Caput IX. Examen agnosticismi

Thests est: Agnosticismus negans possibilitatem sufernatnratis Rev.lationis ex parte subiecti, idest hominis, reduci potest ad absutdum.

Post considerationem evohitionismi pantheistici qui negat possibihlatem supernaturalis Revelationis ex parte obiecti, examinandus est n nosticismus qui hanc possibilitatem negat ex parte subiecti, scilicet cx parte hominis.

Sunt duae partes in hoc capite : Art. I. Expositio agnosticismi : • piomodo haec doctrina sit negatio possibilitatis Revelationis. Art. II. ( ntica agnosticismi ; denique solvuntur obiectiones.

EXPOSITIO AGNOSTICISMI.

I. Agnosticismus in genere.

II. Agnosticismus empiricus.

III. Agnosticismus idealisticus.

§1. — Agnosticismus in genere. — A. Defillitio. Est svstemaiuxta quod raho humana non potest cognoscere nisi phaenomena, quae sunt iint possunt esse obiectum nostrae experientiae internae vel externae ; quidquid est ultra phaenomena remanet incognoscibile, unde nomen ur.Hosticismi. Est oppositum antiqui gnosticismi, qui omuia cognoscere (ontendebat. Quidam agnostici, ut St. Mill, dicunt : sola phaenomena ;Kiil>iectiva sunt cognoscibilia, ita ut existentia mundi externi remaneat Wubia ; ahi, ut Spencer, adrriittunt existentiam mundi externi, praehntim propter resistentiam corponim, et sustinent hunc mundum esse «\ uibolice cognoscibilem ; sed res ut sunt in seipsis extra mentem ffi iuanent incognoscibiles, nec ratio humana scire potest an sit et quid ■il substantia corporum vel substantia animac, forsitan datur una ■<>la substanlia. Imo nequidem una sed soluni evolutio phaenomenorum •>< iiiidum (lcliTiuiiiiiliis Irncs.

Si autem ratio humana non potest cognoscere res sensibiles ufl sunt in seipsis in sua substantia, a fortiori nequit demonstrare exist tiam causae primae, nec scire utrum haec suprema causa transccnd essentialiter mundum, an e contra sit immanens mundo. Agnosticismuaj corfirmat suam thesim per expositionem antinomiarum seu contra-l dictionum, quae, iuxta ipsum, vitari non possunt in cognitione esseni tiae corporum, essentiae animae, aut naturae causae primae.

Ut exponitur in Encyclica « Pascendi » (Denz., 2072) « Philosophi" religiosae fundamentum in doctrina illa modernistae ponunt, qua. vulgo agnosticismum vocant. Vi huius humana ratio phaenomeni omnino includitur, rebus videlicet, quae. apparent eaque specie, qujj apparent ; earumdem praetergredi terminos nec ius nec potestate habet. Quare nec ad Deum se erigere potest, nec illius existentia ut per ea, quae videntur, agnoscere ».

B. Quodnam est fundamentiim af/nosticismi ? Est negaM valoris ontologici et valoris transcendentis primarum notionum ac proindi primorum principiorum rationis. Hae notiones et principia correlativjj haberent solum valorem phaenomenalem, ad cognoscendum scilicel phaenomena eorumque leges, non vero valorem ontologicum, scilicet ad cognoscendum ens substantiale rerum sub phaenomenis existens : v. M notio substantiae designaret solum collectionem phaenomenorum, ite, notio causalitatis esset solum notio successionis phaenomenorum, ej principium causahtatis exprimeretur : omne phaenomenon suppona phaenomenon antecedens et sic in infinitum in praeterito. Proindc ei a fortiori primae notiones rationis ac principia correlativa carerenj valore trancendenti : scilicet ad cognoscendum supremum ens seu pra mam causam transcendentem. (Transcendens hic significat non solurl quod transcendit genera et species, sed quod transcendit mundum rl omne ens finitum). Haec est conclusio philosophiae generalis agnoj sticismi.

C. In philosopliia reliqiosa, quaenam sunt conse</ueiitia4 aqnosticismi ? Sunt consequentiae negativae et positivae. — NVg.i tivae principales sunt tres : a) incognoscibililas existentiae Dei essern tialiter a mundo distincti, qui est principium totius ordinis supernal turalis ; b) incognoscibilitas interventionis miraculosac Dei in mundurnj seu incognoscibilitas facti Revelationis per miraculum confirmati : imo miraculum concipi nequit, esset enim phaenomenon absque antecfl dente phaenomenali, quod est contra principium causalitatis ; c) etiamB factum Revelationis esset cognoscibile, revelatio non posset esse Kfl symbolica seu metaphorica, quia exprimeretur secundum notiones nostr rationis, v. g. notiones naturae vel personae, quae solum valore phaenomenalem habent et proinde non possunt cum veritate exjaH mere realitatem divinam, quae supra phaenomena existit, si revew existat (cf. Denzinger, 2072, 2079).

Attamen in parte positiva suae philosophiae religiosae, agnosM cismus intendit explicare facta religiosa diversarum religionum, sectfl dum resolutionem ad quaedam phaenomena primitiva, quae $&M primae manifestatumes naturalis sensus religiosi. Sic transji ,u\ imnm ■nentismum (prout immanens nobis est scnsiis religiosus, qni <l<vlaratu|

J"..\am<n Agnosticismi fnns omnium religionum), et ad evolutionismtim, saltem quoad nos, s< il. quoad explicationem religionum, quamvis non expresse negetur ipioad se existentia Dei transc.endentis, nec possibilitas absoluta milaculi, ut accidit in evolutionismo pantheistico.

Sic agnosticismus remanet species rationalismi absoluti, nam ratio Immana iuxta ipsum, etsi sit valde debilis, est penitus autonoma, est supremus arbiter veri et falsi, boni et mali, iudicat valorem fidei, definitionum Ecclesiae, et ipsa a nemine iudicatur ; est superior fide, sicut 1 xplicatio scientifica superior est cognitione symbolica.

Ex hoc patet differentia inter humilitatem agnosticorum, qui semper loquuntur de infirmitate ac de limitibus rationis humanae, et humilitatem christianam, quae sublima mysteria divinae naturae cognoscit in subiectione et adoratione.

Agnosticismus autem apparuit sub duplici forma : empirica et idea- Ir iica. Agnostici empirici sunt praesertim positivistae, ut H. Speni-er, A. Comte, neocomtistae Ribot, W. James, etc. et plures modi rnistae.

Agnostici idealistici sunt praesertim Kant, ac neokantiani ut Renouvier, Sclileiermacher, Ritschl, Sabatier ac plures modernistae. Utraque forma exponenda est breviter.

§ II. Agnosticismus empiricus. — i° PhtZosdphia f/eneralis. In hoc systemate, negatur valor ontologicus primarum notionum raliuiiis, quia idea reducitur ad quandam phantasiae imaginem compomt.am seu communem, cui adiungitur nomen commune. Hic est nominaliMnus absolutus. Haec imago composita quasi mechanice producitur si 1 undum leges associationis imaginum, prout imagines singulares similes sese confirmant et dissimiles se infirmant ; in fine remanet in inemoria quaedam imago communis, confusa, v. g. imago canis sine slatura nec colore determinato ; haec imago propter suam confu- M'>nem esset quidem insufficiens ad cogitandum, sed remedium in- Vi nitur in nomine communi adiuncto v. g. in nomine canis, quod (nnnibus canibus convenit. Propterea ut dicebat nominalista Condillac, w icntia est lingua bene constituta. Universale non existit nisi in ninibus.

Ideoque ideae nostrae sicut imagines phantasiae non repraesentant Bisi phaenomena sensibilia, scilicet non habent nisi valorem phaenomeiilem. Similiter iudicium reducitur ad associationem duarum imagi- 11111, et ratiocinium ad consecutiones empiricas repraesentationum. l unde prima rationis principia nihil aliud sunt quam associationes mpiricae multoties reiteratae ac hereditate confirmatae.

g. notio substantiae nihil aliud est quam notio collectionis phaenomenorum ; Biii"' personalitatis exprimit solum collectionem phaenomenorum internorum sub I "•• supremo, quod est i conscentia sui » ; notio causalitatis significat meram succes- Bl,i>< 111 phaenomenorum. Proinde principium causalilntis cxprimitur : omne phaeno- ■ ii< 11 «upponil phiiriioiMi tniii .int<'cedens, a quo procedit, et si< in infinitlim in Hrii'li'rito.

Nihil esl cogaonollilli pi.ii'li i phiirnoim-iin, <'oriiinque logcs ; hnrc i iilirliii iiti-s

Examen Raticnalismi seu Naturalismi sario seqiiitur ex reductione cognitionis intellectualis ad cognitionem sensitivam. In) tellectus noo amplius « intus legit >., sed est sicut cognitio sensitiva quae, ut diceb . S. Thomas, >< oscupatur circa qualitates sensibiles exteriorcs et non profundius pernjj ttrat » (II. a, Il.ae, q. 8,5 a. i) Iuxta positivistas et nominales, quindquid concipitljj ultra aut supra phaenomena est solum entitas scholastica, aut entitas verbalis, nomen inane sine repraesentatione correlativa.

2° JPhilosophia religiosa. — Exponi potest quoad parterra negativam, praesertim secundum Spencer ; videbimus quoad partenfl positivam quid dicunt etiam Comtistae, W. James etc.

A. Fars negativa. — a) Negalur primo cognoscibilitas causac, primac, nam,i reiicitur valor trauscendens primarum notionum ac principiorum rationis, nequideffl enim admittitur valor ontologicus eorum. Proide principium causalitatis » oml phaenomenon supponit phaenomenon antecedens et sic ir infinitum in praeteritol non potest esse fundamentum demonstrationis existertiae Dei. Similiter ratio potest lcgitime attribucre Deo vel Absoluto realitatem, vcritatem, bonitatcm. intj ligcntiam, voluntatem, libertatem, iustitiam, misericordiam, etc. ; nam hae notic n< n habent valorem nisi phaenomenalem, scilicet relative ad experientiam, et j possunt exprimere Absolutum, imo usus harum notionum ad cognoscendum necessario generat antinomias seu contradictiones-: v. g. est antiiiomia, iuxta Spea: intei iimplicitatem divinam el conscientiam divinam prout conscicntia impor^B dualitatem subiecti et obiecti ; item inter immutabilitatem absolutam et libortatoM Dei, quia actus liber adderel Deo aliqtiid contingens et mutabile ; itcm inter SnB premam Bonitatem et permissionem mali, inter [ustitiam infinitam et infinitam 1U ricordiam, etc. Quidquid dicitui de Absoluto, iuxa Spencer, non solum est mystfl ariosum et incomprensibile, sed est contradictio, Secundum logicam phaenomenisnB praesertim secundum formulam praedictam principii causalitatis nequidem probaB potest existentia Absoluti : hanc tamen existentiam admittit Spcnccr, sed addit| omnes hypotheses circa naturam Absoluti implicant contradictionem ; atheismus absurdns, similiter pantheismus, similiter etiam theismus, impossibile cst diccre u

Absolutum sit immanens an transcendens, personale an non, intelligens et libe"

an noh.

Haec incognoscibilitas necessario sequitur ex ncgatione empirica valoris ontolo» gici et transceDdentis primarum notionum rationis Fere similitei [oquuntur S. Milll positivistae, W. James, etc.

6. Sequitur etiam imposibilitas discemendi inlerventioneni miraculosam Dei rQT lantis, forsitan miraculum non est in se impossibile, sed non potest a nobis concT •essst enim, contra principium causalitatis, phaenomenon sine antecedente pha* imenaii.

c) Imo, etiamsi Reveiationis factum esset discernibile, revelatio remaneret * symbolica et metaphorica, nam exprimeretur secundum notiones nostrae rationis oj solum valore phaenomenali gaudent. ct proinde non prtssiint cum veritate exprim|_ rem sup.-aphaenomenalem. V. g. oostra notio porwm.ir d»»ignat phacnomenorum internoriim sub uno suprcuu» >|inxl ••»!

notio non potest exprimoro paraOMtn diviawn M<ni" BUllfl i"'<«l<> pliueiiomeualis Jtcm iliiondiim rst do notiono D*turM, solum collcctioi i inihi i iii i.i sui ". iindc

Examen Agnosticismi

B. Pars po»ttiva. — Agnostir.ismus cmpiricus intendit tamen explicare phaenomena religiosa. Videamus breviter qnid dicit H. Spencer, A. Conte, neo-comtistae, • 1 W. James a) Iuxta Spencer religioncs nihil aliud sunt quam nisus spiritus humani ad acquiindum rcpraesentationes ipsius Incognoscibilis, repraesentationes quidem conformes nostris categoriis et consuetudinibus. Hae conceptiones sunt solum symbolicae, et ipiamvis contradictionem speculativam involvant, excitant tamen sensum religiosum. In evolutione autem huiusce sensum, paulatim elementum morale praevalet elemento 1 nltuali et propitiatorio, evanescunt anthropomorphistica attributa Dei, ut ira Dei, mstitia vindicativa, et religio hodie nihil aiiud esse potest quam indefinita conscientia Ibsoluti. Omnis scientia ad mysterium ducit, et religio incipit ubi scientia desinit. — (Sine difficultate omnes religiones conciliantur in hac religione naturali, imo in illa 1 nnciliari possunt atheismus, pantheismus et theismus. Haec est harmonia ad quam l^rvenit ratio absolute autuonoma et iDdependens. Non subiicitur Veritati, quae illam liberaret, sed subiicitur omnibus erroribus oppositis quas conciliare intendit).

6. [urta A. Comte, religio reducitur ad vitam moralem seu potius socialem, et proinde semper est necessaria. Scientia positiva et philosophia positiva (quae est ' Mordinatio scientiarum) possunt quidem diversas cognitiones ad unitatem sufficientem icducere, sed non efficaciter movent ad actionem socialem, nec satis conservant vin- 1 ulum sociale. Ad hoc necessaria est religio, et sine ea scientia sola generat potius i goismum et superbiam.

fdeoque cx antiquis religionibus oportet eliminare dogmata metaphysica hodie nbsoleta, et conservare veritates morales quae revera in nostra natura fundantur ac ITOgressum moralem fovent. Aliis verbis oportet religionem positivam constituere.

A. Comte igitur inquirit in religionibus ac praesertim in Christianismo principales 'ssertiones servandas, casque reducit ad duas : existentiam Dei et immortalitatem nimae.

Idea autem Dei, prout respondct indigentiis nostrae naturae, nihil aliud est qunin nlea alicuius ectis univcrsalis. immensi et acterni, quocum communicant animac iiiimanae, quod eis praebet vim necessariam ad vincendum cgoismum, ut praovaloat 1 haritas et fraternitas.

Pro religione autem positiva, quid est illud ens magnum et supremum, fons vitao inoralis ? Est ipsamet Humanitas, ait A. Comte, Haec Humanitas non est solum abstra- ■ 1 10 inanis. nec solum collectio hominum nunc existentium, sed est continuitas et soliil.iritas omnium generationem hominum in tempore. Ccnstituitur ex omnibus bonis '"Hitationibus et operibus praecedentium hominum, quibus iuvamur ad ulteriorem 1'iogressum. Haec Humanitas semper vivens in nobis est principium et finis ordinis mcialis et moralis, rcceptaculum et fons totius moralitatis ; est verus Deus in quo vivimus, movemur et sumus ; non est ens fictum sicut Deus theismi, sed .ens reale .1 niper movens ad egoismum vincendum, ut praevaleat solidaritas.

Item, quid est immortalitas secundum religionem positivam ? Est immortalitas in i/>«j Humanitate, quae colligit, servat ac in suam naturam vertit quidquid bonum est 111 vita transitoria individuorum. Humanitns enim in suo decursu mfgis componitur

1 Cf. G. Michelet, Dieu et V Agnosticismc contcmporain, Paris 1909. (Dieu d'aprcs la lliiVirie de 1'ecolc sociologique (Comte). Dieu d'apr6s Ie pragmatisme religieux (James). I' 1 <l'apres l'immnnonce rcligieuse (Blondel, I.o Koy).

CA. Boutroux, S, itnce <-t lieligion, Paris 1008, vide capita : A. Comte ct la religion il.' 1'Humanite, Herbarl Sponcer et 1'Inconnaissivble, Haeckol. Hitschl. Phiiosophic <lc |'\ctiop, \V. Jiimo» ol 1'oKperlonce rcligieuse.

ex mortuis quam ex viventibus. Hi mortui vivunt moraliter in vivcntium mrmorid haec memoria non est sterilis sed affectiva et effectiva, unde moitui in viventir,ujl operantur et excitant nchilem aemulatiorem. Haec est vera immortalitas ; imniortd litas personalis quae promittitur a Christianismo est fictio imaginationis.

Religio positiva igitur est relipo Humanitatis. Primum pracceptum cst : vivdj pro aliis hominibus, scilicet vivere pro familia, pro patria, prc Hi mrnitatc, tum solum Magnum Ens in nobis vivit et regnat, anima nostra transfoimatur, frateinitfll (altruisme) dominatur in egoismum. Ad hacc officia adimplenda prodest cultus novsJ religionis, in hoc cultu veneratur Trinitas positiva : Magnum Ens : Humaiiilas ; MagnuiJ Templum : Terra ; Magnum Medium : Spatinm. — (Haec est religio excogitata M ratione autonoma, ita independens ut fides ei a Deo imperari non possit. Dixeral S. Paulus I Cor. I, 20 : « Nonne stultam fecit Deus sapientiam huius mundi 5 ». Sic obiectio vertitur in argumentum : " oportct esse haercses », ut in corum stultrtfl melius appareat sapientia fidei).

Item pro neo-comtistis hodiernis (Levy-Brulh, Durleheim), religio eot collcctio dcd matum et praeceptorum ab ipsa societate humana individuis impositorum ad pnfl gressum socialem. In hac sociologica explicatione religionis, sensum rcligiosus c-t solum effectus individuaiis obligationis socialis. Oportet credere in sociclnlis perfecu bilitatem, spcrare in societalem et amare societt lem. Sic Deo substituitur Humanitafl (Non uimia seivanda est reverentia academica erga hos auctorcs. Hoc essct in dotri. mentum rcvcrcntiac Deo debitae).

Nonne verificatui 111 hoc empi^ismo parabola fili prodogi : ratio huniana Pcgfl Certitudinem naturalem de existcntia Dei, renuit obsequium Deo infallibili, ct illud jiraestat fallibili societati, reiicit lcgem sanctam quac ducit ad lilertati.m spirilus it beatitudincm, et se subiicit legi saepius tyrannicae quae ducit ad servitutcm fl miseriam ? Non vult adorare Deum infinite perfectum, scd adorat im)X'rkctissimajl et debilem Humanitatem. Hacc cst proprie socialalrio , scilicel joima modctna supcrsm tionis, et levis credulitatis).

c) luxta plures psychologos empiricos, ut Ribot (Psychologie dcs sentimentsjl phaenomena religiosa non sunt nisi inconscisntes proiectiones nostrarum aijeclionit et desideriorum in aliquod obieetum imaginarium. Hoc prebare interdunt ex analogii inter amorem naturalem et amorem mysticum, utrobique est alterna successio exafl tationis et depressionis. Sic S. Theresia credit a Deo ipsoaudire id quod iam elcsideran — (Sic nulla distinctio remanet inter vcrum mysticismum et falsum, intcr vitam San ctae Theresiae et sensibilitatem religiosam J. M. Guyon, nop obstanlibus ni:niifcstfl differentiis in effectibus. Hoc est, iuxta auctores spirituales, qui spccialitcr de vi^ interiori tractant, confundere amorem spiritualem cum inferiori, spiritum rum cartf Vi autem principii contradictionis seu identitatis, caro est caro, spiritus ist spirituffl d) Iuxto W. James (The varieties of religious experience, IC02), factum reM giosum principale est oratio et fiducia seu fidcs, qua homo religiosus putat rclationfll habere cum aliquo ente supremo, a quo acciperc potest auxilium ct pacem. Po-tfl solum concipiuntur dogmata ad explicandam experientiam religiosani, scd revelj dogmata sunt additiones adventitiae ac esscntialiter dcpendcnt a statu actuali philM sophiae et scientiarum.

