Psalmus LIX

Psalmi Titulus: « In Finem Pro His Qui Commutabuntur In Tituli Inscriptione Ipsi David In Doctrinam, Cum Succendit Mesopotamiam Syriae Vel Syriam Sobal, Et Cum Convertit Joab, Et Percussit Edom In Valle Salinarum Duodecim Millia. »

Deus repulisti. Titulus: In finem pro his qui commutabuntur in tituli inscriptione ipsi David in doctrinam, cum succendit Mesopotamiam Syriae vel Syriam Sobal, et cum convertit Joab, et percussit Edom in valle Salinarum duodecim millia. In verbis dierum legitur, id est in Paralipomenon, et in libro Regum, quod Naas rege Ammonitarum mortuo, misit David nuntios ad consolandum filium ejus Amon, cui suggesserunt principes sui, vel ejus, quod causa explorandi David misisset eos. Ideo decalvavit Amon pueros David, rasitque comam capitis, et praecidit tunicas eorum a natibus usque ad pedes, et sic dimisit eos. Deinde videns Amon, et populus ejus quod injuriam fecisset David, conduxit undecunque exercitum, currus et equites de Mesopotamia et Syria, et aliis locis. Quod cum audisset David, misit Joab principem militiae contra eos in praelium, et fugavit eos in ore gladii (I Par. XIX; II Reg, X). Legitur in libro Regum, quod, cum David post mortem Saulis prospere regnaret, percussit Adezer regem Sobal, quae est pars Syriae, et facta est Syria tributaria David. Capta vero Syria, percussit de Edom duodecim millia. Cumque reverteretur posuit in Idumaea custodes, et facta est Idumaea serviens ei sub tributo (II Reg. VIII). [Aug.] Has historias tangit titulus iste, sed quia in historia non legitur quod David convertit Joab, vel quod in praedictis vastationibus aliquid succenderit, superficie historiae relicta, sicut in plerisque aliis fit, ad spiritualem dirigimur intelligentiam, quae ex interpretationibus nominum sumitur. Interpretatur enim Mesopotamia elevata vocatio, Syria sublimis, Sobal vana vetustas, Joab inimicus, Edom terrenus. His omnibus figurantur elati magnitudine terrenae vanitatis, quos omnes Christus igne charitatis, quem in terra dignatus est mittere, accendit et convertit Joab inimicum vel diabolum in fugam, vel hominem ad fidem. Et percussit Edom, id est terrenos, ut vivant coelestes. Et est sensus: Psalmus iste, dirigens nos in finem, id est in Christum, agit pro his, id est de his qui commutabuntur, de veteri vita in novam, in inscriptione tituli, suscepta per fidem, id est qui commutabuntur in regnum Christi. Inscriptione dico facta ipsi David, id est Christo. Vel sic, qui commutabuntur ita in regnum, de veteri vita in novam. In inscriptione tituli, per fidem, id est qui commutabuntur in regnum Christi. Inscriptione dico, facta, ipsi David, id est Christo. Vel sic, qui commutabuntur inscriptione tituli. Hic distingue, id est in regnum Christi mutabuntur. Dico non sibi, sed ipsi David, id est Christo, ut ei vivant, mutabuntur eundo in doctrinam ejus. Oportet enim in doctrinam ejus transire eum qui vult ejus titulum habere. Sed quomodo mutaret, nisi ignem mitteret in terram? (Luc. XII) nullo modo. Ideo subdit, cum succendit Mesopotamiam, et cum hos omnes ad litteram debellavit David. Quod vero dicit has provincias succendisse, hoc non historialiter accipi potest, sed pro significatione dicitur, pro qua solet ab historia recedere. Quasi dicat: Commutabuntur. Pro hoc enim, id est quia succendit igne Dei Mesopotamiam Syriae vel Syriam. In Mesopotamiam est elevata vocatio, scilicet totus mundus, vocatione sancta apostolorum elevatus, quem Christus igne charitatis succendit. Syria sublimis interpretatur, sed quae prius erat sublimis altitudine vana, incensa humiliatur, ut melius exaltetur. Et Syriam Sobal. Sobal, vana vetustas, quae intenditur ut movetur. Et est sensus: Succendit eos prius sublimes, ut humilientur; et vanos et veteres, ut fiant novi. Et convertit Joab, id est inimicum, qui est diabolus, vel homo; si diabolus, in fugam; si homo, ad fidem convertitur. Et percussit gladio spiritus, et verbo Dei, Edom, id est terrenam vitam. Percutitur enim terrenus, occiditur ut vivat coelestis. Et cum percussit Edom, percussit duodecim millia in valle Salinarum. Duodecim millia perfectus est numerus, cui deputatur numerus apostolorum, qui de quatuor mundi partibus fideles ad Trinitatem vocant. Ergo duodecim millia est totus mundus percussus. Vallis est humilitas. Salinae saporem sapientiae significant. Haec duo ideo bene junguntur, quia multi vane et vetuste humiliantur pro terrenis passi. Passi sunt et haeretici, scilicet bonum est humiliari sapienter, id est pro Domino. Et est sensus: Percussit duodecim millia, id est omnes de quatuor partibus mundi, ad fidem sanctae Trinitatis per apostolicam doctrinam vocatos. Et hoc, in valle Salinarum, id est in humilitate sapienti et discreta.

