humaine que la P" ' ' 'livinc, ella B*esl un» objecticn ni contrc d' Une ni COntre 1'autre » p. 726).

"'' hoc principi lOrvafioniH energiae tractnvimus In libro iDieu son cxistrnm

2g4 Examen Rationalismi seu Naturalismi in mimdo. Hoc autem est contra certissima facta experiertiac. Aliis vcrbis, niun non posset esse idem cum prima causa, nisi mundus esset omnino immobilis, ^ bilitate non inertiae sed perfectionis, id est nisi esset infinite pcrfectus et non ul perfectibilis.

2.a 06». Evolutionismus materialisticus obiicit : phacpomcna vitae vegetali sensitivae, rationalis, reduci possunt ad phacnomena physico-chimica prout ianu his infcrioribus invenitur rudimentum vitae et inclinationis sub aspectu affinilfl ccliaesionis, attractionis et repulsionis, etc.

Resp. : Ad phaenomena physico-chimica non potest reduci actus, vitalis, assimilatio nutritiva, quia hic actus est molus ab intrinseco, c contra motus phystj chimicus est motus ab extrinseco (I.a, q. 18, a. 1 et 3). Item sensatio est superj ordinis, 1 cognoscentia enim a non cognoscentibus in hoc distinguuntur. quia nM cognoscentia nihil habent nisi formam suam tantum, sed cc°noscens natutn est /idlH lormam etiam rei alterins : nam speciej cogniti est in cognoscente ». Undc naturs^B cognoscentis est minus coarcata, limitata, per materiam (I.a, q. 14. a. 1). — lectio autem est a fortiori supcrioris ordinis, nam « cognitio sensitiva occupatur qualitates sensibiles exteriores. Cognitio autem intellectiva penetrat usque ad essefl rei » Il.a Il.ae, q. 8, a. 1. Et obiectum formale intellectus non est color aut afl sed ens universale, ens autem abstrahit a materia, sic cogroscimus etiam quaeT immaterialia ut verita*em, bonitatem, sanctitatem, quae transcendunt materiam, tium et tempus. Si materialismus esset verus. nihil esset supra materialia, et systcnfl philosophica erronea non deberent confutari a ratione, sed destrui vi armorunfll aedilicia materialia. Spiritus autem et moralitas est supra vim materialem, cst mSJ coarctatus seu limitatns, materiam et spatium transcendit. Tormentum bellicunr^MJ potest facere contra aliquod systema philosophicum, aut contra ius morale alidH nationis. Item in terraemotu, corpus nostrum non potest fugcre, quia clauditur in lj^ tibus materiae, e contra spiritus noster hos iimites transcendit. (', Obiectiones evoliilionisml idealistici. Evolutionismus absolutus, ut proponitur ab Hegclio, conservat principium mii tradictionis ut legem inferioris raticnis scilicet rationis ratiocinantis, qu.-ieideis imi)l bilibus utitur, sed negat hoc principium esse legem rationis superioris, quae inj^H realitatem semper fluentem. Sic arguit contra valorem realcm huiusce principffM i.a obi. Ens purum seu universale est absolute indeterminatum. Atqui quod est absolute indeterminatum est merum non ens. Ergo ens purum est merum non ens '.

Resp. : haec argumentatio est sophistica, nam medium demonstrativum s^H « quod est absolute indeterminatum » non sumitur secundum eamdem extensicn^H

• Item E. Le Roysecundum principia Bergtorusmi scribit : » I.e principc de non ufl tradiction n'est pas universel et necessaire autant qu'on l'a ci u il a son domaine (lH plication ; il a sa signification restreinte et limitce. I.oi suprcme du discours et nol( la pensec en general, il n'a prise que sur le statique, sur le morcel£, sur 1 inimoij bref sur des choses douees d' une identiti. Mais il y a de la contradiction dans le iniflf comme il y a de 1'idcntitc. Telles ces mobilitcs fuyantes, le devenir, la durce, .(T qui par elles-memes ne sont pas discursives et que le discours transformc pour les | en schimes contradictoires ». Revue de Mitophysique et de Morale, 1905, p. 200" Addunt : ens sinc eontradictione intcrna esset sterile, coniradictio est lectttt4sZ Ad hoc remiondebat iam Aristoteles ccntra Heraclitum (Met IV, c. 5) : si% contraria identificantur, erit quies aetcrna et mm motus, nam aliquid non poterit aj tcrum, iam enlm tWmlntll q«0 tnotut identifn-.ircliir cum tcrmino ."I qm-in, K rg" movcri piiHMit. I

Examen Evolutionismi pantheistici ni.iiori et in minori. In maiori enim designat solum negationem deteiminationis geneii ae et specificae, in minori autem designat etiam negationem ipsius entitatis, quarrr ipponunt genera et species.

