Caput II. Quid sit theologia fundamentalis speciatim apologetica

Duo articuli : articulus primus : definitio et divisio Theologiae fundamentalis ; articulus secundus : relationes eius ad Theologiam proprie dictam (an distinguatur ab ea), et ad scientias naturales.

DEFINUTIO KT DIVISIO THEOLOGIAE FUNDAMENTALIS SFECIATIM APOLOGF.TICAE.

I. Defmitio nominalis. II. Necessilas Apologeticae.

III. Definitio eius realis ex cius obiecto et fine.

IV. Divisio eius.

V. An sit proprie scientia, vel saltem pars scientiae.

§ I. Definitio nominalis. — Theologia fundamentalis significat Theologiam quae versatur circa fundamenta fidei divinae 1 ; scilicet ut infra dicetur, circa Revelationem quae est motivum formale fidei, et circa propositionem infallibilem huiusce revelationis ab Ecclesia a Deo instituta, quae propositio est conditio sine qua non nostrae fidei. Theologia tundamentalis versatur insuper circa diversos locos tlieologicos , ut dictum est in cap. praeced.

Vocatur etiam Theologia generalis prout versatur circa revelatum in genere, ut revelatum, vel circa dogma in genere, et non circa dogmata revelata in speciali,' scilicet Trinitatis, Incarnationis, Redemptionis. Sic distinguitur a Theologia speciali, est defensio generalis fidei.

Apologetica secundum suam definitionem nominalem videtur coincidere cum prima parte Theologiae fundamentalis. Nomen enim Apologeticae provenit a graeco djioXofiu cuius significatio est defensio ; unde

' Sic Concilium Vaticanum dicit « fid;'s et ratio opem sibi mutuam ferunt. cum recla ratio fidei /nndamenla dcmonstret, ciusque luulnfl UlUStrata rerum divinarum scientinm excolat », Dcn/.inger, 1799.

Quid sit Theologia iundamentalis speciatim Apologctica

Apologetica significat defensionem fidei. Et distinguenda est a.b apologia L. Apologia enim est defensio particitlaris vel quoad obiectum defendendum, vel saltem quoad modum defendendi, dum e contra Apologetica est fidei' defensio universalis et quoad obiectum et quoad modum. Unde apologiae vocantur defensiones alicuius doctrinae particularis, v. g. Infallibilitatis Romani Pontificis, aut caelibatus ecclesiastici, vel defensio alicuius sancti, alicuius doctoris aut Papae. In antiquitate Plato scnpsit Apologiam Socratis. — Sunt etiam quaedam apologiae totius Rehgionis christianae sed saltem in modo defendendi non perveniunt ad universale, quia earum argumentatio pendet a urcumstantiis temporis et loci in quo concipiuntur ; frequenter earum argumenta non habent valorem absolutum, sed valorem relativum ad homines alicuius temporis. Et quia scientia non est de particularibus, istae Apologiae non constituunt aliquam scientiam vel partem scientiae*.

Apologetica e contra significat fidei de/ensionem universalem et quoad obiectum et quoad modum defendendi. — Quoad obiectum quidem, quia est defensio non alicuius personae vel mysterii, nec omnium mystenorum in speciali, sed totius religionis christianae in genere, intendit enim ostendere hanc religionem essc a Deo revelatam. — Ouoad modum, Apologetica universalis est, quia eius defensiva argumentatio non pendet a circumstantiis alicuius temporis vel loci, sed valorem absolutum habet prout fundatur et in principiis certissimis rationis naturalis seu metaphysicae, et in certis historiae testimoniis. Unde tam ex obiecto quam ex modo Apologetica, si ita procedere potest, merebitur nomen scientiae, vel partis scientiae.

Ex hoc habetur quod Theologia fundamentalis et Apologetica ldem sonant, saltem si considerantur partes defensivae Theologiae fundamentalis et non pars methodologica, scilicet tractatus de locis theologicis, qui positive ex fide argumentatur. — Utrum vero Apologetica sit revera pars prima Theologia fundamentalis mox determinandum 1 Antea autem agendum est de eius necessitate quae pertinet ad quaestionem an sit, statuendam ante quaestionem quid sit.

§ II. De Necessitate Apologeticae. — Sacra Theologia, ut dictum est ^ in capite praecedenti, praesupponit fidem supernaturalem cuius motivum foimale est divina Revelatio, quae nobis proprie mamfestat veritates ordinis supernaturalis. Haec autem Sacra Theologia non potest, sine circulo vitioso, probare, ex sua propria ratione formali scihcet 'ex revelatione virtuali, existentiam sui obiecti nec existentiam revelationis, esset enim probare idem per idem. Et sic nulla scientia probat directe et per se, ex sua propria ratione formah, existentiam sui obiecti ; mathesis supponit existentiam quantitatis, lllam non probat, sicut physica supponit existentiam mundi sensibihs, dlam non defendit, haec defensio relinquitur Mcthaphysicae.

Attamen, quia factum revelationis non est nobis immediate evidens sicut existentia mundi sensibilis, hoc factum probatione et defensione indiget. Et cum rationalistae negent non solum revelatioms existen-

• Cf MAlsoNNituvit, Dictionnair» dt Thiologie catholique, art. Apologetiquc.

« Item apohtbt* n 111 <|iii scribit a|>ologiam. et apologela qui docet Apologcticam.

De Theologia Fundamentali tiam sed eius possibilitatem, prout reiiciunt existentiam ordinis supernaturalis qui per revelationem manifestatur, nec.esse est praevium tractatum instituere ad defendendam revelationis existentiam et antea eius possibilitatem, convenientiam et cognoscibilitatem.

Haec defensio fundamentorum fidei est finis proprius Apologeticae : sic apparet necessitas huiusce disciplinae.

§ III. Definitio realis Apologeticae. — Definitio realis alicuius scientiae accipienda est, ut supra dictum est c. I, ex utroque eius obiecto formali quod et quo. Obiectum autem Apologeticae facile determinatur ex eius definitione nominali et ex fine ad quem necessaria est. Videamus : A. obiectum formale quod B: lumen sub quo.

A. Obiectuvn foiniale qnoil ahcuius scientiae est id quod per se primo consideratur ab ista scientia et id sub cnius ratione caetera omnia in ea tractantur ; sicut v. g. obiectum Metaphysicae est ens in quantum ens, obiectum S. Theologiae est Deus sub ratione Deitatis.

Ouodnam est autem id quod per se primo considcratur ab Apologetica et sub cuius ratione omnia in ea tractantur ?

Plures, tractantcs de his rebus sub titulo « de vera Religione »' aut « de Religione revelata », dicunt : obiectum Apologeticae est Religio revelata in genere considerala, ar.tequam de mysteriis et praeceptis revelatis in speciali tractetur.

Alii, magis (ormaliter considerantes hop obiectum, dicunt : est credibililas ralionulis verac religionis 1 nam Apologelica foimaliter intendit probare evidcntfm credibilitatem mysteriorura fidei in communi.

Hae duae sententiac faciliter conciliari possunt, nam prima assignat subiectum Apologeticae et secunda assignat rationem foimalcm quam Apotogetica in hoc subiecto considerat, et quam intendit praesertim manifestare.

Unde recte dicitur : obicctum formale quod vel subicctim Apologeticae est Religio revelata sub ratione evidentis credibilitalis, sicut dicitur quod subiectum Sacrae Theologiae est Deus sub ratione Deitatis.

Quia autem religio revelata non est nobis rationaliter et evidenter credibilis, ut infra dicctur, nisi ex certis signis rationi nostrae appareat tanquam ab ipso Deo vere revelata, brevius ct recte dicitur : obiecti.ni Apologeticae est divina Revelatio, tit aiunt plurcs auctorcs sub hoc titulo tractantes de revelationls possibilitate, convcnii-ntia, cognoscibilitatc ct existentia.

HaOC apparent ex ipsa doctrina S. Thomae :

Kalionem formalem quam Apologetica considerat in religione revelata est eius rationalis credibilitas, nam ut dicit S. Thomas II. a II. ac q. i, a. 4, ad 2 : « Ea quae subsunt fidei dupliciter considerari possunt : Uno modo in speciali : ct sic non possunt esse simul visa et credita, sicut dictum est *. Alio modo in generali, scilicet sub communi ratione credibilis ; et sic sunt visa ab eo qui credit. Non enim crederet, nisi videret ea esse credenda, vel proptei evidentiam signorum, vel propter aliquid huiusmodi». — Quid est dicere : mysteria fidei catholicae sunt visa sub communi ratione credibilis ? Est diccrj : omnia mysteria fidei possunt esse visa non in seipsis sed prout sunt evidenter credibilia, seu evidenter fide digna, imo credenda {credentitas significat obligationem credendi) 3. Ut sint autsm evidenter digna, non solum

1 V. g. P. Gardeil O. P., La cridibiliU ct VApogftique, 2.e eilit., p. 210. 5 Sic v. g. mysterium Trinitatis aut Incarnatioiils, iu sp.-t iali ii.usidcratum, cst creditum, non scitum.

Quid sit Theologia fundamentalis speciatim Apologetica quacumque fidc humana ct mutabili, sed fide divina et immutabili, oportet ea ex certis signis rationi nostrac apparere tanquam a Deo revelata. Probare igitur evidcntem credibilitatem omnium mysteriorum fidci est probare ea de facto revelata esse a Deo, qul nec falli nec fallere potest.

Haec erit ultima conclusio ad quam tota Apologetica ordinatur. Sed ad rccte et intcgraliter defendendam hanc evidentiam credibilitatis oportet tractare non solum de revelationis existentia sed de eius possibilitate, convenientia, cognoscibilitate, quae a rationalistis negantur. Haec omnia autem brevius exprimuntur sub uno titulo : ite Revelatione divina. Aliis verbis diversa mysteria revelata pertinent ad idem subiectum, ut diximus assignando subiectum Theologiae et fidei, scilicet ad Deum sub ratione abscondita Deitatis. Unde dicendum est : subiectum Apologeticae est Deitati*- mysterium ut rationabiliter credibile ; quia vero hoc mysterium non est ita credibile nisi appareat a Deo revelatum, brevius dicendum est : subiectum Apoiogeticae est Deus a seipso revelatus, vel Deus semetipsum rcvelans. Propterca Apologetica dicitur esse de divina Revelatione vel de Deo revelante. Sic sub titulo « de Revelatione», Concilium Vaticanum (Denzinger, 1885-1789) colligit definitiones ad hanc quaestionem pertinentes. Similiter Theologia positiva symbolica (ct. Encliiridion definilionum H. Denzinger, indicem istius libri) coniungit, non sub titulo : « credibilitas », sed sub nomine Revelatio, ea omnia quae ad nostrum tractatum pertinent (revelationis natura et indoles ; revelationis obiecta praecipua seu mysteria ; revelationis acceptatio : rationis vires, officia, limites ; mutua inter revelationem ct rationem relatio ; revelattonis fontes). Item Enchiridion Patristicum M. S. R. de Journel incipit, in suo indice. a revelatione. In his omnibus r.redihilitas s? habet ut conclusio ultima.

Unde dicendum est quod subiectum Apologeticae est religio revelata sub ratione evidentis credibilitatis, brevius est Revelatio. Pluries propositus est titulus « de Vera Rcligione », sed melius est dicere - de Revelatione divina », nam in hoc tractatu, rehgio non consideratur nisi relative ad revelationem seu ut est revelata ; non enim agendum est de diversis officiis ad virtutem religionis pertinentibus, v. g. de oratione, de oblatione sacrificii.

B. Quodnam. sit obiectum formale qno, seu, litin< n Apolof/eticae. — Ex definitione nominah et ex fine huiusce disciplinae apparet hoc lumen esse lumen natumlis rationis, sub direclione ftdei, ad iftsam ftdem ration abiliter de/endendam. Quod explicatur per partes.

a) Est hime-n rationis : volumus enim manifestare rationabilem crcdibilitatem mysteriorum fidei. Ut autem obsequium nostrae fidei sit rationabile, oportet lumine ipsius rationis probare factum revelationis et defendere infallibilitatem Ecclesiae revelationem proponentis. Haec defensio non potest fieri lumine fidei arguendo ex fide, esset rirculus vitiosus. Ita, in Metaphysica critica, esset circulus vitiosus probare valorem ontologicum primorum principiorum rationis ex suppositione istius valoris.

b) Non est lumen rationis firoul abstrahit totaliUr a ftde, sicut v. g. in Theologia naturali. Theologia enim naturalis non considcrat revelationem nec fidem sed Deum ut est naturaliter cognoscibilis ex rebus naturalibus. Proinde non dirigitur a fide nisi modo externo tanquam a norina ncgativa, prout 11011 debet lidei coutrailiccrc.