Quisnam cst tialor cxperientiae religiosae ? Respondet W. James : quidquid flj origo aut genesis religionis. parum refort, valore eius iudicandus est. ex eius utilitaM practica (pra°matismits) . 1'rincipalis nutem fructus religionis cst sanctitns. SanctiM| quidem producit qii.iiii|o,|ii.' imtn.il.Tatain devcliitionem. austeritatcni, .il,.,lientiafll hiiinilitatem, el propl.-i hUlC Immoderationem, hi fructus sunt dubii valori>. AttJ

Examen Agnosticismi rn.n sanctitas auget in mundo vim moralem, caritatem, harmoniam et pacem ; imo •|nindoque fiducia religiosa sanat infirmitates. Propterca sola religio sic elevat hcmi- 11 s supra egoismum, generat fortitudincm animae ct perse verantia m in adversitate. Ail hunc finem conscquendum ron sufficit scientia, nequidcm sociologia. Unde fides Irligiosa utilis est.

Quodnam est denique obiectum kuiusce experienliae religiosa* ? Iuxta Jame. , obiettmn experiertiae religiosae est id quod procedit a nostra subscorscientia, in qua nnfuse et modo abscondito praeparatur inspiratio sive poetica, sive religiosa. Haec •iibconscientia quasdam ineffabiles relationes habet cum aliquo mundo inaccessibili. bt oratio implorat auxilium potentiarum huiusee ordinis ».

Sed impossibile est cognoscere hunc ordinem in se. Omnia dogmata non sunt nisi li-| 1 aesentationes accommcdatae ingenio individuorum aut socictatum, eorum veritas )>i,,bari non potest/ sed quandoque sunt utilia saltem ad tempus. afferunt auxilium linl cgoismum vincendum. Ideoque unusquisque potest et debet admitterc dogmata ■il'i utilia. dum sunt utilia. Sic admitti possunt existentia Dei personalis. Providcnparticularis, quae orationcm cxaudit, et immortalitas animae. Haec nor sunt lll.Mirda. non possunt quidem demonstrari, sed si sint ulilia, sunt practice vera.

-Utamen W. James reiicit Iheismum, fx.il: existentiam Dei unici et infiniti, ut DlV|»)thesim minus probabilem : „ antiquns theismus monarchicus, irquit. hodie est fclisuletus ; conceptiones universaliores evoluticnismi scientifici et aestus asccndens N'l' "• democraticae mutavcrunt formam irnaginationis nostrac. Existentia alicuius Ir. itoris mundo extrinseci adhuc verbaliter doceri potest in ecclesiis. beneficic foriliil irum quae conservantur a sua propria inertia, sed vita non ost amplius in his bnuulis. Hodie solac opiniones cor.sideratione dig"ae pertinent ad doctiinam pan- IIm licam, scilicet ad imraanentismiini 1 '.

ITures modernistae procedunt ex pragmatismo W. Jamcs cf. Encyclicam .pafci-r.li » (Denzinger, 2081) : « Si postules, in quo tandem haec credentis assertio nitahu. reponent : in privata cuiusque hominis experienia. In qua affirmatione dtun equi- Ipih hi a rationalistis dissident, in protestantium tamen ac pseudo-mysticoruni opill.in. m discendunt », Revera W. James saepius confundit verum et falsum mv 1 [i I ■iiin i, scilicet carnem et spiritum.

Hae sunt principales theoriae agnosticismi empirici ad phaenomena ftrh losa explicanda, semper negatur supernaturalis revelatio. in. Agnosticismus idealisticus.

1» 1'liiJoftopMu genvralis. — In hoc systemate, quod praeser- ■lm a Kantio constitutum est, negatur valor ontologicus primarum ■(•iiuiium ac principiorum rationis, prout hae notiones reducuntur non

K' 1 James, Philosophie de Vexperience, trad. frane. 1910. p. 28 et 29. Laudatus est I imes a qnibusdam catholicis qui non viderunt infinitam distantiam inter catholi- ^inni et hunc pragmatismum, Scripsit in opere citato, p. 28 : ^ La construction thec- ■>r qui parassait si vivante a uon ancetres avec sa duree sa duree bornee pour les ■|)iii|, iises et les punitions, et sa mariere de se rcprescnter Dieu comme un organi- ■>">' ' xterieur ,. un gouverneur moral, et intelligent » : tout cela est aussi etrangc, l1 '"' oreilles de la plupart erentre nous. quc si c'6tait la religion d'nne peuplade

W< . cn quelque region lontaine. Les plus vastcs 1'evolutionismu icien

^■l'" ouvertes, ci l,i m , 1 montante de I'id6ul social deniocratique ont changC ■>>" 1,0 notr« imnglnutlon. .1 l.ien que 1'ancien theisnumonarchiqiic isl viclli 011

«" .1,' \ i.mIIii quidem ad imaginem sensibilem, sed ad categorias rationales mtfl subiectivas, quae vocantur formae a priori intellectus. Hae aut<S categoriae subiectivae nihil aliud facere possunt quam unire phaeM mena, ut constituatur scientia phaenomenorum saltem subiectiye fl cessaria et universalis. Empirismus igitur reiiciendus est, quia ifl potest explicare necessitatem et universalitatem scientiae, praese^B physicae modernae, et ethicae generalis, quannn principia ab oinnibul admitti debent. _ 1

Exempli gratia : notio substantiae est forma subiectiva intellectM qua uniuntur phaenomena eidem subiecto attributa, notio causalit^H est forma subiectiva qua uniuntur phaenomena quae succcessivJM tempore apparent. Tempus et spatium sunt formae a priori sensilM tatis. Personalitas est forma a priori rationis qua uniuntur phaeM mena mterna sub « conscientia sui ». Item princ pium causalitatis fl principium svntheticum a priori, non analyticum, quo scilicet necj sario vel a priori uniuntur sub categoria causalitatis pliaenomena qfl successive in tempore apparent.

Sic progrcssive constituitur unitas subiectiva cognitionis scientificJH prout formae sensibilitatis (tempus et spatium) informant pha« tnena, prout categoriae intellectus altiorem classificationem affeniM , i denique syiuhesis subiectiva perficitur secundum apphcatio^H iiiimi ideaiiiin rationis, quae sunt : ldea mundi (cosmologia) , Id^ animae (psychologia). Idea Dei (theodicea).

2° JPhilosojthia religiosa.

A. Para negatlva. — a) Reiicilur possibilitas speculativae demonstrationisWm stsniiai Dii : nim primae notiones rationis carent valore ontologico et a forfl valore transcendenti ; demonstrationes existentiae Dei, in principio causalitatisJ^fc datae, sunt illegitimae, cum istud principium solum valcrem phaenomenalem hal^H ad unionsm subiective necessariam phaenomenorum quae successive appar^B tempore.

Imo, iuxta Kantium, ratio speculativa, dum vult Deum coKnosn-iv. ii.m | »' antinomias id est contradictiones vitare. Existentia causae primae mundum <H scendentis probatur et improbatur simul ; item libertas divina et humara ; item^H ritas raundi in spatio et tempore, item divisibilitas materiae in infinitum.

b) negatur cognoscibilitas miraculi et /acti revelalionis, non possumus enim cojfll scere ar aliquod factum immediate a Deo causetur, cum principium causalit^flM solum ad unionem phaenomenorum quae successive appareit. Omne phaenott^B sapponit phaenomeuon artecedens. Miraculum esset praeter hanc legem causa^H c) negalur valor trascendens dogmatum, etiamsi a Deo provenircnt, nam do|M ta exprimuntur secundum notiones nostrae rationis quae valore trascendenti ofl proinde dogmata non possunt esse nisi expressiones metaphoricae seu symbolieae. 1

Ideo in suo opere « De Religiore secundum limites rationis 1 », IH.a P.. Kantius reiicit valorem fidci historicac. aut ecclesiasticae, seu cultualis ;

< DU RtHgion """'' !"•"> der Crenzen der blossen Vemun/t. Kon gsberg. '793jM» mtlichc Vcrkc li.-r ..i^vg. von Rosenkranz, X, p. 130 sqq. Cf. etinni \ Dkl^H

PhihtophU pMfitm « p. 639 nim

F.xamen Agnosticismi

■ li icc fides non potest esse nisi symbolica, imo ert particularis scilicet alicuius sectae, 11. m omnium hominum, deniquc cst servilis. contra legitimam autonomiam rationis ». | l propter h\n.z sjrvilitatem, cst principium fraudis, superstitionis : « credere revelalioni historicae est fateri se esse absolute certnm de existentia istius revelationis, tl i-onscientia moralis prohibet asserere ut verum, quod non possumus ut verum cogrolccre» (ibid. IV.a P., c. 5 et 6)'.

B. Pars poaitlra. — - luxta Kantium, existentia Dei personalis supra ordinem pli icnomenalem est, pro rationc speculativa, hipothesis probabilis, antinomiae ncn ..uiit omnino insolubiles, imo solvuntur per distinctionem inter ordinem phaenomenalem • 1 ordinem intelligibilem. Praeterea ratio practica potest et debet affirmare existenli.nn Dei psrsonilis, per actum ftdei naturalis, pervenit enim ad certitudinem subieclivisufficientem, quamvis obiective" insufficientem, de existentia Dei remuneratoris, I • - - ■ ">" t solus Deus in vita futura potest immutabiliter unire virtutem et beatitudinem ; li unio exigitur secundum istud principium syntheticum a priori, subiective ncces- Mirium: virtuosus dignus cst beatitudine inamissibili.

Ad hxnc fidem moralem quae fundatur in exigentiis rationis practicae, Kantius in ndit reducerc fidem christianam, propterea proponit naturalisticam interpretatio-

II 11 dogmatum christianHmi. Ratio enim practica est absolute autonoma, et discerini quid sit verum, quid sit mere symbolicum in fide christiana.

Trinitatis dcgma non potest significare tres personas in Deo esse, sed solum tria M liuta suprcmi remuneratoris. Incarnatio Verbi nihil aliud esse potest quam adim- |.l 10 perfectae vitae moralis in Christo ; Christus est iustus, perfectus, eo sensu dici |i ■ st filius Dei, non tamen est Deus. Redemptio non est solutio pretii valoris infiniti I' 'l'ter offensam Deo illatam, ad gratiam supernaturalem hominibus reddendam, sed

III Christi in cruce habet significationem et valorem moralem, scilicct est supremum . . mplum moralis fortitudinis, sic Christus nos redemit suo heroico excmplo, ac mo-

■nlirer nos excitat ad virtutem, ad pugnam contra concupisccntiam et pusillanimita- Ltrm. Pecr.atum originale nihil aliud est quam pugna quae in quolibet homine vigct (lil.r s=nsualitatem ct voluntatem, inter carnem et spiritum. Regeneratio seu iustifi- ^iilio non fit per infusiorem gratiae sanctificantis et remissioi em peccati, >ed in co It.i est quod voluntas carni dominatur. Ecclesia non est vere utilis nisi ut coetus iium qui contra sensualitatem luctantur ad efficacius obediendum imperativo cateonco. Nec cultus, nec ministri requiruntur, nisi ut instrumenta ad legem moralem H' mdam; sacramcnta non causant gratiam, sunt solum symbola, figurae sensibiles nim moralium. Ecclesia militans est collectio sectarum inter se luctantium, sed in

I ' lisputationibus fides ecclesiastica progressive transit ad fidem religiosam seu moll' <n, in hoc consistit adventus regni Dei ; et Ecclesia triumphans erit conciliatio

' Ineodem opere, Kant tradit principia novi systematis hermeneutici. Primum princi- Iiiiii istius systematis est (ut recte exponitur a Conrnely in sua Introductione generali

II l.ibros sacros V T. p. 748) : libros sacros ita esse explicandos. ut sola praecepta relilnuis naturalis in ea inveniantur ; si qui textus his praeceptis contradicant, a contorta liilicatione non esse abstinendum contextusque rationem nrn esse habendam : neque )lin quaeri, quid auctor dixerit, sed quid dicere eum oportucrit ; illa, quae ab auctore ] i.m suam probandam alferantur, vaticinia, miracula, res gestas etc, csse negligenda.

Vddit Cornely : « Systema autem hermencuticum a Kant propositum non minus p-ur.lum, quam impium est ; absurdum illud vocamus, quia non docet, quomodo lil'>iissensuscogiinsciil.ii, «etl quomodo verbis auctoris interpretis sensuf substituatur, 1 iiistori.ini ii.-gal .-I. iinpium est, quia quoniotlo sacris litteris abutendum sit 1.1, ut eorum vrl.Hiinn Kantlana rcligio propagetur, adeoqu« simulationem fovet mque virtuteffl (uluUtun nvortit ».

sectarum in religione naturali, secundum limites purae rationis'. Lutherus reicerai^^B ctoritatem Fcclesiae, ac posuerat principium liberi examinis. J. J. Rousseau propdS^B rat naturalisticam interpretationem Evangelii s. Kant perficit opus pseudoreformi^M nis, reiiciendo ipsam revelationem divinam.

F.n Kantio autem procedit agnosticismum a) plurium protestantium libetffl lium, ut Schleiermaeher, Eltschl, llamach. et 6) modernistarum, ut le Roy, TyrrtB Loisy.

a) Protestantes Hherales. — Schleiermacher ■'*, (1768- 1834) est post I^H tium princeps protestantium liberalium ; cum Kantio negat possibilitatc-m mctapljH sicao ; secundum ipsum nescimuF utrum necne Deus sit vere pcrscna a 111 uiuitV. distincta ; sed tamen religio subsistit et nihil aliud est quam sensus religiosus<J^M conscientia nostrarum cum Infinito relationum. Parum refert Infinitum e»sc a muntlit essentilaiter distinctum, dummodo illud in omnibus percipiamus et cum eo ctiM munionem quamdam habeamus. Propterea, Schleiermachcr dicit « revelationeni| vinam externis sigiis credibilem fieri non posse, ideoque sola interna cuiusque e rientia homines ad fidem moveri debere » quod damnatnr ut haeresis in Cone. V (Denz., 1912). Vita supernaturalis reducitur ad vitam moralem, Chrii tus est sapitOI idealis.

Ritscl4, fere similiter loquitur, fatetur cum Kantio conceptus nostros rati les mcre subiectivos esse, et cum Schleirmacher tenet, religionem censu religios-o ir quin tamen pantheismum amplectatur. Admittit vcritatem in Sacra Scriptura neri, sed ad discernendum in S. Scriptura quid sit mere symbolicum ct qnid sit rum, criterium supremum. ut dicebat Kantius, est cuuscentia. Propterea Kitschl^H fendit « christianismum liberalem qui verba revelationis, miraculi, trinitatis, incalS tionis, redemptionis retinet, rem vero negat. Christiana religio dicitur revelata, fM Deus christianam conscientiam educavit. Miracula sunt extraordinarii eventus 111 qulV bus sensus percipit symbolum aut signum benevolentiae divinae, pro scientia vVfl iidem evcntus sunt quid naturale nondum explieaniiim ; unde reiicitur valor Oj^H

' Cf. Religion innerhalb der Grenzen der blossen Vernunjl, III, e. 7. tr. fr. : l.e tH sage successif de la croyance ecclesiastique a la souverainetc de la eroyanee religiou pure (purement rationnellc) est 1'approche du royaume dc Dieu . . I.a eroyanee liistoritf donne inevitablement lieu a des contestations, cn ne peut gucrc la nommer que I' Egf militante, dans I'csp6rance toutefois qu'elle finira par etrc I' F.glisc immuable, l/Egl; conciliatrice par essence, V Eglise Iriomphante ».

1 J. J. Roussf.au, V Emilc (Pro/ession de loi dn vicaire saroyard). kousseau nalifl est Genevae, ex familia protestanti ; conversus est ad catholicismum forte propter (H cuniam ac vitam inhonestam semper duxit ut ipse cynicc fatetur in sui.s eonfessioni^^B Mon obstante hac immoralitate, Kantius conscientia austerus, multum J. J. KousNV laudat, et summa admiratione movetur a Revolutione gallica, prout in ea invenit raH cipium autonomiae rationis humanae in ordine sociali : sibimetipsi imponit libcre flflj legem. Hoc principium, a Rousscau cnuntiatum, valet etiani iuxta Kaiitiuiu in ortf ne morali. Revolutio gallica est eius proclamatio, sic apparet in quo diffcrt sptfl Revolutionis a spiritu Evangelii et Ecclesiae. Cf. Mgr. Farges, I.a Relieion de flT Rousseau, Paris, 1917.

3 Opus eius principale est : Der Christliche Glaube nach den Grundsaetzen i/er M gelisclien Kirche, 1821 — c.f. Encyclopidie des science religieuses de LichtexbergbKMI Dogmatique). — Quoad iudicium catholicum circa systema Schleiermacher cf. V. Etudes sur le Concile du Vatican, 1, p. 71, p. 103, 108 et II, 39 et Schema prosynodale Vatic, Doc. VI, nota 16 (Vacant I, 593).

4 Alb, Ritschl, Theologie und Metaphysik, a» ed. Bonn, 1887. — Unterricht <<■■ christlichen Religion, r ed Bonn 1890 Dii , hristliche lehre von der HiT/itlertigUwM Versohnung, 3» ed. 1888. — H. Schoen, Les Origines historiques de la tMologie de ffffl Paris, Fisclibachcr, iS'ii

IH

Examen Agnosticismi 269

1 m iis miraculi et admittitur solum eius valor symbolicus. Item pro dogmatibus, dog- ■ll.ila non Deum ipsum manifestant. sed exprimunt solum nostros sensus fiduciae, ■linoris, spei et amoris erga Deum. In evolutione dogmatum id quod remanet idem bal emotio religiosa, sensus religiosus, sed conceptus perpetuo mutantur.

Ad. Harnack 1 reiicit miraculum et proinde supernaturalem revelationem, et fclin stianismum reducit ad altiorem formam religionis naturalis. Imo quidquid philolophiae speculativae aut dogmatis speciem habet a theologia eliminat. Ad religionem lite cxponendam sufficiunt, iuxta ipsum, historia et ratio practica. Vita et mors Christi fcmimum influxum habuerunt ad mores christianorum efformandos. Essentia chrilllaiiismi ad hoc reducitur : Deus est Pater noster, debemus sperare in eum et eum Biare sicut proximum. Dummodo haec essentia salvetur, christianismum modificari Otest secundum successionem temporum.

Aug. Sabatier'5, in Gallia divulgat theorias rationalistarum germanorum ; pro- Bilit ex agnosticismo Kantii, reiicit miraculum, revelationem supcrnaturalem, ac Inmide religionem in auctoritate fundatam 3. Methodo auctoritatis substituit melhodum \Ut >Hcam el methodum phychologicam, propter autonomiam rationis 4. Retinet nomina llvelationis et dogmatis, sed rem ipsam dissolvit secundum principia agnosticisrai. |flileamus breviter quid sit iuxta ipsum revelatio, origo et evolutio dogmatum.

Quid est Revslalio ? Est progressiva cognitio Dei intra cuiuslibet individui conscicn- «111 ssse manitestantis. Ergo factum revelationis non indiget probatione, est enim tctura conscientiae religiosae in omnibus hominibus, quamvis vividius in prophet.is in Christo.

Undenam provenit haec progressiva Dei cognitio ? ex quadam emotione reveren-

1 Dogmengeschichle. Fribourg en Brisgau, 2" edit., 1890, III, p. 762 sqq. Das Chriihum und aie Geschichte. 1896. — VEssence du Chrislianisme, 1900, tr. fr., p. .11. Esquissc d'une Philosophie de la religion d'apris la Psychologie et 1'Histoire, y.a ■rjll , 1903. — Les Religions d' 'AutoriU el la Religion de Vesprit, 1903. Paris, l*ischbacher.