Sed revera esset contradictio si ens indeterminatum a seipso existerct ut princil'ium omnium rerum.

2. a Instantia: Atqui ens indeterminatum a seipso existit ut principium omnium rirum.

Prob. : Reale idem est ac ideale, nam si, ex aliqua re, ideale tollitur, nihil remanet Atqui prima idea est idea universalis. Ergo prima realitas cst ens ideale universale.

Resp. : distinguo maiorem : ReaWest idem ac ideale in Actu puro, concedo ; extra \ctnm purum, nego. Contradistinguo minorem : prima idea est idea entis universalis, 111 nobis, concedo ; in Actu puro, nego, nam Deus cognoscit seipsum, scilicet Ipsum i -.se subsistens, prius quam ens universale, indeterminatum. Ergo nego consequens et 1 iuisequeutiam.

Explico : In Deo quidem idem sunt ideale et rcale, scilicet Ipsum esse subsistens, Ipsa Veiitas seu Intelligibilrtas suprema et Ipsum Intolligere (I.a, q. 14, a. 4). Sed < \tra Deum, distinguuntur reale et ideale, nam iuxta testimonium conscientiae, homo (|ui concipit et desiderat thesaurum, non ipso facto thesaurum possidet ; et idea non |xitest concipi nisi ut repraesentatio essentialiter relativa ad ens repraesentatum, undc ib-tinguitur ab illo entitative, quamvis sit idem cum illo intentionaliter seu repraesen- 1 ilive. Propterea, si ex aliqua re tollitur quidquid intelligibile est in ea, non mirum est quod nihil remaneat, nam illud intelligibile est ens, noii vero idea cntis.

3. a Instantia : Atqui etiam in Actu puro identificantur contradictoria sicut in i volutione pantheistica, ergo principium contradictionis non est lex realitatis,

Prob. : In Actu puro identificantur infinita Misericordia et inexorabilis Iustitia, . • 1 1 immutabilitas absoluta et summa libertas. Atqui haec sunt attributa ad invicem 1 oiitradictoria. Ergo etiam in Aetu puro identificantur contradicloria.

Resp. : Concedo maiorem. Nego minorem. Haec enim attributa diviua non sunt 1 'utradictoiia, scd sunt diversae perfectiones simpliciter simplicer. quac ex propriis /. 1. tulant idzntificari in eminentia Deitatis, et radicaliter e.xcludunl cnntrarms unpcr I, liones aut vitia. Ita infinita Misericordia postulat ideDtificari cum inexoiabili I11- Hliiia, et radicaliter excludit vitium crudelitatis ; e converso Iustitia petit identilicari nini Miseiicordia et excludit criminalem indulgentiam erga impoenitentes. Haec identliicatio attributorum Dei est mysterium Deitatis, ct in hoc nulla est contradictio, 11 1 ostendemus contra AgDosticismum. Imo absolute excluditur cortradictio, prout 1 11 . divinum radicaliter excludit non ers, veritas divina omniro repellit errorem, bonitas iniproma essentialiter opporitur malitiae. Item sanctitas creata in se ipsa coadunat (nmitatem fidei contra haercses et benevolentiam charitatis erga homires errantes, »11 nt excludit fanatismum, id est simulacrum fidei, et liberalismum, id est simulacrum kli.iritatis.

E contra, iuxta Hegel, una eadenv res est Deus cum mundo, et proinde spiritus 1 11111 materia, necessitas cum libertate, verum cum falso, et bonum cum malo, charitas 11111 perversitate. Unde eDS hegelianum est ridicula ac perver^a imitatio Dei, systelnlica et universalis confusio, simulacrum supremae harmoniae. Harmonia enim li ilii tur ex subordinatione diversonim ad aliquid unum, conjusio autem est subversio 11 1111 ordinalionis. «Optimi corruptio pcss-ima». Corruptio spiritus maior est quam ptio carnis. itcin aluisus rationis in rationalismo, et praesertim abusus nominisliuitatla ad toliTantiaiii impictatis coiiiiiiciulandiim. Nihil altius in hac vita quam llmrltas, scd nlMl l"' plOin /»' » ehaHUU, <•«! <•">"! eMieaclija impietatl» instrumentumi

Examen Rationalismi sou Naturalismi

D. Obiectlones emanatismi.

Etiamsi existat Deus ul Ipsum esse -ubsistens et Ipsum intelligere, res lintM nor possunt procedere ab eo per creationem ex nihilo, sed per emanntioncm. proiM sunt eiusdem naturae ac Deus, sunt participationes divinae naturae, ita ut de ei&^M verificetur quod theologi dicunt de gratia supernaturali, conscquenter ncn oxistil o •supornaturalis.