Aliter aci idil pio Apolo^ctica quac intcndit lidem ipsam defendere

De Theologia Fundamentali et manifestare credibilitatem, quae sit sufficiens conditio fidei divinae ; haec enim credibilitas commensuratur non solum secundum exigentias rationis, sed etiam secundum exigentias fidei divinae, quae debet esse non solum prudens sed firmissima et irrevocabilis.

c) Est lumen rationis sub directione fidei. Est enim lumen rationis ut subservit fidei ad eam rationaliter defendendam. Atqui ratio subservit fidei sub eius directione. Dirigere namque est praestituere finem consequendum et indicare media apta ad finem. Fides autem praestituit Apologeticae finem consequendum, prout ipsa est defendenda. Et cum finis sit prior in intentione, haec defensio praesupponit rectam considerationem fidei defendendae, rectam notionem credibilitatis obtinendae, quae notio dependet a legitimis notionibus de fide divina, de revelatione, de ordine supernaturali. Hae autem subordinatae notiones traduntur non a ratione naturali, nec a philosophia, sed ab ipsa revelatione, et adulterantur a rationalistis.

Insuper Deus revelans nos docuit media rationaliter cognoscibilia et efficacia ad defensionem fidei. Non reliquit Deus haec media investigatione nostra reperienda, sed ipse libere dedit prophetis et Ecclesiae testimonium sensibile, praesertim miraculum, et revelavit prophetis connexionem huiusce miraculi patrandi cum hac revelatione confirmanda, alioquin esset confusio. Non enim ex se sola ratio invenit hanc maiorem : reJigio revelata ut sit credibilis debet. confirmari miraculis ; neque hanc minorem : haec revelatio confirmari debet hoc miraculo. Id deelaralui a propheta sub directione ipsius revelationis et fidei, sed auditores possunt sola ratione cognoscere vim probativam miraculi sic propositi. Unde revelatio et fides dirigunt defensionem suiipsius prout indicant et finem obtinendum (credibilitatem) et media efficacia rationaliter cognoscibilia.

Ideo haec media seu credibilitatis motiva sub duplici aspectu considerari possunt : i" ex alto, prout libere proposita sunt a Deo, qui eonim vim probativam revelavit (sic Apologetica, proponendo, est sub directione fidei) ; 2* ab imo, prout eorum vis probativa sola ratione cognoscibilis est ab auditoribus quibus proponuntur (sic Apologetica, probando, rationaliter defendit fidem) '.

In hoc apparet differentia inter Apologeticam, Theologiam proprie dictam et Philosophiam. Sacra Theologia argumentatur ex fide, deducendo ex praemissa revelata conclusionem theologicam. Philosophia areumentatur ex sola ratione non contradicendo fidei, prout ratio ex se sola invenit medium demonstrativum ad theses suas probandas, et dirigitur a fide tanquam a norma negativa. Apologetica arguit ex ratione sv.b directione positiva fidei, nam ratio non ex se sola mvenit motiva credibilitatis debita, sed solum iudicat de valore eorum quae sibi proponuntur a Deo revelante et ab eius ministris.

Adversariis quidem obiiciunt : tunc apologeta non scientince procedit, quia iam sub directione fidei certus est de conclusione obtinenda. — Resp. : non scientifice procedit ad modum physici aut me-

1 Ita verificatur do motivin credil.il. tati.i id MmlWtionftllttae dixorunt itttmerito de ipiis myHteiiis juptfrnaturitllbu», «« ilicct : u DflO revelante propmiintur, Bcd ptmliM rulione rfcin.riiv/Kiii.ii.

Quid sit Theologia fundamentalis speciatim Apologetica taphysici, concedo ; sed rationaliter et sapienter procedit, ut prophetae et apostoli qui fuerunt prirni apologetae, et sese praebuerunt non ut investigatores sed defensores veritatis fidei. Nec directio fidei minuit rationalitatem defensionis, si vis probativa motivorum a Deo propositorum sola ratione defendi potest l.

ia Conflvmatlo. — Si e contra fidei defensio instituitur nOn sub directione lidei, tunc non recte cognoscitur finis consequendus, scil. credibilitas proba.ida ; utrum sit credibilitas ut concipitur a doctoribus catholicis et ducit ad veram fidem divinam, an credibilitas ut concipitur a protestantibus liberalibus et ducit solum ad aliquam experientiam religiosam. Item quoad media defensionis, Apologetica quae uon dirigitur a fide, non nisi per accidens assumit media ab ipso Deo proposita, sed saepe eligit media magis humana quae non sunt apta ad finem, ita arguit v. g. ex sola conformitate mvsteriorum fidei cum nostra natura, ex hoc autem non probatur mysteria esse a Deo revelata, ncc proinde firmissime et irrevocabiliter credibilia. Idcoque, ut dicemus, Ecclesia catholica plura definivit tanquam a Deo revelata circa Apologeticae methodum, et credibilitatis motiva.

Aliis verbis : fides christiana-defendenda ipsa ostendit media efficacia ad suam defensionem rationalem. Non solum a Deo revelantur mysteria obscura credenda, ut Trinitas et Incarr.atio, sed revelatur etiam miracula esse signa certissima revelationis ut obsequium nostrae fidei sit rationabile. Deus ipse suam revelationem defandit, et non reliquit illam sola philosophia defcndendam.

2» Conflvmatto. — Similiter, ut supra dictum est, in Melaphisica crilica, defensio valoris ontologici primarum notionum ac primorum principiorum rationis non fit solo lumine logico prout abstrahit ab ente extramentali : sed critica accipit a ratione naturali et a Metaphysica rectam notionem valoris ontologici, et eam postea ilefendit logice, reducendo adversarios ad absurdum. E contra'si critica instituitur mere logice et subiective, ut faciunt subiectivistae, per se non pervenit ad ens cxtramentale.

Obieclio : Quamvis ut in pluribus, ratio ex se sola prout abstrahit a directione lidei non perveniat ad veram crcdibilitatem, tamen per se ad eam pervenire potest, c|uia istud obiectum non est supernaturale.

liesp. : Per se quidem ratio potest cognoscere credibilitatem, examinando credibilitatis motiva ab ipso Deo et eius ministris proposita, concedo, sic faciunt audilores praedicationis Apologeticae. Sed ad Apologeticam conslitiiendam et incredulis

1 Apologcta debet dicere id quod dicit L. Oll6 Laprune in suo libro Le prix de te vie, p. 345-347 : « La Loyaut6 intellectuelle nous oblige a declarer tout ce qui cst cforigine chritienne dans nos preoccupations, dans nos qucstions mfimes, dans nos inv ustigations. dans nos theories philosophiques ... Telle solution que nous avons proposee, venait de lariligion positive, en un sens cctte solution etait tris philosophique, |.uisqu'elle etait acceptde par la raison et prouvee par des raisons ; mais la raisbn l.iissee a elle-mgme ne l'eut pas decouverte . . II y a plus. De telle question meme, cl faut dire que la raison seule ne l'edt pas pos6c, ne l'eut pas soupvonnie ... Oui, d.ins ces recherches, oii j'ai le plus possible et le m.eux possible us£ de mon esprit, nvec mi-tode, selon les lois de la raison, j'ai cu souvcnt une lumiere qui n'est point iino lumiere naturelle".

Item in ordine historico P. Lemonmyer, O. P., La Udvdlation primitive et les don- \iies actuelles dc la seitnce, cl'apres G. Schmidt, avant-propos, scribit : « Ce petit livre i 'i im "uvrago d'apolog6tiquc et il l'est OUVettoment cc qui est la farnn la pius franlie 0( l.i meilleuro i|n VMrr. Coiil aussi, croil .on, iiii "iivrage de sciem e solidc <•! pn.be ..

Dc Theologia Fundamentali proponendam oportet sub directione fidei praehabere veram credibilitatis notionem et | eligere motiva crcdibilitatis ab ipso Deo revelante proposita tanquam rcvclationis signa ccrtissima. Unde Apologeta ipse debet iam habere iidem, nullus enim defendit nisi id quod iam possidet ; sic efficaciter potest incredulos ad fidem adducere. Philosophus incredulus non potest proprie • Apologeticam religionis christianae constituere. Hoc ad eum non pertinet, sed ad doctores fidei.

Exutroque igitur obiecto formali quod et quo, habetur ie{mitio realis Apologeticae : scilicet : Apologetica est defensio rationalis divinae Revelationis. Dejensio uKnXoyiu ralionalis, quia iit lumine rationis ; revelationis divinae, hoc est subicctum vel obiectum quod formaliter consideratur. « Defensionis » autem nomen indicat Apologetam iam admittere veritatem revelationis, nemo enim defendit nisi id quod sibi certum videtur.

§ IV. Divisio. Apologeticae. — 1° Exponitur divisio a pluribus auctoribus hodiernis proposita ; 2° divisio magis conformis traditioni et Concilio Vatica.no.

1° Multi auctores /lotfirrni dividunt Theologiam fundamentalem seu Apologeticam in duas partes. 1° Contra rationalistas defendit ipsam revclationem christianmn, et vocatur demonstratio christiana. — Il.a contra protestantes et schismaticos defendit intaUihilitatcm Ecclesiae aitholicae prout historice instituta est a Christo ad divinam revelationem conservandam et infallibiliter proponendam. Haec defensio vocatur demonstratio catholica, et est pars apologetica tractatus de Ecclesia.

I" pars, scilicet de Revelatione subdividitur in duas sectiones : theoreticam et historicam.

Sectio theoretica, contra rationalistas, defendit revelationis possibilitatem, convenientiam, cognoscibilitafem ex certis signis, ec obligationem moralem suscipiendi divinam revelationem sufficienter propositam.

Sectio historica, contra rationalistas, defendit existentiam divinae revelacionis a Christo nobis traditae ; et, via regressiva, existentiam revclationis mosaicae ac revelationis primitivae. Quidam vero procedunt secundum viam progressivam a prioribus documeniis Veteris Testamenti ad Novum ; sed melius est incipere a notioribus temporibus scilicct a recentioribus.

II* pars, scilicet de Ecclesia apologetice considerata, defendit historice :

a) Christum a Dco legatum instituisse Ecclesiam ad modum societatis visibilis et cognoscibilis ex notis ipsi inhaerentibus, eique contulisse infallibilitatem ad revelationem proponendam.

6. Notas Ecclesiae a Christo institutae in sola Ecclesia Romano-catholica inveiiiri.

Haec divisio admitti potest ; sic enim rationaliter defenduntur fundamenta fidei, i° quidem motivum formale. fidei catholicae, nempe divina revelatio, i" conditio sine qua non fidei catholirae, scilicet infallibilis propositio revelWionis por Ecelesiam < athnli< aui. Et distinguuntur contn>vi-rsiar cpntra prott stanirs > i contra rationalistas.

2" kttamen necuyndu-tn utam maffU tradUUnmletn servatam in Ctmc-iUa Wilictina, dc/eitsio revdtUioni* tte/ciisiu vcrac Chrisli Eccle-

Quid sit Theologia fundamentalis speciatim Apologetica

4S siae revelationem proponentis ejcponi possunt per modum unius. Concilium enim Vaticanum, in Constitutione de fide catholica, capite III, de fide, oolligit in confirmationem revelationis omnia credlbihtatis motiva, inter quae ponitur mirabilis vita Ecclesiae cum stiis notis(Denzinger, 1794). Postea autem in alia Constitutione scilicet de Ecclesia Christi (Denzinger 1821) exponuntur ea quae pertinent ad intimam constitutionem Ecclesiae, ad eius hierarchiam, ad primatum Romani Pontificis, quae omnia sunt obiectum tractatus proprie theologici de Ecclesia, in quo iam arguitur positive ex revelatione ab Ecclesia catholica infallibiliter proposita. Ecclesia enim, iam apologetice defensa, a se ipsa manifestatur, sine circulo vitioso sicut lux ; ad videndam lucem ron oportet aliam iucem accendere.