;1 Les Religions d'Autoritd et la Religion de Vespril, p. 3: i.Cest eneore l'4vidence ll((ag6e par la critique rationelle qui reste le fondement de la certitude historiqne II B est tout autrement dans la m6thode d'autorite. Le t6moignage au moyen dnCuel II iigumente est proprement le temoignage de Dieu. On part de cct axiome, qu' il oat Imainable et juste que la rai=on humaine se subordpnne, a la raison divine et ineine l.iise et s' humilie devant elle. loute argumentation de ce genre, qu'on se 1'avoue ncin. implique en realite de la part du sujet pensant, une diclaration d' incompitence, par suite, un acte conscient ou inconscienl d' abdication » . ' Ibid., p. 3 « On reste stupefait quand on constate, jusqu'& la fin du xvn.e siicle, Urli.' 6tait, dans 1'ecole, I'autorite des anciens. Cependant cette methodc enfantine tiui 6t6 vaincue du jour oii Galilee et Bacon lui oppostrent, en physique, celle de fcli . rvation et de l'experience, et oii Descartes, en philosophie, soiimettant k une fclie provisoire toutes les idees traditionnelles, resolut de n'accepter pour vraieo quecel- ■H|.u lui paraitraient evidemment telles. Revolution intellectuelle d' une incalculable H11 1 qui mettait fin a la longue tutelle de 1'esprit humain, en affirmant son autonomie.

IHre que Vesprit est autonome ne signifie pas qu' il n'a point de loi ; c'est dire qu'il ■ neii plus hors de lui, mais en lui-mSme, dans sa propre constilution, la norme su- Mmi' de ses idies et des actcs ... Tel est ie principe du caractcre, de 1' independance et b 111 iveilleux essor de la culture moderne depuis trois cent ans. En s'obstinant k ■jd 1 issujettie k une vielle methode dont se sont aflranchies toutes les autres discili' . la theologie se trouverait non seulement dans un isolement stdrile, mais serait aux contradictions mortelles et aux condamnations sans appel d' une raison nurs plns indepcndante et sure d'elle-meme. Vnctoritas Dei reveluntis constitueret hetercnomiam aul.onomiac rationis oppo- ,ln luxta thflOlqgililB Cftthoiicam, e contra, etiam in ordine naturali lex aeterna est III. ■ suprema OMttM IXtivltAtiH, ratio nostra est regula proxima, ita ut una regulfl lin ordiDetnr, .1 [.MD 1 1 ..<>■. q, 19, a. 4.

Examen Kationalisrai seu Naturalismi tiae, timoris et adorationis ; haec emotio nascitur in anima nostra ex intimo contact cum ente divino, ex hac emotione procedit oratio cordis qua scilicet potimu: a Dafl lumen fortitudinem, pacem, et revelatio nihil aliud est quam orationis exauditio, m, progressive perficitur, in qualibet conscientia recta, cognitio religiosa

Vnde ffovenin-.it dogmata ■ ■ Emotio religiosa mox sub forma imaginativa expfl mitur, postea autem sub forma conceptuali. Iamvero quando hi conceptus consciflj tiae christianae ab Ecclesia approbantur, tanquam dogmata habentur, V. g. ex em<S tione timoris provenit repraesentatio imaginativa irae divinae, et pcstea notio lustw tiae divinae, item ex emotione amoris et adoratioris provenit religiosa concepfl Bonitatis et Paternitatis divinae. Sic dogmata exfrimunl directe non quidem realfll tem divinam quae remanet incognoscibilis, ^ed emoliones nostias, sunt symbola exprnl siva ipsius eyperientiae religiosae. Fides religiosa et theologia non possunt transcendp symbolismum 3.

Quaenam est igitur immutabilitas dogmatum ? Respondet : emotio religiosa, orafl cordis permanent, Deus semper concipitur ut Pater caelestis, conversio semper eS nova nativitas, et consceDtia religiosa non potest non desiderare Regnum Dei. flj hoc sensu, Christus dixit : « caelum et terra transibunt, verba autem mea non praflj ribunt ». Sed evolvitur sensus inlellectualis dogmalum ac trans/ormatur cum progreflj rationis humanae et scientiarum. Haec autem evolulio triplici praesortim modo oJ currit. a) Per desuetudinem quaedam dogmata evanescunt, v. g. fidcs de cxistexM daemonum, aut de aeternitate paenarum. 6) Per iniussuscefliovem, quaedam formuljj

• Esquisse d' utie Phil. de Relig. — 1. c. I. De l'origine psychologique ot de I ture de la religion. Que la religion est la priere du cceur. — C. II Religion et Revft tion. § I le mystere de la vie religieuse. § II notion mythologique de la revelaijflj § III notion, dogmatique. § IV notion psychologique. — C. 111 Du miracle ct de I' in spiration. § I dans 1'antiquite, § II au moyen-Age, § III devant la scicncc ct devaij la piete.

'-' Ibid., I. III. c. I. Qu'es1 ce qu' un dogme ? (notion catholique, notion profl stante). — C. II La vie des dogmes et leur e.volution historique. — C. III La scieflj des dogmes (ses rapports avec 1' Eglise et avec la Philosophie). — C. V. Thcorie cria que de la coDnaissance religieuse (Theories perimees de la cornaissance, Thcorie IflJ tienne, Subjectivite, Symbolisme).

3 Esquisse, p. 398 (Symbolisme) : Plusierurs bons esprits se raidissent contre tm conclusions ineluctables d' une analyse rigourense de la connaissance religieuse et dflj genese prychologique. A supposer que vous ayez raison, diront-ils, et qu'en effnHJ constitution mentale de notre nature spirituelle condamne ainsi la pensee relignfl aux formes symboliques, une revelation divine surnaturelle ne peut-elle pas nous ftfl franchir cette limite et nous apporter des idees religieuses adequates a leur objefiflj par corsequent d' une vcrite pure et absolue ? — II nous paralt que c'est une reflj matior bien etrange, de vouloir qu' unc rcvclation dc Dieu s'opcrc cn dchors ilcs cofl ditions de la connaissance, c'est a dirc en dehors dcs lormes fouf losquclles seulcintm elle peut nous etre accessible. Na voit-on pas qu'aussitot 1'idee mgme de rivelaflj devient contradictoire ? Si Dieu a voulu nous faire un dcn que noiis puissioro. recevoH ne faut-il pas qu'il en ait approprie la forme a cellc de notre esprit, qu'il se soit MJ^ de nos idees, et de notre langage pour nous expliquer la nature de ses bienfaits. flflj esl certain que nos idie.s, aussitot qu'011 les transfiorle liors de Vespace et liors du temfii^M contredisenl et se dUruisent clles-mSmcs, et que nous sommes reduits a concevoir nflj exprimer par des images actuelles et terrestres, les choses invisibles et eterncllflH Dieu se servail pour nous parler de ses mystfcres, d'autres moyens que de ces moflj humains, nous ne le comprendrions pas du tout, en sorte que sa revelation n'en HcrflJ plus une. Et n'est-ce pas pour cette raison que lorsque Dieu a voulu sc reveler ilfl hommes, il n'a jamais pris que des hommes pour organes, et que cclni quo nous imflj mons son Fils, n'a jamais parle qu'en images et en paraboles dcs . !„.■.. ,in K..;i,cfl Dieu ? k.

Examen Agnosticismi

«ovum omn.no sensum obtinent ita vocabula Trinitatis. satisfactionis, inspirationis l»„..cuh, revelationis. c) Per renovationem, nonnullae formulae in oblivionem delapsae l. v viscunt, aut quandoque novae omaino creantur, quales sunt iustificatio per fidem linr crsale sacerdotium.

Per hanc theoriam « symbolismi critici » A. Sabatier intendit sollicitudines et ...imlum conscentiae religiosae allevare. ac rationalismum et orthodoxiam concilu.c ut omnes an.mae religiosae ad unionem moralem collaborent. — (Pax quidem

'••"T f PaX in VCritate : in errore no* es' nisi simulacrum pacis sicut luoial.smus est s.mulacrum charitatis. Propterea dixit Iesus. Matth., X 34 ■ . Non *,■.„ pacem mittere, sed gladium ... Q„i araat patrem aut pJus nQn h rne d.gnus» et postea loan., XIV. 27 „ Pacem meam do vobis : non quomodo k MHlus dat, ego do vob.s . cf. Comm. S. Thomae in Ioan.. XIV. lect. 7 . Pax mundi .1 .imulata. qu.a tantunl exterius et ad fruitionem temporalium. Pax Cristi est vera at intenus ac exterius et ad bona aeterna ordinatur »)

Haec ficta conciliatio. secundum eumdem spiritum. proposita est fere eodem m -U> a modernismo, et quoad theoriam revelationis modernismus quasi nihil addit | iciteratio theor.ae Kantianae ac protestantium liberalfum. Modernismus semper mtur de renovat.one. sed originalitate caret : fastidiosum esset eius theorias longe ponere, sufficit prjncipalia notare.

1,,-solc^b r^T' il160^ agDOStiCa ^ionis proposita est mundo

■ Ph'CO aD E' Le R°y ' modo «P'"tuali et mystico a Tyrrel modo critico et hi- ■jui ico a Eoisy 3.

I luxta E. LE Roy. Dei ex.stentia demostrari nequit, quia principium causali-

■Uis. s, cnt.ce exammatur, nihil allud importat quam nexum inter phaenomena.

■ Umne Deum esse constat experientia religiosa ; sed Deus non est transcendens W " Ut ?T the°IOgi' 6St P"nciPi"n> activum evolutionis, Deus fit in homine

Miraculum et proinde miraculosa revelatio certo cognosi nequit j imo ossel phaeno- I"" " antecedente P»aenoraenali. quod est contra principi,,,,, causali.aU.s.

Bvrra mzraculum est e/,ectus extraordinarius /iaei vivae. seu experientiac nB&m ■i H tenomenonantecedens est ipsa fides religiosa, qnae miraculum producit Esl ■Hn, quaedam lex miraculi sub lege universali causalitatis

L>uid sunt igitur dogmata ? Dogmata, si intellectualiter seu sfieculative sumuntur

■ fossunt habere sensum fiositivum. quia notiones quibus exprimuntur. carent valore flU..l..g.co et transcendenti, et propterea surgunt antinomiae. Attamen dogmata t; " habere SeHSUm wS«ivum et sensum fiositivo-firacticum : Negativum quidem ■1 liaereses excludendas ; positivo-practicum ut sint norma agendi. V. g. Haec

' K. Le Roy, Dogme et Critique, Paris, Bloud 1007 1, n RRB\ T1?0ilS, Scylla and c,'"rybdis, c. XII. London, 1907. _ Cf Theolo K ; ', V"e t:ahi"e d AVOlogMque, Jullet I9o7. p. ,0.. 537 . . . 5/1. - Ouoad cd

I e ''duroo T71C S"nt PlUS crtra<lit°ir,'S' elle *P°ndent a deux moments

■ ' l eu lnn,,, , devenula 'rascendancc au devenir. Si nous de- B, lc „ ,r r ' , ^ T'S cons,(Ie,0ns dc Luice qui esi deve, ,

I" If" ^ra l>"'|>rem«nt d.te. et non simple divcloppement • et do ccvue D.ou app.uall ,,„„„„ iranscondanl ,. Hi

Examen Rationalismi ?eu Naturalismi expressio «Deus personalis » negative manifestat Deum non esse corpus, nec mer« ideam, et positive ac practice dictat : age erga Deum sicut erga quamdam pcrsosflH Item formula « Iesus est Deus » significat ; age erga Iesum sicut erga Deum. SimiljHJ resurrcctio Christi non significat reanimationem cadaveris, sed exprimit quamdflj influentiam spirituaicm Christi in animas post suam mortem, — Haec theoria daff tur in Decreto t Lamentabili » (Denz., 2026) : « Dogmata fidei retinenda sunt tanttf modo iuxta sensum practicum, id est tanquam norma praeceptiva agendi, non v| tanquam normi credendi ». Item quoad resurrectionem Christi. Cf. Ocnz.. .'ojtS

Tyrrell, in Anglia loquitur de revelatione et de dogmate fere sicut SabatierJ Primo revelalio est emotio quaedam seu experientia religiosa praescntiae Doi, providfl tiae ac paternitatis eius. Haec expericntia in omnibus credentibus invcniturfj revelatio identificatur cum fide et fides cum experientia a sensu religioso proce

Haec autem exparientia piius exprimilur imaginalive. sic Christus concif Petro ut Messias, a Paulo tanquam secundus Adam, a Ioanne tanquam Ver* a primis fidelibus tanquam Dei filius.

Dsniqus apparet expressio inlellectualis expjrientiae religiosae, v. g, in conciH Nicaeno : Verbum Patri consubstantiale. Hae formulae dogmatica utilcs sunt^H reiiciendans haereses, sed non sunt semper absolute verac. Ecclesia aliquando crr^M potesl et erravit quoad formulas dogmaticas.

Ecclesia quidem necessaria esl ad sensum religiosum excitanduni ac dirigcndufl eiquc, tanqu im sociali auctoritati, obedire oportet. Sed prirnaria el ultima jidei ftfjHk] esl euinscumqus conscienlia, prout unusquisque a Spiritu Sancto illuminatur. Aliqu^^ homincs migia spiritualc3 lucidiu3 rcs intucntur quam chrir,tiana communi' et propter novum loquendi modum ab Ecclcsia excomunicantur, scd intra Ecclesfll manent : et quae ut nova primum reiecta fuerant, mox a christiana communSSj recipiuntur. dum e contra non pauea ex eis quae olim tanquam dogmata habebaiHJ in desuetudinem abeunt.

[tem in Germania Hermann Schell docuil auctoritatem liccle. iae non essc necfl siriam nisi propter ingcnii mediocritatem, quae commuriter viget, ncc proinde sHJ restrictione a doctis accipiendam esse.

Loisy, exegeta moderrisfa, eamdem fere doc'rinam defendit per cxcgcsim SaWn Scripturae. Taedet nos referre theses Loisy, sunt fere omnes propositioncs damnatl in decreto « Lamentabili » (Denz., 2001). Sufficit dicere : exegetac moilcmistae S. Scr| turam interpretantur non aliter quam cetera documenta mcre humana, ac paulatj omne supsrnaturale reiiciunt interpretatione allegcrica ct psychologica ; parum cQ siderant sensum Ecclesiae, auctoritatem Patrum, analogiam fidci. scd interpretantfl libros sacros secundum resolutionem ad indolem, seu ad experientiam religiosam auft ris humani, ad psychologiam Ieremiae, Laiac. S. Pauli, potiusquam sccund resolutionem ad Veritatcm primam revelantem, quae est motivum formale fidei. ll saep^ exegeta plus minusve modernista inconscienter substituit suam propri psychologiam migis notam pjychologiae auctoris sacri, quae remanet nimis abscondl Ttaque valde minuitur supernaturalis elevatio mentis v. g. Sancti Pauli, quae minusve reducitur ad proportionem communem nostrae vitac religiosae. Sic otM : graviter minuitur unitas et suparnaturalitas S. Scripturae 1 : liber Dci fit collccl

1 Cf. Zapletal, O. P, llermeneutica biblica, 1908, p. 140 : De quibusdam S. Ssripturas interpietandi principiis. — Heterodoxa systemata exegesis ncgant SaflJ

Scripturani interpreliiml secundum sonsum Ecclesiac, unanimem consetfl*

P.itrum, ct iuNt i .111 iliiy.i.nii lidci scu dootrinam catholicam, ac ivii< 111111 .iiii-lorilntl

Examcn Agnosticismi hlnorum diversorura hominum, Abusus huiusce methodi psychologicae in exegesi t.i<>! e&t relalivismus et via ad naturalismum 1 .

Modernismus, ut patet. procedit ab agnosticismo cmpirico vel idealistico. ad liiiinanentismum 2 et ad evolutionismum, ac si omnis religio etiam catholica proleret ex paturali evolutione sensus religiosi (DeDz., 2074). In hac ccnciliatione li lci catholicae cum rationalismo, ratio vel conscientia humana remanet penitus iiuionoma, et destruitur fides supcrnaturalis. — Cjuantum distat haec apologetica nl> apologetica S. Pauli dicentis : « ita loquimur, non quasi hominibus placenles, sed l> >, qui probat corda nostra » I Thessal. II. 4. « Erit enim tempus, cum sanam 1I11 trinam non sustinebunt ; sed ad sua desideria coacervabunt sibi magistros, pruti< utes auribus ; et a veritate quidem auditum avertent, ad fabulas autem converllcntur » II Tim. IV, 3. • — S. Th. in hunc textum ait : « fabula est composita ex miris 111 quibus deficit veritas. Et talia homines habentes in auribus pruritum volunt umlirei . . sempsr audire volunt nova, inaudita et curiosa, et quandoque noxia : « Athelucnses ad nihil aliud vacabant, nisi aut dicere, aut audire aliquid novi ». (Atc. 17), F.l ideo nultiplicatur doctrina haeretica, concludit S. Thomas. Tta etiam tempore m lernismi qui gallice definitus est : « la lassitude de croire se ddguisanl en perfectioit, >iient de la foi ».

111'orpretum catholicorum (cf. Denzinger, 1943 sqq. Encyclica Providentissimus). Haec ln rcrodoxa systematn sunt praesertim : Systema luminis intemi (Pietistae et Quakeri ini : lumen internum Sp. Sancti sufficit ad cognoscendum sensum Sacrae Scripturae). SvstetHQ accommodationis (Semler : Christus Dominus et Apostoli erroribus Tuda.eorum n conformaverunt, ad suam doctrinam auditonim captui attemperandam). Systema ii.i rpretationis moralis (Kant : Sacra Scriptura est vera prout proponit praecepta mor.ilia religionis naturalis, dogmata vero et miracula non possunt admitti nisi ut symbiiia veritatum moralium). Systema interpretationis mylhicae (Strauss. Eenan : miraculonim narrationes in S. Scriptura contentae intcr fabulas et mythos ablegandae sunt). S\ .!e»*a inlerprelationis psvcohgicoe (Paulus : elementa supernaturalia Sacrae Scripturae i';>licantur psychologice secundum quamdam evolutionem consciciMiac rcligiosaci.

1 Quantum distet ab hac methodo subiectiva methodus ol>fcctiv;i I )i« im iun I 1 elcsiae, hoc. patet v. g. in commentariis S. Thomae in Epistolas S. Pauli. Imo S. Thom&fl m iibit de auctore humano libri sacri, in comment. Cantici. Canticorum. Prooem. (ed. J'.umae. XIV, 188). « De causa vero instrumentali non sit nobis curae, quia huiusmodi f.msae habentur respectu doctrinae. sicut instrumenta, sicut penna scribentis, iuxta lllu I Psalm. .|.| » l.ingua mea calamus scribae velociter scribentis ». Sicirt ergo superiiliiiosum esset, cum quaereretur de auctore alicuius libri, quaerere cum qua penna •rnptus fuisset liber ; ita quodammodo superstitiosum videtur aliquis sit miiltum ■nllicitus inquirere causas instrumentales Sacrae Scripturae : nam si constat de veritate, tju 'd liber sil a Spiritu Sancto, non est magna cura adhibcnda ad inveniendum auctorem M/i">n. Quod si tamen aliter videatur de hoc adhibenda cura, dicimus, quod Salomon Iiiii talis causa huius libri ». — Si vero liber consideratur proprie tanquam ab auctore 'iinirino conscriptus, abstrahendo ab eius origine divina, tunc valde utile est cognoquisnam hunc librum scripsit ad determinandum valorem historicum istius libri, 11 v. g. S. Ioannes scripserit ipse quartum Evangelium.

s \ modernisrao rioD satis distat doctrina M. Blondel (L'Action, Lellres sur les fyw.r.nces dc la pensee contemporaine en matihe d' A pologUique , ap. Annales de Phil. ChrU., Inuv. — Iuill. 1896. — Confer supra, Prolegomena de methodo Apologeticae.