Iuxa emanatismum res finitae fluunt a divina substantia, eo fere modo aranea educit e propriis visceribus fiiamenta ; emanatio est quasi imperfecta '■ ratio. Iuxta Plotinum et Gnosticos, emanalio est transiens, prout substantia erri; est extrinseca substantiae emanatrici. E contra iuxta Spinoza et Schelling. emarf est immanens, prout substantia emaratrix expandit seipsam in seipsa. In emanatirf Deus fit mundus, non vero mundus fit Deus ut in evolutionis rao ascenderti.

Respondent Theologi commiiniter : emanatio tramiens supponit divisibilitata substantiae divinae, quae est omnino simplex et indi visiblis ; emanatio immanfM supponit contusiorem finiti ct infiniti.

1. a Instantia. Deus nor potest producere aliquid extra se, nisi aliquid emittat. Atqui quod emittitur a Deo, emanat a substantia divina. Ergo res f c-manant a substartia divina.

Resp. : Distinguo maiorem : Si Deus essct simul causa efficiens et causa rialis rei pro;luctao, concedo ; si est solum causa efficiens, nego. Contradis" minorem : quod emiuitur ut a causa efficienti et simul materiali, emanat, con sic aranea educit filamerta e propris visceribus ; quod producitur a causa efficM tantum, nego. Kevera crearc est poduccrc aliquid ex nihilo, scilicet ex nullo prae^H posito subiecto, causa materialis non Deus, imo nulla est, et propterea potcofl ■ creatrix debet esse infinita (I.a, 45. 5 ad 3). Unde creaturae dicuntur esse o^H non de D30, nec ex Deo ; nam de et ex designant causam materialem.

Contra emaratismum transeuntem cf. S. Thomam I.a. q. 19, a. 3 et Gsntes, t. II, c. 23, <c quorl Dous non agat ex nccessitate naturae, sed per volurtatis », ram agens per intellectum et voluntatem est prius agente per ty^H ram ', et I.a, q. 90, 1, . Utrum anima sit facta, vel sit de substantia Dei » et 9 Gentes II, c. 83. S. Da;tor arguit er indivisibilitate naturae divinae : Cum substa^H divina sit omnino impartibilis, anima humana Don potest esse aliquid substanjH divinae, nisi sit tota substantia divina. Atqui anima humana cum sit finita et mtilfl bilis, non est evidenter tota substantia divina. Ergo anima humana oon est aliqH substantiae divinae. Unde Deus non potest esse causa materialis nec formalis relMJ sed solum causa efliciens et finis, quae sunt causae extrinsecae. Ideo S. Thomas dicit |H q. 3, a. 8 : « David de Dinando stultissime pO;.uit Deum «se materiam primaittS

2. a Instantia: Attamen actio transitiva procedit seu emanat ab agcnte in cffectuW Atqui Deus est causa efliciens mundi. Ergo in productione mundi aliquid cmaruf D30 efficiente.

liesp. : distinguendum est inter actionem formaliter transitivam quae conv(j agentibus creatis, et astionem /ormaliter immunentem, virtualiter transitivam quat^m venit Dso. Actio enim divina dicitur formaliter immanens quia ideDtificatur esssntia divina, et virtualiter transiens, prout habet eminenter perfectionem acqHJ formiliter transeuntis, sublatis imperfectionibus. Actio autem formaliter transieiuHJ • calefactio, est cssentialitcr imperfecta, n,un est accideiis prnci-ilxii-i .il. .iKonte rr«H

1 Nam oecesso ost ut ngonti per naturam pracdm miin l 111 Iiiiim . 1 u • u,-i.,-. . >i|i ad finem ab allquo luperlorl IntellMtu. 1

Examen Evolutionismi pantheistici

1 rminative receptum in passo', Non tamen cftectus huiusce actionis est migratio 111 ilem accidentis ab agente in passum, sed sub influxu actionis transitivae educitur (Irctus e poteotia passiva patientis, llaec fecurda coniunctio actionis agentis et pasouio patientis est mysterium naturale causalitatis creatae, quae requirit irtervenlOnem primi motoris, sed ron est contradictio ac si aliquod accidens numerice idem in;-aret de subiecto in subiectum. Unde non est emanatio in actione formaliter tran- Itiva creata, nec a fortiori in actione virtualiter transitiva increata.

i.a Instantia: Etsi Deus non possit csse causa materialis, tamen est causa forn.ilis omnium rerum, sic admittendus cst cmanatismus immanens.

I3rob. : Deus est ipsum esse. Atqui ipsum esse est maxime formale omnium (ut It S. Th. I.a, q. 7, a. 1). Ergo Deus est formale omnium rerum.