Intentio: Docet beatam esse contritionem saeculi, per quam probat commutandos ad aeterna. Modus: [Cassiod., Aug.] Tripartitus est psalmus. Primo, referuntur persecutiones factae, pro poenis aeternis vitandis. Secundo agit de liberatione, quam precatur et affirmat, ibi, ut liberentur. Propheta ergo, in voce percussorum in melius mutatorum ait: O

VERS. 1.-- « Deus, repulisti nos, et destruxisti nos; iratus es, et misertus es nobis. »

Deus repulisti a malis, nos qui mali eramus, et destruxisti nos, male aedificatos, ut erigeres in bonum aedificium. Haec est civitas trinomia, quae prius dicta est Jerus, postea Salem, inde Jerusalem. Jerus conculcata; Salem, pax: Jerusalem visio pacis interpretatur. Prius in nobis conculcantur vitia, inde in pace justitia aedificium bonorum operum construit; deinde ad visionem pacis ineffabilis rapiemur. [Alcuin., Aug., Alcuin.] Haec tria notantur hic, per hoc quod dicit, destruxisti nos, misertus es nobis; unde Dominus: Ecce hodie et cras daemonia ejicio, et sanitates perficio, et die tertio consummor (Luc. XIII) . Haec sunt Pascha, Pentecostes, et Scenopegia. Et hi sunt tres dies Dominicae passionis, id est poenitentia, justitia, gloria; iratus es, et es misertus nobis. Non enim misereris, nisi irasceris. Ira est vetustas, ut pereat; misericordia innovat hominem interiorem, et si exterior, corrumpitur (I Cor. IV). Vel ita, Deus repulisti nos, in Adam, a te; et destruxisti nos ab immortalitate, quia iratus es nobis pro peccatis; et tamen misertus es nobis per Filium, sic. Quia

VERS. 2.-- « Commovisti terram et conturbasti eam; sana contritiones ejus, quia commota est. »

Commovisti terram, [Aug., Gl. int., Aug.] ab errore ad poenitentiam, vibrato gladio spiritus, cum dixisti: Poenitemini, et credite Evangelio; appropinquabit enim regnum coelorum (Marc. I) . Et conturbasti eam ad poenitentiam, conscientia peccatorum accusante. Sicut ergo coepisti, perfice, scilicet sana contritiones ejus, scilicet passionem et mortem, quia commota est. Aliter non est digna sanari, nisi commota sit. Sana, et necesse est, quia

VERS. 3.-- « Ostendisti populo tuo dura; potasti nos vino compunctionis. »

Ostendisti dura, [Alcuin., Aug., Alcuin., Aug.] id est temporis miserias, quae nobis per charitatem sunt delectabiles, et si per infirmitatem carnis graves, populo jam tuo, postquam vicistis; et si enim non mutatur, non mox est aeternus. Mutato namque homine in melius, sequitur quidquid in libro Jesu filii Syrach dicitur: Fili, accedens ad servitutem Dei sta in justitia, et timore, et praepara animam tuam ad tentationem (Eccli. II) . Prior labor est peccata vincere, ut muteris; secundus est pro eo quod mutatus es ferre adversa usque in finem. Et potasti nos vino, non illo in quo est luxuria; sed compunctionis, id est tribulationis, qua purgatur patiens. ut vulnus scilicet purgatur vino. Vino scilicet spirituali potasti nos, unde non vitia, sed compunctio nascitur. Non enim est peremptio perdens, sed medicina urens. Et quare hoc facis? quia per hoc

