Caput V. De notione mysterii et dogmatis

Art. X. Notio catholica ac heterodoxae notiones. Art. 2. Explicatio theologica cathohcae notionis, ac mystenoruirj divisio.

NOTIO CATHOLICA MYSTEKII ET DOGMATIS AC NOTIONES HETEKODOX

§ I. Notio catholica- — Ex definitionibus et declarationibus . clesiae, ut exponit. Denzinger in indice systeraatico sui Enchiridu b betur : .

A. Notio mysterii. Declaravit Ecclesia :

Praeter verilates rationi pervias revelatio christiana continet mysteria tum dicta ut aeterna Dei decreta 1785, tunv stricte dicla. quae rationi omnino imper sunt 1616 sq.. 1642 sqq., £655, 1662. 1668 sqq., 1682, 1709, 1795 1816, .915. imnl etiam angelicam intelligentiam seu omnem intellectum creatum transcendunt 1673, 7«f nisi revilala divinitus innotescere non possunt, nec etiam Revelatione ttadita cum pt, gressu scisnlias demonstrari possunt 1642 sqq., 1668 sq., 1671 sqq., 1704. 1709. '79 "1816, 1818, tamen rationi non contradicunt 1634 sq.. 1649, 1706, sed eam superaj 1671', 1795, et semper obscura maw.nt 442. '796, non sunt inventa hominum cofl muni bono adversantia 1634, 1707. ] Principalis definitio Ecclesiae invenitur in CcncUio Vaticano sess. III, c. 4, Denj n. 1816. «Si quis dixerit, in R;velatione divina nulla vera et proprie dicta mysteri continsri, ssi universi fiiei d.gmata po^se per rationqm ritc excuUam e naturalibfl principiis intelligi ac demonstrari. A. S. n. 1795. « Hoc qucque pc.rpetuus Ecclestl catholicae consensus tenuit et tenet, duplicem esse ordinem eognitionis non solum prffl cipio sed obiecto etiam distinctum : principio quidem, quia i.i altero naturali rat.ofl et altero fide divina cognoscimus ; obiecto au-m. qnia BT.oto, . .. ..<! quae naturaB ratio p.-rtingere pote-.t, credonda nol.is propOBttBtlU ■'" >"" abacondita, quf nisi revelata divinitus, innotescere non PMmOl 01* n«y.toria s«aM n-itura intellectum crsatum sic txcedunt, lll « I ">'«' e* "<>«' SU8C^ ipslurj tamwi Adel volamlno oontocU ot \w\ 1 «bvoluu manoaq

Notione mysterii et dogmatis 161 i|.iamdiu in hac vita peregrinamur a Domino », n. 1796. (Confer etiam Syllabum I11 IX, Denz., 1709, et declarationes Pii IX contra semirationalismum Iac. Frohv iiammer, Denz., 1669, 1671, 1673).

Secundum has declarationes tria requiruntur ad mysterium froprie dictutn'1. i° scilicet quod sit veritas in Deo abscondita, id est excedens mia natura omnem intellectum creatum ; 20 quod nisi revelata divinitus iuiiotescere non possit; quaedam enim veritates absconditae in Deo, manifestari possunt sine Revelatione, ut decretum divinum destructionis J. rusalem naturaliter cognoscitur post factum ; 30 quod, etiam Revelatione tradita obscura maneat; quaedam enim Revelatione tantum co- (,'iiosci possunt, sed post Revelationem facile intelliguntur, v. g. Ecclesiam semper regendam esse ex voluntate Christi ab uno pontifice sul>i <'ino, dum e contra mysterium Trinitatis, etiam Revelatione traditum, innanet obscurum.

B. Quid sit dogma. Iuxta Conc. Vatic. : Est assertio « q.itae in verbo Dei scripto vel tradito continetur, et ab Ecclesia sive solemni iudi- '€to, sive ordinario et universali magisterio, tanquam divinitus revelata tredenda proponitur » in eodem sensu semper accipienda Denz., 1792, llnn 1683, 1709, 1722, 1800, 1816, sqq., 2079 sq., 2089. Dicitur dogma il. linitum si proponitur solemni iudicio ; dogma catholicum si ordinario ci universali magisterio !.

Unde dogma se habet ad mysterium sicut assertio ad rem asserl;un. Sic dicitur : Ecclesia declarat seusum dogmatis potiusquam sensum Juvsterii, id est declarat sensum enuntiationis quae mysterium exprimit.

Tamen dogma non absolute identilicatur cum formula dopnatica, Ilam de eodem dogmate possunt esse plures formulae dogmaticae, quaum posteriores sunt magis explicitae quam priores. Sic mysterium inarnationis prius exprimitur : « Verbum Dei caro factum est » postea : \ crburn, consubstantiale Deo Patri, homo factum est ». Sic loquimur de historia dogmatum, non de historia mysterionmi. •Jiim praeparatio formulae dogmaticae contra haereses, cius promulga- [11 ' l postea promulgatio formularum magis explicitarum eiusdem dogin.iis sunt facta historica, dum e contra mysterium secundum se non lnt factum historicum, v. g. mysterium Trinitatis.

1'rincipales definitiones Ecclesiae circa dogma sunt sequentes : Conc. . Denz., 1818 « Si quis dixerit fieri posse ut doqmatibus ab Eccle- ■ ipositis, aliquando secundum progressum scientiae sensus tribuenit alius ab eo, quem intellexit ct intelligit Ecclesia : A. S. ». N. 1800 : «Neque enim fidei doctrina, quam Deus revelavit, velut 11I. isopliicum inventum proposita est humanis ingeniis perficienda, sed hquam divinum depositum Christi Sponsae tradita, fideliter cu-

1 Vacant, Etudes sur Is Concile dv Vatican, II, p. 187. I lojjmata solemni Ecclesiac iudicio proposita, dogmata definita, vel etiam simfllii lidi'i dogmata vocantur.

I logmata ordinario ol universali magisterio Kcclesiae, nulla tamcn soletnni defini- Mli proposita, dogtnotn catholica, aut rcvelata, aut veritates ad fidcm spectanles np- ||l r.

' •AMIIIUIHI-I.AIIMANOII. ' HttHlnittmf (vill. I)

De Notione Revelationis supernaturalis stodienda et infallibiliter declaranda. Hinc sacrorum quoque dognuxtS is sensus perpetuo est retinendus, quem semel declaravit sancta maM Ecclesia, nec unquam ab eo sensu altioris intelligentiac specje et nommf recedendum. « Crescat igitur ... et multum vehementerque proficijM tam singulorum quam omnium, tam unius hominis, quam totiits hccim siae, aetatum ac saeculorum gradibus, intdligentia, scientia, sapientjM sed'in suo dumtaxat genere, in eodem .scilicet dogmate, eodem sensu oM demque sententia»1.

I I Notiones heterodoxae mysterii et dogn.atis. ReduCl possufl ad duas scil. ad notionem naturalisticam et notionem semmaturahsM cam, sed prior subdividi potest prout proponitur sive a rationahs« sive a modernistis aut protestantibus liberalibus.

\ Rationalistae aut simpliciter reiiciunt mystena supernaturalM ut absurda seu inintelligibilia (C. Vat. Denz., 1807-8), aut ea reducuij ad naturalia mystena seu ad naturales veritates quae sme Revelatiora cognosci possunt (C. Vat. n. 1812). Ita Kant, sicut antea rnodahs» reduxit tres personas Trinitatis ad tria Dei attributa naturahter cogM s-ibilia. Similiter Hegel nihil aliud vidit in mystcrio Jnmtatis nisi trM momenta evolutionis universalis : thesim, antithesim, synthesim. hnm syllabus Pii IX damnat hanc propositionem : « Christianae fidei mystdM sunt philosophicarum investigationum summa ». Denz., 1707.

Consequenter rationalistae considerant dogma vel ut vaiiam unagB nationis iictionem, vel ut symbolicam expressionem naturahs verttm^ seu naluralis mysterii. Proinde pars veritatis quae. continentur m hM symbolica expressione, determinari debet a ratione humana, quaejM secundum placita rationalismi supremus arbiter veri et falsi et pnncea norma superior rehgione, sicut superior est artium symbolisrno. « SyUabum Pii IX, rationalismus absolutus, Denz., 1703-1704). l'r(.,m*i sensus dogmatum variabilis est cum progressu scientiarum et PpufM phiae (cf. Syll). Denz. 1705 : « Divina revelatio est imperfecta et idcird| subiecta continuo et indefinito progressui, qui humanae rationis f« gressui respondeat ».