Proinde apologeta potest, secundam -viam Concilii Vaticani, in parte historica tractatus de Revelatione exponere ea quae pertinent ad defensionem rationalem seu historicam verae Ecclesiae Christi. Et sic maxime corroboratur defensio ipsius revelationis christianae. £-f Ad probandam igitur existentiam divinae reveiationis a Christo nobis traditae, apologeta incipere potest ab ipso historico testimonio Christi de sua missione divina et de institutione Ecclesiae ad revelationem infallibiliter proponcndam. Postea exponere potest quo modo hoc duplex Christi testimonium confirmatur omnibus motivis credibilitatis simul sumptis, scilicet miraculis, prophetiis, mirabili expletione omnium humanarum aspirationum, mirabili propagatione Ecclesiae, ac notis Ecclesiae catholicae, praesertim sua unitate, catholicitate, sanctitate ac in omnibus bonis fecunditate. Alioquin tractatus de Revelatione nimis exclusive arguit ex signis extrinsecis et praeteritis scil. miraculis et prophetiis, nec satis ex signis intrinsecis quae nostro tempore permancnt et ab omnibus sunt faciliter cognoscibilia ,

Sic magis apparet unitas Apologeticae, magis coadunantur motiva credibilitatis extrinseca ut miracula, et motiva intrinseca rehgioni ut mirabilis eius vita. Insuper demonstratio christiana non nisi per accidens et ad hominem distinguenda est a demonstratione catholica, nam distinctio inter christianismum et catholicismum venit a protestantibus, qui vocari volunt christiani et tamen veram Christi Ecdesiam impugnant. Iuxta traditionem e contra verus christianismus nihil aliud est quam catholicismus ; proinde vera et integra demonstratio christiana iam continet demonstrationem catholicam *.

Unde tractatus de divina Revelatione potest totam Apologeticam • ontinere, et sic dividi in duas partes.

I. Pars theoretica contra rationalismum philosophicum defendit :

a) possibilitatem revelatioms.

b) convenientiam et necessitatem revelationts.

c) cognoscibilitatem revelationis ex certis signis.

1 Cf. Revue Thomiste, Sept-.. 1904, P- Allo O. P. Exlrinsecisme et Historicisme. — I'. dr Poulpiqukt. L'obicl intcgral de I' Apolo^tiiine, I.c Partie, c. V.

• Ita processcrunl P. I.acordairk (Con/ifnen I. I), card.-DECHAMPS (Euvres t. I), l>ii)ior (Logiqtu tumaturilte, n. 317). otiMiB Cord. /.igi.iara in sua Propcileutica ad S. Theologia», 1 IV, tr« tnvil simul de rcliKi11"^ christiana ct do Kcclcsiu OiitbOlica;

De Theologia Fundamentali

II. Pars positiva contra rationalismum biblicum defendit existentiam divinae revelationis a Christo traditae et ab Ecclesia catholica propositae :

a) exponitur testimonium historicum Christi de sua divina missione et de institutione Ecclesiae ad revelationem infalhbihter proponendam ;

b) confirmatur hoc testimonium mirabili expletione nostrarum aspirationum, sublimitate doctrinae ac vitae Ecclesiae 1 ;

c) confirmatur miraculis et prophetiis ;

d) comparatur verus christianismus cum mosaica religione (cuius divina origo probatur) et cum aliis religionibus ;

c) Conclusio : obligatio amplectendi religionem catholicam sufficienter propositam.

Postea venit tractatus proprie theologicus de Ecclesia (scilicet de intima constitutione Ecclesiae, de suis proprietatibus, de sua duplici potestate, de valore suarum definitionum ac declarationum in speciali ') et tractatus de aliis locis theologicis, scil. de Sacra Scriptura, de Traditione, etc. in quo determinatur natura intima cuiuslibet loci, eius auctoritas, et usus in Sacra Theologia. Hi tractatus thcologici iam positive ex fide arguunt, sicut tractatus de Trinitate aut de Incamatione 3.

Quoad partem theoreticam tractatus de Revelatione, notandum est quod frequenter haec pars in manualibus reducitur ad brevia prolegomena de possibilitate Revelationis et miraculorum quibus cognosci potest revelatio. Haec prolegomena vix sufficiunt ad defensionem revelationis contra rationalistas. Isti enim incipiunt a negatione ordinis supernaturalis et constituunt naturalismum, ut principium fundamentale, iuxta quod instituti debet vera methodus historia, quae in historia Christianismi sicut et aliarum religionum excludit omnia facta supernaturaha, quia a priori supernaturale est impossibile.

Necessarium est igitur in principio tractatus de Revelatione defendere eixstentiam ordinis supernaturalis, quod faciemus tractando de possibilitate revelationis supernaturalis ex parte obiecti, et agentis *.

' Prius exponi possunt motiva interna ex mirabili expletione aspirationem humarum, sic enim disponitur horoo nondum credens ad considerationem aliorum signorum. Postea procedi potest a notioribus et praesentibus signis scil. a mirabili vita Ecclesiae ad praeterita, scil. ad miracula et prophetias.

1 In hoc tractatu theologico de Ecclesia agitur etiam de notis Ecclesiae, sed tunc non solum considerantur ab exteriori, ut in Apologetica, sed ut procedunt ab intus nempe ab essentia Ecclesiae, tanquam eius proprietates. — Generaliter cognitio nostra procedit inductive a notis, exterioribus rerum ad rerum essentias, et postea deductive ab essentia cognita deducuntur proprietates seu notae, quae sic fiunt intelligibiles, cf. I.a, q. 85, a. 5.

a Ita iam ordinatur index Enchiridii symbolorum et de/initionum Ecclesiae, H. Denzinger et Enchiridii patistici, P. Rouet de Journel.

• Cardinalis Zigliara O. P. in sua Propaedeutica ad Sacram Theologiam instituit librum primum : de ordinls supern;ituralis natura ot cxistcnlia, antc quacstionem de possibilitatc rcvelatlonls quae est manifcstat:o istiu» ordinin Quoad rcm ipsam merito quidem procedlt Car.l. Zigliaia ad inatituondiim A|».r •(•.■•! i. .1111 intcgralcm quae sit ellicax contra nlilc. 1 1< mn t.im plnli..s..phl. a'i <|ii,iin li" icas i al mnalist arum. Attamcn quoad disp.ii.ilmiiciii nn.lcii.ie 11..11 imlin Inii.. app.nxt ualtu totius tractatus.

Quid sit Theologia Kundamcntalis speciatim Apologctica

Sic defensio rationalis divjnac revelationis, sub aspectu theoretico, erit integra, et viam aperit defensioni historicae.

Haec divisio Apologeticae sic explicata est recta ; sumitur enim secundum rationem formalem totius dividendi, scilicet dcfensionis rationalis fundamentorum fidei catholicae ; et adaequate continet quidquid necessario et immediate pertinet ad hanc defensionem.

CoroUaria. — Ex hoc sequitur quod Apologetica seu defensio generalis tundamentorum fidei, formaliter qua talis, non debet instituere tractatum nec de existentia Dei, nec de Religione, nec de divinitate Christi, nec de constitutione intlma Ecclesiae Christi, nec de locis theologicis ' . — Quod facile explicatur per partes.

a) Existentia Dei ex professo probatur in Philosophia, scilicet in Theologia naturali ; v. g. in XII 1. Metaphysicorum Aristotelis.

6. Apologetica non debet instituere tractatum de Religione considerata sive obiective (ut complexus veritatum et officiorum religiosorum) sive subiective (ut virtus). De religione enim naturali, obiective agitur in Theologia naturali, subiectlve autem in Ethica naturali. De religione vero supernaturali, obiective agitur in t»ta Theologia dogmatica et morali, et subiective praesertim in tractatu theologico de virtute religionis erga Deum (cf. II. a H.ae q. 81 ad i), in quo determinantur actus interiores et exteriores religionis, ut oratio, adoratio, oblatio, sacrificium.

Apologetica tamen tractare debet de religione in ordine ad revelationem et credibilitatem mysterionum fidei. Sic vera notio religionis utilis est ad credibilitatem catholicismi manitestandam ex criteriis intrinsecis, prout catholicismus apparet perfectissima et superhumana religio J.

c) Similiter Apologetica uon debet instituere tractatum de Divinitate Christi, scd credibilitatem huiusce mysterii sicut et aliorum mj'steriorum defendit ; tractstus enim de Incarnatione Verbi pertinet ad Dogmaticam specialem. Apologetica per se et proprie agere debet non de Verbo incarnato, sed de Christo a Deo legato ad revelationem novissime tradendam. Simul tamen ostendit Christum se dixissc Filium Dei et verum Doum, quia si Christus est verus Deus et non solum a Deo lcgatus, a fortiori nobis infallibiliter transmisit locutionem divinam et ultimam, seu plenitudinem revelationis.

d) Item Apologetica fonnaliter qua talis non debet instituere tractatum de Constitutione intima Ecclesiae, quae constituito essentialiter supernaturalis est, et est

Et ad hoc inconveniens vitandum, facile est ponere sub titulo de possibilitate Iievelationis defensionem ordinis supernaturalis ; hic enim supernaturalis ordo in nostro tractatu non consideratur nisi relative ad revelationem, et non in. se ut in tractatibus dc Trinitate, de gratia, de gloria.

• Sub hoc praetextu non sequendi sunt auctores, qui sub titulo « Apologetica » tractant lere de omnibus quaestionibus philosophicis et theologicis de existentia Dei, de immortalitate animae, de Incarnatione, de Fedemptione, etc. Hi libri sunt potius Apologiae principalium christianismi veritatum in speciali, quam Apologetica, quae determinatum obiectum considerat. Saepius in istis operibus non satis dis*inguuntur philosophia et theologia in detrimcntum harum scientiarum. Propterea quidam rigidiores theologi traditionales de apologetica sic concepta dixerunt : est theologia eorum qui de sua fide erubescunt, et timent assererc dogmata tanquam credenda propter auctoritatem Dei revelantis, ac si quodlibet dogma indigeret spcciali apologia ratiouali et propter eam rationaliter admittendum esset tanquam opinio philosophica. Kevera convenientia mysleriorum in speciali exponitur ex professo in theologia proprie dicta cl non in apnlngi lica.

De Theologia Fundamentali obiectum fidei. Sed per se Apologetica debct ostendere historice Christum a Deo legatum instituisse Ecclesiam ad modum societatis visibilis, certis notis cognoscibilis, eicontulisse infallibilitatem ad revelationcm proponcndam, et notas huiusce Ecclesiae Chisti in sola Ecclesia romano-catholica inveniri. Sic notae considerantur solum ab cxteriori. et de Ecclesia agitur solum relative ad revelationem, ut opertet in tractatu de Revelatione.

Tractare autem non solum historice, sed proprie theologice de. institutione Ecclesiae, sicut de institutione Eucharistiae. item agere de intima constitutione Ecclesiae, ds eius hierarchia, de suis notis ab intus cognitis tamquam proprietatibus ab cssentia Ecclesiae provenientibus, de Romano Pontifice, de Congregationibus, etc, iam periinet partim ad Theologiam proprie dictam, quae ex fide arguit. et partim ad lus canonicum.

Et sic precedendo, in Apologetica vitantur multae demon«trationes quae quidem valorem proprie theologicum et canonicum habent, non vero forte valorem apologeticum, quia supponunt plura quae proprie cirta sunt ex sola declaratione inlaliibilis Ecclesiae. Ncque debet esse confusio inter Apologeticam quae remanet generalis defensio et apologiam Ecclesiae.

e) Denique Apologetica formaliler qua talis distingui debet a tractatu de Locis theologtcis, qui iam supponit fidem de ips.i Revelatione. de infallibilitate Ecclesiae, ct ex fide arguit ad constituendam methodologiam intrinsecam ipsius Theologiae proprie dictae '. Dum e contra Apologetica non arguit ex fide, sed ostendit raln>naliter credibilitatem veritatum a Deo per Christum revelatarum et ab Ecclesia propoaitiirum.

Sic apparet, nostram divisionem Apologeticae esse necessariam et adaequatam.

§ V. Apologetica sitne proprie scientia aut saltem pars scientiae. — Scientiae est cognitio certa per causam ob quam res est et non potest aliter se habere, ut ostendit Aristoteles, Post. Anal. i. I, comm. S. Thomae, lect. 4. Hoc est cognitio a priori per causam ; scientia probat etiam a posteriori existentiam causae per effectum eius proprium, aut saltem per signum sed scientia ex signo est quid imperfectum in generc scientiae. — Unde si Apologetica praebere potest cognitionem certam per causam ob quam mysteria fidei sunt rationabiliter credibilia ct non possunt aliter se habere, merebitur nomen scientiae. Ut videbimus autem in cursu huiusce tractatus, Apologetica assignat quidem lianc causam, probando factum revelationis et reducendo adversarios ad absurdum. Attamen hoc factum probat non ex eius causa, nec ex eius effectu proprio, sed ex signis, proinde Apologetica est imperfecte scientia, scilicet defensiva ex signis, aut pbtius, ut dicemus, defensiva pars alicuius scientiae supremae seu sapientiae, id est Sacrae Theologiae.