VERS. 4.-- « Dedisti metuentibus te significationem, ut fugiant a facie arcus. »

Dedisti metuentibus te significationem. [Aug., Alcuin., Cassiod.] Per praesentem tribulationem significasti illis qui metuunt, ut fugiant a facie arcus, id est, ab impugnatione futurae vindictae, scilicet judicii futuri. Iste arcus quasi extensus, jam minatur, sed nondum ferit, quia judicium nos terret, sed non damnat; cujus nobis sit significatio per praesentia, quia si hic tam aspere punit nos Deus, quid in futuro judicio faciet? Bene autem judicium arcus dicitur, quia arcus quanto plus retro tenditur, tanto impetuosius sagitta in priora fertur: ita et judicium quanto magis differtur, tanto gravius venturum est. Vel significatio accipitur vexillum crucis, quod pro signo 127 nobis datur, ut sequamur Christi passiones, per quod evademus faciem arcus, quia si socii passionum sumus, et resurrectionis erimus (II Cor. I). Et est, dedisti metuentibus te significationem, id est vexillum crucis ad imitandum, ut per hoc fugiant a facie arcus, id est judicii. Vel, dedisti metuentibus te significationem, id est Scripturas, ut per eas fugiant a facie arcus.

PARS II. Διάψαλμα. VERS. 5.-- « Ut liberentur dilecti tui, salvum fac populum tuum, et exaudi me. »

Ut liberentur. [Cassiod., Gl. int., Aug.] Secunda pars, ubi agit de liberatione quam precatur et affirmat, pro qua gratae sunt percussiones. Dedisti metuentibus te significationem, ut fugiant. Et ut in futuro liberentur ab aerumnis saeculi. Salvum me fac dicit generalis justus, collocando in dextera tua, ubi est vera salus. Quasi dicat: Fac ut stemus ad dexteram tuam, de temporali salute, fiat ut vis. Saporem iste habet de valle Salinarum, qui aeterna petit. De his semper auditur justus, ut de terrenis non nisi utiliter. Et exaudi me, quia jam peto quod dare vis. Et necesse est hoc, quia

VERS. 6.-- « Deus locutus est in sancto suo, laetabor et partibor Sichimam; et convallem tabernaculorum metibor. »

Deus locutus est in sancto suo, [Aug.] id est in Christo promisit salutem. Dixit sancto, Unde salus. Unde scilicet? quia, Deus locutus est, fiet istud, quod ego laetabor. Non verba Dei dicit, sed quae consequenter ex verbis Dei veniunt. Vox est Ecclesiae ista, scilicet laetabor. Vel ita, in hac fiducia oro, quia Deus locutus est in sancto suo, id est in Christo promisit. Quid? quod ego laetabor, id est facerem quod laetitiae mihi cedat, sic, quia, partibor, vel dividam, sichimam. Sichima locus ubi Jacob rediens a Laban, fecit tabernacula propter oves et armenta, et vocavit Sochot, id est tabernacula, ubi etiam abscondit idola, quae habebat de Syria, ubi diu peregrinatus fuerat, infodiens ea subter terebinthum (Gen. XXXIII). Secundum historiam ergo per Sichimam significat gentes, quae divisae sunt, quia non omnium fides est. Alii enim credunt, alii non. Secundum interpretationem vero, Sichima sunt humeri qui dividuntur, id est onera quae sic partiuntur, ut alios peccata gravent, alii leve jugum Christi ferant (Matth. XI); et secundum hoc, per Sichimam accipiuntur generaliter omnia onera Christi, bona et mala, id est Christi et diaboli. [Cassiod., Aug., Gl. int., Aug.] Vel per Sichimam, accipiuntur tantum boni humeri, id est onus Christi quod pro viribus Ecclesia distribuit singulis; Et convallem tabernaculorum metibor. Convallis tabernaculorum propter oves Jacob, Judaeos significat, qui etiam dividuntur, quia alii credunt, alii non. Et est, convallem tabernaculorum metibor, id est de Judaeis non paucos habebo. Vel quia tabernacula militantium sunt, per convallem tabernaculorum intelliguntur omnes Deo militantes. Et est, convallem metibor, id est Deo humiliter militantes, metibor, cum mensura praedestinatorum. Galaad est mons, ubi comprehendit Laban Jacob fugientem, cum omnibus quae acquisierat Jacob in Mesopotamia, ibique post jurgia et rixas pacificati sunt, et foedus amicitiae inierunt; collectisque lapidibus fecerunt tumulum, et comederunt super eum, quem vocavit Laban, Tumulus testis; et Jacob, Acervus testimonii. Dixitque Laban ad Jacob: Tumulus iste testis erit inter me et te: si autem ego transibo illum pergens ad te, aut tu praeterieris malum mihi cogitans (Gen. XXXI) . Ideo appellatus est Galaad, id est Tumulus testis, vel Acervus testimonii, per quod intelliguntur martyres, in quibus acervus testimonii est, dum inter omnia opprobria Christiani nominis Christum constanter confiterentur.