B Modernistae sicut proiestantes Uberales sequuntur vias» tionalismi, quoad notionem mysterii et dogmatis, ut clarc e.\ponitur ■ Encyclica Pascendi Pii X, Denz., 2077 et sqq. Iuxta modermsrmjM religiosus sensus, qui per vitalcm immanenttnm u latebns subconsc.i. 1. tiae erumpit, germen est totius religionis (etiam religioms chnstianae) J Sed homo religiosus debet suam fidem seu suam experientiam rehgiosM cogitare... In eiusmodi autem negotio mens dupliciter operatur: pnmjH naturali actu et spontaneo, redditque rcm sententia qaadam simplicimm vulgari ; secundo vero, reflexe ac penitius, vel, ut aiunt, cogitattomi elaborando, eloquiturque cogitata secundariis sententns denvatis qunM a prima illa simplici, limatioribus tamen ac distinctionbus. Cjuae secMU

< Vikcentii I.irinbnsis. Commonitorium, n. 38. Cf, etam Dcnzinger 1836 :fl

,nani autem Pontificcs ... ea tenenda defaivcrunt, (|«M pt>'"S et aposJW traditionibus consentanca. Deo adjutore, OOgnovs N.-.|... ....... IV.n .succes^M

Spiritus Sanctus promissus est, ul «0 ,ev*lmlt NM t'»Uiarerent m«

'co assistcnte, traditam p»r Apostolot r»VlMHom .<.» /11 ilepositmn suncte customm et fideliler erponerent» CWC, Wr. I

Notione mysterii et dogmatis

• lariae sententiae, si demum a siipremo Ecclesiae magisterio sancitae luerint, constituent dogma . . . Unde formularum religiosarum (seu .l.igmaticarum) non alium esse finem, quam modum suppeditare cre- .lenti, quo sibi suae fidei rationem reddat. Quamobrem mediae illae sunt inter credentem eiusque fidem ; ad fidem autem quod attinet, s.int inadaequatae eius obiecti notae, vulgo symbola vocitant ; ad cre- 'lentem quod spectat, sunt mera instrumenta. — Quocirca nulla confici hitione potest, eas veritatem absolute continere : nam qua symbola imavines sunt veritatis, atque idcirco sensui religioso accomodandae, prout liic ad hominem refertur ; qua instrumenta, sunt veritatis vehicula atque n/eo accomodanda vicissim hontini, prout refertur ad sensum religiosiim. Obiectum autem sensus religiosi, utpote quod absoluto continetur, infinitos habet aspectus, quorum modo hic modo alius apparere potcst. Similiter homo, qui credit, aliis uti potest conditionibus. Ergo et fornuilas, quas dogma appellamus, vicissitudini eidem subesse oportet ac propterea varietati esse obnoxias. Ita vero ad intimam evohitionem dogiiiatis expeditum est iter. — Sophismatum profecto coacervatio infinita, quae religionem omnem pessumdat ac delet ».

Addunt modernistae : <> evolvi ac mutari dogma non posse solum sed oporlere . . . N..m formulae rcligiosae, ut religiosae reapse sint nec solum intellectus commentai.ones, vitales esse debeut, vitamijue ipsam vivere sensus religiosi . . . Scilicet necesse vit /ormula primitiva acceptetur a corde ab eoque sanciatur, itemque sub cordis il.ictu sit labor, quo secundarie formtilae progignuntur . . . Quamobrem, si quavis ex causa huiusmodi accommodatio (ad sensum religiosum) ecssct, amittunt illae (formulae tu i undariae) primigenias notiones ac nnitari indiecnt*. Sic modcrnistac scnsum dogmalis variabilem existimat, et ut ait Encyclica : " supcrbo si icnlia, nominc iullali usquc mi insaniunt, ut acternam veritatis notioncm et germanum religionjs tensam pcrverliiut». Denz., 2080.

Cf. propositiones modernistas damnatas in decreto Lamentabili l>cii/., \ >■

II. is non est immutabilis plus quam ipse homo, quippe quae cum ipso, in ipso ,l pel jisum evolvitur ». Item n. 2022, 2026, 2059, 2060. — 2062 « Praecipui articuli Symlinli Apostolici non candcm pro christianis primorum temporum significationem habi.l.ant, quam habent pro christianis nostri temporis ». - — 2064 » Progressus scientiarum biiHtuIat, ut reformentur conceptus doctrinae christianae de Deo, de creatione, de reve- Ulionc, de persona Verbi incarnati, de redemptione », v. g. formula unionis hypostaj|e.i<- vera erat quidem tempore Concilii Nicaeni quia conformis statui philosophiae kiiiusce temporis, nunc autem, iuxta modernistas, post evolutionem philosophiae^ uniitti non potest, propter novam personalitatis notionem. Unde legitur in formula 111 iurandi contra modernismum : « Fidei doctrinam ab Apostolis per orthodoxos plrcs codem sensu eademque semper sententia ad nos usque transmissam, sincere klpio ; ideoque prorsus reiicio haereticum commentum evolutionis dogmatum, ab lli" 111 alium sensum transeuntium, diversum ab eo, quem prius habuit Ecclesia ;

que damno errorem omnem, quo, divino deposito, Christi Sponsae tradito ab lii<|ii< lideliter custodiendo, suflicitur philosophicum inventum, vel creatio humanae

1 cntiae, hominum conatu scnsim etformatae et in posterum iudefinito progressu.

Kx quo patot modcrnistas accedcrc sicut ct protestanles liberales ad rationalihi absolntuD^

De Notione Revelationis supernaturalis

C. Semirationalistae autem, ut Hermes, Guenther, FrohschaMj mer differunt a rationalistis prout admittunt mysteria Christianismij Revelatione divina externa, ae proprie dicta supernaturaliter nobis traf dita fuisse ; sed conveniunt cum rationalistis prout reducunt supcrnat ralia mysteria ad veritates naturales. Dicunt enim : mysteria, revclatic* ne tradita, saltem ea quae sunt secundum se necessaria, demonstrari poA suntper principia naturalis rationis, cum philosophiae progressu.Haej demonstrahilitas mysteriorum damnatur ut haeresis in Conc. Vaticl Denz. 1816, item dainnatur propositio rosminiana, secundum quam, mjj sterium Trinitatis post revelationem, demonstrari potest saltem indireo

Principales errores semirationalismi tlamnantur in Syllabo Pii IX. Denz., 1708 1714 et in litteris Pii IX n. 165.5 sqq., 1618 sq.. 1654 sqq., 1666 sqq.

Ex hac enim semirationalistica notione mysterii supernaturalis, sequitur i'l qufl dicebat Hermes. soilicet motivum lormale proptor quod admitti debent mysteM fidei non est necessario auctoritas Dei revelantis, pctest esse philosophica demonstrifiH pro philosophis ipii hanc demonstrationem intelligunt. — Proinde, iuxta Ciionth; doctrina a Deo revelata est velut inventum philosophicum, humanis ingeniis pe" cienda ; ideoque definitioves Conciliorum non sunt absolute verae. sei solum relative S stalum scUntiae et philosophiae lemporc deftnitionis. Hoc damnatur ut haeresis C. Vfl Denz. 1818. Item. n. 1819 ilamnatur corollarium : ■ Assertiones scientiarum etsi dijj trinae revelatae adversentur, tanquam verae retineri possunt. neque ab Fxclesia scribi possunt ». fn htic docliina semirationalistica apparct principium rntionnlu et praesertim in hac propositione in Syllabo damnata, Denz., 1710. 1 Ciim aliud sit £M losophus, aliud philosophia. ille ius et olfioium habet se submittendi auctoritati, quS veram ipse probaverit. at philosophia neque potesl nequs debet ulli sese submiltere au^M ritati». Proinde » philosophin tractanda est nulla supernaturalis Revelationis haliitaM tione», n. 1 714. Sic philosophia non solum distinguitur a fide e.t a theologia sed abfl separatur, et finaliter intendit iudicare ut supremus arbiter de valore ipsius fide| theologiae.

EXPLICATIO THEOLOGICA NOTIONIS MYSTERII ET DOGMATIS.

I. Definitio mysterii in genere, ac eius divisio. II. De intelligibilitate mysteriorum ac de eorum connexione.

III. Explicatio notionis dogmatis.

IV. De dogmatis immutabilitate ac de eius progressiva intelligentia.

§ I. Definitio mysterii in genere ac eius divisio. — Explicatl theologia notionis catholicae mysterii habetur ex definitione mysterii ifl genere et ex eius divisione in mysterium naturale et mysterium supaj naturale. Rationalistae hanc divisionem negant, semirationali.-l ;ii( illam reducunl ad divisionem accidentalem 1 . Ecclesi;i cam ■ •nnsidertH

1 Nam iuxta semirationalistas mysteria quae dicuntur <m|icriialur.ili:i. supura^ anvcntioncm rationis, non vcro eius vim demonstrativani oM propOlltionnm.

Notione mysterii et dogmatis

11 1 necessariam et essentialem. Et hoc explicandum est, antequam de- I' ndatur possibilitas et existentia Revelationis, ad exactam notionem mysterii habendam.

Mysterium in genere definitur realitas seu veritas secreta, absconilita, excedens cognitionem nostram, cognitione tamen digna. Si non • t aliquo modo supra cognitionem nostram, non meretur nomen mysterii. — Prout igitur aliqua diversimode excedunt cognitionem div rsimode dicuntur mysteria.

Mysterium fier se et adaequate dividitur in natmale et supernaturale, uam dicitur naturale prout sine Revelatione supernaturali cognosci potest, saltem quoad suam existentiam, et dicitur supernaturale prout sine supernaturali Revelatione nequidem quoad suam existenliam cognosci potest.

natttrale quod sine revelationc cognosci potest, saltem quoad su- J am exsistentiam de facto abscondilum quoad suam existentiam ordinis physici :

Uvsteri lim supematurale quod sine divina revelatione nequidem cognosci potest, quoad suam existentiam absconditum quoad suam intimam es- ■ sentiam late diclum, quod non remanet obscurum post reve.ationem sed facile inteliigitur stricte dictum quod remanet obscurum post revelationem relative ad intellectum Immanum v.g. quae sunt in sinu terrae vel maris ordini i.itelle- | secreta cordis ctualis et mo- -, secreta alicuius socieralis ( tatis religiosae.

/ I11 ordine creato : l quid sit intime ener- ' gia physica, nutritio, scnsalio, intellectio, libera electio, causalitas transitiva, etc. absolute lln ordinc increato :

pro qiiocuniqiie pntima conciliatio atintellectu cre- \ tribulorum Dei natuato [ raliter cognoscibilium decreta divina revelata circa aliquod factum facile intelligibile.