Obiectio : scientia non est de singularibus ; atqui Apologetica est de aliquo facto singulari scilicet de facto revslationis per Christum. Ergo Apologetica non est scicntia, nec pars scicntiae.

1 Cf. P. Gardmu O. P., I.a cridibilitt. et f. //"'/"lyrtynf ; "t opunculum eimdem aiiclnris l.n imtimi ilr l.itu thMnniqut, \\i\«, Guliiildu I008,

Qui sit Theologia Fundamcntalis speciatim Apologetica

Respondelur : Apologetica est dc aliquo facto singulari, formaliter ut singulare -est, nego : prout consideratur secundum suam essentiam, concedo. Sic agitur non solum de facto revelationis sed de revelationis notione, possibilitate. convenientia, cognoscibilitate. Ita astronomia posset tractare de sole, etiamsi natura solis in uno singulari tantum inveniretur. Pariter Sacra Theologia tractat de unica Incarnatione ct de Redemptione, considerando id quod est essentiale in illis.

1» Instanlia : Sed Apologetica non pervenit ad nniversalitatem saltem quoad modum argumentandi, et videtur esse potius ars quam scientia. Ars enim est recta ratio factibilium, seu recta ordinatio rationis ad aliquod opus particulare faciendum. Et de facto Apologetica est solum recta ordinatio argumentorum ad ostendendam christianisml credibilitatem, quae diversimode manifestatur secundum diversas dispositiones hominum secundum circumstantias temporis et loci.

Resp. : Apologetica, ut supra dictum est, distinguitur ab Apologia. Apologia quidem, quia pendet a circumstantiis particularibus. est ars, sicut ars oratoria. Apologetica e contra abstiahit a circumstantiis particularibus, argumentatur ex certissimis principiis rationis naturalis et ex factis hislorice certis, sic est scientia, aut saltcm pars scientiae. Attamen dici potest quod Apologetica, sicut et logica, in se est scientia, in sua applicatione as'. ars : logica enim est scientia quatenus modo universali assignat causam ob quam cognitio nostra legitima et necessaria est ; et logica est ars prout dirigit rationem in cognoscenda veritate. Item Apologetica est scientia assignans causam credibilitatis mysteriorum fidei, et simul digirit rationem ad hanc credibilitatcm in praxi manifestandam. .

2» Instanlia: Etiamsi modo univcrsali proccdat, Apologotica non est scientia. Etenim nulla scientia est mere defensiva, demonstratione extrinseca ex signis, sed omnis scientia tractat positive et intrinsece de suo obiecto. Apolog^tica autem est mere delensiva, et demonstrat credibilitatem mysteriorum solum extrinsece, scil. ex signis quae revelationem confirmant.

Resp. : primo, nulla est difficultas si Apologetica seu defensio fidei sit solum defensiva pars Sacrae Theologiae, sicut Metaphysica critica est defensiva pars Metaphysicae. Sed etiam dici potest quod Apologetica tractat positive de Rcvelatione, de credibilitate, et assignat causam propriam ob quam mysteria fidei sunt credibilia, quia scilicet sunt a Deo revjlata.

ART. II.

Relationes Apologeticae ad Sacram Teologiam et ad scientias naturales.

I. An specifice dlstinguatur a Sacra Theologia. II. An recte nominetur prima pars Theologiae fundamentalis. III. Relatio eius ad scientlas naturales quas praesupponit.

§ I. An Apologetica specie distinguatur a Sacra Theologia.

Evidens quidem est a Sacra Theologia specifice distingui philosophiam et historiam, ex quibus iam habentur scientifica opera maxime ad Apologesim utilia ; imo, ut supra diximus, sic constituitur quaedam imperfn t.i ;ipologetica, efficax quidem prout est historica et philosophica def«naio ipsins tradifionalis A|)ologeticae, propositae a ( hristo

De Theologia Fundamentali in Evangelio, ab Apostolis in suis epistolis, ab Ecclesia in temporisdecursu. Sed hic agitur de ipsa traditionali seu classica Apologetica, recte ordinata et integra, secundum suam debitam amplitudinem, profunditatem et altitudinem, sicut apparet apud magnos Ecclesiae doctores.

Certum est quod secundum quid Apologetica distinguitur a Theologia propric dicta, prout argumentatur ex principiis rationis naturalis, et non auctoritate Dei revelantis, ad conclusionem naturaliter cognoscendam. Sed supra dictum est quod Theologia dogmatica et Theologia moralis distinguuntur secundum, quid, non tamen ut duo habitus, ut duae scientiae specifice distinctae ; iuxta S. Thomam, I, q. i, a. 3 et 4, ad eamdem scientiam eminentem pertinent, quae est simul speculativa ac practica et tamen simpliciter una secundum speciem infimam.

Quaestio est igitur : utrum, non solum secundum quid, sed simpliciter, secundum suam naturam Apologetica sit habitus distinctus, seu scientia specifice distincta a. Sacra Theologia, an solum Sacrae Theologiae functio seu munus rationale defensivum, quod distingueretur ab eius munere expositio et deductivo, fere sicut in eadc-m scientia v. g. in psycologia distinguuntur opus experimentale inductivum et opus rationale deductivum, vel potius sicut Metaphysica critica seu defensiva distinguitur a Metaphysica proprie dicta seu ontologia.

Quidam1 ut iam dictum est, speciiicam distinctionem affirmant, quia scientiae specificc distinguuntur ab obiecto et a principio quo. Theologia autem habet pro nbiecto mysteria levelala iii speciali, ct pro principio quo revolationcm virtualom, quae fide divina accipitur. Apologetica e contra habet pro obiecto preambula fidei et ipsas veritates fidei sub communi ratione credibilis, pro principio quo lumen naturale rationis. — Hi auctores concedunt tamen quod Apologetica efsentialiter ordinatur ad principia fidci et Theologiae admittenda ; et hic finis non est tantum linis operantis. scilicet Apologetae, sed finis operis, nempe ipsius Apologeticae.

Alii autem * qui defensionem fidei vocant Theologiam fundamentalem. dicunt : Theologia, prout est scientia suprema seu sapientia. ertcnsione fit Apologetica et obiectum proprium Apologeticac pertinet ab obiectum extensivum S. Theologiae, quae ut scieiitia fidei defendit fundamenta fidei. el in hoc opere utitur lumine rationis naturalis prout subservit fidei. Proinde Apologetica et S. Theologia non sunt habitus scientifici specifice distincti, sed S. Theologia extensione fit Apologetica, sicut intellectus speculativus cxtensione lit praticu; (I, q. 79, a. 11), vel sicut Metaphysica, quae est de ente, extensive vel resolutive fit critica, quae est de valore ontologico cognitionis nostrae naturalis.

Haec secunda sententia probari potest quadrupliciter : i" ex necessitate alicuius tractatus theologici de ipsa Revelatione ; 2' ex natura

1 P. de Poulpiquet, O. P., Vobjet intigral de V Apologitique, Paris 1912, p. 499- 534. — p. Le Bachelet S. I., Dict. Apologitique de la foi calhoiique, ait. Apologetiqu e.

2 Maisonneuve, Dict. Thiologie catholique, art. ApoIog6tique. — P. Gardeil, O. P., La cridibiliti el V Apologitiquc , 2.c tdition, Paris, 1912, p. xi, ct 246-351. Ita etiam auctores qui tractant de Apologetica sub titulo Theologia /undamcntalis ut Schwetz, Hkttinger, Jansf.n, Ottiger, Stummer, Didiot (I.ogique surnaturelle objective, p. v-Vl o p. 4). EXtaC lOtttcntia quae ti adi t ion.-i l i-. c!il prDpOnitur explicite a Ioanne a S. Tiioma, Cursus Thiol., p. 1, ili*p. II, ft XII, lllllll 1

Circa cxpomtionoin utriusquc m-nlciillac cf. rtlnin Miiinti., IHet Thiol. Cath., art. fondamentalo (TW'oIorIo), rol. jig, ct ln Utvuf tJfOmtttt, |ullllot, hiio, Wticulum nOiitmm : i:,il>M<<Rfli<iue. .Itrigff /uir ln /oi.

Relationes Apologeticae ad S. Theologiam et ad scientias naturales 51

Saciae Theologiae ; 3° ex natura Apologeticae ; 4" ex usu traditionali Doctorum Ecclesiae ; 5° ex solutione obiectionum oppositae sententiae.

Thesis est; Apologetica est mtionale munus Sacrae Theologiae, non vero scientia specifice distincUi.

1. Evc necessitate a14cuivs theologiei tractatus cle Itevel <i - tione. — Etenim Sacra Theologia tractare debet de his omnibus quae sunt de fide. Atqui multa sunt de fide definita circa revelationem ipsam. Ergo S. Theologia debet instituere tractatum de revelatione. Maior habetur ex definitione S. TheoJogiae, quae est scientia fidei. Minor etiam constat : Deus revelando mysteria obscura credenda, simul docuit prophetas et apostolos quid sit fides divina, quodnam sit eius formale motivum, eos docuit etiam, ut dictum est, viam rectam, ad revelationem rationalitcr proponendam aliis hominibus et defendendam. Nec solum Deus dedit prophetis et Ecclesiae testimonium sensibile, praesertim miraculum, tanquam revelationis signum, sed per se et non per accidens revelavit prophetae connexionem huiusce revelationis cum hoc miraculo patrando, alioquin propheta non potuisset hoc signum annuntiare ianquam huiusce revelationis confirmationem '. Undc Ecclesia ab ipso Deo accepit credibilitatis motiva et firmam certitudinem de eorum efficacia. Ideoque de his multa definivit tanquam revelata a Deo et non tanquam a ratione inventa.

Praesertim Concil. Vatic. plura definivit contra rationalistas, de revelationis natura, possibilitate, necessitate, cognoscibilitate, de motivis credibilitatis in genere, et in particulari de miraculis, de prophetiis, de mirabili vita Ecclesiae, ac de ipso facto revelationis his signis probato, sicut et de infallibih propositione revelatorum per Ecclesiam romano<athoiicam. (Cf. Conc. Vat., Constitutio dogmatica de Fide catholica sub titulis : c. 2, de revelatione, c. 3, de /ide, c. 4, de fule et ratione, et Constitutio dogmatica de Ecclesia Christi).

Theolog'a positiva symbolica colligit has definitiones et declarationes sub titulo de Revelatione*.

De his omnibus definitis debet esse Theologia non solum positiva sed systematica seu speculativa, quae meretur nomen Theologia fundamentalis, nam est circa fidei fundamenta. In hoc tractatu afferri debent definitiones et declarationes Ecclesiae, prout quidem iam habent auctoritatem infallibilem pro fidelibus, sed proprie prout sunt defendendae per rationem contra rationalistas. Quaedam autem demonstratione defenduntur, aliae vero tantum probabiliter suadentur ex convenientiis et ex solutione obiectionum. Sic dicemus quod possibilitas revelationis supernaturalis veritatum naturalium religionis demonstratur, sed possibilitas revelationis supernaturalis veritatum stricte supernatu-

1 V. g. in libro Exodi c. IV, 1-19 ; 29-3'. VII, 3-5 — III Reg. xiii 1-6 — Isaias XXXVIII, 7. — Item Iesus Christus annuntiavit sigpa quibus revelatio confirmatur, praesertim suam resurrectionem.

• Cf . v. g. Enchiridion dcfmitionum Bcclcsiae. Denringer. Index : revelationis natura ot indoles. — Rovolationis objecta praecipua (Mysteria) — Revelationis acceptatio (Fides) — Rntionis vires. cfficia, limite». - Mutua inter revelationem ct rationern rclatio — Rovolntionl» fontes. — Dcinde, Ecclesja — Romanus pontifex. — De Deo uno otc). — Item Knchiridion Palristicum M. R. dk JourNbi. (cf. indiccm).

De Thoologia Fundamentali ralium saltem ex parte hominis, tantum probabiliter suadetur, et solutione obiectionum defenditur.