'iAMUKiBII I.AUMNIIII, llt KtVrlMIKKt (vill, I).

Art. IL Critica agnosticismj.

I. Defensio valoris ontologici primarum notionum ac principiorum ratioiu^H II. Defensio valoris transcendentis earundem notionum ac principiorum. III, Solvuntur obiectiones.

Agnosticismus reiicit possibilitatem supernaturalis Revelationis m parte subiecti, id est hominis, prout negat valorcm ontologicum etM Eortiori transcendentem primarum notionum ac principiorum ratioiH Inquirendum est igitur quid valeat haec negatio. Hoc tractatufM professo in philosophia, sed in tractatu de Revelatione necessaH recollegenda sunt quae dicuntur in philosophia de valore cognitijM intellei tualis naturalis, ul defendatur valor obiectivus ipsius co^nitiaM supernaturalis fidei, quae naturalem cognitionem supponit sicut gra!| naturam et perfectio perfectibile : — Ita, ut diximus in principio ticae evolutionismi pantheistici, S. Thomas, -n tractatibus lhcolofflM de Deo, de homine, de virtutibus, recolligit ea quae circa haec pfl bantur in philosophia. alioquin non haberetur analogia ad super™ turalia cognoscenda. Haec tamen recollectio est theologica prout ■ sub direclionifidei e1 ordinatur ad fidei defensionem et cxpli<-ation<H

§ I. Defensio valoris ontologici primarum notionum ac principio rum rationis. — A. Non potest demonstrari directe hic valor, B. Sm defenditur directe per explicationem terminorum, C. et demonstraM indirecte per reductionem ad absurdum, ad illogismum.

A. Non, potest dari directa demostratio. — Ouod est naq raliter et immediate evidens, non directe demonstratur ; nam monstratio directa affert medium estensivum inter subiectum et dicatum conclusionis, et non potest dari medius terminus inter M terminos immediate connexos. Atqui valor ontologicus primarum no; num ac principiorum rationis est naturaliter et immediate evidl Omnis homo naturaUter intuetur principium contradictionis esse jfc solum legem logicam rationis sed legem ontologicam realitatis. Afl verbis est immediale evidens quod absnrdum non solum cogitari sed etitm existere nequil v. g. circulus quadratus est non solum incogitabilis afl impossibilis extra animam, non est quid capax ut repracsentetur njH existat. Cartesius qtiidem fingit de hoc dubitare ; forsitan, inquit, Dufl sua potentia infinita potest facere circulum quadratum • ; sed JHJ dubium est contra rationem naturalem, contra evidentiam primariHJ quae est de oppositione absoluta inter ens et non ens ; et proptolH dubium istud non revera es1 in intellectu sed est illusio imaginat^HJ ac inanis ludus verborum. Unde Aristoteles dicit (Met. IV, c. «fl fine) : « impossibile namque est, quempiam idem putare esse el Hl esse, quemadmodum quidam Heraclitum dicere arbitrantur. Non .iM necesse est, quaecumque quis dicat, ea etiam putare».

1 Disconrs sur la Mithott», in principio ; et Ref. j.mes obj.

Examen Agnosticismi

Item, quidquid dicant empiristae, omnis homo naturaliter habet lianc evidentiam non quidem sensibilem sed intellectualem ; etiam extra Innites experientiae, aliquid non polest fieri sine causa; aliis verbis : ens contingens pendet ab ente necessario. Hoc principium demonstrari potest non directe sed per absurdum, ut supra dictum est contra evolulionismum, absolutum, et sic fundatur in primaria evidentia principii nmtradictionis.

Ratio huiusce evidentiae primariae est quod obiectum intellectus est ens, sic intuemur ens (rerum sensibilium) et prima entis pnncipia autequam reflexe cognoscamus rationem nostram et ideam entis. Unde ipsi agnostici, dum cessant de suo systemate cogitare, admittunt valorern ontologicum primorum principiorum rationis, imo etiam dum suum systema exponunt, tenent enim hanc expositionem esse in suis lihris conformem suis cogitationibus, et hos libros non posse simul rsse et non esse.

Propter hanc evidentiam immediatam, valor ontologicus primorum |>rincipiorum non potest directe demonstrari, haec demonstratio semper csset petitio principii aut circulus vitiosus. Principia sunt evidentiora <|uam ut demonstrentur, italumen solis non illuminatur sed illuminat, si ut causa prima non potest effici sed efficit.

B. Defensio directa. — Valor ontologicus primarum notionum nr principiorum rationis, defenditur directe per explicationem terminon »i. Haec explicatio manifestat essent.ialem distinctionem intellectus (•I sensus, prout, ait S. Thomas, « cognitio sensitiva occupatur circa (pialitates sensibiles exteriores ; cognitio autem intellectiva penetrat usque ad essentiam rei » 1 et primo ad ens, nam « ens est proprium oluectum intellectus, et sie est primum intelligibile : sicut sonus cst pnmum audibile»'. Hoc est dicere : cognitio intellectiva liahcl valotvm non solum phaenomenalem sed ontologicum, quia versatur drca i.\s to 5v (cf. de Veritate q. i, a. i).

Haec defensio directa valoris ontolbgici primaram notionum rationis proponi potest ad modum s^^llogismi non proprie demonstrat i \ i , fcru illativi, sed explicativi, ut clarius manifestetur significatio terpinorum.

i° Non sufficit ostendere has notiones provenire a sensibus, quia hoc verum est Rlnm de notionibus phaenomenorum, v. g. caloris, quae habent valorem obiectivum Inl non proprie ontologicum scil. ad exprimendum ens sub phaenomenis existens3.

: Nec sufficit ostendere primas notiones rationis esse quid repraesentativum, Biini lioc verum est etiam de notione entis rationis, quae pertinet ad ordinem mn um et non ontologicum. — Oportet in argumcnto coniungere haec duo : originem I " usatione, et reprasentationem intellectualem entis, nam agitur de ordine ontolo- ■E», prout nobis prius apparet in sensibilibus sed tanquam superans ordinem mere lli.ii nomenalem et ordinem mere logicum.

I.Cns enim dii Itoi prlmo ilc Hiibstantia ; el seosum pcr se non apprchondiint aceibun.i oxtorlorn oorponiin | i i.nni «iti.i (onlis). m <I prout sunl wnsil.ilin

Notiones et principia, quibus exprimuntur non phaenomena senj sibilia sed sensibilia per accidens et intelligibilia per se, quae in eni intelligibile resolvuntur, habent valorem non solum phaenomenalefl sed ontologicum.

Atqui primae notiones rationis ac prima principia exprimunt noffl phaenomena sensibilia sed sensibilia per accidens et intelligibilia pe| se, quae in ens intelligibile resolvuntur.

Ergo primae notiones rationis ac prima principia habent valorC non solum phaenomenalem sed ontologicum.

a) Explicatur maior ex aristotelica distinctione inter « sensibilaj per se» et «sensibile per accidens» quod est intelligibile per se. EtenimJ phaenomenon, seu apparentia, rei, est sensibile per se, id est obiectumj per se et immediatum sensuum externorum aut internorum. Ita v. 9 qualitates sensibiles, ut calor, color, sonus. Sic notio caloris non habet. nisi valorem phaenomenalem, et lex « calor dilatat ferruni » est solum» lex phaenomenalis, etiamsi verificetur extra animam in phaenomeniJ externis. Sed praeter ista phaenomena seu sensibilia per se, homo pjfl intellectum apprehendit aliquid profundius, quod est « sensibile pfl accidens» et « intelligibile per se » v. g. substantiam et pracsertim ens (rerum sensibilium) ; ens enim abstrahit ab omni qualitate senflj bili, et tamen dicitur sensibile per accidens propter duo : « quia accfl dit ei quod per se est sensibile, sicut accidit albo esse hominem ; M el quia statim ad occursiun rei sensatae apprehenditur intellectu ffl sentiente, sihe ullo discursu). Sicut statim cum video aliquem loquenJ tem, vel movere seipsum, apprehendo per intellectum vitam eius, undti' possum dicere quod video eum vivere»' quamvis vita non sit sensll bilis per se ut color. Ideoque notiones, quae exprimunt sensibilia pfl accidens et intelligibilia per se, habent non solum valorem phaenol menalem sed valorem superiorem, qui vocatur ontologicus qui refertul ad ipsum ens sub phaenomenis existens. Omnes enim notiones primad nostrae rationis reducuntur, ut statim diccmus ad ens (ov \ ov), quotl est primum intelligibile, sicut color est primum visibilc. Itcni diccnduin est de primis principiis in his notionibus fundatis.

b) Explicatur minor : Primae notiones rationis exprimunt nflj quidem phaenomena sensibilia sed intelligibilia per se, quae in <flj intelligibile resolvuntur. Etenim hae notiones sunt notiones entiflj essentiae (realitatis), existentiae, unitatis, veritatis, bonitatis, substan tiae, causalitatis efficientis, finalitatis, etc, quae, abstrahunt ab oittflj qualitate sensibili et ab omni matcria, scu quac transcendunt pliai1 nomena.

Hoc manifestum primo pro ente. Ens enim non est sensibile pflj se, ut calor aut sonus, est quid profundius, universalius, abstractSBJ secundum suam rationem formalem ab omni materia ; non est plflfl nomenon sed ratio essendi phaenomenorum. Haec intima ratio esscnflj non est quid extensum, coloratum, sonorum, calidum aut frigiduflj non percipitur sensibus, sed statim ad occursum rei sensatae apprehjflj ditur intellectu, sine ullo discursu. Imo intellectus nihil apprehen^BJ

Examen Agnosticismi tvi iudicat nisi per respectum ad ens ; sicut visus nihil percipit nisi •iiione coloris. Omnis enim notio resolvitur in primam notionem entis, n omni iudicio verbum reducitur ad verbum est, copula cuiuslibet udicii (Petrus currit= Petms est currens) ; denique omne ratiocinium issignat rationem essendi conclusionis 1 . Sic essentialiter differt iudiium ab associatione imaginum et ratiocinium a consecutione empirica.

Item dicendum est de proprietatibus transcendentalibus entis, quae Simt unum, verttm, bonum. Exprimunt enim non phaenomena sed quid iwfundius, nam unum est ens indivisum (I.a II), verum est ens conlorme intellectui divino, vel conformitas, nostri iudicii cum ente extramentali (I.a 16) : bonum est ens desiderabile, seu bonum est quod omnia appetunt (I.a 5). Hae notiones exprimunt aliquod intelligibile, nius ratio formalis nullum phaenomenon sensibile involvit. Sic veritas non est quantitative magna, extensa, nec est calida, aut frigida.

Item substantia est quid profundius quam phaenomenon, est enim [Mis in se subsistens et non in alio2. Intellectus primo apprehendit 1 sub phaenomenis existens, et considerat haec phaenomena esse v;iria et variabilia, dum e contra ens remanet unum et idem. Istud pns unum et idem in se subsistens vocatur substantia. Unde haec liotio est solum nova determinatio notionis entis, sicut principium substantiae « omne quod est, est substantia » est nova determmatio |>rincipii identitatis : «ens est ens, non ens est non ens ».

Similiter notiones causalitatis efficientis et ftnalitatis non exprimunt m iisibilia per se seu phaenomena, sensus enim non percipit efficienliam vel finalitatem sicut percipit colorem ; efficientia et finalitas sunt per se intelligxbiles, sensibiles solum per accidens. Sunt enim extrin- Bi i ae rationes essendi rei productae, efficientia est productio effectus, linalitas est ratio essendi mediorum ad finem. Hae autem rationes ndi non possunt apprehendi per se nisi a facultate cuius obiectum formale est ens, non vero a facultate quae versatur proprie circa rolorem aut sonum. Propterea dicit, S. Thomas I.a II. ae q. i, a. 2. » Illa quae ratione carent, ut animalia, tendunt in finem propter hatuhilem inclinationem, quasi ab alio mota, non autem a seipsis, cum Bnii cognoscant rationem finis ». Hirundo quae colligit paleas ad nidum, ioscit sensibiliter nidum seu rem quae est finis, non vero rationem liins, nam finis non est quid sensibile per se, sed intelligibile. — Ergo prim notiones rationis ac principia correlativa valore ontologico gaudent.

( 'onfirmatio :

a) Applicatio huiusce detensionis contra agnoslicismum empiricum. Ilaec intelligibilia per se, quae sunt obiectum primarium notionum rationis, mir possunt exprimi in aliqua imagine sensibili etiam composita, aut communi, ut

1 Ita ex tribus operationibus intellectus apparet obk-ctum intellectus esse ens.

v I. a q. 1, a. 5, ad 1. — III. a q. 76 a. 7. « Snbstanlia. in quantum liuiusmocli, mu>' t visibilis oculo <*ni | >r hm I i ; nctftte subiait l «liiin settsiti, scd ncc etiam imauinationi. mti /1 intellectui, 1 uliu pbioctum est quod quidest, 111 dlcitur III de Anima, text, ■:<'".

■ ii|'i-'rea corpus Cbfittl l1 1 oil in Eiicharistin. non potest vidcri nb aliquo 1» ulo lin n.iii, c-i cnim I11 1 iimcuto per modum «ubrtantiae.

2/8 Examen Rationalismi seu Naturalism i volunt empiristae. Nam haec repraessntatio sensibilis manifestat sohim pliaenotntn ■iuxtaposita, non vero eorum rationem essendi intimam, qua phaenomena fiunt intelfl gibilia. Propterea empiristae dcbent reducere substantiam ad meram collection<J phaenomenorum, sed aliud significat substantia, scilicet ens in se existens ; itcm redifl cunt causalitatem ad snccessionem phaenomenorum, causalitas vero significat non successionem sed productionem (realisation) effectivam alicuius rei ; sic dies succedj nocti, non causatur a nocte. Ftcm essentialiter differt imago composita horologl a notione horologii ; in prima repraesentatione, quam habere potest psittacus, man festantur solum phaenoraana iuxtaposita horologii, seu machinae quac regularitS sonat : e contra notio horologii manifestat rationem essendi horum phaenomenorun* v. g. machina cuius motus uniformis regulatur secundum motum apparentcni solii ^ad horas indicandas. Psittacus potest quidem habere immaginem communem sM confusam horologii, cum nomine communi adiuncto, et dictata verba proferfi horologium sonat ; sii nes=it rationem essenii (id est causam efficientcm et finalfl tatem) motus huiusce machinae, imo ignorat rationem essendi nominis quo utitM inconscienter, nam nomen. est signum cuius ratio est in re significata. Ex hoc manl feste apparet impossibilitas reducendi ideam ad imaginem confusam, cum nomine com muni adiuncto, Nominalisraus radicalis reduceret loquelam humanam ad psittaci*""^ sine ulla intslligcntia, ratio enim essendi vocabulorum non percipitur nisi a facultal •cuius obiectum est ens.

Qbiiciunt nominales ens substantiale sub phaenomenis est entitas verbalis, nafl sub experientia non cadit. Respondetur : non cadit sub experientia, id est sub sefl sibus, per se, concedo ; per accidens, nego ; nam statim ad occursum rei sensantae eM substantiale apprehenditur intellectu ; et haec apprehensio intellectualis, quae praeceM iniuctionem et deductionem, pertinet ad experientiam, in qua uniuntur cogniW sinsitiva et prima apprehensio intellectualis subiecti phaenomenorum ; nam obiectlffl exparientiae non est calor aut color in genere, sed hoc subicctum calirlum aut coli» ratura ; ut coloratum cognoscitur a visu, ut substantia cognoscitur ab intellectj Praeterea ratio essendi quae est fons intclligibilitatis omnium phaenomenorum nM potest esse eittitas verbalis, imo maiorem, stabiliorem, protundiorem realitatem liabel qnum phasnomsna, propterea non percipitur per se a sensibus » qui occupantur circa quuJ Hitates sensibiles exteriores Unde substantia lalel sensibus non propter de/ectlM realitatis sed propter excessum, sicut sol refulgens latet nycticoraci proptcr excessul sui splenioris. Agnosticus empiricus igitur, dum dubitat de existcntia substantiaruj est quasi nycticorax qui splendorem solis non potest videre, pro illo lux clara-.^B tenebrosa, et non potest cognoscere nisi umbram phaenomcnorum, non intus legit, <M sicut equus et mulus, quibus non est intellectus » Ps. 9.

6. Contra agnosticismum idsalislicum : intelligibilia pcrse , quac sunt simul senra bilia per accidens, non possunt e.xprimi per formas seu ideas merc subiectivas. KtenllB tunc concipercntur ut quid mere subiectivum, nec esset distictio intcr ens rationjl et ens rcale, intcr ideam substantiam et substantiae conccptam, intcr fornmlam logicim p.-incipii contradictionis (idein non potest affirmari et negari dc codem sub codcdl aspectu) et forraulara ontologicam eiusdem principi (idcm non potcst simul csse ct J esse). Oportere saltem dicere : absurdum est quidem incogitabilc. secl forsitan iuI est realiter impossibile extra aniraam. Hoc est contra evidcntiam primariam cuiuslilij intellectus. et, ut statira dicemus. in defensione indirecta, dubium dc impossibiliUH alicuius rei absurdae est absurdum et impossibile. Qui verc iliiliitarent de vnlql reili principii contradictionis esseDt sicut animalia brnt.i < 1 1 1 ■ I • 1 1 -■ il. i-.t lunien intfl Iectus : aliis verbis, diibiiiin istud -st solum 111 iiii.t,;iii.iti. «i|iliiH|i< us ludul MM

Examen Agnosticismi liiniim, et non potest esse in intcllectu ; ita visus hominis. oculis apertis, non potest hou videre splendorem solis praesentis, et qui solem fulgentem videre nequit, caret visu et caecus est.

C. jDefensio indlreeta. — Yalor ontologicus primarum notiouum rationis defenditur indirecte, reducendo agnosticos ad insolubiles diffin ultates, et deinde ad absurdum seu ad illogismum.

a) Insolubiles difkicultates saltem sunt quatuor pro agnostitismo embirico. i" Non potest explicare necessilatem et universalitatem iil -.olutam primorum principiorum rationis , nam, secundum istud syste- 111. 1, principium causalitatis est solum lex experimentalis, et non ab- ■tilute repugnat quod ultra limites experientiae aliquid fiat sine causa, modo igitur explicare potest nostram certitudinem naturalem de il oluta impossibilitate alicuius fieri sine causa? 20 Agnosticismus empn icus non potest explicare certitudinem naturalem de valore obiectivo iiustrae intelligentiae ; respondet quidem : haec certitudo est «illusio 11. iuralis», sed non solvitur difficultas, nam illusio est per accidens ri non per -se, natura autem est quid per se determinatum. 30 Agno- \slicismus empiricus non potest explicare valorem seu vim illativam syl-

10 ismi: syllogismus enim, iuxta empirismum, ut fatetur St. Mill, est 1. iiologia, prout maior est simplex collectio singularium, proinde iam tinet actualiter singulare de quo agitur in conclusione, tunc est 1 .tologia, vel nullo modo continet illud singulare, et tunc nihil coniluditur. Ut syllogismus vim habeat, oportet quod maior non sit mera ...llectio particularium, sed expressio veritatis vere universalis quae

11 uiscendit singularia, sicut species transcendit individua et virtualiter continet. 4* Agnosticismus empiricus non potest assignare /undamen- 1 lum iiuiuctionis, ad ascendendum a cognitione casuuin sini;ul;uiuni ad lc^em universalem ; istud fundamentum debet expci irn.liain transcett: [ditre, et abstractione intellectuali ac primis principiis necessariis innili , ila in principio rationis essendi fundatur principium indtniiunis : [cadem causa determinata in iisdem circumstantiis semper produdl lctiindem effectum, secus variatio effectus esset sine ratione essendi. I Sr>l iuxta empirismum non dantur principia necessaria. Sic ruit omnis iontia et omnis methodus inductiva vel deductiva.

b) Item insolubiles difficultates saltem tres remanent pro luviiosticismo idealistico. 1' Non potest explicare quare homines omnes h.ihent certitudinem naturalem de obiectivitate principiorum. 20 Debet uihnittere iudicia synthetica a priori, sed haec iudicia sunt inexplicabi- Vliii, etenim carent motivo obiectivo rationali, non est evidentia a priori

Dic evidentia experimentalis, ergo sunt caeca, irrationalia. 30 Appli- \cutio categoriarum ad talia phaenomena potiusquam ad altera remanet \111hitraria, sine motivo ; nam si in his phaenomenis apparet relatio ii' l i-ategoriam substantiae potiusquam ad categoriam causalitatis, hoc |i 1 quia intellectus noster apprehendit in his phaenomenis substanlli.mi potiusquam causalitatem, et sic inutilis est categoria subiectiva ;

\ 1 'i"(> intell<'(itts niliil apprehendit, applicatio categoriarum est arbi- Ili.uia, ct quare QOtl dicitur : nox est causa diei, cum antecedat diem

, . |tiaif (laiiinatiu liumic ida, si ipse non fuit realiter causa mortis sed solum secundum nostrum modum subiectivum cogitandi ? Ut rectl dicit Fichte, ad vitandam arbitrariam applicationem categoriarum, a ad principia subiectivismi servanda oportet dicere quod ipsa pha<w nomena proveniunt a nostra conscientia, secundum inconscientera proiectionem ; et hoc admittitur a Fichte ; sed tunc scientia nostrj sicut scientia Dei esset causa rerum, et nullum mysterium pro nobii remaneret, quod est contra factum imperfectionis cognitionis nostraej Cf I.a 79, 2.