Mysteria intrinsecc supernatuTalia ut Trinitatis, Incarnationis, vitae gratiae.

Mysteria naturalia sunt res absconditae, quae tamen sine Revelone supernaturali cognosci possunt, saltem quoad suam existentiam Mysterium naturale subdividitur prout dupliciter excedit cognition nostram : i° quoad factum suae existentiae, quamvis istud factum de se naturaliter cognoscibile ; 2° non quoad factum suae existentiae quoad suam essentiam intimam, seu quoad suum modum intimum.

Wv.s/riid naturalm exodlint cngnitioiu-m noslram </tt<iti<l jactttm SWU ejtiSUmvci sunt «) ordlnli phynlcl, et luuc ntint inacccssibilia proptor iljHtuiiiiiiiu v«.| i«6

De Notione Revelationis supernaturalis impediraenta miterialia, v. g. quae sunt in sinu terrae vcl miris, ssd corum cxistentifl hucusque ignota naturaliter cognoscibilis est. — 6) vel sunt ordiuis intellectualis ct moralis ut secreta cordis quae naturaliter non maniiestantur nisi per revchitionelj humanam. Similiter mysteria dicuntur secreta ct ritus alicuius religionis, prout cognoscuritur a profanis, v. g. mysteria Eleusis.

Mysteriu natnralia, quae cxcedunt cognitionem naturalem non quoad suam stentiam sed quoai sumn intimam esscntiam seu intimum modum, subdividuntur prorfl suut <i) mysteria naturalia relativa, scilicet relative ad intellectum humanum ut ' humanus, vel 6) mysteria naturalia absoluta. scilicet per respectum ad omnem in lectiim creatum, xit est creatus.

Mysteria naluralia relativa, quoad suam essentiam intimam 1 seu modum infl mum, excedunt inteliectum humanum, quia intellcctus noster non cognoscit intifl tive intelligibilia et spiritualia, sed solum abstractivc ex sensibilibus. Urde quae sunt mysteria pro angelis sunt mysteria pro nobis. Exempli gratia, ascendendo a terialibus ad spiritualia, in ordine physico quid sit intima esssntia materiae * e giae physicae, attractionis universalis, electricitatis, non dcterminatur a scicntiafl — in ordine biologico, quid sit iutiine assimilatio nutritiva, intussusceptio. desassfl milatio, reproductio, augmcntum in viveutibus ; modus intimus hormn phaeiuimflj norum vitalium remanet bbscurus ; — in ordine psychologico, quid sit intime scnsatiofl Aristoteles optime quidem dicit ; est quoddam pati quo subiectum scntiens lit aliiflj in quantum aliud, et non solum fit alterum nt iarn accidit in immutatione matcriafflj ad srnsitionem igitur requiritur immutitio non solum miterialissod iam quodammodH spirilualis quae intentionalis seu repraesentativa vocatur. Quid cst autem intime h.iec . intentionalis immutatio ? Non cognoscitur positive a nobis nisi ex communibus,.^M quibus convenit cum immutationibus materialibus, propterea dicitur « immutatio *yW intentionalis » seu tendens in obiectum, quod aliquo modo per eam redditur praese hae omnes notiones disiunctim sumptae exprimunt quod iam in ordine mere maturifl invenitnr. Id autem quod est proprium in hac immutatione intentionali cogposcitfl a nobis neqative (sic dicimus ; est non materialis) vel relative (sic dicimus ; est altiofl ordinis quam raere materialia). Unde remanet mysterium naturale, quid scilicetflj intime sensatio, quomodo intime producitur. Item quid sit intime abstractio intellccti^ illuminatio inte'llectus agentis qua intclligibile actuatur in sensibili ; quid sit inti conceptio. Haec cognoscuntur a nobis ex comraunibus in quibus conveniunt c. sensibilibus, et quoad id quod est eis proprium relative et negative ; remauet semflj mysterium. Item quid sit intime electio libera, quaenam sit intima et mutualis relatfl huius electionis cum ultimo iudicio practico in fine deliberationis. Datur quidem sciefl tifica explicatio ex communibus, et negative ac relative ad sensibilia, sed icmanT

1 Dicitur « quoad esssntiam ivtimam » et non solum « quoad cssentiam », nam tandus est agnosticismus nominalistarum, iuxta quos essentiae reales rerum sunt A bis prorsus ignotae, ita ut iutellectus hunnnus non posset pervenire ad derinitiotf rcales s?d solum ad deiinitiones nominales ; sic univcrsalia essent mera nomina. dicunt nominilcs radicales et positivistae) vel meri conceptus (ut dicit Kantius). philosophia traditiomlis docet nos non habere notiones intuitivas essentiarum real (sicut habent angeli), sed abstractas, quae secundum h ibitndincin nd notas sensibil conftciuntur cx genere et diffcrentia. Haec notioncs non aunt cmnfirrlicnsivae, quia tlOj manifcstant essentias rerum quantum istae cognosciblten Mint,

• Materia prima definitur ab Aristotclc solum anHlogicr ex i ommunibus (ut pi tia passiva. subiectum) et quoad id quod est siln |»..| •••<••• >">■' quid, nec qifl"

nec quantum, etc.) vel relative (subiectum pritnuitl muliili.iiii'. siihstautinlis nc I mne siibstniilialis).

Notione mysterii et dogmatis sterium. Item in ordine metaphysico, quid sit intime limitatio existentiae creatae r essentiam creatam ; quid sit intime actio transitiva quae est ab agente et quodamudo originative in agente et tamen terminative in passo. Vitatur quidem contradic- 1, sed remanet pro nobis mysterium.

Hacc mysteria naturalia sunt relativa ad intellcctum nostrum, qui non cognoscit •nitive intelligibilia et spiritualia sed solum abstractive ex sensibilibus. Spiritus puis creatus, scilicet angelus, e contra intuitive cognoscit ex propriis spiritualia creata,

.•ssentias rerum corporalium, unde sensatio, intellcctio creata pro eo mysterium non •utinent.

Mysteria autem naturalia absoluta ea sunt quae quoad suam intimam essentiam

II quoad suum intimum modum transcendunt omnem intellectum crcatum, quamvis •rum existentia sine Revelatione cognosci possit. Haec mysteria pertinent ad ordi-

III increatum, scilicet ad niodum proprium et intimum attributorum divinorum luralitcr cognoscibilium. Haec enim attributa, ut infra dicetur, non possunt natu-

• liter cognosci positive ab intellectu creato nisi ex -communibus in quibus analogice uveniunt cum rebus creatis, et modus eorum proprius non cognoscitur naturaliter

• ,i negative (vg. bonum non finitum) vel relative (vg. bonum supremnm). Unde in- »ia conciliatio horum omnium attributorum in Deo, seu modus intimus huiusce conliationis omnem intellectum creatum Iatet. Cognoscimus quidcm naturaliter quod

• udliantur, etiam ncgative et relative explicatur quotnodo, sed modus intimus istius

• i.iliationis remanet mystcrium. Exempli gratia : quomodo intime conciliantur in 1 o simplicitas absoluta et pluralitas perfectionum simpliciter simplicium quae sunt minenter formaliter in DHtate ? quomodo intime conciliantur in Deo immutabili- 1absoluta et actus liber qui possst non esse ? item bonitas infinita et permissio mali. ,111 summa misericordia et infinita iustitia ? Unde, ut dicemus postea, propter istam n;)3rfectionem nostrae cognitionis naturalis de Deo, cst in nobis naturale desiderium •u.litionale et inefficax videndi essentiam divinam, ut cst rndix non quidem Triit itis nec ordinis gratiae et gloriae, sed radix attribuloruin ilivnmii .ilurali rr cognossibiiium ; nam per hanc solam visionem divinae esgentiae eognotceretvl po iuve modus intimus conciliationis liorum attributorum, cf. l.a, q, ra, n. 1. '' GeBttl III. c. 51. 54, 57.

Mysteria cmtem sitpematuralia ea sunt quae, sine Revelalioiie divina, cognosci nequidem possunt quoad suam existentiam ab 11II0 intellectu creato.

Haec mysteria supernaturalia subdividuntur in mysteria late dicta ci mvsteria stricte dicta.

Mvsteria supematuralia late dicta sunt quae Revelatione tradita ii. .1 l remanent obscura, sed facile intelliguntur ; ratio est quia excetlnnt intellectum creatum non ratione supernaturalitatis intrinsecae, litd propter suam contingentiam seu indeterminationem.

Haee mystcria late dicta sunt decreta divina a quibus dependet existentia aliih futuri contingentis, sive illud factum pertineat ad ordinem naturalem, sive ad uicm supernaturalem, quia tunc consideratur ut factum, et non in sua natura. inpli gratia : sine Revelatione cognosci nequit quando erit finis mundi,- quod est irum contingcns ordinis naturalis '. Item sine Revelatione cognosci nequit Eccle-

' Ad islnm oatAgoriani mystoriorttH) pettinet, iuxtn S. Thomain, creatio mundi | 1 n. »1 lint al> ,i»l • •«•.! 1» lcmporc, I l.n .»11111 pendct iniim-.linto n libertatc

168 Do Notione Revelationis supernaturalis siam secundum Dei voluntatem, semper usque ad finem mundi regendam essefl uno supremo Pontilice ; hoc pertinet ad ordinem supernatiiralem, sed coiisidcraij solum ut factum, et post reveiationem facile intelligitur. Concilium Vaticanum ind haec mysteria la^e dicta dum dicit : • Placuisse eius (scil. Dei) sapientiae et boni alia eaque supernaturali via, se ipsum ac acterna voliintatis suae dccreta humano g? revelare i.. Denz., n. 1785.