VERS. 7.-- « Meus est Galaad, et meus est Manasses; et Ephraim fortitudo capitis mei. »

Meus est Galaad, [Aug., Cassiod., Aug., Alcuin., Aug.] id est meus est acervus testimonii, scilicet mei sunt martyres veri, et meus est Manasses. Manasses fuit primogenitus Joseph, qui hoc nomine vocavit eum dicens: Oblivisci me fecit Deus laborum meorum, et domus patris mei (Gen. XLI) . Ideo interpretatur oblitus: per quod significantur fideles, qui sunt prioris confusionis obliti, quia jam honor est Christianum nomen. Unde Apostolus: Non enim erubescimus evangelium (Rom. I) . Vel, Manasses, omnis ille est qui oblitus prioris vitae, in anteriora cum Apostolo se extendit (Philip. III). Vel per Manassem intelligitur Ecclesia gentium, quae prius sterilis maledictioni et opprobrio subjacebat; sed modo, cum parit, jam oblita est opprobriorum et ignominiae. Unde Isaias: Laetare, sterilis quae non paris, quia plures sunt filii desertae quam ejus quae habet virum (Isai. XXXIV) . Confusionis adolescentiae tuae oblivisceris, et opprobrii viduitatis tuae non recordaberis. Et meus est Ephraim. Ephraim fuit alter filius Joseph, quem sic vocavit, dicens: Crescere me fecit Deus in terra paupertatis meae (Gen. XLI) . Ideo interpretatur fructificatio, quam facit granum fructificans. Unde sequitur: Meus est Ephraim, id est fructificatio. Et haec fructificatio est fortitudo capitis mei, id est Christi, dicit Ecclesia. Granum enim moriens, virtutem in se habuit ut fructum faceret (Joan. XII).

VERS. 8.-- « Juda rex meus; Moab olla spei meae. »