Sic agnosticismus sive empiricus sive idealisticus ad insolubild difficultates pervenit.

c) Imo ad absurdum reducitur agnosticismus . Etenim ex negai tione valoris ontologici primarum notionum rationis sequitur absin ditas quadruplex, scilicet quoad omnia pertinentia ad cognitionem intellectualem, id est i° quoad obiectum, 2° quoad ideam et principiaj 3° quoad actum intelligendi, 40 quoad ipsam intelligentiam. — Nqj mirum est quod, sublata essentia alicuius rei, omnia ad eam pertfl nentia, fiant absurda.

i° Quoad obiectum. Si intellectus non cognosceret res sed solurn suas ideas, non possent amplius distingui obiectum intellectionis di« rectae (v. g. causalitas) et obiectum intellectionis reflexae (v. g. idea causalitatis) . Atqui manifeste distinguuntur nostra notitia causalitatu et. nostra notitia ideae causalitatis : et actus reflexus neccssario praej supponit actum directum, nec potest cum illo identificari sine c tradictione formali, cf. I.am q. 85, a. 2 K

20 Quoad ideam et principia. — Etenim si, in intellectione direc» idea non est quo sed quod intelligitur, tunc idea seu rcpraesentatio non est essentialiter relativa ad repraesentatum, ideoque idea non est idett alicuius, sed idea nihili. Aliis verbis idea esset simul et secundum idem idea et non idea, quod est absurdum. Idea igitur sive impressa itj mente sive expressa (seu verbum mentis) est essentiali ter relativa mi rem intelligibilem. (Potest quidem per accidens confici definitio erronel quae ad nullam essentiam seu ad nullum intelligibile respondet. sel hod accidit solum quoad res compositas « ex parte compositionis in tervenientis circa definitionem ... V. g. dum aliqua definitio est in s« falsa, implicans compositionem impossibilium ... Unde in rebus simplu cibus, in quarum definitionibus compositio intervenire non potest, nofl

1 S. Thomas, I.a 85, a. 2 : « Utrum spei ies intelligibilcs a phantasmatibus abstnfl tae se habeant ad intellectum nostrum. sicut id quod intclligitur, vel sicut id ./»» iti telligitur », confutat subiectivismum seu relalivismum sopliistarum, contr;i quos Ari'i stoteles scripsit in 1. IV Metaphysicorum ; de valore principii contradictionis, et diqB » Similitudo rei visibilis est secundum quam visus videt, et similitudo rei inteUecifl quae est species intelligibilis est forma, secundum quam intellectus intclligit. Scd i/um inlelleclus supra seipsum rellsctitur, secundum eamdem reflexioneni intclligit et mihiii intetligere et speciem qua intelligit. Et sic species inlellectu secundario esl id quod nilM ligitur. Sed id quod inlelligitur primo esl res, cuius species wtelligibilis csl siiiiilitutttM cf. ibidem ad i.m. 2.m, 3.m.

Cf. Card. Zigliara, Summa Philosophica, t. II, p. 264 et 266. « Idea est essoal liter repraesentativa seu essentialiter obiectiva. nam essentialiter oxprimit idealj obiectum iDtelligibile cuius est similitudo. — Intrinsece rcpiign.it irlcam osso obiec nostrae intellectionis dircctae ; ... alioquin intellectio dari possot «inp obiccto intell quod plane repugnat ». — Cf. P. Mugon, Curs. Philos. ThomUt .1 [V, p y, 36'.

Examen Agnosticismi l'nssumus decipi... sicut dicitur in IX Met. c. 10» I.a, q. 85, a. 6).

Nihil prohibet quidem ens rationis seu ipsam ideam esse obiectum intellectionis reflexae, sed haec intellectio reflexa praesupponit dii" tam, quae terminatur non ad ideam sed ad rem intelligibilem.

Item si notio entis careret valore ontologico, principium contradictionis esset solum lex subiectiva rationis, non cerlo lex realitatis, forte icuculus quadratns esset possibilis extra intellectum Tunc dubitandum rsset de impossibilitate extramentali alicuuis rei absurdae. Atqui istud (lubium est absurdum, nam res ista simul existens et non existens i-orresponderet et non corresponderet secundum idem nostrae ideae lcntis,, Haec autem suppositio est etiam subiective incogitabilis, et nihil luliud est quam sophisticus ludus verborum. Nam idea entis est simplicissima et aliquid non potest ei correspondere partialiter tantum, si kliquid est ei conforme, tunc istud est ens, si non est conforme tunc lest non ens ; etiam ipsum fieri est ens imperfectum nondum dctermiiKitum, et in illo non identificantur, secundum idem, ens et non ens. l'nde agnostici non pussunt negare valorem ontologicum principii Jroutradictionis, quin negent valorem eius logicum qui posterior est Ivalore ontologico.

30 Quoad actum intelligetuli eadem abs.urditas sequeretur ac pro Idi a. Nam actus intelligencli sicut et sentiendi est intentionalis, scilicet ntialiter relativus ad aliquod cognitum. Negare hanc relationem rs^ntialem est negare actum intellectionis, nam haec inteller.tio esset UnLllectio nihili. Amplius agnosticus, si revera dubitaret de valore imiologico principii contradictionis, deberet dubitare etiam de existen- Kiii suae propriae cogitationis, nec posset dicere : cogito, sed: jorsitan \in\d cogito et non cogito.

4° Quoad ipsam intelligentiam eadem etiam absurditas scquitur. si lliiliitatur de eius relatione essentiali ad ens. Ipsa intelligcntia sinc ir- Mlione ad ens fit absolute inintelligibilis. Atqui absurdum est ct 8Ubirc-.tive incogitabile, quod intelligentia, principium intellectionis, sil lliiiitelligibilis. Revera agnosticismus empiricus destruit intelligentiain binut illam reducit ad cognitionem sensitivam. In agnosticismo autem |tli alistico, intelligentia carens relatione ad ens fit inintelligibilis, in \ ponuntur iudicia synthetica a priori, quae, ut dictum est, sunt Idicia sine motivo, iudicia caeca et irrationalia ; sic ponitur irratio- ■uliilitas in ipsa vita intima rationis. Intelligentia igitur sine relatione tiali ad ens, quod est eius obiectum formale, fit absurda. Ad villitiilam hanc absurditatem Fichte ponit identitatem cogitationislin irae cum ente intelhgibilis universali ; sic intelligentia nostra nullo fcimlii esset passiva sed principium omnium phaenomenorum. Sed tunc pullum mysterium remaneret pro nobis, et intelligentia nostra esset fcnisciens sicut intelligentia divina, quod est falsum (cf. La, q. 79, I ntelligentia nostra per oppositioncm ad intelligentiam divinam, ki est ens intelligibile, fons omnis intelligibilitatis et realitatis, sed 1 e se habet ad ens).

n sufficienter defenditur directe et indirecte valor ontologicus lniiirum notioniun rationis (cf. infra spltitiOnenl obiectionum). Nunc pndum est de 'iiiiini valore transcendciiti.

Examcn Rationalismi scu Naturalismi

§ II Defenditur valor transcendens primarum notionum ac principiorum rationis. - Valor transcendens dicitur ad cognoscendum non 1 solum ens substantiale sub phaenomenis existens, sed lpsum Deum,| primam causam transcendentem, exprimendum non tantum metapno« rice vel symbolice sed froprie. Agnostici enim admittunt Deum o.ognoj sci posse symbolice, et formulas dogmaticas valorem metaphoncunj habere, ita ut haec propositio «Deus est sapiens » ve llla « Deus esm Trinus» essent solum dictiones metaphoncae sicut lsta : « Deus ■» Iratus ». Unde revera dogmata non exprimerent Deum ipsum s« emotiones nostras relative ad Deum, sic Deus diceretur Pater, prou possumus habere fiduciam in eo sicut in Patre ; propterea « dogmatjj retinenda esset tantummodo iuxta sensum practicum, ld est tanquana norma praeceptiva agendi, non vero tanquam norma credcndi » Denj zinger 2026). Agendum esset erga Iesum ac st esset Deus, sed noM posset affirmari Christum revera Deum esse, imo nec Deum esse fl| telligentem aut liberum. Haec quaestio tractatur a S. Thoma l.a, q. 1 ; in duodecim articulis, et praesertim a. 3 : Utrum ahqua nomma di| cantur de Deo propric, an omnia attnbuantur ei metaphonce.

Sic definitus valor transcendens primarum notionum ratioms am fendi potest dupliciter. A. Directe et B. Indirecte, per reductionej ad absurdum. , ,.

A Directa defensio quae etiam est demonstratio directa» exponitur a S. Thoma I.a, q. 13, a. 2, a. 3, c. ct ad I.m ; item I.a| q. 4, a. 2 et 3 — de Potentia, q. 7, a.5;IC Gentes. c. 30, etmt hunc syllogismum reducitur. .

Notioncberfectionum simpliciter simplicium et analogarum noB sunt inhabiles ad exprimendum analogice sed proprie Ens perfectissH mum, et de facto illud sic exprimunt si mundus exigit Causam u| nitam has perfectiones habentem. .„ . ,■

\tqui primae notiones entis, unius, veri, bom, causae eihcienMJ finis sicut et notiones intellectus et vohmtatis ac eorum propnetj» tum', ut sapientia, iustitia, misericordia, expnmunt perfectiones smtl pliciter simplices et analogas. J Ergo hae primae notiones non sunt inhabiles ad exprnnendul| analogice sed fropris Ens perfectissimum, et de facro illud sic exprj munt si mundus exigit causam infinitam, has perfectiones habenterj Aliis verbis : ergo hae notiones habent valorcm trascendentem ■ non solum valorem symbolicum, sunt quasi margaritae pretiosae/M adamantes nostrae rationis. •* M

Haec demostratio fundatur in aristotehca et thomistica doctiiffl de analogia, quae essentialiter opponitur et symbohsmo seu aequivi citati nominalistarum agnosticorum, et univocitati reahsmi lmmoUI rati et pentheistici * .

• Nunc enim supposito valore ontologico harum notionum, possumus earum M rem transcendentem dcmonstrare, afferendo medium demonstrativum.

• Sicut realismus Aristotclis et S. Thomae iustum medium et culmen tene» " realismum immodcratum Platonis ac pantheistarum. et nom.nal.smum agnosticM Bta do.trina thomistica dc aualogia, quac est c.onsequentia rcal.sm. moderat. (un v «xistit funlam.nt .lit.-r a p»rt« rci). Ittstuft medium et culmen tenct inter unM

Examen Agno?ticismi i* Maior huiusce demonstrationis explicatione indiget. Quid ••i uificant termini ? — Perfectio simpliciter simplex ea est quae niillam imperfectionem importat in sua ratione formali1, quamvis inodo imperfecto existat in creatura ; v. g. ens, sapientia, vita null:un imperfectionem involvunt in sua ratione formali et tamen existunt iuodo fmito in creatura. E contra perfectio secundum quid seu mixta Imperfectionem involvit etiam in sua ratione formali, v. g. animalitas (orporeitatem importans, et ratio seu intelligentia imperfecta quae discurrit seu transit de potentia ad actum, et non omnia statim com- |)i' hensive intelligit, Perfectio vero simpliciter simplex, etiam particijiata in creatis, est quid purum quasi vena lapidis admantini in terra.

Perfectio analoga dicitur per oppositum ad univocam et ad ea quae sunt aequivoca* Univoca (graece ouv(6vu(j.u) sunt quorum nomen Commune est, et ratio per nomen significata simpliciter eadem ; sic iinimal univoce dicitur de verme, de equo, de homine, nam in illis tiaiio generica significata per nomeh animal, scil, corpus vivens vita kensitiva, est simpliciter eadem, non obstante inaequalitate differenttiarum specificarum quae sunt gcneri extrinsecae ; vernus enim habet bieiisationem secundum rationem simpliciter eamdem ac homo. — Aevuivoca (graece 6u.wv\jp.u) sunt quorum nomen est commune, et ratio p r nomen significata totaliler seu ex omni parte diversa unde aequi- [v.x a in sola voce conveniunt, nulla est similitudo realis sed solum v< rbalis. Src reSpeciu nominis eanis aequivoca sunt animal domestifcum, piscis, constellatio quae quasi a casu eodem modo vocantur. — yiiuiloga (quae vocantur ab Aristotele aequivoca non a casu, sed a ronsilio, vcl similia secundum proportionem xxx° rivuXoyuiv) 3 sunt, iuxta p Thomam, quorum nomen commune est, ratio vero per nomen sipnlicata simpliciter diversa in illis 4, secundum quid tamen eadem, id est Bici aliquam proportionem vel habitudinem. V. g. pulsus, aer, medirina, cibus et animal dicuntur sana analogice.

piii entis quae ducit ad pantheismum, et aequivocitatem entis quae ducit ad agno- II' ismum nominalistarum. Hanc doctrinam analogiac longius explicavimus in lihro hru, son existence et sa nature, p. 531-590. et Revne Thomiste, 1912-191 3. aLa valeur rnn -oendante ct analogique des notions premieres -, quatuor articuli.

Addi potest ad perfectam definitionem perfectionis simpliciter simplicis: « quani »l»Ta melius est cuilibet enti, quateuus est ens, quam non habere ». Sic relationes Ivmie, etsi nullum imperfectionem involvant, non sunt perfectiones simpliciter sinki s ; secus, Pater, cui non convenit relatio liliationis. careret aliqua perfectione simlciier simplici,. Pariter actus liber creandi in Deo non est perfectio simpliciter simplex.

Ioannes A S. Thoma, O. P., Cursus Phil.. Logica q. XIII. — Goudin, J.oeica Wi." 1. P., dis. II.

'■' Aristotf.les, Categoriae c. 1, Post. Anal. I. II, c. 13 et 14. Metaph. 1. IV c. 1 S c 1. 1. XII, c. 4, Etkiq. Nie. 1. I, c. 6. ' Sic v. g. sensatio ct intsllectio analogice dicuntur cognitiones,- et in illis cognitio pl st simpliciter eadem, sed secundum quid eadem prout sensatio se habet ad sensiji' licut intellectio ad intelligibile ; sic hae duae cognitiones ctiam ut cognitiones sunt pipiicitcr diversae, et secundum quid eadem.

' iuidam scholastici ut Scotislae et Suarez (Disp. Met., disp. II, sect, 2, n. 35) te- Tll analoga esse quorum nomen esl commui.c et ratio signilicati. per nrmen simpliciter V>n, secundum quirl tamcn divcrsa. Hoc reiicitur a Ihomistis nam haci iefrnitio veri tlur etiam in univor.n, v k in aiiiinalilalc quac 111 Imiiiii I ... vcrii.c <-sl simpln iln

(rm, et >ecundutn quid <Uvcr»o. Unde Scotus (in I, dist, III, q. j ot 3 et dint. VIII,

■SlM pure exlrinsecae plurium ad ununr raedicina 4 i color ad sanitatcm unius ad alterum : medicina — ad sanitatem aniraalis non pure exirinsecae

1 quantitas Plunumadunum,qUalitas ad substantiam quantitas — ad substantiam bfl 0 unius ad altcrum?

| creatura — ad Deum

Leo

Dcus homo iralus metaphorica J —{—^ - homines punltioncm punltionem

' cum distantia dcterminata substantia creata anum cssc accidcns creatum proportronat. ad suum esse

°- I sine distantia deter- | I minata

\ dc Verit q. 2. a. 11 ut cognitiones in creatis

/ intcllcctio sensatio \ intelligibilc sensibile 1 amor sensibilis amor rationalis i intcr Deum ct creattrram bonum sensib. Deus

Immiuiii r.itionai. ^ ut amorcs*

suum esse crcatura suum cssc inalogia esl duples scil : proporlionis seu attributionis (sci proportionom ad umnfl principale) et proporlionalitatis (sec. similitudinem proportionum ) ' .

Annlogia proportionis seu atlributionis sumitur sec proportionem nnius vcl plui rium ad alterum principale et de se importat solum allrihutionem seu denominaticg^ extrinsccam in infcrioribus analogatis s. V. g. medicina dicitur sana sicut et color anujpj^ relative ad animalis sanitatem. cuius medicina est causa. color autcm signunvj notat S. Thomas I. q. XIII, a. 2, quidam dixerunt medio acvo nomina quae absolu et affirmative dicuntur de Deo, v. g. bonus, sapiens, » imposita stint ad signiucand^ habitudinem eius ad creata, ut cum dicimus ; Deus est bonus, sit sensus : Deus^j causa bonitatis in rebus ». Fere similiter loquebatur Rabbi Moyscs (Maimonides); S. Thomas refert in eodem articulo et de Potentia q. 7, a. 5. Secundum hanc nem Deus diceretur bonus secundum analogiam attributionis relative ad crt et solum denominatione extrinseca. Sed, ut ait S. Thomas, cur non diceretur est corpus, cum sit causa corporum ? Rueret tota cognitio <le Deo.

q. 3) defendit etiam univocitatem entis. Haec univocitas confutatur .1 Cautam, in l.aiil, q. 13, a. 5 et in suo tractatu « de Analogia nominum ». Si revera ens cssct iimvocnflj differentiae eius essent ei extrinsecae, et sic essent nihil, ex quo soquercl ur panl lieismufl creaturae distingui non possent ab ente divino. Aniplius si perfcctioncs simpjicill simplices sunt univocae, distingui debent in Deo sicut in creatnra, propterea Scflfl admisit inter attributa divina distinctionem formalem realem, quae iuxta ThomflflJ non potest conciliari ctim absoluta simplicitate essentiae divinae. Cf. opus nosflflj supra citatum « Dieu, son existence et sa nature », p. 568-590.

Quidam denique auctores eclectici, nolentes determirarc quaenam metaphyfll generalissit vera, thomistica vel scotistica aut suareziana. dicunt : analoga sunt quflflj nomen est commune, ratio vero significata per nomen sccundum quid eadem et sccunjm quid diversa. Sed non dicitur quid sit simpliciter haec ratio, et definitio debet dflfl quid sit simpliciter res definita. J 1 Cf. S. Thomam. de Veritate, q. 2. a. 11. et Ioannes a S. Thoma, Logxca. q. IIB ! Unde analogia attributionis vocatur a S. Thoma annlogia secundum tan um et non secundum essr, id esl per dfnominationcm cxtrinsrcam, cfr. I, distfll q. 5, a. z. ad 1, ct Quodl. IX, 11. 3. 1

Examcn Agnosticismi

Analogia attributionis quae sumitur secundum denominationem extrinsecam liou excludit denominationem intrinsccam ; propterea quandoque existit exclusive, kt quandoqus coniungitur cum anilogia proportionalitatis propriae, de qua loquemur lnfra. Sic quantitas et qualitas dicuntur entia relative ad substantiam, quatenus sunt ici idcntia substantiae et ab ea dependent, et tamen simul ens eis convenit intrinsece.