Mysteria autem supernaturalia proprie dicta ea sunt quae Rever tione traclita remanent obscura : ratio huius obscuritatis est quia cedunt intellectum creatum non propter suam contingentiam et fu ritionem, sed propter suam supernaturalitatem intrinsecam ; seu, JB. dicit Concilium Vatic. quia « suapte natura intellectum creatum J excedunt », « nec e naturalibus principiis intelligi et demonstran po* sunt n. 1796, 18 16. Sunt mysteria quae pertinent ad vitam Dei irn mam, seu ad Deitatem sub propriissima ratione Deitatis, vel ad parfl cipationem huiusce vitae intimae, scilicet ad gratiam et gloriam. D$f quidem naturaliter cognoscibilis est sub communibus et analogig" notionibus entis, veritatis intelligentiae, vohmtatis etc. non vero s propriissima et intima ratione Deitatis *.

Huiusmodi sunt mysterium Trinitatis seu vitae intimac Dei, mysterium ele lii>nis iiostrae ad ordinem vitae siqwrnaturalis, scilicet mysterium gratiae et glori sicut et praedestinationis, mysterium Incarnationis, inysterium Kedemptionis valoris infiniti actus theandrici Christi, in cruce morientis ; mysterium habitatic Spiritus Sancti in anima iustorum, mysterium vitae intimae Ecclesiae-. mystcriuM productionis. gratiae per sacramenta ; in summa quidquid est iutrin=ece supernatur^B etiam ipsa fides theologica seu.lumen internum lidei, ut est essentialiter supiTiiatlB rale, remanet mysterium. — Inter haec mysteria. quaedam sunt sscundum ijuid v« bilia naturaliter, non vero quoad id quod est intimum et intrinsece supernnturalfrfl illis; v. g. Ecclesia ipsa cum omnibus suis notis visibilis est, nor. tamen vita intinjl Ecclesiae ; item vita religiosa. Similiter facta visibilia vitae Christi, quac mysttff etiam vocantur, historice cognosci possunt quoad id quod est humanum in Chrjg non vero quoad id quod est intrinsece supernaturale et divinum ; item sacramer visibilia sunt, non vero eorum virtus supematuralis ad gratiam producendam ; i" factum Kevela.tionis. ut miraculis confirniatnm, cst visibile, sed quod est intrinf siipornnturale in ilio remanet mysterium.

divina ct iuxla S. Tomam demonstrari nequidem potest a posteriori, saltem pro nibus. I.a q. 46.

1 Unde in Epist. Pii IX, n Dec. 1862 (contra I. Frohsohammer) legitur : Auc (Irohschammer) in primis edocet, philosophiam. si recta eius habeatnr notio, ] non solum percipere et intelligere ea christiana dogmata, quae naturalis ratio lide habet communia, verum etiam ea quae christianam religionctn fidemque mas ct proprie efiiciunt. ipsumque scilicct supernaturalem hominis ftliem et ea umnia, ad ipsum spcctant, atquc saeratissimtini Domir.icae fncarnstibniii mysterium ad hu nae rationis et philosophiae provinciam pertinere, ratioiiciiiqin-, dato hoc nbiec io, propriis principiis scienter ad ea posse pervenire » Den*., n 1660, Contrn hoc dicf n. 1671 : ad mysteria proprie dicta ea omnia maMinr t\ apprtiiM pectiint, qti stipcrnaturalem horninis clevationcm ac supernaturnle eiun 111111 I 1 1. nim wap, ciunt atqne ad htinc liiiein rcvelala iiosi iiiitur ...

Notione mysterii et dogmatis

§ II. De inlelligibilitate mysteriorum ac de eorum connexione inter se. — Cum rationalistae negent a priori intelligibilitatem mysteliorum supematuralium, nec proinde velint factum Revelationis examinare, dicendum est quid doceat Ecclesia de intelligibilitate myn rionim stricte dictorum.

Haec omnia supernaturalia mysteria, quae sunt obiectum per se litlei, proponuntur ab Ecclesia tanquam veritates obscurae, incompre- Im nsibiles, indemonstrabiles, non vero inintelligibiles ; traduntur etiam 11 1 veritates non disparatae sed connexae inter se et proprie ut « deterininatum corpus doctrinae •> (Denz., 1796 et 2059 contra. modernistas).

Conc. Vatic. dicit : Revelata vera esse credimus, non propler in- Innsecam retum veritatem naturali rationis lumine perspectam, sed pmpter auctoritatem ipsius Dei revelantis » (Denz., 1789). « Ratio Mtle illustrata, cum sedulo, pie et sobrie quaerit, aliquam, Deo dante, vivsteriorum iiitelligentiam eamque fructuosissimam assequitur tum ex Ponim, quae naturaliter cognoscit analogia, tum e mysteriorum ipsorum fwxn intei se et cmn fide Iwminis ultimo » (Denz., 1796).

Unde aliquid dicendum est A. de intelligibilitate mysteriorum B. Alr eorum connexione.

A. Mysterin 8UpernaturaM8 sunt hicomprehensibilia et ,iii(femostrabilia, sed testimonium de illis est analo(/iee mntellif/ibile. — Etenim incomprehensibilitas non est inintelligibiiitas.

20 Mysteria non sunt inink-lligibiUa. — Incomprehensibile est quod hon totaliter comprehcnditur, pene^ratur ab intellectione nostra ; v.g. kiliributa Dei naturaliter cognoscibilia, ut omnipotcntia, sunt incombithensibilia, sed tamen analogice intelligibilia, imo dcnionsi rabilia '. yin/emonstrabile est quod non potest necessario deduci ex principiis r\ i llcntibus (demonstratio a priori) vel ex factis experientiae (demonstratio n posteriori), nec per absurdum manifestari (clemonstratio indire* ta) kit tjuod est tantum probabile nullo modo demonstratur, el tamen esl Bili lligibile. Imntelligibile est quod repugnat intellectioni, aut quia est witlenter absurdum, ut circulus quadratus, aut quia nullam significalonem habet ut verba a casu prolata sine relatione inter se.

Mvsteria supernaturalia, iuxta Ecclesiam, sunt incomprehensibilia, llio non possunt demonstrari neque a priori, neque a posteriori, neque »1 1 absurdum (Denz., 1915)- Attamen testimonium de illis non est hintelligibile, non est evidenter absurdum ; intelligitur quid significat pcdicatum, quid significat subiectum, et verbum est seu existentia i\ terii affirmatur a Deo. Connexio praedicati et subiecti remanet ine- Itlciis, propterea dicitur : fides est de non visis (Il.a II. ae q. 1, a. 5).

It.t frequenter discipulus non intclligens demostrationem alicuius conclusionis1 |iii. iifHrmat propter auctoritatem magistri, et tamen haec. propositio non est pro i.niiiino iuintelligibilis. Intelligibilitas enim sicut ct intellectio dicitur analogice, ilivcrsimode, et est plus minusve perfecta. sic habentur gradus : intellcctio divina, lln lio angelica, intcllectio humana, et in hac ultima : intellectio principiorum, l.i nonum, testimonii «uflicienter credibilis.

' Imo aliquid potWl VUe «lintil iinmediate visuni et iHcnmprthtinsibiU, ul rssciiiia I |Uii bentig, cf, 1 .11, q I .' , .1

De Notione Revelationis supernaturalis

2o Mysleria sunt analogie intelligibiha . tn testimomo divino sJ biectum et praedicatum sunt nobis analogice intelhg.b.ha. Nam Deuf revelando.ad testimonium suum exprimendum usus est nostns no« nibus naturaliter acquisitis, quae exprimunt d.recte quid creatum J Sgice quid increatum. V. g. notio patermtatis expnmit analogj Patermtatem divinam, item nr do ftliation is naturahs iihationem v| nam secundae personae Trintacis, item not.o hhat ,oms adop tivao lij tionem nostram supernaturalem. Agitur de analogm proportiomhtm nmmVum metaporica (ut dum Deus dicitur sol vel ignis ) sed propM Haec analogia, ut infra dicetur, est iustum medium inter umvofl tatem (ex qua sequitur pantheistica confusio Dei et mundi ac proi« negatio ordinis supernaturalis) et aequivocitatem (ex qua sequf Deum non esse cognoscibilem, nisi modo absolute mvpropno, scil. taphorice aut symbolice). Cf. I.a q. 13. a- 5-

Principalcs anahgiae indicantur ab ipsa Kevelatione, prout Deus, mysteri*»,. pennturalia revelando, utitur notionibus analogicis, quac iam ex.stunt m m« nostra Sic mystcrium Trinitatis cxprimitur analogicis notiombus naturae, pers<H tfenetationis, verbi, spirationis, amoris. Postea vero Theologia has analogias «p| ,, aovas a.fert. si. ut S. Augustinus et S. Thomas manifestaverunt quodammodo S. Jj „„.„,„, ojc anatogia animae operationum, intellectionis scilicet et amons'. Item m» ..,,„,„„ [ncaraatioiiia cxprimitur auaiogicis notiombus naturae. personae unM ,, quoaammodo maiufestatut ex analogia unionis animae cum corporc. \ ,ta gratH lllustratur ex analogia habitus boni, qui est quasi secunda natura in ordme natuflH peecatnm ex analogia mortis ; virtutes supernaturales. quae sunt, sicut grat.aM mvsterium proprie dictum, intrinscce supernaturale. mani.cstantur ex aralogrij tutum naturalium. Item constitutio intima Ecc.esiae ex analogia societatis natuH Hae analogiae praesertim illac qUae a revelatione non indicantur. arterri debent cflM sine exaggeratione, sed ut dicit Concilium Vatic. . sedulo, Pie. sol.ru-, «'. sempcr ..i* madvertendum est quod dicit Conc. l.ateranense iDenz. 43^1 = « inter creatorem e« turam non potcst tanta similitudo notari, quin inter cos maior srt dtss.tn,litud<H tanda ». I