Resp. : Distinguo maiorem : Deus est ipsum esse subsistens, concedo ; ipsum essc iiiuns quamlibet essentiam finitam, nego. Contradistinguitur minor eodem modo. II. S. Thomam I.a, q. 3, a. 8 et referentias citatas sub titulo huiusce articuli, prae- Irlim C. Gentes I, c. 26 « Quod Deus non cst esse jormale omniumn. Forma enim, iiue est informans, est pars compositi, et proinde forma participata : « sicut autem Brt icipans est posterius eo quod est per esseDtiam,. ita ipsum participatum, .... hiVm.um est autem quod Deus est primum ens simpliciter » (ita I.a, q. 3, a. 8).

I. a Instantia : Attamen, ut ait Spinoza, non possunt esse duae substantiae.

Prob. : Nam vel haberent eadem attributa et tunc non distinguerentur. Vel non lu rent eadem attributa et tunc nequidem convenirent in ratione substantiae. Spinoza evolvit istud argumentum in Ethica I, p. 6, sed nihil essentiale ei addit /igliara, Phil. II, 18). Haec obiectio coincidit cum Uocliina Parmenidis : cns ..11 potest diversificari ab alio, quia praeter ipsum nihil est.

Hesp. : Hae duae substantiae possunt habere eadem attributa sive specifica, . generica, sive analoga, et. tamen nnmerice distingui, ut duo homines. Etiam ..ntia divina et substantia creata corveniunt in ratione analogica entis, et tamen iin guontur, nam Deus est Ens a se, omino simplex, dum e contra creatura est n ab alio, est composita cx genere et differentia ex essentia et esse, et habet 1 idcntia. Haec responsio supponit ens esse analo»um et non univocum, ut diximus ntra Parmenidem.

1'antheismus Spinozae et Schellingii praeconfuntatur a S. Thoma I. a, q. 3, a 6. fn Deo non est compositio subiecti et accidentis ; .nam subiectum comparatur ad cidcntia ut potentia ad actum, Deus autem est ipsum Esse subsistens, nullo modo p.itentia », id est Deus non est ulterius perjectibilis.

Sic ccnfutatur omnes formae pantheismi, prout Deus requiritur ut Causa tlma, Ipsum esse subsistens, omnino simplex et immutabile, dum mundus et imllibet ens finitum est quid compositnm et mutabile. Ex hoc apparet principium pliale distictionis inter Deum et mundum in hoc inveniri quod Deus est Ipsum •c .itbsistens.

II. icc est enim veritcs lundammtalis Philosnfrhiac christianae !, fundamentalis Iti quidem secundum viam inventionis (in hoc ordine piimae veritates sunt Min.i rationis principia et facta quae experientia constant), sed secundum viam

1 C.f. Ioannem A S. TnoM, Cursus Phil., Phys. q. XIV, a. III et IV. I' Dbl I'h\i.o, <). I».. Di Veritate lundamtntali Phitosophiae christianae, Priburgi \ 1 niriim, 1911. OPUI mnglstrnlc in quinqne libros dlvitum ; quatuoi priores traclant I li I. vjritato m OTalno philoiophico, quintus liber relate nd sacram doctrinam, id est niv.itnria rrlnitatli 1 nls. Euchariitiae, Visionis beatifiCM

ludicn, ut ait S. Thomas I.a, q. 79, a. 9, prout scilicet ratio assignat suprem rerum rationes et secundum rationes aeternorum iudicat temporalia. Nam quinq viae ad probandam existentiam Dei confluunt in hunc terminum : Deus est i esse subsistens. Prima enim causa omnino immobilis incausata (i.a, 2.a, 3_a omnino simpiex et intelligens (4.a et 5.a viae) debet ess Ipsum esse subsistcns (I,a q. a. 4). Aliis verbis : in solo Deo essentia et esse f.unt idem. Hoc est velut medi saxum, vel conclusura suprema in fastigio aedificii, hacc est clavis aurea f tracratus de Deo unoac totius philosophiae christianae. Ex hac enim deducur attributa Dei, eius absoluta simplicitas. immobilitas, aeternitas, infinitas, sw bomtas, omniscientia, etc, item deducitur quod solus Deus est creator, univemotor et finis omnium entium : nihil potest esse nisi sit a Deo causatum, nihil pot? agere msi sit a Deo motum, et omnia ordinantur ad Deum, ac eius bonitatcm id misericordiam aut iustitiam manifestant.

Etiam ex hoc iam probatur existentia ordinis veritatis supernaturalis, pr Dettas, secundum id quod est sibi proprium, id est secundum suam vitam intim? in sua cminentissima simplicitate, excedit, ut infra dicetur, ccgnitionem naturalcuiuslibet intellectus creati et creabilis (cf. infra : cap. XI ; vide ibidem confutatione ontologismi).