Analogia attributionis subdividitur ex parte materiae, in analogiam plurium ad '"" superius, vel unius ai alle.rum. F.t iam manifestum est quod Deus et creatura lou possunt antlogice convenire secundura habitudinem ad aliquid prius ; nam nihil |>rius est Deo secundum rei veritatem. Quidam immerito dixerunt, ut Rosmini, ens l)n senere esse quodammodo prius Deo et creatura (Denzinger, 1896 et 1897) ; non poftcst esse nisi prioritas logica secundum modum imperfectum cognitionis nostrae. ■sil nihil prohibet creaturam dici ens secundum habitudinem ad Deum a quo ac- [tipit esse.

Analogia autem proportionalitatis sumitur con secundum proportionem unius Vul plurium ad alterum principale, sed secundum similitudinem proporlionum quam kiairsa inler sc hahcnt. Unde aniloga proportionalitatis definiuntur generaliter a thohnistis : « ea quorum nomen commune est. ratio vero vel essentia per nomen signijficata simpliciter quidem diversa, proportionaliter tamen eadem, id cst secundum

' iitudinem proportionum ». Adest tamen semper principale analogatum, ut statim

Ividebimus.

Ilacc analogia proportionalitatis subdividitur in metaphoricam et propriam. Est "' 'phorica, si analogum non est proprie et intrinscce nisi in uuo, sic rex dicitur proprie de rege hominum, metaphorice soium de Ieone respectu ferarum, secundum L,- .. rex leo kl.quam proportaonalitatem ; hominef ~ nimMat ■ ita etiam pes tribuitur proprie hu busdam aniroalibus. et metaphorice tantum loquimur de pede montis. Generaliter Blwologi dicunt: quaedam nomina quae imperfcctionem formaliter important dicuntur bolum metaphorice vel symbolice de Deo, ut cum Deus dicitur sol, vel ignis. ita etiam

111 iphorice tantum dicitur quod Daus est iratus, quia ira formaliter est passio quae hott potest formiliter existere in Spiritu puro (cf. S. Thomam, de Verilate, q. 2, a, 11 kl d°. Potenlia, q. 7, a. 5). Iam ex hos apparet error Maimonidis et agnosticorum momw Ijrnorum. iuxta quos omnia nomina, quae de Deo dicuntur, metaphorice tantum bnii symbolice dienntur ; non distinguuntur inter perlectiones simpliciter simplices, ut liiHiitiam, et perfectiones mixtas, ut iram. Unde S. Thomas, de Pot., loc. cit., ait conli 1 Miimonidem ; « Nulla esset differentia inter hoc quod dicitur : Deus est sapiens ;

nl I "us est iratus, vel Daus ignis est. Dicitur enim iratus quia operatur ad modum irati lllin i punit : hoc enim homines irati facere consueverunt. Dicitur etiam ignis, quia opefruiur ad modum ignis. dum purgat, quod ignis suo modo facit ».

Inalogia proportionalitalis proprias verificatur dum commune analogicum invenitur mtn nsece et proprie in diversisis analo^atis. elsi sit modo perfectiori in principali analo- : ' v- 8enssic dicitur de substantia et accidente, quia substantia se habet ad

1 Haec igitur analogia non constituitur per denominationem extrinsecam secundum ■ il iudinom ad princtpijc analogatum. Sed datur semper principale analogatum in quo m 1 lcctius invenitur rttio .tu ilogica, et a quo derivatur in aliis. Plura enim non possunt ■>< .inalogice SilBlWI Hiw |Wf respcctum ad 1111-1111 causam, ut ostendittir in IV8 via S.

■Iwuue ad probMdl ixUtontinm Dei (I". q, 2, a. 3). Nnm « quac simt nccundinn

P Iiver8a non convo ll Ilquod unum nisi per alii|uani causain iidiiniinlcin ipsa ,.

Examen Rationalismi seu Naturalhmi suum esse, sicut accidens ad suum esse, accidens intrinsece et proprie est ens quafluH dependenter a substantia, sic inter substantiam et accidens datur simul analogia pHJ portionalitatis propriae et attributionis.

Haec autem analogia proportionalitatis propriae subdividitur saltem materiaUjHJ prout est vel non est distantiu determinata inter analogata.

Si est distantia determinata, haec analogia cxistit simul cum analogia proportiHB Datur inter substantiam creatam et suum accidens proportionatum, v. g. inter stfl stantiam corpoream et accidens corporeum, intcr substantiam creatam spiritualcm "I suum accidens spirituale proportionatum :

substantia creata accidens suum esse suum esse

Tunc est distantia determinata sicut inter i et 2. Et, ut dicit S. Thomas de i^Hj loc. cit., « Est impossibile aliquid per hunc modum analogiae dici de Deo et creatHJ quia nulla creatura habct talem habitudinem (seu determinatam distantiam) ad DeHJ per quam possit divina perfectio determinari ». Hanc analogiam admittere inter DeHJ et creaturam supponeret veritatem Pantheismi Spino?ae, secundum quem creatiHJ sunt modi naturae divinae, vel emanationes eiusdem ordinis ac Deus.

Analogia proportionalitatis propriae sine dislantia dcl-tninial.i vcrilioatur iam lm ordine creato. Sic sensatio et intellectio dicuntur analogice proprie congnitiones tHJ sensatio intellectio ita amor scnsitivus et ann| distantia determinata, quia rrrrsicut .— .

^ sensibile mtelligibile spiritualis dicuntur analogice et propric amorcs sinc distartia determinata, quH amor sensitivus amor rationalis bonum sensibile slcu bonum rationale.

Secundum ultimam analogiam proportionalitatis propriae, scil. a distantia determinata, non videtur repugnare aliquid dici intrinsece proprie non solum metaphorice de Deo et de creatura. Imo habel evidentia nostrae maioris, scilicet : notiones quae exprimunt perfecti nes simpliciter simplices et analogas non sunt inhabiles ad exprime dum analogice sed proprie Ens perfectissimum.

Explicatis enim terminis istius propositionis, evidens est i* qid notiones perfectionum simpliciter simplicium, quae scilicet 'nullairm perfectionem invblvunt in sua ratione formali, non repugnant exprijj saltem aliquomodo sed proprie Ens perfectissimum, quia nihil repum Enti perfectissimo nisi ratione imperfectionis.

20 Evidens est quod notiones quae exprimunt perfectiones simj citer simplices et iam analogas in ordine creato, non sunt inhabj ad exprimendum Ens perfectissimum analogice et proprie, scill secundum aliquam proportionalitatem non metaphoricam, quia prot! tionalitas, ut dictum est, non exigit determinatam distantiam i proportionalitas non mathematica sed metaphysica, fundata noffl quantitate sed in ente).

Ia, q. 3» a* 7- TSt quae participant unam eamdcmque pcrfectionem anal<>c.icnm, ifl habent illam a seipsis sed eam acceperunt a superiori causa. Multitudo raini nmi J dit rationem unitatis, sed at. unitate provenit (T». q. 11, a. l el 1 I

Examen Agnosticismi

Secunda pars autem maioris est : de facto hae notiones ita expriiniint Ens perfectissimum, si mundus exigit causam priman infinitam lus perfectiones habentem. Hoc est evidens, et probata est haec exi- 1; utia in praecedenti thesi contra evolutionismum absolutum, nam vi

I • incipii causalitatis, cuius valorem ontologicum iam defendimus,

II nndus exigit causam primam incausatam, quae sit ens necessarium, supremum et perfectissimum, omnia gubernans, Ipsum esse subsistens,. siue ullo limite essentiae. Ex Ente autem per essentiam deducuntur iunnes perfectiones simpliciter simplices (cf. I.am, q. 2, a. 3, q. 3, a. ■I q. 7, etc). — Unde a priori, ex simplici analysi notionum perfrotionum simpliciter simplicium et analogarum, manifestatur negative rurum valor transcendens, scil. non repugnat has notiones exprimere

I )ouni proprie ; et a posteriori hic valor positive nobis apparet, prout nmndus causam primam perfectissimam exigit

20 Minor autem nostrae demonstrationis est : primae notiones i ntis, unius, veri, boni, causae efficientis, finis sicut notiones intellectus ct voluntatis ac earun proprietatum ut sapientia, prudentia, iustitia, ihisericordia, exprimunt perfectiones simpliciter simplices et analogas.

Hoc probandum est primo pro ente, uno, vero, bono, abstrahendo applicatione harum notionum ad Deum, secus esset petitio principii.

Ens, iam in ordine finito, dicitur secundum analogiam proportio-

II ilitatis propriae de substantia creata et de accidente. Insuper ratio fnrmalis entis nullam impcrfcctionem involvit, quia abstrahit ab omni ni iteria, et ab omni limite generis et speciei (nam transcendit genera), ab omni modo finito. Ergo non repngnat hanc notionem exprimere Ens I" rfectissimum secundum analogiam proportionalitatis propriae sine ihstantia determinata. — Proinde sicut substantia finita se hahet ad suum esse, ut sit ens in se existens : et accidens sc habol ad suuni 1 sse, ut sit ens in alio; ita non repugnat quod Ens pei ■frctissimum K' habeat ad suum esse ut dicatur ens a se, et etiam substantia *,

Item dicendum est de uno, quod est ens indivisum, et de vero qtiod est ens conforme intellectui, et de bono quod est ens perfectum H appetibile. Iam enim in ordine finito, bonum dicitur secundum iinalogiam proportionalitatis propriae de bono materiali et de bono s[-iritua]i ; insuper nullam imperfectionem involvit in sua ratione for- Hiali, quia abstrahit a modo finito ; ergo non repugnat hanc notionem i'\primere Ens perfectissimum, secundum analogiam proporfionalitatis piopriae sinc distantia determinata. — Unde sicut dicitur bonus fructus, " ipter perfectionem sibi convenientem, vel bonus equus propter ana- " tm perfectionem, vel bonus actus moralis propter perfectionem allciius ordinis, ita non repugnat quod Ens perfectissimum dicatur honum infinite. Fructus est bonus physice, virtuosus est bonus mo-

Propterea haec propositio « Deus est j, iuxta S. Thomam, non est per se nota 1/ </ nos, sed indiget demonstrari a posteriori, etsi sit per se nota qunod se, cf. I.am jj .\ a. 1.

' I.a q. s, a. v Rd 1 na Deua tamen nOB est In genere substantiac, nam substantia

raliter, Ens perfectissimum dicitur bonum absolute et infinite. Notiofl formali bonitatis quae nullam imperfectionem involvit non rcpugnaj hic modus infinitus.

Item causa efficiens et finis nullam imperfectionem involvunt ■ sunt analogicae. Dicunt enim immediate ordinem ad ens prout suud rationes essendi extrinsecae entis causati. Propterea causare seu prflj ducere ens nullam imperfectionem involvit ; dum e contra calefacen formaliter non dicit ordinem ad ens sed ad particularem modalitatelj entis, scilicet ad calorem, proinde quod est formaliter calefactivunjj est quid limitatum. Agens vero ut agens nullum limitem import Amplius causa dicitur iam in ordine finito analogice de quax causis, et in ordine causae efficientis dicitur analogice de causa prijfc cipali et de causa instrumentali, v. g. de artific.e et de suo instnl mento. Unde sicut instrumentum se habet ad suum effectum ut dicatra causa in virtute alterius, et causa fmita principahs se habet ad suuflfc effectum limitatum, m dicatui causa eius propria, ita non repugnafl quod Ens perfectissimum se habeat ad aliquem effectum universalis simum, scil. ad esse rerum in quantum est esse, el dicatur analogicfl -et proprie causa, sed causa prima transcendens.

Item dicendum est de fine, qui nullam imperfectionem involvit oH iam 111 ordine finito dicitur analogice de fine ultimo in aliquo genefH et de finibus intermediis subordinatis.

Denique cognitio et amor, intellcctus ct voluutas, sunt pcrfcctionflj simpUciter simplices e1 analogicae ; uam intelligentia dicit immediafl ordinem ad ens, quod esl eius obiectum formale adaequatum, ita vflj luntas dicit immediatc ordinem ad bonum ; ergo non sunt sec. suflj rationes formales in aUquo genere, sed sunl analogicae sicut ers fl bonum '. Amphus, iam in ordine finito, cognitio dicilur sccunduui analogiam proportionalitatis propriae dc sensatione ct intellectionflj ergo, cuni nullam imperfectionem involvat, non repugnat dici propmj de Ente perfectissimo, ita ut scribi possit subsequens proportionalitas sensus intellectus creatus intellectus increat^fl ° " ' sensibile — intelligibue creatum intelligibile increatufl amor sensitivus _ amor rationaUs _ amoHncreaj^H emproamore. bonum seTlsibile — bonum rationale — " bonum incrciit uifl

Unde scientia proprie dicitur de Deo et de homine. Sed in homifl scientia, secundum suum modum creatum est in genere qualitatis, fl specie habitus, et mansuratur a rebus ; hae autem imperfectiones ntfl pertinent ad rationem lormalem scientiae, sicut imperfectiones lapidll adamantini in terra ad adamantis naturam non pertinent. In Deo vcifl

1 Si igitur in nobis hae perfectioncs sunl in aliquo genere el in aliqua ■•]•■• M Bsilicet in gensre qualitatis et in spscie potcntiae sue facultalis aut habitus, aut >>M rationis, hoc est secunium earum modum crcahnn non suciindum carum lalumem /M malem an*h°icam ; v. g. S.tpientia in nobis est nwitna, wd formaliter abstrahflfl usto moio, et designat tanttim cognitionera psr altissini >•, OAUSU, >'t b»c nullam imflj fectionem involvit.

Exatnen Agnosticismi fciipientia non est habitus acquisitus, sed essentia divina, et non men- Lu.ttur a rebus sed est causa rerum (I.a q. 14, a. 8). Ita etiam amor Bi< itur proprie de Deo et de homine, attamen « voluntas nostra et amor pnster non est causa bonitatis rerum sed ab ea movetur sicut ab IiIm 'cto ... (Dum e contra) amor Dei est infundens et creans bonitatem In rebu » I.a q. 20, a. 2.

Sic directe demostratur valor transcendens primarum notionum iitionis prout hae notiones exprimunt perfectiones simpliciter simpUces 1! analogas. Sic etiam probatur valor transcendens principiorum corvl.itivorum, sciUcet principiorum contradictionis, identitatis, rationis isendi, substantiae.causalitatis efficientis et finalitatis, quorum virlutc ascendimus ab ordine finito ad causam infinitam.

B. Indivecta demonstratio valoris transcendentis priiit/rum ratlonis notionum ac princ-fpiot-um. — Haec probatio hdirecta fit per reductionem ad absurdum. Etenim, negato valore kia iscendenti primarum notionum ac principiorum rationis, sequitur liiliium de ipsa existentia Dei, Causae Primae. Si autem existentia Irirnae causae dubia est, tunc principium causalitatis vertitur in dulium, nam si forsitan non existat prima causa, tunc forsitan aliquid lotest fieri sine causa, vel forte collectio omnium entium contingenllum est sine causa. Si vero principium causalitatis sit dubium, idem ■licndum est de principio contradictionis, quia tunc forsitan datar lli<|iiid existens neque a se, neque ab alio, et proinde non distinctum I nihilo. Dubium autem de principio contradictionis est absurdum, Irout absurdum est dubitare, ut dictum est, de oppositione inter llliilum et ens ; ipsum dubium evanesceret, quia esset suriol duhiiuii It non dubium seu certitudo ; homo non posset esse certus de suo Ililiio, quia forte dubitaret et non dubitaret.

('onclusio. — Sic agnostici negantes valorem ontologicum et 1 endentem primarum rationis notionum ac principiorum reducun- 1 absurdum, Et valor ontologicus harum notionum directe osten- Hlui prout hae notiones exprimunt non sensibilia per se, id est phaefliinena, sed intellegibilia per se et sensibilia per accidens ; earum Blllcm valor transcendens directe manifestatur prout hae notiones Kprimunt perfectiones analogas mdlam imperfectionem importantes.

Proinde revelatio non est impossibilis, sed e contra, ut infra di- Hrtui , Deus potest ordinare notiones nostrae rationis et ex eis efformare Hli.positionem ad exprimendam analogice et proprie realitatem divi- Hbkin transcendentem. Valor autem transcendens notionum quibus fcpnmuntur mysteria stricte supernaturalia, ut Paternitas divina, Fi- HblKi, Spiratio, non potest demonstrari ante revelalionem, sed post HEvrlationem dcfenditur contra negantes, ct suadetur ista nomina non flnn re in Deo imperfectionem.

j} III. Solvuiilin obi«l 1 ionea agnosticorum contra valorem ontolo- »• .1 <•! Irniis. in.lrnl. 111 ,,i iiimriim ratioiiisiiotionuninc priitcipiorum

A. Obiectiones contra earum valorem ontolofficum.

Hae obiectiones iam proponebantur ab antiquis sophistis et scepticis, ut a ■ tagora, et confutantur ab Aristotele {Met. I IV) et a S. Thoma I.a q, 85, a. 2. Uti# species intelligibilis sit quod an quo intelligitur.

1. a 06». Nibil cognoscitur nisi sccundum quod est in cognosccntc. Atqui aliqtf extramentale non potest esse in cognoscente. Ergo aliquid cxtramentalc non pofl esse id quod cognoscitur.

Resf. : Distinguo maiorem : Nihil cognoscitur nisi secundum quod cst in cogtB scente, sive per se, sive per similitudinem repraesentativam sui, conccdo ; per sc tant« nego. Contradistinguo minorem ; aliquid extramentale non potest esse in cognosiSM per se, concedo ; per Jmilitudinem repraesentativam sui, nego. Negb consequens et cfl sequentiam. 1

2. a Instantia; Atqui tunc id quod cognoscitur est similitudo repraesentativap non res extramentalis, ergo remanet difficultas.

Prob. : Cognitum in actu est in intelligente. quia cst ipse intellectus in actpj qui quod est in tellectu est solum similitudo obiecti. Ergo cognitum in actu cst soM similitudo obiecti et non res extramentalis.

Hcsp. : Dist. mai. : cognitum in actu est in intclligente, secundum suum esse nW scntativum vel intentionale, concedo ; secundum suum esse physicum, nego. C distinguo minorem : id quod est in intellectu est solum similitudo obiccti, sec csse. phvsicum .concedo ; secundum esse intentionale, nego. Ergo nego conseque; consequentiam. Explico : esse intentionale seu rep.aescntativum est essentiali lativum ad esse rei, et propterea idea repraesentati va non prius cognoscitur, sed id quo cognoscitur obiectum extramentale ; aliis verbis idea non est repraesentatiMJ se clausa, sicut pictura aut statua, sed esscntialiter aperta, ut ita dicam, ct statim» fert intellectum ad rem, ita ut ipsa idea non possit cognosci nisi per reflexioneij^B intellectionem directam.

j.a Instantia : Saltem idea expressa scu verbum mcntis cst quod cognoscil

Ergo remanet difficultas. i Prob. : Non cognoscimus rem extramentalem nisi in verbo interno. Atqui verfl istud non se habet ut quo, sed ut terminum cognitionis. Ergo res extramentaliJ est terminus seu quod cognoscitur *.