30 Haec mysteriorum intelligibilitas non cognoscitur formaliter jMW saue illuminatione et inspiratione Spiritus Sancti ». — Conc. \ atic. ciaj

.« ratio fide illustrata, cum sedulo, pie et sobne quaent, ahqjaj

Deo dante mysteriorum intelligentiam eamque fructuosissimam a»

quitur », et antea dixerat citans verba Concilii Arausicani : « nemo cyf| gelicae praedicationi consentire potest, sicut oportet ad salutem c| sequendam absque illuminatione et inspiratwne Spiritus bancti i.Tm dat omnibus suavitatem in consentiendo et credendo yentati. yuM fides ipsa in se, etiamsi per caritatem non operetur, d.mum Dn ■

Eteiiim haec mysteriorum intelligihilitas s..,„-i ,,..1 u.al.s est. proH t Sed propositae a thcologis QOfl ftl 1 "'" '

•maUvar.m ab ipso Dco revelatarum. Nnm « •

„1 cmI i.uctor naliinii'

Notione mysterii ct dogmatis ii potest attingi jormaliter nisi sub lumine infuso fidei, quo elevatur ellectus noster et illustrantur notiones ac verbum est propositionis ,'maticae. Alioquin deesset proportio inter cognitionem et obiectum «lendum, nec firmissime crederetur, sed formulae dogmaticac solum •terialiier cognoscerentur quoad litteram. Ita discipulus nondum exeratus, carens habitu Metaphysicae, quandoque non intelligit aliquod ucipium metaphysicum in se (secundum eius necessitatem et univeritatem absolutam) sed solum materialiter in exemplis ad manudu- «mem allegatis. (Cf. quae supra dicta sunt cap. praeced. de necessile luminis prophetici).

Propterea dicitnr I Cor., II, C4. . Animalis homo non percipit ea quae sunt Spii. Dei. Slnltitia est Uli, et non potest intelligere, quia spiritualiter cxaminatur ». Circa

I I S. Thom. in commento huiits cpistolac, ait : Animalis homo dicitur qttoad vim : i lnmsivam, «7«» de Deo iuxta corporum phantasiam, vel legis lilteram, vel rationcm lnsophicam iudicat, quae sccitndum vires sensitivas accipiuntur . . . Talis non potest . ipere ea quae sunt Spiritus Dei . . . fia enim de quibus Spiritus Sanctus illustrat n / ',.. sunt supra sensum ct rationem humanam . . . et ideo ab co capi non possunt soli cognitioni sensitivae innitur ». Ibidem dicit S. Doctor ; » alio modo dicitur s animalis homo quoad vim appetitivam, qui scil. afficitur solum ad ea quae sunt ni.dum appetitum sensivitum ».

1'roptere.a dir.ebat Christus Matth. VI. 6 : .. Nolite sanctnm darp. canibns, neq.ie llatis margaritas vestras ante porcos », per margaritas autem significantur mysteria ilatis, ait S. Thomas in Matth. Item apud Matth. XIII. 14, refertur verbum Isaiae : inlitu audietis et non intclligetis, et videntcs videbitis el non vidcbitis'. Nam iuter • |..i audiebant parabolas (sine explicatione apostolis data) homines bonac voluntatis rbant «it.od pro eis videndum erat, hoc autem non videbant alii. qui gratiae interinlei resistebant Unde S. Thomas, tractando de caecitate mcntis et de cxcaecatione ex subtraclione gratia,: sequititr quod mens divinilus non illnminelitr ad rectc vitdnm, ct cor hominis non emolliatur ad recte vivendum ' ».

« iinter II. a Il.ae q. 6, a 1 de necessitate fidei inlusae . « cnm homo assentiendo 1 i|,ine sunt fidei, elevetnr supra natnram suam, oportet. quod hoc insit ei cx supcrnahili Principio intorius movente. quod est Deus », nec sufficit propositio externa cre- IJIium miraculis confirmata, ut definitttm est contra Pelagianos et semipelagianos . n. 180).

1'ioinde, iuxta S. Thomam, daemon, qui amisit fidem supernaturalem sed credit lli iliter, non attingit veritatem primam supernaturalem et mysteria supexltaturalia u.aterialiter in littera Evangelii et per miracula quibtts sensibiliter confirmaptur s.

' Quid est attiM>ere materialiter aliqiiod obiectum ? Est illud attingere quoad eius {!,•'' . ilia et non quoad eius formale ; e. g. : atidire intelligibilem locutionem solum id quod sensibile est in ea, vel audire supernaturalem locutionem quoad id lil naturale est in ea. Hoc provenit ab imperfcctione facultatis cognoscitivae non

I „,t,e obiecto, e. ab inaequalitatc inteUigentiarUnl sive diversorum ordinum.

I 111 eadem spccie humana.

[ V «. canis audit mere sensibililer loquclam intelligibilem ; hoc cst audirt' matelii 1 Ite.n in ordinQ suporiori, audire Bymphoniam quoad sonos iuxtappositos, i|int,u| eius harmon,|niri Superius: iiiteUigere ul quid mechanicun, «pnxl es,

III iiit laciunl mnchanlntui ilum de biologia scribuntj intelligero ul 'i„i«l empi-

De Notione Revelationis superuatiiralis

Sic habetur sensus profundus declaratiomim Con. Vat. circa « illuminationei^B inspirationem Spiritus Sancti » necessariam ad tidem salutarem et ad » aliquam. XM dante, mysteriorum intelligentiam 1 ».

ricum quod est intellei tuale (u1 fai iunl empiristae dum trai tant psycliologice de noafl intellectu). 1 Hem intelligere aliquam doctrinam secundum iuxtapositionem mechamcam etjM subordinationem organicam thesium. Ita plures intclligunt maUrxaUUr thomism^B admittunt quidem omnes partes thomismi, non sunt scotistae, nec suareziani^^B molinistae, sed non percipiunt formalitcr subordinationcm thesium ; v. g. dum tractfl de nostra cognitione naturali intellectuali magis insistunt in resolutione materialMB sensibilia quam in resolutione formali ad evidentiam intcllcctualem primorum priJH piorum ; non negant hanc resolutionem [ormalem scd non percipiimt eius momenq E contra .S". Tliomas semper loquitur jormaliter, et propterea est princeps theologo; nequidem praeclari thomistae ut Caietanus tam formaliter et profunde intelligunU trinam magistri ac ipsc magisler, oporterct habere intelhetum eiusdem yigori; videre hanc doctrinam non iu littcra scd in Spiritd Ooctotis. Verba ejus exprimunt siepius dicit de Durando et Scoto quorl solum matsrialitcr intellcxrrimlS.1h.omac artift

Quandb agitur non de aliqua doctrina sed de una sola propositione minus appaj qniil si intclligere non lormalitcr sed matcrialitcr. — Attamen hoc est v. g. intellM propositionem metaphysice veram sub solo aspectu physico ; dum dicitur v. g. osj agens agit sibi simile, quidam hoc vident solnm :n exemplis : homo generat homiffl bos bovera, non percipinnt quocl omne agcns agit in quantum est deti-rniinatuni proinele producit detrminationem similem sjye specifice, sive genericc, sive anal ita ut principium istnd sit universalissimum et valeat etiam pro Deo creatore. — i intelligere ut probabile quod proponitnr ut apodicticum. quia non pcrcipitur conj^^ necessaria subiecti et praedicati, quia de subiecto et praedicato habentur notiones^H mis confusae v. g. ad concipiendum quod vera libertas deducitur ex ratione. Unde inH ligere materialiter non est de se erraie. '

Item in nostra quacslione : as3entire locutioni supernaturali solum quoad «1 <|tM est naturaliti-r cognoscibiie in illa ; scil. cognoscere lillerem S. Scripturae ct """^^B ritum. il.ittera autem occidit. spiritus vivificat », II Cor., III, 6, circa quo-l S. im mas ail Lcx sine spiritu interius imprimente legem m corde est occasio mcrfl

Hoc etiam apparet pn> una sola propositione v. g. Deus est trinus. Haec vA intelligitur formalitcr et evidenter a beatis in caelo ; intelligitur formaliter sec. 'fs»«H nium Dei auctoris irralia,- a fidelibus intelligitur materialiter a daemone qui nd<M fusa caret. Quid est dicere hic materialiter ? Daemon intelligit analogicc « i > ' i < t sigV cant naturalitcr subiectum (Deus) et praedicatum (Trinus) sed jormale hiiiusce /"'"<■ sitionis est verbum est ut tsstificatum a Deo auctore eratiae et prout sc relert ad myst^M supcrnatiiralia. \tqui daemon non attingH terbum cst ut testiticatum .-i Deo aiicH gratiae. sed solum ut confirmatum miraculis uuibus manifestatur solum extraonlnulB interventio Dei auctoris naturae. l:nde daemon haec omnia percipit ut illustratW lumine naturati, sic deest proportio ad supernattiralia formaliter qua talia attingjg Cf. S. Tn. in III. d. 23, q. 3, a. < : « Ratio inducens ad credendum potest sufl ex aliquo creato, sicut quando per aliquod signum inducimur ad aliquod credenq vel de Deo vel de aliis rebus. i>e7 sumitur ab ipsa veritate increata, sicut credimus att quae nobis divinitns dicta sunt per ministros ... F.t primo modo est fides in nibus, in quantum cr ipsa naturali noenitione simul et ex ntiracvUs, . quae vident naturam esse multo subtilius quani nos. coguntur ad c.redendum ea, quae natn ipsorurn cognitionem exceduht. Kon autcm secundo modo ». Cfr. Capheoi VM ilH d. 23. contra Scotum et Aureolum. — Cf. etiam S. T110M. I.a q. 64, a. 1. Il.a ' q. .5, a. 2, dc Malo, q. 16, a. 6.