Confirmalur: Hic tractatus de revelatione lere integraliler iam invenitur in Summa Theologica S. Thomae sed divisim, quia saeculo XIII rationalistarum negationes nondum generalem defensionem praeviam fidei exigebant. Sic agitur de possibilitate revelationis in tractatu de revelatione prophetica Il.a II. ae q. I7i-q. 175; de necessitate revelationis in I.a q. 1, a. t et in tractatu de fide II. a II. ae q. 2. a. 3, 4, 5 ; de credibilitate in genere et de credentitatc (seu de obligatione credendi) in tractatu de fide v. g. Il.a Il.ae q. 1 a. 4 ; q. 2, a. 9. ad 3, a. 10. etc, et Commentatores istius tractatus diversas quaestiones de credibilitate exponuut et solvunt cf. Ioann a. S. Thoma, Gonet, Salnianticenses, etc. S. Thomas tractavit etiam de motivis credibilitatis in particulari, de miraculo quidem, quoad eius possibilitatem I.a q. 105, a 6 et 7, q. 110 ; de divisione miraculorum I.a q. 105, a. 8 ; de convenientia miraculi ad revelationem confirmandam H.a.II.ae q. i-,8 (de gratia miraculorum) et Ill.a q. 43 (utrum Christus debuerit miracula lacere). Item agitur de prophetia in Il.a H.ae q. 171 et sqq. De motivis autem credibilitatis quae sunt intrinseca doctrinae revelatae, scil. de harmonia seu convcnientia mysteriorum cum veritatibus naturalibus et cum aspirationibus nostrae naturae, agitur in quaestione de convcnlentia cuiuslibel mysterii, v. g. convenientia elevationis nostrae ad finem supcruaturalem I.a q. 12, I.a Il.ae q. 2 et 3, convenientia Trinitatis, Incarnationis, Rcdcmptionis. Eucharistlae. etc. quae omnia pertinent proprie ad Theologiam proprie dictam. De -1 interiori autem instinctu Dei invilantis» ad fidem aut fidem confirmantis, H.a Il.ae q. 2, a. 9, ad 3. et in quaes'.ionibus de donis Spiritus Sancti. Denique agitur de motivis credibilitatis prout de facto et historice existentiam revelationis confirmant Ill.a q. 43 ct 44 (de miraculis Christi in generali et in speciali, an fuerint vera miracula. quaenam sit eorum vis probativa) et III. a, q. 55 (de manifestatione resurrectionis Christi, de sufficientia argumentorum quibus haec resurrectio probatur) .

Si autem hae omnes quaestiones ad Theologiam pertinent, earuin collectio non «st Theologiae extranea. Dicere ; in Theologia quae est de revelatis non debet esse tractatus de Revelatione, est dicere : in vocabulario non debet esse vocabulum « vocabulum ».

Obieclio : Sed in Summa Theologica sunt etiam inultae quaestioncs philosophicae •et tamen philosophia specificc distinguitur a S. Theologia.

Respondetur: hae quaestiones tractantur ad modum recollectionis eorum quae probantur per se a philosophia, e contra S. Theologia per se tractat de Revelatione ac eius notis.

Alia obiectio: Tunc opertet de Revelatione instituere tractatum theologicum et alium tractatum apologeticum. ad scientiam specifice distinctam pertinentem.

Respondetur: potest esse quidem duplcx reve'ationis consideratio, alia proprie theologica, alia apologetica sed ipsa consideratio theologica prout est non solum positiva sed speculativa iam debet speculative et rationaliter defendere revslationem, «t ad hanc defensionem Theologia apologetice utitur* philosiphia el historla, non

1 Ita P. dis C-root. O. P.. Summa ApoloifHua 1' M 1'nm imquet, O. P., Obiet intcgral de V Apologttiqut.

Relationes Apologeticae ad S. Theologiam et ad scientias naturales 53 vero utitur nova scicntia naturali intermedia quae esset Apologetica. Secus pars speculativa et defensiva tractatus theologici de revelatione esset simplex repetitio tractatus apologetici.

2. K.r iKitni-a TlicoJot/iae. — S. Theologia nt est suprema scieiifia debet defendere principia ridei ac fidei motivum. Atqui haec defensio fidei motivi est opus proprium Apologeticae. Ergo Apologetica est munus seu functio defensiva Sacrae Theologiae. Ita Ioannes a S. Thoma \

Minor habetur ex definitione Apologeticae, cf. supra.

Maior autem est S. Thomaequoad dcfensionem principiorum fidei. Dicit enim in textu iam citato *, l.a q. 1, a. 8.

« Considerandum est in scientiis philosophicis, quod inferiores scientiae nec probant sua principia, nec contra negantes principia disputant sed hoc relinqunt superiori scientiae : suprema vero intcr eas, scilicet Metaphysica disputat contra negantem sua principia, si adversarius aliquid concedit ; si autem nihil concedit, non potest cum eo disputare, potest tamen solvere rationes ipsius. Unde sacra doctrina, cura non habeat superiorcm, disputat cum negantc sua principia, ai gumenrando quidem si adversarius aliquid conccdat eori m quae per divinam revelalioncm habcntur, sicut per auctoritatcs sacrae Scripturae disputamus contra haereticos, et per unum articulum ccntra ncgantcm alium. Si vero adversarius nihil credat eorum quae divinitus rcvejantur, non umanet amplius via acl probandum articulos fidei per rationes, scd ad solvendum rationes, si quas inducit contia riciem 0.

Proinde Sacra Thcologia, antequam deducat conclusioncs ex principiis fidei de Trinitate aut de Incarnatione, solvit argumenta contra possibilitatem horum mysteriorum, « sive ostendendo (ea) esse falsa, sive ostendendo (ea) non esse necessaria », ut dicit D. Thomas in Boelium de Trinilole, q. 2, a. 3.

Sic manilestum est quod S. Theologia debct defendere et de facto defendit sua principia contra negantes. An defendere debeat ctiam preambula fidei, D. Thomas in Boetium de Trin., loc. cit., respondet : « In sacra doctrina philosophia possumus

1 Ioannes a S. Thoma, Cursus Theologicus, q. 1 de Sacra Doctrina, disp. II, a XII, n. 4 dicit ; 1 A11 possit a Theologia evidenter ostendi credibililas /idei ? Aliqui negant, ut Arrubal hic disp. 7 c. 3. Sed tamen una ex evidentiis credibilitatis fidei est solvere evidenter omnes rationes in conlrarium ; est enim valde credibile quidquid nulla ratione potest ostendi repugnare veritati ; si ergo Theologia pottst ostendare quod rationes evidenter solvantur, etiam potest ostendere evidenter esse credible quod proponit.

« Et praeterea, quia licet Thcologia non possit, quando primo acquiritur fides in subiecto, demonstrare sibi ipsi credibilitatem lidei, quia haec praccedit fidem in lali sitbiecto, et consequenter Theologiam, quae generatur es iide, tamen non repugnat, quod Theologia alteri demonstret credibilitatcm fidei, ut alter ad fidem convertatur, vel in eo confirmetur, sicut diclt Augustiinis. cit. a S. Thoma, hic art. 2 » quod per Theologiam jides saluberrima gignilur, nutritur, de\tndiiur" Et Theologi multas accumulant rationes ad ostendendum evidcnter istam 1 redibilitatem fidei, ut disp. praeced. etiam adduximus.

« Et hoc ideo est quia Theologia, cum sapientia, polest re/lectere supra sua printtpia de/endendo et explicando illa, sicut /acit Melaphysica respectu suorum.principioi uin. Unde etiam Theolcgus in seipso potc-t cvidcntiam hanc, credibilitatis ostendere, licet enim procedat ex pracmissis defide, ct consequenter supponat credibilitatem de ill.i in subiecto, ]X)tost tnmen amplius illam ostendore adiungendo pracmissis de fide aliqua alia j>i i 1 1 ■ Ipiu nnturuliti-r nota, vcl pci i-xpi i icnl iaiii, ct sic probarc crcdibilitatcm».

De Thaologia Fundamentali tripliciter uti. Primo ad demonstrandum ea quae sunt praeambula fidei, quae necessaria sunt in fidei scientia, ut ea quac naturalibus rationibus de Deo probantur. Secundo ad notificandum per aliquas similitudines ea quae sunt fidei ... Tertio ad resistendum his quae contra fidem dicuntur ... ».

Si igitur adversarii non solum negant principia fidei, scilicet prima mysteria revelata, sed motivum fidei nempe factum revelationis, et conditionem fidei id est propositionem infallibilem ab Ecclesia, S. Theologia, ut est sapientia et scientia fidei, debet fidem ipsam defendere, sic extensione fit Apologetica (cf. S. Thomam I, Sent. Prol. q. i, a. 5).

Propterea inter locos theologicos communiter ponuntur ratio natttralis et historia ex quibus Apologetica argumentatur

Obiectio : Sed Theologia naturalis demoscrat praeambula fidei, v. g. existentiam Dei, et tamen specifice distinguitur a S. Theologia.

Respondetur : Theologia naturalis demonstrat preambula fidei quae a facto revelationis non dependent, nec, ad illud proprie pertinent, concedo ; Apologetica e contra defendit praeambula fidci, quae sunt iidei fundamenta, scilicet factum revelatiouis et revelationis propositionem. Proinde constitui posset Thcologia naturalis ut invenifur in XII 1. Metaphysicorum Aristotelis, etiamsi non fuisset revelatio supernaturalis ; e contra Apologetica nihil aliud est quam revelationis defensio sub directiono fidei.

3. 1'rolmtitr r.r iiittitnt Apologeticae. — Apologetica debet defendere, per media ab ipso Deo revelante tradita. evidentem mysteriorum fidei credibilitatem, quae est conditio fidei seu dispositio ad fidem. Atqui eiusdem scientiae est considerare finem et ea quae sunt ad finem, quia ratio medii seu conditionis sumitur a fine. Ergo Apologetica non est scientia specifice distincta a scientia fidei, scilicet a Sacra Theologia.

Maior habetur ex definitione Apologeticae *.

1 Principium huiusce probationis est igitur : ad s upremam scientiam pertinet de- /endere sna principia ; non potest enim hanc defensionem reliqnere in/eriori scientiae, sed ad hoc ntititr inferioribus scientiis. Hoc principium fundatur in principio causalitatis, vi cuius, id quod est injerius non pctest aliquid positive agere circa id quod est superius, nisi ex in/luxu positivo ipsius superioris. Undc demonstratio apologetica fieri debet ex ratione sub directione fidei. Imo si aliquis jnfidelis propter mcram curiositatem philosophicam probaret rationalem credibilitatem christianismi mere rationaliter et historice, etiam ipse staret sub directione doctrinae superioris, in quantum cognitio fidei in qua deberet esse instructus, proponeret ei id cuius rationabilitatem ostenderet. Sed in hoc casu influxus fidei praeconceptae esset mere matcrialis. Ad veram autem et perfectam Apologeticam requiritur directio formalis fidei. Haec vero non requiritur ad philosophiam , et historiam. quibus uti deb3t Apologetica, tanquam infcrioribus disciplinis.

2 Apologeta ait cum S. Paulo « Credidi. propter quod locutus sum » II Cor., IV, 13. Cf. Lacordaire, Con/irences annee 1843, 14. c conf. De la certitude rationnelle produite dans l'esprit par lo doctrine catholique. « Lc premier voeu d' une doctrine c'est de conquerir les esprits... La doclrine veut commander aux «sprits, elle ne s'cn cache pas, et mol, doctrlne vivante. moi a qui .1 ete dit dun» mes ancetres : ya el enseigne toules les nations » moi ... et pourquoi voudriw voat qo« |« vou« degtiisassc mon ambition ? Mon iimbitioii n'« pas de I imlton ; ni"ii iinl 11. i.'cst plus que

1'Oceaii : mon dfeil.do domiiiution sur touto creuturn OApable d'entcndre la pnrolc «livinn, c'esl. 1:01111110 l\i .lit '111111 Paul, 'I ptlv«l t« ilnlllK'-nie, touto hnulor

Relationes Apologeticae ad S. Theologiam et ad scientias naturales 55

Minor est Aristotelis et S. Thomae, Physica, 1. II, c. 2, lect. 4. i! Eiusdem scientiae est considerare finem et quae sunt ad finem, et hoc ideo, quia ratio eorum quae sunt ad finem a fine sumitur ». Applicatio ad credibilitatem manifesta est : i/uid debeat esse evidens credibilitas ut si vera et legitima conditio non cuiuscumque fidei sed fidei divinae et immutabilis ? Hoc determinandum est non solum secundum exigentias rationis quae evidentiam desiderat, sed etiam secundum exigentiam firmitatis fidei non humanae et mutabilis sed divinae, quae num/uam in dnbium revocari debet, ita ut oporteat subire martyrium potiusquam de veritate fidei deliberate dubitare. Et haec est ratio quare Deus ipse revelando prophetis, Christo et apostohs mysteria fidei, dedit eis signa seu motiva credibilitatis, ut revelatio rationabiliter proponeretur hominibus et defenderetur, ut nempe 1 obsequium fidei nostrae sit rationi consentaneum » Rom. XII, 1, et mysteria sint evidenter credibilia.