Resp. : Concedo maiorem. Distinguo minorem : Verbum est terminus ut id « cognoscitur res, concedo ; ut id quod cognoscitur, nego. Distinguo conclusioneml extramentalis non est terminus, ut id in quo, concedo ; ut id quod cognoscitur, Explico: Verbum mentis est expressio rei intelligibilis, efut cxpressio est essentf relativum seu intentionale ad id quod exprimitur : unde intcllectio sccundunvj esse physicum vel entitativum (id est ut accidcns immancns animae) terminjB verbo, sed secundum suum esse intentionale et proprie ut inteUectic terminat* rem inteliectam. Hoc ei convenit prout esl quid spirituale et essentialiter adl ordinatum, , f. S. 1'homam, de Veritate, q. 2, a. 2 : « haec est perfectio cognotsl in quantum est cognoscens : quia secundum hoc a cognoscente aliquid cogndB quod ipsum cognitum aliquo modo est apud cognoscentem, et ideo in 111 de tiT (cora, 15) dicitur. animam esse quodammodo omnia. quia nata est omnia ■

« Tta idealista E. Lk Koy » l)oi>me et critique - et Revue de Mtt. tt de MorlM let 1907, p. 488, 495 : * '•» dehors, un au-deia de la pensee est pnr d-finition DM jnent impcnsable ».

Examen Agnosticismi

Kcre. Et secundum hunc mo<liim poasibile est ut in una re totius universi perfectio exi-

Unde idealismus subiectivum qui concepit ideam ut quid clausum, ut picturam ipi.imdam, habet notionem quasi quantitativam et materialem ideae, non vero nolioiiem qualitativam et spiritualem. Sub isto aspectu idealismus non trascendit con- 1 i-ptiones spatiales materialistamm. Spiritns auttm ut spiritus spatium transcendit.

4. a Tnstantia : Atqui valor repraesentativus ideae remanet dubius.

Prob. : Ad cognoscendum valorem repraesentativum ideae oporteret eam com- |iMKire cum re ipsa. Atqui haec comparatio est impossibilis, nam non possumus cognolcere rem ipsam nisi per ideam. Ergo valor ideae remanet dubius.

Resp. : Distinguo maiorem, si idea esset id quod cognoscitur ut pictura vel sta- I11.1. concedo ; si idea est essentialiter relativa ad retn, nego. Transeat minor. Distin- ■iki conclusionem eodem modo (cf. S. Thomam, de Verilale, q. 1, a. 9). n Veritas knl in intellectu sicut consequens actum intellectus, et sicut cognita per intellectum ; Mvusequitur namque intellectus operationem, secundum quod iudicium intellectus est Hi' re secundum quod est : cognoscitur autem ab intelectu secundum quod intellectus lrlle.ct.itur supra actum suum, non solum secundum quod cognoscit actum suum, sed kci nndum quod cognoscit proportionem eius ad rem ; quod quidem cognosci non liolest nisi cognita natura ipsius actus ; quae cognosci non potest, nisi cognoscntur ■lilura principii activi, quod est ipse intellectus., in cuius natura est ut rebus confor- ■li (uri. Id^est natura intellectionis et intellectus est essentialiter relativa ad ens infcllifiibile.

5. a Inst., Atqui idea non repieaesentat obiectum extramentale ut est in se ; ergo Hnanet diffic. Prob. ; Idea est formaliter universalis. Atqui res extramentalis est sinkuUris. Ergo idea non repraesentat rem ut est in se.

Resp. : Distinguo maiorem : idea est formalijer universalis quoad modum repraehiilnndi, concedo ; quoad naluram repraesentatam, nego. Contradistinguo minorem : lti|iii res extramentalis est singularis, quoad modum essendi, concedo ; quoad suam kiiluram, nego. Ergo idea repraesentat naturam rei quamvis non repraesentet moilum |iii;nlarem huiusce rei. Cf. I.am, q. 85, a. 2 ad 2. « Ipsa natura, cui accidit vel intel- |l. vel abstrahi, vel intentio universalitatis, non est nisi in singularibus, Sed hoc 11 111 quod est intelligi, vel abstrahi, vel intentio universalitatis est in intellectu », xlus universalitatis accidit huic naturale in intellectu et non impedit obiectivitatem tlu intellectu non intelligit naturam v. g, lapidis ut separatam sed separalim a con- (lliiiiibus individuantibus. Ita visus videt colorem pomi sine odore et tamen in pomo |iii non est sine odore1.

o.a Inst. : Notiones rationis cxprjmunt in universali id solum quod peicipitur a mi in singulari. Atqui sensus non percipit in singulari nisi phaenomena. Ergo noii' rationis exprimunt solum phaenomena in universali, sed carent valore onto- Ini

1 S. Thomas. de Ente et Essentia, c. 4. aNatura vel essentia potest considerari trilc i : i4 absotute, et hoc modo nihil est verum de ca dicere nisi quod conveniat sibi lldiim suam defmitionem ; 2° prout est in individuis, niodo singulari ; 3" prout est ii ; 1. modo abstracto et universali.

' lileo si quaeratur utrum ista nalura absoluta considerala (v. g. humanitas) possit • '•••» vel plures, Bmtrum conccdendum est, quin utrumque cst extrn intellectum ii iinitionem) bumanltntlii .-t utrumque potesf sibi accidere ». Multiplicatur in IviiluiH, et comtidamttU nb Intrllectu u1 quJd unum aptum inesse mullis. IIUcu est profiindl» lullu pi.ililemntis de iinivcis.ilibus.

Resp. : Dist. mai. : Xotiones rationis exprimunt in universali id solum quod cipitur a sensu in singulari, ut sensibile sive per se, sive per accidcns. concedo ; ut bile per se tantum, nego. Contradist. miu. : Atqui sensus non percipit nisi phaenom ut sensibile per se, concedo ; ut sensibile per accidens, nego. Percipitur non solum pha nomenon coloris, sed coloratum, quod cognoscitur ut est coloratum a visu, ut est suM stantia et ens ab intellectu.

7. a Inst. : Valor ontologicus primarum notionum .:• principiorum rationis fundatflj n valore sensationis, Atqui valor sensationis non est metaphysice certus scd solum pliy sice Ergo valor ontologicus primarum notionum rationis non est metaphysice celflfl Resp. ; Dist. nn : Valor ontologicus primarum noti inum ac principiorum rationH fundatur in valore sjnsitionis, formaliter et intrinsece, nego ; tnaterialiter et crir»»sBB concedo. TYanseat minor. Contradistinguo conclusionem : valor ontoloeicus pi iinarufl notionum ac principiorum rationis non est metaphysice certus, si fundatur formaliflj et intrinsece in sensatione, concedo ; si fundatur in sensatione materialiter solumflj extrinsece, nego. — Explico : valor ontoloiricus sicut et necessitas primorum prinifl piorum evidens est, evidentia non sensibili sed intellectuali, suli lumine non solis mi| intellectus ; s;d praesupponit sensationem ex qua acquiruntur notiones. I faec certM tudo mstiphysica altior est quam ccrtitudo physica sensationis, imo valor sensatttflj sine circulo vitioso defenditur per principia rationis, et sic fit saltcm extrinsece meflj phvsici: certOS. V. ?. ssnsitio nillius sensati csset violatio principii contradictttflB i . ft|t m i-mitiv.i non ordinati ad aliquid ssnticndum esset violatio principii linalitatfl ssnsitio mn cuusita ab obiecto sensuto esset vialatio principii causalitatis ; propteflj diximus; trans>:at minor, nam valor sensationis est extrinsece raetaphysice certuiflfl set secundum resolutionem ad principia metaphysica. — Sic causae ad inviiom suiil' causae in diverso genere, sine circulo vitioso (cf. S. Thomam I.a q. 8^, a. 6. Iin« ad I.m) : « non potest dici quo;l seusibilis cognitio sit totalis et perfecta causa in lectualis cognitionis, sed magis quoJammodo est matcria causae . . . Requiritur etHH lumen intellectus agentis, per quod immutabiliter veritatem in rebus mutabilibusflHJ gnoscamus, et discernamus ipsas res a similitudinibus rerum ... Iti-in iu ili: Trinit. BnM iii, q. 3, a. i ad \ fine : .< cognitio principiorum aecipitur a scnsu. d lanicii luim-n quo principia cognoscuntur cst innatum ; ita fides est ex auditu, et tamcii habittfl fidei est infusus ». Item de Veril., q. XI, a. i. « Huiusmodi rationis lumincn, quo iflfl cipia prima sunt nobis nota, est nobis a Deo inditum, quasi quaedam similitudoBfl creatae veritatir. in nobis resultantis. Unde, cum omnis doctrina humana eflicacianflHJ bere non po.ssit nisi ex virtutc illius luminis, constat, quod solus Deus cst <|in interifl et principaiiter docet, ticut natura interius etiam principalitcr sanat ». Item I.a, q^H a. 5 et Post Anal. II, lect. 20.

8. a Attamen agnosticismus non est absurdus. — Etenim absurdum cogitari ncqnflj atqui agnosticismus cogitatur. Ergo non est absurdus.

Resp. : Dist. mai. : Absurdum cogitari nequit. prout immcdiatc ct cvidentisHllflJ contradictionem implicat, ut circulus quadratus, concedo ; secus, nego. Cum oBfl contradictio non sit ita evidens, mens potest sophistice vel ex inadvertentia inflflj propositiooe impossibilia componere, saltem quoad verba. Et obiectiones sophistarflj frequenter sunt solum ludus vorborum. in illis verificatur nominalismus radicalis : hH verba specicse disposita cum quadam veritatis apparentia, praetereaquc nihil. Cf. flflj tonem, dialogo « Sophista » ; obiectum sophisticae non est ens, sed non ens. I

<l.a Sallem a<-ii<iili< 1-.11111S 11011 potcst ivilnci a<l absurdum Kli-liiin li.iec rcdiii'flj praesupponerat valorum principii oontradictionis. Atqui agnosti. uu il< !■•>. valoro cMM tflt. Ergo non potMt »d aliKurdum icduci. I

Examen Agnosticismi 293

Resp. : Dist. mai. Haec reductio praesupponeret valoreut logicittn principi iconlraili. tionis, conccdo ; valorem realrm, nego saltem in casu ad hominem. Contradistinguo iiiinorem : agnosticus dubitat de valorc reali principii contradictionis, transeat (fingit enim dubitare) ; de valore eius logico subiectivo, nego. Sic rcducitur ad absurdum prout, .1 im secundum consideraticnem subiectivam, ut dictum est, apparet quadruplex ab- «urditas : quoad obiectum intellcctionis directae, quoad ideam. quoad intellectionem ■ I intellegentiam. Idea non relativa ad intelligibile esset idea nihil, seu idea et non idea,

1 agnosticus vult saltem suam cogitationem affirmare. et de illa deberet dubitare

• li cndo : forte simul cogito et non cogito ; sic reduceretur sicut Cratyllus ad silentium iil solutum, ut planta'.

B. Obiectlones contra valorein transcentlentcm jtrimattim notionntn ac firinclpiorum rationis s.

i.a obi.: Valor trascendens notionum magis universalium illegitime fundatur in v.dore transcendenti notionis minus universalis. Atqui valor trascendens notionum . 1 is. unius, bcni etc. fundaretur in valore transcendenti notionis causae, quae est 111 iius universalis. Ergo valor transcendens notionum magis universalium caret legi- I11110 fundamento. — Aliis verbis, non potest dici quod Deus est, vel est ens, nisi quia IVus requiritur ut causa prima : sed valor transcendens notionis causae praesupponit v.ilorem transcendcntem notionis cntis et non converso8.

Resp. : Dist. maior. : Valor transcendens notionum magis universalium illegitime Imidatur in valore transcendenti notionis minus universalis : quoad se et quoad non ri f'itenaniiam attributionis, concedo : quoad «<>s, et quoad atiribnlioiierii attunltm. nego, ilimimodo notio minus universalis sit essentialitcr rclaliva, ut notio caitsar, et permitt.n ascendere a posteriori a cognitione mundi ad cognitionem primae causae. Unde uintradistinguo minorem eodem modo.

F.xplico : qttoad se valor transcendens notionis entis est prior valore transcendenti ii.monis causae, non vero quoad nos. Propterea S, lhomas dicit i.a q. 2, a. 1 : < haec mopositio, Deus est, quantum i« se est, per se nota est, quia praedicatum e.st idem 1 111 1 subiecto : Deus enim est suum esse. Sed quia non scimus de Deo quid cst, uon est 11, .'. js per se nota. sed indiget demonstrari per ea, quae sunt magis nota quoad nos, et lii.nus nota quoad naturam, scilicet per effectus ».

Praeterea, quoad non repugnantiam attributionis, valor transcendens notionis entis biins, etiam nobis, apparet quam valor transcendens notionis causae, ex hoc nempe nmxl ens est perfectio simpliciter simplex et analoga : prcinde causare seu producere ■lis est etiam analogum et nullam imperfectionem involvit. — Si vero agitur de flh ibtttione actuali harum perfectionum Deo, tunc haec actualis attributio quoad nos lniKlatur in hoc quod mundus exigit causam primam, has perfectiones habentem. t uotio causae prout est relativa et non absoluta permittit ascendere a cognitione mun- • i.l cognistionem primae causae. Imo mundum cxigit causam primam vi principii ini ..ilitatis, quod fundatur in principio contradictionis seu identitatis et ultimo in noentis. quae primatum semper retinet.

• Quoad solutionem harum obiectionum, expositionem antinominarum, et comparauiu-m snlutionis thomigticae cum solutionibus scotistica et suareziana, cl. quac diliniis in libro: VftH, >on existcnce et sa nature, it)i$ — p. 215, 22«, p. 515-590,

' Haec obiw tm MglWMln 01 uin .■xponitur. Revue de la Melapliysiqtte e.t tie la Morale. ).■!, p. 2.|i, M. 11 1 Ananyme et Pofymymey.

2. a Instanlia; Atqui causalitas non legitime tribuitur Deo, ut explicatur in' m antinomia Kantii. — Etenim Deus requiritur ut causa prima absolute immutabf Atqui causa immobilis, quae sine novitate actionis produceret novis effectus, est gitabilis. Ergo causalitas divina non potest concipi.

Resf>. : Concedo maiorem. Distinguo minorem : causa immobilis etc. est incogl bilis, quoad rationem iormalem causae, nego ; quoad modum divinum causandi, distinguo ■ modus iste divinus non potest posilive cognosci ex creaturis, concedo ; QjJ potest cognosci nsgalivs et relative, nego. Distinguo conclusionem eodem modo. Propt(B imperfectionem huiusce cognitionis causulitas divina remanet mystcrium naturale, «1 sine contradictione haec causalitas cognoscitur negative (causa incausata, non praJJ mota) et relative (causalitas emincns, supra tempus quod producitur ab ea sicut et nl tus tempore mensuratus) C. Gentes, II, c. 35.

3. a I uslantia : Etsi notio causae si1 sufficiens fundamentum ad attribuendum Ol perfectiones simpliciter simplices. hae perfectiones tamen secundum se consideraJJJ non videntur Deo convenire.

Etenim non est proportio finiti ad infinitum intrinsece consideratum. Atqui sj9 hac proportione perfectiones creaturarum non possunt attribui Deo analogicc ct formal liter. Ergo haec attributio analogica et formalis est impossibilis.

Itesp. : Dist. mai : finiti ad infinitum »10» est proporlio proprie dicta et quantifT tiva concedo ; non est proportio in ssnsu proportionalitatis, nego. Contradistingi miiiorem eodem modo : Explico : Revera est proportionalitas sullicicns intcr habitj] ilin-m sensus ad sersibilc et intellectus ad intclligibilc, ut sensatio ct intclicctio dfl Caitur analogice sed proprie et formaliter cognitiones, ita etiam ut inteliectio et-S gnitio tribuantur D30 formaliter. Similiter ens dicitur quod se habet ad esse, sive irt|H (accidens), sive in se (substantia), sive a se (Deus). Cf. de Veritate, q. 23, a, 7 ad 0. ^| igitur proportionalitas non quidem mathematic.a seu quantitati va, sed onlologicaW metaphysica.

4. a Insl.: Sed ut cognitio propria et non metaphorica oriatur ex aliqua proporffl nalitate, saltem tria membra eius debent esse praecogniia acl inferendum quartum mefflf brum. Atqui in praedicta proportionalitate inter Deum ct creaturas. duo mcmh.-' remanent ignota. Ergo nullla cognitio ptopria oritur ex hac proportionalitate '.

Resp. : Dist. mai : tria membra debent esse mediate vel immediate cognita, cedo ; tria debent esse immediate cognita, nego. Distinguo minorem : in praedicta'»

portionalitate duo membra creata sunt immediatc cognita et tertium est mediate cdr tum, concedo ; remanent duo membra ignota, nego. Ergo nego conseq. et consefflL

Explico : in hac proportionalitate : ^ = 2 causa prfl

X suum esse se habet ad suum esse, sicut ens contingens ad suum esse, sunt duo membra cr?

immediite nota, tertium mcmbrum scilicet causa i.a cognoscitur mediatc prout mt.

dus cxigit causam, et infertur quartum membrum (esse divinum) secundum sitg tudinem analogicam entis.quia ens est quod se habet ad esse, sive habet esse ab sive a se. Hoc quartum membrum cognoscitur positive prout analogice convenit cum dfl turis. negative et relalive quoad modum suum proprie divinum.

5. a Instantia: Tunc notio entis est notio alicuius relationis, seu habitudinis ilj esse ; ex quo sequitur relativismus, nam si prima notio est relativa, nulla gnitio absoluta.

1 Ita arguerunt plures modernistae. Cf. Le Roy, Dogme et Critique (1 logique).

Examcn Agnosticismi

Resp. : Notio entis non est notio alicuius relationis accidentalis. ut paternitas L| filiatio, sed ens importat relationcm essenlialem (seu transcendentalem) ad esse ; Lopterea ens est. non habitudo ad esse. sed id quod se habet ad csse. id cuius actus Lt osse, prout essentia eius esscntialiter ordinatur ad esse, sive habeat esse ab atio, |Vl. a se. tunc est ipsum esse. Omne ens contingens habet essentiam distinctam ab L ens a se est sua essentia ipsum esse. Ita intclligentia non est mera relatio, sed quid L 1 ivum ad ens intelligibile.

6. a Inst. : Attamen quae sunt in aliquo genere sunt univoca et non analoga. Atqui ,v lligentia et voluntas sunt in genere qualitatis. ut facultates. Ergo non sunt ana- Incicae notiones, nec proinde analogice Deo conveniunt.

Resp. : Distmai : quae secundum suam rationen lormalcrn sunt in genere, sunt uni- L„, concedo ; quae secundum suum modum creatum tantum sunt in genere, sunt uniloca. nego. Contr. min. : intelligentia et voluntas. sunt in genere secundum suum mohum creatum, concedo ; secundum suam rationem formalem, nego.

7. a Inst. : Nequidem datur proportionalitas inter Deum et creaturam. Etenim llicris differt Deus a creatura quam creatura a nihilo. Atqui inter creaturam et nihi- L>. non est aualogia proportionalitatis. Ergo a fortiori inter Deum et creaturam non |t« 1 malogia proportionalitatis,

Resp. : Dist. mai. : magis differt Deus a creatura quam creatura a nihilo, quoad L./'»» essendi, concedo ; quoad rationem tormalem sntis. nego. Concedo minorcm. Di- |tiic<uo conclusionem : inter Deum etcreaturam non est analogia quoad modum finitum L Modum infinitum, concedo ; quoad rationem formalem entis. nego. Nam ens potest Ixistere diversimode. modo finito et modo infinito (cf. de Potentia, q. 3. a. 4 ad 2). IV ;aerea dicitur in IV Conc. I.ateran., Denz., : • inter crcatorcm ct crcatii- Inm non potest tanta similitudo not.iri, quin inter eos maior sit dissimilitudo no-

8. a tnst. : Tunc ratio entis esset prior Deo. Atqui nihil est prius Deo, Ergo falsa

11 1 rcsponsio.