Unde sicut discipulus quandoque non intelligit prim i| u ni.-iliiipliysicum M si--l solum materialitei iii exemplis .<•! uiaiiinliii 1 - m >ll> imIis. it.i d.iemon noS tingit veritatem primam incrcatam seu R<rV«Iaiionoill vam i-sscntialitcr s"l*4 turalem nisi per miracula quibus senBibilltg iftfftati ilhcnda sunt loj de Crodxbilitate,

Notione mysterii et dogmatis

\i. Connexio antem mi/steriorum inter se et cum fine ultimo inininis, partim revelatur, partim deducitur a Sacra Theologia. Mysterinm supremum cui omnia alia subordinantur, sicut in Mataphysica gekcrali omnes notiones sub notione entis ordinantur, est mysterium vitae \ntimae Deitxtis, quod in dogmate Trinitatis explicite expnmitur. Vita fit pematuralis gtatiae ad quam elevatus est homo ab initio creationis Jliae, revelatur ut participatio vitae intimae Dei, seu divinae naturae. yeccatum originale et peccatum mortale in genere est privatio huiusce kitae gratiae; mors et diversae poenae sicut poena infermi sunt conse- [jm-ntia peccati. Redemptio autem per Verbum incarnalum est pec.cati •|iaratio. Effectus denique Redemptionis sunt vita Ecclesiae, virtus sa- Vtinientorum, iustificatio, gratia nobis reddita, et virtutes supernatttrales Juibus homo ordinatur ad vitam aeternam, quae in visione et frtiitione N-ntiae divinae ac 5. Ttinitatis consistit.

Hae connexiones sunt revclatae, ac constituunt doctrinam fidci a Christo et Apo- 'lis praedicatam, antequam constitucrctiir Sacra Thcologia, Haec atitem scientia 1 i onnexiones magis explicite CKponit et conclusiones theologicas deducit, sicut Meiliysica magis explicite proponit conncxiones veritatum rationis naturalis. Theoi.i sic est « fides quaerens intellectum » ct proprie, ut dixit S. Thomas, « scientia ulternata scientiae Dei et beatorum » I.a q. 1, a. 2, et « velut quaedam impressio 'inae scientiae » in nobis (ibid. a. 8 ad 2. ra). Itaque de mysteriis acquiritur « fruc- >sissima iutclligentia » et revera homo fidelis docetur a Deo doctore ut perveniat i-videntiam scientiae divinae, seu ad visionem Dei essentiae.

Quoad subordinationem, Mysterium Trinitatis est omnium altissimum et quoad 1 obscurissimum, sed cum fiet nobis evidens. sub lumine gloriae, tunc ipso facto alia I ria supsrnaturalia quae ab illo essentialiter dependent, erunt noliis evidentia. 111 sumus discipali credentes propter auctoritatem magistri ; cst progressiva inili 1 ad scientiam divinam, et iam in obscuritate fidei contemplamur cohnexionem 1 ii-riorum cum supremo.

S. Trir.itas P

F

Creatio et elevatio Peccatani originale Incarnatio Redemptio licclesia Sacramenta Corpus Christi

S

Vita aeterna Communio Sanctorum Charitas Spes Fides divina Gratia Missio S. Spir.

1 i.unia proccdunt a D30, et ad Deum convertuntur ; primo manifestatur Pater j(n-.it:one et elevatione supernaturali qua filii eius sumus, postea maniftstatur Fi- \ 111 lncarnatione, Redemptione, in F.cclesia et sacramentis praesertim Eucharistia, BU'|ii-- uianifestatiir Spiritus S.inctus in sanctificatione progressiva animarum usque H ■ 1 "11 unitivam cum Dao et ad beatificam visionem,

III, Explicnlio notionii dogmatis. Dugnia, ttt dictiim est , lindum Ecclesiani, sc halnl ad mysterium lvwlatum sicul asscilio

De Notione Revelationis supcrnaturalis ad rem assertam. Dicitur dogma defmitum si proponitur a solemni H clesiae iudicio, dicitur dogma catholicum si proponitur ab ordinaridB universali magisterio Ecclesiae, sine solemni definitione.

Unde dogma se habet iudicium Ecclesiae docentis, sicut proposil exterius formulata a magistro humano ad eius iudicium internumjl dogma se habet ad iudicium fidei Ecclesiae discentis sicut regula, nfl ma, veluti propositio formulata a magistro ad mentem discipuli. SicW sentialiter differt haec notio catholica dogmatis a notione modernisi^ iuxta quam revelationis propositio non est proprie magisterium sed M lum recta expressio experientiae christianae.

Dogma. prout est aliqua propositio credenda, est aliquid complcxum, dum e cqg mysterium fidci, scilicet res ipsa credita, est aliquid incomplcxum, v. g. mysterium intimae Dei. Hoc cxplicatur a S. Thoma Il.a Il.ae q. i, a. 2. Utrum obicctum fideil aliquid complexum per modum enuntiabiiis ? » Respondeo dicendum, quod coga sunt in cognoscente secundum modum cognoscentis. Est autem modus proprius hulf intcllectus, ut componendo et dividendo veritatem cognoscat. sicut supra (I.a 85 dictum est. Et ideo quae sunt secundum se simplicia. intellectus humanus cogn<| secundum quamdam complexionem : sicut e converso intellectus divinus incomj' cognoscit, ea, quae sunt secundum se complexa. Sic ergo obiectum fidei duplic considorari potest. Uno modo ex parte ipsius rei creditate. Et sic obiectum iidei est quid incomplexum, scilicet rcs ipsa, de qua fides habetur. Alio modo ex parte creq Et secundum hoc obiectum fidei est aliquid complexum per modum enuntiabilis d 2.m. « Actus aulem credentis non terminatur ad enuntiaLilc, sed ad rcm. Non enimj mamus enuntiabilia, nisi ut j>er ea de rebus cognitionem habeamus, sicut in sct^H ita et in fide Ad i.ra. 0 Visio autem patriae non crit per modum emintiabilis, sedjH modum simplicis intelligentiae ». Sic sufficienter explicatur distinctio inter proM tionem dogmaticam et mysterium creditum. Quod creditur non est /ormula dogm^M sed mediante hac /ormula crealu, ipsiim mysterium, « profunda Dei » ut ait S. Mysterium increatum et absolute supernaturale vitae Dei intimae est obiectun^B marium nostrae fidei, quae propterea est esseutialiter supernaturalis, quamvis not» quibus conficitur formula dogmatica, sint naturales, ut notiones naturae et persc^B Inter autem dosmata, seu inter credibilia, quaedam vocantur articuli fidci, SMttfl dibilia principalia quae, ad modum primorum principiorum rationis. coaptatflM specialem important ad alia credibilia, in illis aliquo modo contenta. Sic tides nc* reducitur ad duodecim (vel iuxta quosdam ad quatuordecim) articulos fidei in symM Apostolcrum determinatos !. Catechismus Concilii Tridtntini sic explicat dividW Symboli: . Cum multa in Christiana religione fidelibus proponantur, quorum

1 Et hoc non satis consideratur a nominalibus et molinistis, qui tenent nostram esse solum supematuralem quoad modum, ac proindc fidcm naturalen est in daemone, habere idem obiectum formale specificativum ac. nostram fidem S)

naturalem infusam.

Revera e contra lumen infusum fidei illustrat ct clevat notiones et verbum conficitur formula dogmatica. In hac enim formula verbum esl diversimode affl potest • in fide naturali daemonis affirmatur naturalitor, suli lumiiic naturah r>r evidentiam signorum (H.a Il.ea q. 5. a. 2, ad 2) ; in fide Mlpernaturali infusa affim supernaturalitcr et infallibiliter sub lumine infuto.

Ita, analogicr, ra>li-m i»mliisio divorsimodi' nfliriiiiiliir vel propter evide dcmonstrationis, vi-l propler ancloritiiti-in muni«li i. luni fides et scientia de « propopitioni-.siic. ilui . ii v. i ni li« 11 1 11 1 ut li.ibllnr. |ir»|.ln .liverstlalrm inotivi 1o*«

Notione mysterii et dogmatis lnlim, vel universe, certam et lirmam fidem habere oportet ; tum vero illud primo, ac ii' ' cssario omnibus crcdendum est, quod veluti veritatis lundamentum, ac summam ./ livina esscnliae unilate et trium personarnm distinctionc, earumquc actionibus, quae |n iccipua quadam ratione illis attribuuntur, Deus ipse nos docuit. Huius mysterii doclnnam breviter in Symbolo Apostolorum comprehensam esse Parochus docebit. Nam lil maiores nostri, qui in hoc argumento pie, et accurate versati sunt, obscrvaverunt Hi Ires potissimum partcs ita distributum videri ; ut in una, divinae natwae prima piisona, et mirum creationis opus describatur ; in altera, secuvda persova ct hv.mana, ledrmptionis mvsterium ; in tertia, tertia item personi,, caput et tons sanclitatis nostrae Vnriis et aptissirais sententiis concludatur 1 ».