Item propterea Ecclesia declaravit ad evidentiam credibilitatis habendam non sttlficere magnam probabilitatem de ipso facto revelationis, ut praesertim apparet ex litteris Pii IX contra doctrinam Hermesii (Denzinger, 1634 ...). Et tanquam edocta a Deo, Ecclesia definivit valerem motivonum credibilitatis (Denz. 1813).

S. Theologia denique in analysi actus fidei determinat quomodo hic actus quoad suam substantiam supernaturalis debet esse rationi consentaneus, et quid sit praecise evidentia credibilitatis. Manifestum est enim quod vera notio r.redibihtatis pendet a notione revelata fidei divinae ; haec autem a vera notiorie supematuralis revelationis quae est motivum fidei ; notio autem revelationis pendet a priori notione ipsius ordinis veritatis supernaturalis. Ideo, si apologeta non habet veram et theologicam notionem de excessu ordinis veritatis supernaturalis, sed notionem plus minusve rationalisticam, ut. semi-rationalistae Hermes, Guenther, tunc habebit falsas notiones et de revelatione, et de fide supernaturali, et de credibilitate, et consequenter de methodo efficaci ad credibilitatem probandam. Sic apparet quare ipse Deus docuit viam rectam ad revelationem rationaliter defendendam ; propterea diximus supra : Apologetica argumentatur ex ratione sed sub directione fidei. Insuper Apologetica debel tractare de obligatione credendi et proinde aliquid dicere de gratia necesaria ad fidem, imo ad initium fidei. Ergo Apologetica reductive pertinet ad scientiam fidei l.

qui s'eleve». par la force de la doctrine qui vient de Dieu. Ainsi nous avons unc grande ambition, et, si vous avez une doctrine, cette ambition est aussi la votre. Ne dissimulons pas ; disons que nous sommes des hommes qui voulons tout conqutrir, possi-der les esprits, les gouverner. Pourquoi ? Est ce par un desir egoiste de preemiuence ? Non Messieurs, c'est que la veritfe est aussi charit6. . . Cette certitude si difficile pour tous. . . cette certitude qui n'a que des ennemis, nous Vavons. Je l'ai. . . mes frfcres et moi. . . nous voici, certains de nous et de notre doctrine».

1 Apologeta quidem, utsupra di.vimus, in praxi relate ad talem incredulum diffidentem convincendum, potest prudenter de hac superiori directione fidei non loqui, praesertim initio. Imo christianus philosophus vcl historicus, sine hac positiva dire- . lione scribere potest opera philosophica et historica valde pro Apologesi utiha, lmo offtcacia prout defendunt ipsam traditioiialem Apologeticam a Christo, ab Apostolis et .1. Ecclesia propositam, Sed non ita constituta est ipsa traditionalis Apologetica, ini.-Kiii, non minus ullii i|ii.un piofunda, ut app.ml apud magnos apologctas, ut S. lustinum, S. ErtOOlUU B Augustinum, S. Thomam, Bossuot, etc. — Imo si aliquis

De Theologia Fundamentali

Confirmatw i°. Si Apostolica consideratur ut scicntia mere rationalis ante Theologiam constituenda, plura apparent inconvenientia.

Quidam apologetae sic procedens intenderunt determinare ex sola rationcquaenam credibilitas praerequiriur ad credendum fide divina, et plures affirmaverunt sufficere magnam probabilitatem sine vera certitudine de facto revelationis. — Alii autem timide et sinc securitate proponunt traditionalia credibilitatis motiva, quae firmiter ab Apostolis et Ecclesiae Doctoribus proponehantur, ac certissima iudicantur ab Ecclesia. — Alii fere nihil dicunt de concursu gratiae necessariae ad fidem, ac si actus fidei divinae esset conclusio syllogismi apclogetici. — Quidam denique argueruut cx quodam naturali dcsiderio efficaci religionis supernaturalis ; hoc autem desiderium efficax aut exigentiae rejicitus a S. Theologia ct a declarationibus ipsius Ecclesiae contra Baium et modernistas (f)enz. 1021, 2103).

Ideo apologeta debet esse theologus ad recte et integraliter tractandum de obiecto Apologeticae. Et ipsa Apologetica pendet quodammodo a Theologia proprie dicta in determinatione sui obiecti et consequenter suae methodi. Unde est pars praevia S. Theologiac, seu Theologia quae ntitur philosophia ct historia ad fondamenta fidei defendcnda '.

Confirmatur 2". Kvidens credibilitas ncn solum est fidci praerequisita conditio, et verae fidei nota, sed post infusionem fidei remanet ut obiectorum /idei proprietas s. Alqui Theologia seu scieDtia fidei per se tractare debet de proprielatibus fidei, Ergo. — Id enim quod apparet primo in ordine inductivo, via inventionis, ut nota, apparet postea in ordine deductivo, via iudicii, ut proprietas ; sic fides evidcntcm crodibilitalem pracsupponens, habet pro proprietate quod sit rationi consentanea. Ita ctiam inductive discernitur ex suis notis vera ecclesia Christi, postea ex essentia ;ntima vcrae Ecclesiae deducuntur proprietates, quae cum notis coincidunt, sed dicuntur notae ut cxteriori consideratae, et proprietatcs ut ab intus procedentes.

philosophus vel historicus crederet se efficacius posse convinccre infideles, abstrahendo totaliter a directione /idei, nihilominus ipse dirigeretur ab ipsa Apologctica quae est in Evangelio et in traditione, et quam philosophice et historico defenderet.

' Cf. Christus {Manuel d" Histoire des Religiones par 1. Huby, 1912, 5.e id., p. 900 : « Si la brillante aurore (du xix.3 siecle) ne fut pas suivie d' un beau jour, la cause principale en fut, non seulcment en France, mais partout, dans le caractere superficiel des etudes philosophiqucs ct thoologiqucs, On se laissa iblouir par les bcsoins immcdiats, qui etaient pressanls, pas V actuaHli : on n'alla pas jusqu'a la source du mal. On ne songca pas a confronter la pensee moderne avec la thcologie tradionnclle que l©8 maitres d'alors connaissaienl peu ou connaissaient mal. Pour clre efficace Vapohigelique devrait fleurir, comme par surcroit d' une philosophie rcligieuse asMrde, d' une thiologie retrempie aux sources de /.7 foi, d' une connaissancc de V histoire acquisi par un long et methodique ef/ort. Mais alors on cultiva ce genre dangereux pour luimfime. ()n dut masquer tant bien que mal, par l'eloquence des mots, par la divination du gcnie, par le brillant incertain de theories improvisees, d' irreparablcs lacunes. Les meilleurs apologistes furent des laiques, des prgtres insuffisamment initic-s aux sciences ecclesiastiques ou lances avant I' heure dans des discussions pour lesquelles le zele ne supplee pas a tout. Lc talent peut suffire au novafeur pour se faire un groupe de disciples et tracer, a travers les alluvions de la libre-penste, des derivations originales : il ne suffit pas a qui doit rallier les esprits a une doctrine itablie, dijendre une religion d'autoriti, diblayer ou ilargir le lit du grand fleuve traditionneh . Cf. in eodem opere quid dicitur de methodo historica, de melhodo comparativa et evolutionistica in historia religionum, p. 2, 35, 165, 589, 591.

2 Ita est in ordine cognitionis, sicut in ordine naturae ; dispositio in via generationis praecedit formam, ct naturalitrr sequitur formam ut proprietas. sicut calor est dispositio ad formam ignis et postea proprietas Ignin. if. III.it q. 7, a. 13, ad 2. De veritatc q. 28. a. 2 fmo. Dispositio praecedit in urdiin' CfluS&B matorialis, sequitur in ordine causae. formali.., slc CHUlaa »unt (td iin n i in CAQSKI I 1 II .!>• q, 113, a. 8.

X

RjUtio.us A^ologeticac ad S. Theologiam et ad scientias naturales 57

Ad eamdem autem scientiam secundum duplicem methodum inductivam et deductivam, pertinet tractare de notis quibus discernitur aliqua essentia et de proprietatibus huiusce essentiae ; sunt duo opera scicntifica, non duo habitus scientifici. Scientia fidei igitur necessario tractare debet de proprietate obiectorum fidei, scilicet de credibilitata.

Conlirmaiur 3". Nulla scientia est solum defensiva, sed est expositiva et deductiva ; nec demostratio extrinseca ex signis sufricit ad constituendam scientiam, sed solum partem scicntiae.

4' Exi tratioimli coiisiirtiuliiic Doctorum Bcclcsiae apparet Apblogeticam non esse, iuxta eos, scientiam a S. Theologia specifice distinctam. Communiter theologi, cum Sancto Thoma, I.a, q. 1, a.2, referunt praecitatam definitionem Sacrae Theologiae a S. Augustino traditam in de Trinitate, 1. XIV, c. 1. *< Huic scientiae attribuitur illud tantummodo quo fides saluberrima gignitur, nutritur, defenditur, roboratur». Illud autem quo fides saluberrima gignitur 1 et defenditur per se pertinent ad Apologeticam quae fundamenta fidei defendit ; et id quo fides divina nutritur et roboratur, pertinet ad Theologiam specialem seu proprie dictam, quae connexionem mysteriorum inter se et cum fine hominis ultimo ostendit, ac conclusiones articulorum fidei deducit. Unde haec omnia ad eamdem scientiam pertinent.

De facto scholastici nunquam instituerunt de credibilitate mysteriorum fidei scientiam specifice distinctam a Sacra Theologia, sed generaliter de ea egerunt in tractatu de fide, prout evidens credibilitas est conditio sine qua non fidei divinae ; de aliis autem partibus Apologeticae, nempe de revelatione, de prophetia, dc miraculi possibilitate, cognoscibilitate, vi probativa, erat quaestio sive in tractatu de revelatione prophetica (Il.a H.ae q. 171 ad f°), sive in tractatu de gubernationedi-ina (I.a q. 105, de miraculo) sive in tractatu de rhristo (Ill.a i|. 43 et 44, de miraculis Christi ; q. 53 ad 55 de resurrectione Christi).

Saeculo autem XVIII et XIX necessarium fuit contra negationcs. rationalistarum tractare scparatim de Revelutione (seu de vera religione revelata) ac de vera Ecclesia Christi, et in hac defensione fidei, proceditur arguendo, non ex revelatione, sed ex ratione et historia. Sic ronstituta est Apologetica, quae quidem vocari potest opus scientificum distinctum ab opere theologico propric dicto ; non vero est habitus s -ientificus seu scientia per se distincta a Sacra Theologia ; revera est rius pars initialis, sicut in multis scientiis pars inductiva quae ad principia ascendit, praecedit deductivam. Attamen tanquam reflexio critica perficittir solum post constitutionem progressivam scientiae, sicut reflexio in genere praesupponit cognitionem directam realitatis.

Apologetica igitur non est nova scientia ab antiquis theologis ignota, et uunc constituenda. Ita critica non est nova scientia a traditionalibus philosophis ignota et saeculo XIX inventa ad confutationem subiectivi-

' S. Thomas dicit II a II. ae q. 6 a. t, ad 1 : « Pcr scientiam gignilur fides et iiutritiir per modum exterioris persuasionis, quae fit ab aiiqua scientia, sed principiilis et propria causa fidei est id quod interius movet ad assentiendum ». Et per icicntiam sacram gignitur fides non in thoologo vel apologcta, ut patefc, sed in his i|ui .nl fidem tb InlTdtlltstc .1 lunt.

De Theologia Fundaracntali starum, sed est defensiva pars Metaphysicae generalis, qua fit transitus a logica ad ontologiam proprie dictam, quamvis perficiatur solum post constitutionem ontologiae.

N.B. Quidam considerantes praedictas rationes concedunt necessitatem theologiae apologeticae seu fundam>ntalis, sed volunt eam distinguere a scientia apologetica seu Apologetica et ab arte apologetica seu a praedicatione apologetica '. Proinde, iuxta eo: , Theologia apologetica, via regressiva, id est modo resolutivo, exponcret ea quae revelantur de ipsa revelatione, ac de fundamentis fidei, et ex his revelatis deduceret theologicas conclusiones. Scientia apologetica esset scientia rationalis, quae theoretice et historice ostenderet evidentem credibilitatem mysteriorum fidei et obligationem credendi. Ars autem apologelica pratice duceret ad fidem infideles non in genere. sed in particulari, et disponeret non solum eorum intelligentiam per expositionem motivorum credibilitatis, sed eorum voluntatem, manifestando quod bonum est credere, proponendo religionem revelatam non solum ut veram, sed ut bonam, amabilem et necessariam ad tinem ultimum nostrae vitae consequendum.