Juda, [Hier., Aug., Alcuin.] id est Christus, rex meus. De Juda enim natus est Christus, ideo per eum hic bene significatur. Unde Jacob ei benedicens, in figura Christi ait: Juda, te laudabunt fratres tui, etc. (Gen. XLIX). Moab olla spei meae. Moab populus quidam est, qui descendit a Moab, quem genuit major filia Loth, abutens patre ebrio, per quem intelligitur omnis abutens lege. Sicut enim filiae male utentes patre genuerunt Moabitas, sic qui male utitur lege, generat mala opera, ut qui bene, bona. A male autem utentibus lege oritur olla, id est tribulatio Ecclesiae. Haec est olla fervens ab aquilone, id est a diabolo. Unde Jeremias: Ollam succensam ego video, et faciem ejus a facie aquilonis (Jer. I) . Unde alibi idem Jeremias: Ab aquilone pandetur omne malum (ibid.) , id est a diabolo qui dixit: Ponam sedem meam ad aquilonem, et ero similis Altissimo (Isai. XIV) . Ab illo ergo tribulationem olla ebullit in Ecclesia; sed Christo duce olla iniquitatis ardens facta est, spei non consumptionis, quia tribulatio operatur patientiam; patientia vero probationem; probatio vero spem (Rom. V), cum charitatis flamma in cordibus diffusa ardet contra ollam iniquitatis. Et est sensus; Juda, id est Christus est rex meus. Quo regente, Moab, id est abutens lege est olla, quia infert tribulationem. Et haec tribulatio est spei meae, quia facit me plenius sperare, non deficere. Vel Moab ponitur pro gentibus, id est per Moab gentes intelliguntur. Per ollam intelligitur refectio. De gentibus vero, quidam sunt conversi, et hi usti sunt tribulatione; alii non sunt conversi, qui alios urunt tribulatione. Utrique vero, scilicet urentes et usti sunt olla, id est refectio Christi et Ecclesiae, quia de ustis consolatur, de urentibus proficit. Et est sensus: Moab, id est gentes, scilicet vel urentes alios tribulatione; vel usti sunt olla, id est refectio spei meae, unde mihi spes vitae est. Loquitur Ecclesia:

VERS. 9.-- « In Idumaeam extendam calceamentum meum; mihi alienigenae subditi sunt. »

In Idumaeam. [Cassiod., Gl. int., Aug., Hier.] Quasi dicat: Dixi: Laetabor, dividam, quia extendam calceamentum meum, id est Evangelium, quo munitur vita gradientium in mundo. Vel, calceamentum, id est humanitatem Christi, in qua latuit deitas. Vel per calceamentum, quod fit de mortuo animali, intelligitur passio Christi, quam praedicando extendam usque in Idumaeam, quae interpretatur terrena, id est usque ad terrenos. Quasi dicat: Et si ebulliat mundus scandalis, tamen usque ad terrenae vitae homines, extendam calceamentum meum. Et sic subditi sunt mihi alienigenae, vel Allophyli, qui ad genus meum pertinent. Multi enim Christum adorant, qui non sunt regnaturi cum eo, id est ficti Christiani. Vel per alienigenas intelligit gentes, quae prius alienae erant, sed modo subditae. Et est, alienigenae, id est gentiles prius alienigenae, subditi sunt, modo, mihi. Unde: vocabo non plebem meam, etc. (Ose. II). Dico extendam, sed

VERS. 10.-- « Quis deducet me in civitatem munitam? quis deducet me usque in Idumaeam? »

Quis deducet me in civitatem munitam, [Aug., Cassiod.] vel circumstantiae? alia littera, nisi Deus, id est in gentes circumfusas Judaeae mediae. Haec civitas circumstantiae est orbis terrarum, quae alibi dicitur rota. Unde: Vox tonitrui tui in rota (Psal. LXXVI) , id est in gentilitate. Quis deducet me in Idumaeam, ut regnem, scilicet in terrenis, qui etiam de me non sunt, nec de me proficere volunt. Vel ita, quis deducet me in civitatem munitam? id est, in futuram Jerusalem, nisi tu Deus. Et, quis deducet me usque in Idumaeam? id est usque ad terrenos, ad quos deduci desiderat, ut de eis impleto numero praedestinatorum, simul cum eis ad beatitudinem veniret. Dico, quis deducet.

VERS. 11.-- « Nonne tu Deus, qui repulisti nos; et non egredieris Deus in virtutibus nostris. »

Nonne tu Deus, deduces qui repulisti nos, [Aug.] quia sinis tribulari. Hoc est quod in principio psalmi dixit. Et qui, o Deus, non egredieris in virtutibus nostris. Non contra eos apparebis qui dicunt: Ubi est Deus deorum, ut olim fecisti patribus, non ostendens potentiam tuam, qualem ostendisti in David, in Mose, in Jesu Nave, quibus gentes cesserunt, et magna strage facta terram promissam obtinuerunt. Sed nobis intus operaberis, et sic melius deduces, quia sic videntur non pro temporali vita pugnare, sed pro futura. Et quia deduces, ergo

VERS. 12.-- « Da nobis auxilium de tribulatione, quia vana salus hominis. »