§ IV. De dogmatis immutabilitate, ac de eius progressiva intt-lligentia. — Iuxta Conc. Vatic, ut supra dictum est, « sacrorum i|i.gmatum is sensus perpetuo est retinendus, quemsemel declaravit sancta inater Ecclesia >>. Attamen, ut ait Concilium, ibidem, citans verbaS.Vinn ntii Lirinensis, ita ut « crescat ... et multum vehementerque proficiat, tiim singidorum quam omnium, tam unius hominis quam totius Eccle-

. ac-tatum ac saeculorum gradibus, intelligentia, scientia, sapientia ; v I in suo dumtaxat genere, in eodem scilicet dogmale, in eodem sensu f;idemque sententia ». Denz., 1800-1818.

Ad huius explicationem oportet distinguere propositionem doctriliac fidei A. post Christum et Apostolos, et B ante Christum.

A. JPost Christum et Apostolos, eadem ftclei cloctrina iam \u rfecte revelata mayis ac magis explicite proponitur ab lU clesia. ■ — De hac propositione loquitur Concilium Vaticanum. Dicit rnim ibidem : « neque fidei dochina, quam Deus revelavit, velut philo- •."1'hicum inventum proposita est humanis ingeniis perficienda, sed tam- \iuim divinum depositum Christi Sponsae tradita, lidclitcr ftisl.uilicnda k'l infallibiliter declaranda ».

Unde post Christum et Apostolos, Revelatio est coiiipleta, 1 1 ' » t » l^l Bn\ a Rcvelatio communis, liunt solum novae revelationes privatae < | uae B" 1 pertinent ad infallibilem doctrinam Ecclesiae (Denz., 1787, 2021). kiuplius, homines non .posunt suo ingenio perficere doctrinam divinam

1 1" Pars. 1 Credo in unum Deum Patrem omnipotentem, factorem caeli et terrae. 2» Pars. 2 Et in unum Dominum Jesum Christum, Filium Dei unigpnitum, Dominum nostrum.

3 Qui conccptus est de Spiritu Sancto, natus ex Maria Virgine.

4 Passus sub Pcntio Pilato, crucifixus morluus et sepultus.

5 Descendit ad inleros, tertia die resurrexit a mortuis.

6 Ascendit ad caelos, sedet ad dexteram Dei Patris omnipotentis.

7 Inde venturus est iudicare vivos et mortuos.

3" Pars. 8 Credo in Spiritum sanctum, Dominum et vivificantem, qui ex Patre nlioque procedit.

9 Credo sanctam Ecclesiam catholicam, sanctorum Communionem.

10 Remissioncm peccatorum.

11 Carnis resurrectionem.

12 Vitam aeternam.

Ifi autem articuli respondent niysteriis sequentibus quorum connexionem supra wilx ivimus :

1» Pars. Mysteriuni Paternitatis divinae, ac mysterium Creationis. 2» Pars. Mysleri.i Piliationis divinae. Incarn.itionis, Redemptionis.

3» Pars. Myslnni | s.n.uis Spiritus Sancti, sanctilicationis animarum, vitae aeternaA, iyg De Notione Revelationis supernaturalis

Ecclesiae traditam, eam adulterarent aut cum ea elementa fallibiliard scerent. Ecclesia igitur doctrinam a Christo et Apostolis sibi transmissm non potest augere nec minuere ; ideoque fidei doctrina w se immw^ bilis est, non perficienda, nam ut fidei veritas credatur, opus est velatione divina, qua constituitur credendum ix se.

Attamen quoad nos numerus credendorum potest augeri pr doctrina revelata magis explicite proponitur per magisterium EcctesidM nam doctrina iam a Christo ievelata non est credenda, quoad nos, eJ dum sufficienter proponitur ab Ecclesia. Ecclesia autem veritates rel latas in S. Scriptura vel Traditione contentas paulatim et successffl proponit, prius in magisterio ordinario, postea solemni iudicio per dd finitionem, et de uno et eodem dogmate possunt esse plures formuM quarum posteriores sunt magis explicitae. Sic Ecclesia nove non proponit.

Verbi gratia primitiva formula dogmatis Incarnationis est > Verbum caro lactui est « ; postea magis explicire definitur : > Vcrbum Deo Patri consubstantiale homo tum est». Item omnss fideles primitivae Ecclesiae credebant Beatam Mariam ginem esse « gratia plenam » sine restrictione, postea autem haec gratiae plenit magis explicite deftnita est ut continens ctiam gratiam immaculatae conception! Ita in ordine naturali, prima rationis principia magis explicite cxprimuntur a phffl sophia quam a ratione naturali, item definitiones reales per genus et ditfenntiai sunt magis osplicitae quam defmitiones nominales seu vnlgares. v. g. definitio th; mistici libsrtatis est magis explicita quam vulgaris definitio, sed non aliam primit. Et frequenter maior labor requiritur ad « venationcm bonae definiti aieabt Aristoteles *, quam ad deduccndas proprietates ex definitione explicita. V!M molinistac nondum cum thomistis consentiunt quoad definitionem libertatis humaW

Unde post Apostolos secundum explicationem dogmatum crei intelligentia rerum fidei pro tota Ecclesia, cum Spiritus Sancti a stentia sine nova Revelatione. Hoc longius exponitur in tractatu Ecclesia *.

I-laec explicatio fil triplici modo :

oj Scicntinca propositione eorum quae antea quidem explicite credebantur tnodo popnlari. Sic mysterium SS. Trinitatis primum traditum est sub forma genW postea autem definita est consubstantialitas personarum divinarum.

b) Etplicita propositione eorum quae nonnisi implicit: in lontibus Kevelal^ continentur. V. g. immaculata conceptio B. Mariae Virginis.

1 Ab initio Ecclesiae Christi omnes fideles crediderunt actu implicite immacul conceptionem, dum credebant sine restrictione plcnitudinem gratiae B. Mariae VJr Et qui negabant immaculatam conceptionem, nesciebant se hanc vcritatem actu" : cite credere. Haec negatio non procedebat ab eorum fide sed ab eorum ratione e Postea Ecclesia dehnivit evplicite id quod revera erat actu implicite in fide divi nium. — Item aliquis philosophus. habens veram notionem communem liberi ar potest errare dum illud definit philosophice, et postea veram deiinitionem pt phicam lib^ri arbitrii invenit : iam illam habehat implicitc iu notionc sensiis commij sed nesciebat sa illam iam haberr.

ci. Di< (.Ro.il. (/.• Scehtia, 10061 p .v». .17.». m> 78:>- — va. am. ntua Conc, Valic, 1. II, p, 181, g| I ftfM 'irl- Dogme, ot art. gxplicitc.

Notione mysterii et dogmatis c) Diserta el certa propositione eorum quae obiter aut praxi taatum edocta fue. rant. Hic progressus, sicut praecedens, non competit nisi veritatibus secundariis quas xplicite credere necesse non est. Ita v. g. validitas baptismi ab haereticis collati.

Causa principalis huiusce progressus est invisibilis assistentia Spiritus Sancti iusae secundariae sunt investigatio studiosa theologorum, fidclium devotio. — Inter occasiones recenseri debent haereses, et profectus naturalium scientiarum praesertim philosophiae

B. Ante Christum eadem fldei doctrina magis ac mat/is '■xplicite manifestata est per successivas lievelationes. — Sic revit numerus articulorum fidei, sed fides priorum Patrum fuit sub-

• tantialiter eadem ac fides posteriorum, scilicet fides supernaturalis . um eodem obiecto formali primario (vita Dei intima) et eodem molivo formali (auctoritas Dei revelantis).

Hoc explicatur a S. Thoma, Il.a, H.ae, q. 1. a. 7 Summatim dicit : Ante Christum, ab initio mundi, revelata sunt prima credibilia . quae sunt quasi prima principia totius fidei, in quibus implicite continentur

• otcra credibilia posterius revelanda. Haec piima credibilia sunt quod Deus est et remunerator est. Postea paulatim magis ac magis explicite n-velata sunt mysteria Incarnationis, Redemptionis, Trinitatis. Semper 1 amen fides est specifice eadem, quia ut dicit S. Thomas « quaecumque [iosteriores crediderunt continebantur in fide praecedentium Patrum, licet implicite » :t.

1 Qitoad co;nitiontm Apostolorum cf. Vacamt, op. cit., I, p. ^78. u Selon les Con-

• iles de Trente et du Vatican. toutes les verites, qui entrent dans le depot de Ia r&\6- I ition chrfitienne, ont 6t& manifestees aux Apotres, avant la mort de S. Jean. S'ensuit-il que les Apotres ont connu explicitement tous les points que I' Eglise a dfifinis ou qu'elle ilefinira a travers les siicles ? . . . II y aurait tem6ritc a penser que la science infuse ilos Apotres fut inferieure a la science acquise. des Peres et des thdologiens ; mais en in inifestant aux Apotres avec une nettete incomparable, les principes necessaires qui 1 onstituent le lond de la doctrine chretienne, Dieu a pu leur laisser ignorer los applications contingentes qui devaient en etre faites a travers les ages ».