Ad hoc dicendum est : Haec tria constituunt quidem opera distincta non vero habitus scienli/icos per se distinctos. Sed plures hodie iudicant de diversitate scientiarum sccundum diversitatem phaenomenalem operum scientificorum, non profunde secuiulum distinctionem ontologicam habituum, ut facit S. Thomas, qui ad unam eamdcmque scientiam reducit Theologiam speculativam et ThJologiam practicam seu moralem (I.a q. i. a. 4), sicut Theplogiam positivam et Theologiam systematicam (I.a q. I, a. 8).

Dicendum est igitur : Theologia positiva manifestare debet quid sit revelalio ex ipsis fontibus revelationis. scilicet ex Sacra Scriptura et Traditione. Theologia autem systematica circa ipsam revelationem debet, non solum deducere conclusiones theologicas ex revelatis, sed prius ostendere contra rationalistas revelationem non csse impossibilem, inconvenientem, incognoscibilem, sed cognoscibilera, ex signis divinis et mysteria fidei esse rationabiliter credibilia. Unde Theologia fundamentalis non potest specie distingui a scientia apologetica, secus pars systematica Theologiae fondamentalis toileretur aut esset mera reiteratio scientiae apoiogeticae. Aliis verbis : Thcologia systemitica, quae defendit rationaliter contra obiectiones rationalistarum diversa fidei mysteria Trinitatis, Visionis beatificae, Incarnationis, Redemptionis, Eucharistiae. otc, debet ipsum revelationis mysterium lationaliter defendere ; scientia enini fidei ipsa fundamenta tidei tuetur antequam speciales articulos fidei consideret et conclusionos theologicas eruat *. Nec scientia apologetica magis distinguenda est abj arte apologetica, quam logica ut scientia ab arte syllogistica.

1 Ita P Pinard, S. I., Recherches de science religieuse. Juillet-Octobrc 1913.

• Cf. Gardeil, O. P., La Cridibilitt el V ApologMique, 2.a edition, introduction p. xi et pp. 247-251 : . ... .

« La fonction apologctique de la theologie se deduit de son caractfcre metaphysique surnaturelle. , « La metaphisique rationncllc, comme science supreme dans 1 ordre naturel, defend ses propres principcs et, paimi ceux-ci, lcs priocipes qui londenl |a connaissance humaine elle-mfimc. Ccat uinsi que » formo on t«to do la Btphy»lque une doctrine gcn6rale et fondamontalo, qui 1. nom I' Bpi»tn>olO»ta (M*t»phy»lque cntique,. ou doctrino do la po««il>llit6 do la conniiiniuineo vridi B« W, •clontlliquo.

., A ccllr .lo.Hllio 1,ail|"llll . . In C.rilftrMoglo, ou 1 <t«" »'K«cs aiixqiicls so

,,,,„.„„11 1« oonnttlMiinoo ewtalne, l.u motll dt l'«dj uo coh diBciplln<iH fon-

Relationes Apologeticae ad S. Theologiam et ad scientias naturales

5C Soirmitnr Obieetiones.

itt Obiectio. Sacra Theologia et Apologotica distinguuntur specificc ut scientiae, ■t non solum ut munera eiusdem sciontiac.

Etenim scientiae specifice distinguiinti.r sccundum sua obiecta. Atqui Apologetica et Theologia habent diversa obiecta, obiectum enim Apologeticae est credibilitas naturaliter cognoscibilis, obiectum Theo'ogiac est quod deducitur ex veritatibus revelatis. Ergo Apologetica et Theologia specifice distinguuntur.

Jiesp. : distinguo maiorem: scicntiae specilice distinguuntur secundum sua obiecta formalia specie distincta. concedo ; scientiae specifice distinguuntur secundum divcrsitatem obiecti proprii et obiecti extensivi eiusdem considerationis, nego. Contradistinguo minorem : Apologetica et Thcologia habent diveria obiecta, ut obiectum proprium et obiectum extensivum eiusdem considerationis, concedo, ut obiecta formalia specie distincta, nego.

Scientia enim suprema potest habere, praeter suum obiectum proprium, obiectum extensivum ad quod extenditur ; sicut iuxta Aristotelem (Metaph., 1. IV), Metaphysica quae habet pro obiecto proprio ens in quantum ens extra animam existens, sese extendit; ut suprema scientia naturalis, ad defensionem valoris ontologici priaiorum principiorum rationis quae versantur circa ens ; et in hac defcnsione Metaphysica utitur mediis logicis.

Ita Sacra Theologia, quae habet pxo obiecto proprio Deum sub ratione Deitatis, 1 evelatione cognitum, sese extendit, ut suprcma scientia, ad defensionem ipsius reve- Uitionis, per raedia rationalia.

1» Insiantia. Atqui Apologetica et Theologia habent obiecta formalia specie 'listincta.

Media cognitionis seu lumina diversi ordinis constituunt diversa obiecta formalia, Uqui Theologia procedit sub Iumine supernaturali revelationis, non vcro sub lumino uaturali rationis, ut facit Apologetica. Ergo Theologia et Apologetica habent diversa obiecta formalia.

Resp . : distinguo raaiorem : media ostensiva diversi ordinis constituunt diversa obiecta formalia, concedo ; medium oslensivum et medium defcntivum eiusdem obiecti cientiae supremae, nego. — Contradistinguo minorem : Thcologia non procedit sub h.mine naturali rationis ad ostendendum suum obiectum, concedo ; ad illud dejenilcndum, nego. Hoc enim facit prout est scientia suprema, scientia enim fidei debet lamentales a la Metaphsique est celui-la meme que donne S. Thomas : etant la science uprfime, elle doit se defendre elle-mfime.

, Parallelement donc, la metaphysique surnaturelle devra posseder une critique 11 dfifense de la connaissance surnaturcllc de la foi, de sa possibiliti, de sa 16gitimit6, epistemologie et une critferiologie surnaturelles. Or, on defend la possibilit6 de la

• du miracle, se rede la

M velation chretienne. Mais tout cela n'est pas autre chose que V Apologitique propremeut dite ...

« Cette notion de 1' Apologetique est sans nul doute la notion la plus adequate a iquelle l'on puisse s'arrfiter. La crfidibillte est formellcmcnt une propriite d'un objet irnaturel. II est donc dans 1'ordre qne la science qui s'occupe de 1'objet de foi, o. ciipo de sa prOprlAt* . . Cctte manifcre d'entondro rApologi-tiquc est d aillOUTS cello ,!.... ancions qui ratta. I. 1 I Apologttique a la Theologio de fobjet do foi. A11 fbnd. 1 'e»t lo |K>inl do yt|( du ' (rnlra Gtnlei:

De Theologia Fundamentali defendere credibilitatem mysteriorum fidei, cum haec credibilitas sit conditio sine qua non ipsius lidei et obiectorum fidei proprietas.

2" Inslaiilia. Atqui Theologia et Apologetica non eodem modo defendunt revelationem et credibilitatem, crgo remanet difficultas.

Theologia enim defendit revelationem arguendo solum ex fontibus revelationis. Atqui Apologetica defendit revelationem arguendo solum ex ratione. Ergo Theologia et Apologetica non eodem modo defendant revelationem, unde theologia apologetica specie distinguitur a scicntia apologetica.

Resp. : Distinguo maiorem : Theologia positiva defendit revelationem arguendo solum ex revelationis fontibus, scilicet ex Sacra Scriptura et Traditione, ad manifestandum auctoritative quid sit revelatio, quomodo facta est et transmittitur, concedo. Theologia systemalica defendit revelationem cx solis iontibus revelationis, nego, sed ex ratione, manifestando contra rationalistas revelationem non esse impossibiiem, inconvenientem, sed e contra convenientem et cognoscibilem ex signis divinis. — Concedo minorem. Distinguo conclusionem : Theologia ct Apologetica non eodem modo defendunt revelationem, si agitur solum de Theologia positiva, concedo : si agitur de Theologia systematica, nego.

3» Inslanlia. Sed nulla scientia probat suum obiectum formale. Atqui secundum praedictam responsionem Sacra Thcologia probaret suum obiectum formale quo, scilicet ipsam revelationem. Ergo falsa est responsio.

Resp. : Distinguo maiorem : Nulla scientia probat suum obiectum formale ex sua propria ratione formali, concedo, esset enim circulus vitiosus : nulla scientia probat suum obiectum formale ex rationibus mutuatis ab alia scientia, nego. Contradislinguo mniorcm : Theologia probaret revelationem ;'x reyelatione, nego : Theologia defendit K>velationem et credibilitatem mysteriorum ex rationibus mutuatis a Metaphysica et historia, concedo. Sic Methaphysica critica probat valorsm primorum principiorum rationis circa ens extramentale reducendo scepticos ad absurdum pcr media logica ;. unde, ut est suprema scientia. Metaphysica utitur logica ad defensionem suiipsius, similitcr Theologia utitur Metaphysica et historia ad delensionem fidei.

4° Instantia. Quod essentiaiiter dependet a fide non potest fidei fundamenta. defendere sine circulo vitioso. Atqui Sacra Theologia essentialiter dependet a fide. Ergo Sacra Theologia non poUst ipsa fidei fundamenta defendere contra rationalistas, sine circulo vitioso.

Resp. : Distinguo maiorem : argumentando ex /ide, concedo ; sub directione fidei utendo sciantis rationalibus, ntgo. Concedo minorem. Contradistinguo conclusionem : Sacra Tbeologia non potest fundamenta fidei defendere contra rationalistas argumentando ex fide, concedo ; argumentando ex ratione, prout sub directione fidei utitur scicntiis inferioribus, nego. Cf. infra c. III a. I. de methodo Apologeticae relative ad mcthodum Theologiae proprie dictae.

5» Instantia. Sed rationaiis defensio fidei non potest ab ipsa fide dirigi sine pe" riculo fideismi seu diminutioiiis virium rationis.

Resp. : Haec defensio dirigitur a lide quoad acceptationem notionum revelationis et iidei divinae ac quoad proposi.ionem praecipuorum motivorum credibilitatis, sed mere rationaliter probat valorem horum motivorum. Et in hoc nullurn est periculum. fideismi.

6» Instantia. Thologia non potcst eflicacitcr dcfi.-ndcri! credibilit.Uem mysteriorum fidei. proinde requitltur blia Bcientii

Theologiu enim dofendeado mylterttv, <•■< > i > • « i pRObHi I HOlum snlvit obieotioneoj ndvcrmirio.im. Ai.p.i ...i delondendum eredHjlHtntem rovol«torum, non Wlum dcbct

Relationes Apologeticae ad S. Theologiam et ad scientias naturales 6i

.nlvere obiectioncs, sed ipsum factum rcvelationis probare. Ergo Theologia non potest ■ fficaciter defendere credibilitatem revclatorum.

Resp. : dlstinguo maiorem ; defendendo mysteria in speciali. concedo ; defendendo niysteria sub communi ratione credibilis, ncgo, quia sub isto generali aspectu mysteria sunt visa. proptir signa divina quibus confimantur. — Concedo minorem. — Con- I radistinguo ccmclusionem : si sit paritas inter communem credibilitatem mysteriorum et mysteria in speciali, concedo ; secus nego.

7» Instantia. AliquLs homo nondum habens fidem. nec proinde Theologiam, poicst instituere Apologeticam ad perveniendum ad fidem. Ergo Theologia et Apologetica distinguuntur, cum una possit esse sine altera.

Resp. : transeat antecedens ; distinguo consequens : Theologia et Apologetica di- -tinguuntur ut partes unius scientiae. concedo ; ut duae scientiae. nego. Aliquis enim potest quodammodo cognoscere unam partem scientiae. non alteram, sicut criticistae lui instituunt Metaphysicam criticam, nunquam vero ad ontologiam perveniunt. EtiaBi aliquis incredulu.3 putans Christianismum esse utilem societati, potest scribere iibrum ad ostendendum ip5a Christianismi mysteria in spsciali non esse absurda, sed ipinabilia.

Ad antecedens dixi : transeat, non concedo. Aliquis enim nondum habens fidom non potest proprie instituero Apologeticam ad perveniendum ad fidcm : nam Apoloyetica non est proprie rationalis accessus ad fidcm sed rationalis de/ensio fidei, et nemo proprje detendit nisi id quod jam possidet. Sed aliquis homo nondum credens • videnter potest legcre Evangelium et Historiam ecclesiaslicam. quae demonstrativam ipologelicam continent. Apologeta autem ut prophetae et apostoli, qui primi apologctae luenmt, non ascendit ad fidem, sed eam posside!'. et qua^i ex alto descendit ad eos i ] ui rationalem viam iidei inquiruut aut contra fidem obiiciunt.