Da nobis auxilium. [Gl. int., Aug.] Vel sic continua: Non egredieris, sed nec est curandum, quia sic majus est auxilium Dei, scilicet dum intus juvat. Et ideo, o Deus, da nobis auxilium de tribulatione, inde subveni, unde putaris deserere. Hoc quaero, non temporalem salutem, et id est, quia vana est temporalis salus hominis. Haec est vana vetustas, scilicet Sobal. Salus hominis est vana, sed nos

VERS. 13.-- « In Deo faciemus virtutem; et ipse ad nihilum deducet tribulantes nos. »

Faciemus virtutem, [Cassiod., Aug., Cassiod., Gl. int.] vincendo diabolum in Deo non in gladio, non extra, sed intus, quia Deus erit exercitus et victoria nostra. Unde subdit: Et ipse deducet tribulantes nos, et si nullius momenti simus, ad nihilum delendo, scilicet de libro vitae, ubi ipsi scripti videntur sibi. Vel, deducet ad nihilum, in nostra reputatione, ut scilicet pro nihilo habeamus.

Collatio In Psalmum LIX: « Deus Repulisti Nos, » Etc.

VERS. 1.-- Misertus es nobis. Pratensis et Pellicanus oppositum reddiderunt sensum. Hic, circuisti nos, vertit, quasi Deus noluit habitare in medio nostri. Ille apertius, deficies a nobis. Translator ad Campensem, aversaris. Sed omnes alii concordant nobiscum, reverteris ad nos, vel convertisti nos. Idque sonat misericordiam, et respondet Hebraeo convertisti. Pergamus sequi proprium cerebrum; dabimus sine mente somnum.

VERS. 3.-- Potasti nos vino compunctionis. Idque accipitur in bonam partem. Hi autem qui vertunt veneni, aut vino lethali, in malum usurpant. Hieronymus non abest a nostro sensu, quando dicit, vino consopiente; quem sequitur Sanctes; Pratensis, vino anxifico: Munsterus in Scholio, et Sanctes in Thesauro docent TARELAH ab auctoribus varie exponi.

VERS. 4.-- Ut fugiant a facie arcus. Pratensis, Nebiensis, Sanctes, Pellicanus, ut eleventur seu exaltentur: Munsterus, ut triompharent; interpretes pro Cajetano, ad insignitos esse. Hebr. habetur, LEHITHNOSES. Sed NASAS, significat etiam fugere, ut testatur quoque Munsterus, et Hieronymus ita vertit, quamquam et illud elevari, possit accommodari ad citam fugam. Deinde magis movere posset, quod ubi dicimus, a facie arcus. Hebr. dicunt MIPENE QUOSCHET, id est a facie veritatis, quod est propter veritatem, ut nunc vertunt. Jam luce clarius apparet LXX, quos ad verbum sequitur Hieronymus, juxta Hebraeum accepisse litteram thet, pro littera tau: quae interdum sunt commutabiles. Nam perspicuum est QUESCHETH Hebraeis esse arcum; imo vero haud diffitetur Munsterus in suo Lexico priorem particulam quoschet magis esse in usu Chaldaeis quam Hebraeis.

VERS. 8.-- Moab olla spei meae. Hieronymus, lavacri mei. Et ad eumdem modum reliqui. RAHATZI, id est ablutionis meae. Sed adnotandum hanc particulam significare fiduciam Chaldaice, Dan. III, indicante Munstero. Quod vero Chaldaea lingua magna ex parte Hebraeae confinis sit, neminem puto latere. Et sicut in BAR factum est, quo uterentur Hebraei, quod tamen magis est in usu Chaldaeis quam Hebraeis, pro filio: Sic et in hoc vocabulo potuit fieri pro hoc significatu.

VERS. 8.-- Mihi alienigenae subditi sunt. Hic ponitur in Hebr. quoddam vocabulum indifferens ad sociare, sive foedus inire et jubilare. HITHROAI. Unde Hieron. vertit, mihi Philisthaea sociata est. Accedit Nebiensis, Pellicanus, foedus ineas; Campensis, amicitiam meam ambi. Quomodo autem ea respondeant subjectioni, arbitror liquere. Alii juxta aliam notationem transtulerunt, jubila vel clange.