• Utrum articuli fidei secundum successionem temporum crevcrint ? « Kespondeo hcendum, quoj ita se habent in doctrina fidei articuli fidei, sicut principia per se nota in doctrina. quae per rationem naturalem habetur. In quibus principiis ordo quiilam invenitur, ut quaedam in aliis simpliciter contineantur : sicut omnia principia relnountur ad hoc, sicut ad primum, Impossibile. est simul afprmare et negare, ut patet r r Philosophum in IV Met. tex. Et similiter omnes articuli implicite ' contineulnr in ali(|uibus primis credibilibus : scilicet ut credatur Deum esse et providentiam li ibere circa hominum salutem, secundum illud ad Hebr. XI Accedcnlem ad Deitm np irtet c.redere, ,/uia est, et quod inquirentibus se remunerator sit In esse enim divino in- 1 luduntur omnia, quae credimus in Deo aeternaliter existere, in quibus nostra beahludo consistit. In fide autem providentiae includuntur omnia, quae temporaliter a l'ro dispensantur ad hominum salutem, quae sunt via in beatitudinem. Et per hunc oliara modum aliorum subsequentium articulorum quidam in aliis continentur : sicut |n lide Kedemptionis humanae implicite continentur et Incarnatio Christi, et eius Pas- ■io et omnia huiusmodi.

" Sic ergo dicendum est quod quantum ad substantiam articulorum fidei, non est loctum eorum augmentum per temporum successionem : quia quaecumque posteriorcs prcdlderaat, continebantur in fide praecedentium Patrum, licet implicite. Sed quantum n l evplicationem crevit numerus articuiorum, quia quaedam explicite cognita sunt a uilerioribus, quae a prioribus non cognoscebantur explicite ».

' S. Thomiis profunde ac praecise scribit implicite et non virtualiter, quamvis istud ■ iliiiim implicitc 11011 sil eodem modo accipiendum in hac (maestione ante Christum i'i post Christum ul ntnl lic.riiius, in dubio solvendo.

QAinioou NaoianoI! I)i HntUllunt (»ol. I).

De Notione Rcvelationis supernaturalis

Unde duo prima credibilia scil. quod Deus est et remunerator e9 non sunt solum de Deo ut auctore naturae, sed de Deo auctore ordina supernatnralis gratiae, et de providentia et remuneratione non solura naturali sed supernaturali. Propterea «Deus Abraham, Deus Isaac,] Deus Iacob » dicitur « Deus salutaris noster » « Deus vivus », « I >e noster refugium et virtus » Ps. 45. « Pater meus es tu : Deus meus : susceptor salutis meae » Ps. 88, 27. Non agitur solum de Deo iit e9 Primus motor ac Actus purus naturaliter cognoscibilis. Non potest eniril dici quod mysteria supernaturalia quae credimus continebantur implfl cite in cognitione naturali quam Aristoteles habuit de Dei existentia e| rebus sensibilibus. Ratio naturalis cognoscit Deum sub ratione entis, M primum Ens et primam causam rerum naturalium. Fides divina cognS scit Deum sub ratione intima et eminentissima Deitatis, scilicet secmri dum suam vitam intimam. Cf. II" II., q. 174, a. 6 « Revelatio prophej tica in quantum ordinatur ad fidem Deitatis crevit secundum tres terrJ porum distinctiones scilicet ante legem, sub lege ct sub gratia ».

Sic fides, quae sempcr fuit necessaria ad salutem, semper fuit cade specifice ; propterea damnatur haec propositio « fides late dicta ex .{, stimonio creaturam sufficit ad iustificationem », Denz. 1173. Ex haj enim fide late dicta cognoscitur Deus ut auctor naturae, non vero W Pater caelestis, auctor gratiae

Distinguendum est igitur ante Christum et post Christum et Apdl stolos. Ante Christum eadeni fidei doctrina magis ac magis cxpliciP revelatur. Post Christum et Apostolos eadem fidei doctrina iam perf.. revelata magis ac magis explicite proponitur ab Ecclesia.

Dubium. — Quare vero S. Thomas dicit fidem Vcteris Testamenti contin; implicite mysteria supernaturalia a Chribto posterius reveianda ? Hic transitus implicito ad explicitum videtur solum ad progressivam cognitiorem dogmatis p Christum. Nam continere implicite est continerc actu conjuse. Quare S. Thomas a dixit : fides Vet.eris Testamerrti continebat virtualiter mysteria posteriorius revelata! Continere virtualitor est continere non actu confuse, sed in potentia sicut principiofl continet virtualiter conclusionem, et genus species subordinatus.

Respondetur : est duplex explicatio (seu explicitatio) et huiusce duplicis oxplidB tionis habcmus analogiam in cognitione naturali : a) notio explicatur in aliis notifl nibus subordinatis ; 6) una eademque notio. v. g. libertatis, prius cognoscitur conf; postea vero distincte.

a) Notio entis actu implicite continet notioncs inferiores quac exprimunt eit modalitates et non aliquid extra ens, qnia cxtra ens nihil est. Propterea ens r>oitf genus, nam genus solum virtute (non actu implicite) continet dilferentias spec subordinatas, quae sunt ei extrinsecae, sic rationabilitas extrinseca est animali'

• Doctrina huiusce articulus S. Thomae perfecte cohaeret cum art. IV et V eiu quaestionis, in quibus probatur aliquid non posse esse simul scitum et credituu eodem secundum idem. Nam qui scit existentiam Auctoris natnrae vel Providea naturalis non potest simul has veritates credere, sed simnl potest et debet crc^ existentiam Dei Patris caelestis, auctoris gratiac, el Providentinni supernatural Haec cnim non sunt pracambula fidei sed duo pnm.i . rwUUUn pcr sc ab nmnibua dcnda (cl. de Vcritalc. q. i |, a. o ad 8).

• Hilluart. Dinert. prooem. a, 7. Propoaltli ittmt» In duposito fidei viriutua connesive non portinot M fitlem sed ad thoOlOftWH tlo contenta in depofl

Notione mysterii et dogmatis

Itera Deitas (vita Dei intjma) et Providentia supernaturalis, quae sunt prima indibilia, actu implicite continent mysteria supernaturalia posterius revclanda, scil. Ti initatem, Incarnationem, Redemptioncm. Haec enim mysteria non sunt extra Dei-

I. item, nec extra Providentiam supernaturalem, sicut modalitates entis non sunt ex-

Unde fides divina, sub Veteri Testamento. evolvitur. sicut ratio naturalis pueri qiiae cognosc.it prius ens et postea alias notiones sensus communis scil. notiones verit.itis, bonitatis, vitae, intelligentiae, libertatis, etc. Haec explicitatio fit igitur per iKitiones novas et tamen extrinsecas. Nova (et non solum nove) manifestata sunt.

6. Una eademque notio prius cognoscitur conlusc postea vero distincte. V. g imtio vulgaris iibertatis est confusa, notio philosophica libertatis est distincta, exprihiit genus et ditierentiam specilicam. Haec explicatio fit non per notiones novas sed |ier maiorem distinctionem eiusdem notionis *.

Item, post Cliristum, Incarnatio Verbi prius cognoscitur confuse. et postea di- .imcte secundum formulam consubstantialitatis ; vel plenitudo gratiae B. Mariae Vir- «inis prius cognoscitur confuse et postea distincte secundum formulam immaculatae 1 'iuceptionis. Item per plures propositiones explicatur aliquod factum complexum 11 1 administratio sacramentorum a Christo institutorum.

Unde ante Cbristum et post Christum est solum explicitatio primorum credibilium, sed non eodem modo.

Haec sufiiiciunt ad explicationem theologicam notioriis mysterii et dogmatis.

• • • ! • -i implicilc aut virtualitcr inclusivr est revelata quoad sc ctsi nondum quoad nos quia iinndurn ab Ecclesia proposita.

1 Plerique thomistae et multi theologi omnium scholarum tenent (contra Vasquez, Vri<a, Suarez, I.ugo) Ecclesiam non posse definire tamquam dogma fidci conclusionem llnologicam solum virtualiter-connexive revelatam, sed posse tantiiiii infallibiliter il.unnare negationem huiusce conclusionis theologicae certae. Dogmu ciiiiu lid.-i deliet nnitineri ■■ in verbo Dei scripto vel tradito, tamquam divinilns revelatlim » (Deng., | -/<)2), et credcndum est xmice propter auctoritatem Dci revelantis. Qdoq HWtOIO Otl «oUim cum revelatis connexum nequit sdici simpliciter et proprie reVelatum, ted • I ■ «iuiguitur a revelato. — Praeterea Ecclesia non solum infallibiliter custodircl expll ruret depositum fidei, sed per/iceret doctrinam fidei, conderet nova dogmata, si pcr dclinitionem faceret de fide quod antea fidei divinae non erat obiectum. — Dcnique m praedicta conclusio theologica definiri posset tamquam dogma fidei, quare conclunmnes theologicae certae etiam valde remotae, similiter definiri nequirent ? Sic magna |i.n s Summae Theologicae S. Thomae fieri posse^ dogma fidei ; quod non potest admitti.. 111 111 haec non sint simpliciter et proprie revelata.

Oportet igitur accurate distinguere inter conclusionem theologicam solum virtualil. r connexive revelatani et veritatem implicite sed formaliter revelatam. Revera in hiaxi valde difficilis est quandoque talis distinctio ante Ecclesiae definitionem. Cf. Sal- Wanticenses, de fide, disp. I, n. 124-133, De Groot, de Ecclesia, q. IX, a. II, Tan- IpiiURKY, de Fide, n. 190

Non possumus corca hoc admittere particularem sententiam P. Marin Sola, O. P. •|iositam in suo libro l.a Evolucion hmnogenae del dogma catolico, 1923. Vide ea quae lli|ira diximus c. I art. I, § V, de conclusione theologica et in nostro tractatu de Deo P"". 1938, p. 43-49.

Quoad opinionem contrariam cf. Vega, in Trident, 1. IX, c. 39 ; Suarez, de bide^ m*\i III, sect. XI; De I.ugo, de hide, disp. I, n. 268-277.