8» Instantia. Sed fidei obsequium in ipso apologeta debet esse rationabile etiam ib initio, Atqui ita non esset, si apologeta ex alto, id est. ex fide procederet ad \pologeticam constituendam. Ergo Apologetica non ita constituenda est, sed a sola i.itionc, ut siiontia mere rationalis, id est ut philosophia religionis, et non ut theologia fundamentalis.

Respondelur dupliciter ; i° Non servaretur rationalitas obsequii fidci in exposi- 1'one Apologeticae, si apologeta ita ex alto procederet ut defenderet fidem ex fide ; vcus autem si ex alto, id est sub directione fidei. defendit fidem ex 'ratione.

2° Ipse apologeta prius pervenit rationaliter ad actum fidei, non tanquam ;.pologeta, sed tanquam auditor praedicationis evangelicae et apologeticae ; nec est processus in inlinitum in praeterito, nam primi apologetae fuerunt Christus et proplietae qui sub lumine prophetico ab ipso Deo revelante acceperunt signa revelalionis et cognitionem de connexione signorum cum revelatione mysteriorum confir- ■uanda. Aliis verbis, via recta ad revelationem rationaliter proponendam et defen- <l'-ndam non est inventa ab hominibus. ut philosophia, sed est a Deo tradita, quamvis (ubore rationis magis explicetur. Unde qui nondum ad fidem pervonit eam efficaciter <l'-fendere nequit, sicut infans nondum gensrare potest. — Insuper ftnis proximus cursus l lieologiae /undamenlalis potins est /ormare apologetas quam incredulos perducere ad ftdem.

0» Instantia. Apologetica n°n est pars praevia Theologia nec introductio ad Tliuologiam. sed via ad fidtm quae Theologiam prccodit, Ergo distinguitur a Theologia. Multi enim desiderant cognoscere mitiva crcdibilitatis, non vero postea stu- ^lt-re Theologiae. fides eis sufficlt.

Resp. : distinguo u.n lons : Apologetica s.-cuudum sensum communom «st solum uii ad lidom simpln .!• ipUm, transeal ; s.-.l ,\po|..g<'l ica ■.< .<•..! . • i.iisideniln

De Theologia Fundamentali est via ad fidem scientiae consideiatam, scilicet ad Theologiam. Sic examen e% confutatio rationalismi in genere praecedit confutationem obiectionum rationalistarun» contra mysteria in speciali.

Ultima obiectio: In Encyclica Pii X, 21 Apr. 1909, legitur « Philosophiae munus est praecipuum in perspicuo ponere fidei nostrae rationabile obsequium (scil. credi bilitatem mysteriorum). Longe aliud ab hoc theologiae munus est quae divina revlatione nititur»: Denzinger, 2120.

Respondetur : in hoc textu non assignatur munus conveniens per se et imm diate philosophiae, nam philosophia posset existere absque elevatione nostra ad ordinem supernaturalem et levelatione divina, sed agitur de munere philosophiae prout subservit fidei, scilicet prout Theologia ipsa utitur philosophia ad credibilitatem mysteriorumfidei manif estandam . Munus autem proprium Theologiae est exponere, tueri mysteria revelata, et conclusiones thcologicas deducere. Id munus proprium non impedit Theologiam extensione fieri Apologeticam ad ipsam rcvelationem defendendam ; imo haec defensio per se pertinet a.d Theolog:am ut est suprema scientia,! quae nullo modo subordinari potest scientiae rationali. Scientia enim suprema ordinissupernaturalis non «ubordinatur nisi scientiae Dei et beatorum, et ipsa defendit ex alto et non solum ab imo sua principia et credibil itatem mystcriorum contra ne-j gantes ; proinde, ut diximus, primi Apologetate non fuerunt philosophi sed prophetae, Christus et apostoli.

§ II. An Apologetica recte nominetur pars Theologiae fundamentalis. — Relative ad rationalistas, nomen Apologeticae convenientius apparet, nam anoloyut in graeco significat defensionem e revera in hoc tractatu defenditur contra adversarios origo divina doc trinae Christi et Ecclesiae romano-catholicae ...

Sed etiamsi non essent adversarii, obsequium fidei nostrae deberet esse rationabile 1 et quamvis non omnes fideles indigeant demonstra-j tione scientifica fundamentorum fidei, tamen pro theologis locus estJ inquisitionis scientificae de revelatione, ante Theologiam specialem^ Unde sicut evidens credibilitas est conditio sine qua non fidei divinae, ita probatio scientifwa credibititatis pertinet ad integritatem S. Theologia seu scientiae fidei, ad modum introductionis vel reflexionis criticae.

Haec autem consideratio scientifica fundamentorum fidei recte vo catur prior pars Theologiae fundamentalis *. Theologia dicitur tanquamj pars Theologiae, scientiae supremae, ut dictum est ; et fundamentalia est seu gcneralis prout versatur circa fidei fundamenta, id est circa reve-4 lationem ipsam, credibilitatem, et proximam fidei regulam, vel circai revelata in genere. Non vero fundamentalis dicitur in hoc sensu quocL argumentatio apologetica esset fons vel principium ex quo Theologiaj specialis procederet, revera argumentatio apologetica est solum subsidiurr cuius ope defenditur revelatio et fides christiana, quae est proprie lons principium Theologiae proprie, dictae ». Ita lumen naturale rationis

1 Tunc Apologetica nullo modo esset polemica, se<l soUmi irenica.

1 Hoc nomen tamquam lcgitimum accipitur ab CVnifiF.R S. I.. Tlieologia /»«damentalis, t. I, p. IX, ab Eiiruch, Knoli., Krinhhmn(;. Si iiwkt/., IIhttiniibr, JansenJ Stadleh, etc.

3 Ita Ki.kijtc.kn S. I., Tlieolonie der Vorteil. Lltstm BlUid 353 f. H50 fr. et P. <.armii 0. P.. U CridibiHti et V Apologdlvi»'. > • .'.li.wn, p. ^7-231.

Relationes Apologeticae ad S. Tlieologiam et ad scientias naturales fons.Metaphysicae, quamvis Metaphysica critica dici possit Metaphisica I undamentalis prout -ersatur circa valorem luminis rationis ac illud defendit contra negantes. Lumen naturale rationis altius est quam Metaphysica critica, sicut lumen supernaturale revelationis et fidei altius est quam Theologia fundamentalis, quae circa ipsum versatur.

Haec prior pars Theologiae fundamentalis, quae antecedit tractatum de locis theologicis, recte etiam nominatur Theologia apologetica, nam apologetica sumi potest adiective et substantive, sicut dogmatica aut mystica.

§ III. Relatio Apologeticae ad scientias naturales quas praesupponit. — Apologetica praesupponit philosophiam, praesertim metaphysicam generalem, theologiam naturalem, psychologiam rationalcm, et cosmologiam. Sic recolligit quae probantur in sana philosophia contra phaenomenismum, agnosticismum et immanentismum , circa valorem ontologicum et transcendentem primarum notionum ac principiorum rationis, sed hoc facit solum prout necessarium est ad suum finem, scilicet ad revelationis defensionem. Item supponit, contra evolutionismum absolutum, demonstrationem philosophicam existentiae Dei et Providentiae, veram notionem legis naturalis cui potest fieri derogatio secundum potentiam Dei extraordinariam. Haec tractanfur in philosophia, et assumuntur a Theologia fundamentali in ordine ad revelationis defensionem, sicut Theologia moralis assumit, in ordine ad finem supernaturalem, ea quae probantur circa virtutes naturales ab ethica naturali.

Similiter Apologetica praesupponit historiam criticam et exegesim rationalem Sacrae Scripturae, non vero prout Sacra Scriptura est liber divinus, sed ut est hber historicus ab aliquo auctore humano veraci scriptus. Unde non necesse est longe tractare de multis quaestionibus de tjenuinitate ac integritate Evangeliorum, quae ex professo tractantur in parte historica cursus introductionis ad Sacram Scripturam. De his autem notandum est non accipiendam esse historiam more agnosticorum conscriptam. Ut dicit Encyclica Pascendi Pii X : « Ex agnostici- >mo historia, non aliter ac scientia, unice de phaenomenis est. Ergo tam Deus quam quilibet in humanis divinus interventus ad finem reiiciendus est, utpote ad illam pertinens unam (iuxta agnosticos) ». Sic enim a priori excluderetur rationalis cognoscibilitas miraculi quo conlirmatur revelatio. (Cf. Denzinger, nn. 2097-2098, 2101). Accipienda est historia ut concipitur a ratione naturali et a sana philosophia.

An Apologetica subordinetur istis scientiis naturalibus praesuppositis. — Semirationahstae et modernistae respondent affirmative.

E contra theologi traditionales respondent : non eis subordinatur sed eis utitur. Ratio est, quia Apologetica est defensivum munus Sacrae I heologiae, non vero scientia mere rationalis a Theologia distincta. Si i sset scientia mere rationalis, recte vocaretur, ut faeiunt praesertim protestantes liberales, « philosophia religiosa » vel « philosophia reli- :ionis », proinde subalternaretur philosophiae generali, et eligeret tanqnam duces principales non Christum, prophctas et apostolos, sed mannos philosoplios.

K< vcra autcin Apnlonrli.-a csl dcfcnsiva fnnctio sacrac Thcologiac,

De Theologia Fundamentali et se habet ad scientias naturalis ordinis, sicut Metaphysica critica ad logicam qua utitur.

Etenim Metaphvsica, quae est scientia suprema ordinis naturalis, non subordinatur logicae, quamvis utatur logica ad suiipsms defensionem. Accipit nempe suum obiectum, ens extramentale, a lumine naturah rationis non vero a logica ; ens non demonstratur, sed statim apprehenditur ab intellectu sicut color a visu. Metaphysica tamen utitur logica ad defendendum valorem realem primorum rationis prmcipiorum ac lumims rationis, ducendo logice adversarios ad absurdum, id esi ad lllogismum.

Item Theologia fundamentalis quae est defensivum munus srientiae supremae altioris ordinis, non subordinatur scientiis naturalibus sed eis utitur tanquam subsidiis. Subordinatur solum fidei divinae et promde scientiae Dei et beatorum, ex qua procedit revelatio. Christus enim ipse et apostoli dederunt veras notiones revelatioms, fidei, credibihtatis infallibilitatis Ecclesiae, et praebuerunt signa ad fidei defensionem'- apologeta tanquam Christi et Ecclesiae minister haec omma a magisterio Ecclesiae tradita accipit et ea rationahter defendit ostendendo quod negantes aut in dubium revocantes factum revelationis debent necessario negare aut in dubium revocare id quod tenetur ut certum in metaphvsica, in cosmologia, aut in histona (v. g. existentiam Dei eius providentiam , miraculi possibilitatem, certissima testnnoma historica de miraculorum existentia). Et antequam utatur argumento philosophico aut historico, Theologia etiam fundamentahs lllud mdicat saltem negattve sub lumine superiori revelatioms et hdei, prout istud argumentum non opponitur revelatis, sed e contra eis covemt. Hoc est privilegium supremae scientiae, quae ex alto setpsam et arcem fidei defendit. Theologus vero non debet tenaciter suis praeiudicatis erroneis adhaerere sed agnoscere quidquid certo demonstratur m scientiis naturalibus 1 . Quid autem nobilius est pro his scientus quam ventati supernaturalCseu verbo Dei servire ?

' Theoloeus qui reiiceret v. g. quod est certum in astronomia moderna. et adhaereret erroneis theoriis antiquorum, subordinaret Theologiam antiquae physicae^Et revera tempore Galilaei, plu.ss theologl obliti sunt id quod profunde d.xe rat S Thoma^ saeculo XIII : « Ad aliquam rem dupliciter inducitur rat.o. Uno modo ad probandum suttcienter aliquam radicem, sicut in scientia naturali induc.tur rat.o suffic.ens ad probandum quod motus coe.i semper sit uniformis veloc.tat.s. Al.o modo ,„duc, u ratio. quae non sufficienter probet radicem, sed quae rad.c. iam pos.tae ostendat congruere consequentes effectus : sicut in astrologia ponitur rat.o excentr.corum et epicyclorum ex hoc. quod hac positione facla possunt salvan apparenha senstbiha cuc^ motus coelestes ; non tamen ralio hoc est sufficienter probans : quta etxam forti . 01*« positione jacta salvari possent. I.a q. 32. a. 1. ad 2. Item .n de Coelo, 1. I. lect. 3. in Met. 1. XII, lect. 10.