Resp. : Dist. mai. : ratio entis est prior Deo secundum modum nostrum concipiendt I/ l,.;ice concedo; secundum rei veritatem, nego. Intelligentia nostra, quae conceptus LiMrahit a sensibns, prius cognoscit ens abstractum et analogum, antequam cognoscat fc|)-.,.m esse subsistens. Et dum cognoscimus Ipsum esse subsistens, illud nobis apparet [|i 1 ipsa plenitudo essendi, causa omnium entium. et proinde est realiter prius ente hil> iracto a rebus sensibilibus.

9. a Inst, : Attamen peifectiones simpliciter simplices non possunt simul esse ana- L.,,, ,. Pt formaliter in Deo, sed solum virtualiter, ut in eo est corporeitas vel ani- ||>„litas.

F.tenim perfectiones diversae quarum ratiores formales distinguuntnr non pos- L.11,1 idcntificari, quin destruantur. Atqui diversae perfectiones divinae debent iden- Lln ,ri lormaliter in Deitate, secus ponitur in Deo distinctio formaiis actualis quae |li|,| nitur summae simpllcitati Deitatis. Ergo hae diversae perlectiones non possunt L analogice et formaliter in Deo sed solum virtualiter, ut corporeitas vel animaftii-,. Proinde Deus est solum metaphorice cognoscibilis.

i.a Responsio: distinguo maiorem : non possunt identificari re et ratione quin de-

L nur, transeat, ssd possunt identificari re et non ratione. Contradistinguo minorem

Hptlrii) modo.

K*plico: Deitas proptor suam eminentiam cst virtualiler mulliplex, unde praebet Li' <"« '»/'»» realc dUMnotlonl v.rtuali attributorum. Haec distinctio non cst acluatis- E ,lis, idest uo.i.- M .iii ■>'«■ , .>n-.iderationera mentis, ut vult Scotus, sed fundatur

Examen Rationailsmi seu Naturalismi in re. Et hoc sufficit ad dicendum : v. g. Deus punit per iustitiam et non per nnwj cordiam, nam rcs in se unica sed virtualiter multiplex aequivalet pluribus.

Instant tamen agnostici : Ex hoc qnod Deitas est virtualitcr multipk-x, siquH solum quod in ea intelligentia et voluntas sint virlualiter. non vero formaliter, -^H in.Deo virtualiter est animalitas aut. corporeitas, seu sicut colores sunt virtuali^H non formaliter in luce. Unde remanet obiectio.

Ad solutionem huiusce instantiae datur secunda responsio, que insistil in . inimn tia Deitatis.

2.a Responsio : Dist. maiorem : perfectiones diversae etc, non possunt idcntifiijH in ratione formali eiusdem ordinis, quin destruantur, concedo ; in ratione formaJ^B tioris ordinis, nego. Contradistinguo minorem : Atqui debent identificari in Deitfl quae est ratio formalis eiusdem ordinis, nego ; altioris ordinis, conccdo. Nego confl quens et consequentiam. • 1

Deitas enim est allior ente, uno, bono, inlelligentia, amore, etc. sic « omnes rdHl perfectiones, quae sunt in rebus creatis divisim et multipliciter, in Deo praeexis^B unite et simpiiciter » I.a q. 13, a. 5. Etenim esse, vivere, intelligere possunt ptijH pari naturaliter a lapidibus, plantis, hominibus. E contra Dei as ut sic, seu vitf^H intima non participatur nisi supernaturaliter per gratiam. Proptcrea dicitur : obieflH Thcologicac naturalis est Deus sub ralione enlis, seu ut auctor naturae ; obicctumj^H Theologicac supernaturalis est Deus sub ratione Deitatis, seu ut auctor gratiae etHl riae. I

Quoad hoc Caietanus dicit in I.am q. 30, a. 1, n. VII ct VIII ad illusl 1 atiom ll vitae intimac Dei seu Trinitatis : « in ordine formali. seu rationum formalkm sesH dum se, non quoad nos loquendo, esl iu Deo unica ratio formalis, non pure absoiHI nec pure respectiva. non pure communicabilis, nec pure incommunicabilis, sed fll nentissime et formaliter continens quidquid absolutae perfectionis est et quidquid^H nitas respectiva exigit . . . Fallimur autem, ab absolutis et respcctivis ad Dcum jH cedendo, eo quod distinctionem inter absolutum et respectivum quasi priorem re^H divina imaginamur . .. Et tamen est totum oppositum. Quoniam res divina />W<v JB ente et omnibus differentiis eius, est cnim super ens, et super unitm, etc. ».

Sempcr quae sunl divisim 111 inferioribus inveniuntur unite in superioribus, in una et simplici sensatione visus mirabiliter coadunantur omnes res alicuius regj^H uno conspectu visibiles.

10. a Insl. Sed pcrfection.es, quarum rationcs formalcs distingmintur a ratiol formali altiori Deitatis, nequidem in illa identificari possunt, quin deslruantur. Attf iuxta praedictam responsionem identificatur in Deitate, ergo destruuntur sicv^H res in luce propter nimiam perfectionem lucis.

Resp. : Dist. mai : si hae perfectiones ex propriis postulant idcntificari dum pm canlur ab omni potentialitate, nego ; sccus, concedo. Contradistiguo minorcm eotf modo, et nego consequens et consequentiam.

Explico : perfectiones simpliciter simplices, diun purificantur ab omni potentid tate, postulant ex propriis identlficari intcr sc in Dcitate, cr.^o nqn dcstruuntul hac identificatione, quia nulla realitas ex propriis tendit ad suam propriam destruM nem ; imo hat psrfecliones non existunt t» statu purissimo nisi in hac identiiicatijM Anaiogia huiusce identificationis habetur in sanctitate creata quae cst. sirut gmH participatio divinae naturae, nam in sanctitate uniuntnr virtutcs maxime divvNjH et in hac unione hae virtutes non minuuntur sed maximc roboruntui ; sic in Cb^H moriente in cruce -.11111 simul profundiscima Immihtas d iillii-.un aicstas, MifflH fortitudo et supremu mansnetudo, porfectisslma mniiiloil.il iinMtlna ol

Kxumcn Agnosticismi ima charitas ac misericordia. Misericordia et Veritas obviaverunt sibi. lustitia et I' ix osculatae sunt ». Haec est sublimis harmonia crucis, manifestatio conciliationis divinarum perfectionum.

Hae divinae perfectiones ex propriis postulant identificari, dum ab omni potenii ilitate purificantur. Haec identificatio facile ostenditur pro perfectionibus, quae in. . reaturis distinctae sunt ex sola potentialitate . ut intelligentia et intellectio ; nequidem * irtualiter in Deo distinguuntur ' . Ex hoc autem sequitur quod etiam aliae perfectiones, •iuae in creaturis distinctae sunt ex sua ralione formali (ut intelligentia et voluntas), postulant identificari in Actu puro, in quo sunt in statu purissimo. Cf., quoad hoc, opus nostrum Dieu, son existence cl sa naturr. p. 5f-.5l et in praesenti opere, schema quod invi nitur cap. XT, a. 1, 5 2. ,

Unde essentia, esse, intelligentia, intellectio, et essentia intellecta seu veritas luima non distinguuntur virtualiter in Deo (I.a q. 14, a. 4), Item intcr se non virtualncr distinguuntur essentia divina, esse, voluntas, amor necessarius bonitatis infinitae.

Sed intellectio et voluntas virtualiter distinguuntur inter se, et in intellecrione virtualiter distinguuntur relative ad creaturas scientia simplicis intelligentiae, scientia visionis, provedentia ; et similiter in amore, amor necessarius, amor liber creaturarum inisericordia et iustitia. Hae tamen omnes perfectiones identificantur in Dcitate. et in illa remanent formaliter, imo in statu purissimo, scd modus divinus huiusce identifimlionis est pro nobis abscondilus, et non potest naturaliter cognosci nisi negative et 1 ; itive, ut quid indivisum et eminens. Hoc est suprem-.im mvsterium naturale, concluilimus enim naturaliter perfcctiones divina.s identificari in Deo, sed modus intimus |lsiius identificationis nos abdite latet. Et quia supremum infimi attingit infimum supicmi, hoc suprcmum mysterium naturale coniungitur quodammodo cum mysteriis finpernaturalihus in Dcitate. ul dicetur in capitc XI s.

1 Ioannks A S. Ihoma in I.am q. XIV, disp. XVI, a. 2 Solv. argumenta n. xq, " -8. 33- Bilhiart in I.am diss. II, a. 1, diss. V, a. 1. dico. 2«, — Cf. Thomam !• q. 25, a. 1, ad 3.

Ratio est quia si in Deo esse et essentia, vcl etiam essentia, inteiligcnti.i c-t intol- I. 1 10 virtualiter distinguerentur, tunc in Deo aliquid conciperetur ut poteittiale etm. lunil,m,ento in re. Atqui cum Deus sit in summo actualitatis in omni ordine non potest con- "i" l-ura fundamento in re in potentia ad esse, ;jve ad operari, sive ad aliquid aliud.

Utamen admitti potest inter has perfectioncs divinas dislinctio virlualis extrinscca, 'I scilicet habet fundamentum non in Deo sed in creaturis, prout actus purus in se pi icbet id quod in creatis pertinet ad potentiam et ad actum.

8 Pseudoantinomiae particulares solvuntur in tractatu de Deo uno, in quo defenllilur ct quodammodo explicatur conciliatio perfectionum divinarum in particulari.

a) Co°nitio divina et summa simplicitas conciliantur prout suliiectum cognosci- ■ivum et obiectum cognitum non distinguuntur in creatis nisi ratione potentialitatispriusque. Cf. I.am q. 14, a. 2 et 4. Sic confutatur obiectio Fichtei et Spencjfc.: con-

I. utia divina supponeret dualitatem, quae simplicitati divinac opponitur.

b) Vita intellectualis et amoris non opponitur summae immutabilitati, nam hacc liuobilitas non est immobilitas inertiae, sed immobilitas perfectionis, plenitudinis esinli quae essentialiter habet quidquid habere potest ; c contra motus in vita est imperprogressus supponit enim privationem boni ad quod tendimus. (I» q. 18). Summa

II. 1 <;st in quieta contemplatione infinitac veritatis. Quies non est privatio motus, sed |pni motum est possessio beni seu beatitudo I» 26.

' c) Aclus liber non est quid contingens in Dco, sed est amor necessarius Dei imii habet habitudinem non necessariam ad res crcatas, 1 C. Oentes, 82 : Voluntas- 1 uno ct eodem actu vult se et alia, sed habitudo eius ad se est necessaria et narnlis, habitudo eius ftd alia est secundum convenienti.ini (piamdam . . . voluntariam ». ll" i'i. 11. » ftd 1 Itcm liencplacilum Dei est simul omnino liberum et convcnieniiniim pro (tntc 1. mliiin nidicium Sapientiac (Cf. Caibtanhm in l.iimq. 10,

Sic sumcienter confutatur agnosticismus negans valorem ontologicum et transce •dsntem primirum rationis Dotionum ac principiorum, ac proinde reiiciens possibiH tatem divinae Revelationis. Saltem indirecte solvuntur pseudo-antinomiae quae nobl ebiiciuntur ab agnosticis, remanet mysterium sine contradictione. E contra apioak cismus ducit ad insolubilc antinomias scilicet : forte non existit Deus, prima caufd proinde forte principium causalitatis et etiam principium contradictionis sunt faln| forte D^us est simul causa et effectus, medium et finis ultimus caro et spiritus, finittu ■et infwitus, optimus et pervcrsus ; nulia veritas remanet, non conciliantur diversffl perfectiones iri Daitate, sed identificatur verum et falsum, iustum et iniustuntjH instabili evolutione. Ad vilahdum mysterium divinum ponitur apertisima amlradictm sic habetur probatio per absurdum ipsius mysterii divini '.

d) Permissio mali non est inconciliabilis cum summa bonitate et omnipotentM nam ut dicit S. Thomas post S. Augustinum : « Deus cum sit summe bonus, nullo mojl sineret aliquid mali esse in operibus suis, nisi esset adeo omnipotens et bonus, ut bd nefaceret etiam de malo t I.a q. 2, a. 3, ad 1, et q. 48, a. 2, ad 3. Ifaec est solutji problematis de malo. Malum permittitur in ordine ad maius bonum, quod est mafl festatio misericordiae et iustitiae. T.a q. 23, a. 5, ad 3.

e) Misericordia et Justitia denique non contradictorie opponuntur, sed sunt diiaii proprietates Amoris divini, prout Bonum divinum est sui diffusivum (hoc est princfl pium missricordiae) et est amandum super omnia, ad hoc strictissimum ius habetflB sic est principium Iustitiae). Imo Misericordia postulat identificari cum Iustitia siofl crudelitatem excludit, et e converso lustitia petit identificari cum Misericordia sicflj punillanimitatora oxcludit. Sed « opus divinae iustitiac semper praesupponit opus 1111 saricordiae et eo fundatur » Sic quodammodo misericordia supcrat iustitiam. I.a 21.JJ

1 In S. Script. Ugitur : « Vae qui dii ilis malum bonum, et bonum malum : nonenfll tenebras luccm ct lucem teDebras ; ponentcs amarum in dulcc, et dulce in amarufflj Vae qui sipicntes estis in oculis vestris et coram vobismetipsis prudentcs ». IsaiasJB 2-). Propterea dicit Dominus : a Confiteor tibi Patcr, Domine coeli ct terrae, quia abscoB

•disti haec. a sipientibu? et prudentibus et revelasti ea parvulis » Matth., C. XI. ■ S. Paulus ; « Si quis videtur inter vos sapiens esse in hoc saeculo. stultus liat ut sit J piens > I Cor.. 3, 18, ut accipiat desuper lumen divinae revelationis. - Ocus. qui diMl

<le tenebris iucem spendescere, ipse illuxit in cordibus nostris, ad illuminationem scitfl iiae claritatis' Dei, in facie, Christi Iesu » II Cor., IV, 6.

Pars I I.a - S ection is I I.ae DEFENSIO POSITIVA POSSIBI LITATIS REVELATIONIS.

Prologus.

StatU» et divisw quaestionis. — Iam in critica naturalismi seu frnlionalismi sub duplici forma pantheistica et agnostica, defendimus kaltem negative et ex communibus possibilitatem supernaturalis reve- 1 1 >nis ; nunc positive et ex propriis defendenda est.

Status et divisio quaestionis manifestantur ex specialibus obiectiofcil>us rationalistarum quae remanent 1° contra possibilitatem revelaliunis in genere, 2° revelationis veritatem nattiralium religionis, 30 refcelationis mystcriorum supernaturalium, 4' revelationis mediatae, quae Itilicet mediantibus prophetis et Ecclesia proponitur hominibus.

Etenim, supposita confutatione evolutionismi absoluti et agnosti- >i li, remanent plures diffkultates, prius propositae praesertim a deistis, km admittebant demonstrationem existentiae Dei essentialiter a mundo Jli iincti, sed reiiciebant possibilitatem interventionis liberae et super- Biithiralis Dei in mundum.

i° Contra possibilitatem supernaturalis revelationis in genere arnultir saltem tripliciter: a) haec revelatio esset miraculum, et proinde ■iiii ira immutabilitatem Dei et legum naturae ; b) esset contra vitali- ■piV»;. nostri mtellectus, nam exigeret assensum supernaturalem, el ■inuide non vitalem sed violentum, quia assensus supernaturalis non ■oi' st provenire a nostra spontaneitate naturali : c) a fortiori haec ■ou latio esset contra autonomiam nostrae rationis, autonomia enim est i" cta spontaneitas et vitalitas ; per revelationem autem intellectus ■ ii" r quasi « in captivitatem redigeretur », deberet accipere non solum ■1I1.1 nomena observanda et coordinanda sed doctrinam iam constitu- ■ni et ab exteriori auctoritative impositam1. Ut dicit rationalista ■'II. i.lerer, «intellectus plus non facerei a. vas vita carens, recipiens ■|"|iiod quis infuderit».

' Cf. E. Le Roy, Dogmc et critique, p. o et 15 « S' il faut tenir pour second "et le sens pratiqur el moral du dogme, et placcr au prcmier plan son sens intelllii l . .. un dogiii.' quolconquo apparait commc un asservissemenl, une limite aux droils nsie, commo uno mnnnoe dc tyrannie ibtellectuello, comme une entrave et uno kl< lion imposee du iloliom \ I» liborte do la rochcrcho ; toutcs choses radicalom.-nt I"1 ""• a la vio m 0 1. I. •|.ni. ,1 son bcsoin (1'aulononiio <-t <!<• sin.ci ilc, w>n

2° Contra possibilitatem revelationis veritatum naturaUum religio rationalistae obiiciunt : ratio r.on indiget revelatione harum vcritahM quae vires eius naturales non excedunt, alioquin ratio, secundum sfl sua natura, esset manca, laesa, quasi corrupta. Hoc autem est inin« telligibile, laesio potest quidem esse in corpore, non vero in ipsanlj tura facultatis spiritualis ut est ratio.

3' Contra possibilitatem revelaiionis mysteriorum supernaturalium multipliciter obiiciunt semirationalistae : a) etiamsi probetur conj^ pantheismum Deum esse essentialiter a mundo distinctum, non seq^ tur quod in Deo sit ordo mysterioram supernaturalium, sed sojl ordo mysteriorum naturahum, ut creatio, providentia, praescieriM etc. — b) Etiamsi essent in Deo mysteria supernaturalia, t/nomodi exprimi possent secundum notiones naturales nostrae rationis, quae valoj rem habent ad solam cognitionem naturalem Dei ? — c) PraetgjflB haec revelatio exigeret assensum essentialiter supernaturalem zvxstSm ordinis ac mysteria revelata. Sed assensus iste esset omnino sii; vitalitatem nostri intellectus, proinde non esset vitalis sed violentus. d) Denique haec revelatio maxime opponeretur autonomiae nostrae jfl tionis. Oporteret enim admittere, firmissima certitudine. dogmata nobU inintelligibilia, quae etiam ultra limites nostrae experientiae religi^M essent, ut Trinitas, aeternitas poenarum, etc, ac pro nobis remanetaB voces inanes, sine significatione determinata, et absque utilitate. Esfl nostrae rationis abdicatio, quam Deus exigere nequit. Ideoque mjijjpB ria incomprehensibilia Christianismi ut Trinitas, lncarnatio, etc, sunt nisi symbola veritatem naturalium, praesertim moralium, solum utilia sunt.

40 Contra revelationem mediatam, quae scilicet mediantibus pro tis et Ecclesia proponitur fidelibus, diversimode obiicitur, praesertofc si Deus est intime praesens in omnibus rebus et animabus, c(.nvcniei« tius est quod immediate unicuique semetipsum revelet. Ita protestaiM liberales et modernistae, qui revelationem reducunt ad experientiail religiosam uniuscuiusque, quamvis vividior fuerit hacc experientia apUl prophetas. Sic facilius proponerctur revelatio, ut aiunt, otiani liis qiffl pi aedicationem evangelicam audire non possunt.

Ad solutionem harum difficultatum tria capita in hac partc Mitii instituenda.

Cap. X de possibilitate revelationis supernaturalis in genere et spJJ ciatim revclationis veritatum naturahum religionis. A. revelatio in^ diata. B. revelatio mediata.

Cap. XI de possibilitate revelationis supernaturalium niysteriop' ex parte obiecti ; defenditur existentia in Deo ordinis veritatis superi turalis.

Cap. XII de possibilitate revelationis supernaturalium mystfiH rum, ex parte subiecti, id es1 hominis ; defenditur existentia c.f/><JJ tatis obedientialis vel elevabilis nostrac naturae ml ordinem supernatural^M principc geueritcur i-i (oiuliimciit.il. '|ui «»l 1«' |'iinii|'i il ui 1 I.c I>r«JJ principe cle la meliiodc r'cst-il puH wnH • nilti H. •• 1 •• 'I'1' 11 "e faut pour vrai que c.e que I'on voit clairomonl 01 >■ 1*1 IUM f