Psalmus LXIII

Psalmi Titulus: « In Finem Psalmus David. »

Exaudi, Deus. Titulus: In finem psalmus David. [Cassiod., Aug.] Psalmus iste breviter agit de passione Christi et resurrectione, ubi totus Christus loquitur, scilicet caput et corpus. Ut enim caput nostrum, ita et nos in tribulatione, rogamus. Et est psalmus iste dirigens nos in finem, id est in Christum, attribuitur David, id est Christo, qui hic loquitur, adjuncta sibi voce corporis. Intentio: Monet in passionibus sperare in Domino. Modus: Bipartitus est psalmus. Primo enumerat quae tulerit, et quomodo se habuerit contra haec, ut in passionibus speremus in Domino. Secundo Judaeorum pravitatem irridet, ibi, sagittae. Totus itaque Christus in passione orat, dicens:

VERS. 1.-- « Exaudi, Deus, orationem meam, cum deprecor; a timore inimici eripe animam meam. »

Exaudi, Deus, orationem, cum tribulor; alia littera. [Cassiod., Alcuin., Gl. int.] In hoc, audi eripe animam meam non quidem, non ut moriar, sed a timore inimici, scilicet ut eos non timeam, qui tantum corpus occidere possunt; sed te, qui corpus et animam potes occidere et perdere. Hoc modo eripitur iste, etiam cum occiditur. Non enim hominem timet, vel cedit. Vel ita secundum litteram nostram, et distinguitur littera aliter, exaudi, Deus, orationem meam, ut me exaltes; et eripe animam meam a timore inimici, et si non a timore mortis, quia omnis homo horret mortem, cum, id est quia, deprecor, id est totis viribus precor. Dico eripe: quod erit, quia

133 VERS. 2.-- « Protexisti me a conventu malignantium, a multitudine operantium iniquitatem. »

Protexisti me a conventu, [Aug., Cassiod., Aug.] id est a concilio malignantium, ut conciliis Judaeorum, et a multitudine operantium, actu iniquitatem, ut eum occiderent, qui eis tot bona fecerat; hoc quod hic dicitur, scilicet protexisti, in capite factum, nec minus quod et membra experiuntur. Hoc exemplo reliqui firmantur.

VERS. 3.-- « Quia exacuerunt ut gladium linguas suas, intenderunt arcum rem amaram, ut sagittent in occultis immaculatum. »

Quia, vel, qui exacuerunt. [Aug., Alcuin., Aug.] Quasi dicat: Quid enim illi fecerunt tibi? utique mala, quia exacuerunt, vel ita continua: Qui sunt malignantes et operantes? Quia exacuerunt linguas suas ut gladius. Aperte inclamando mortem, et ita si non manibus, linguis occiderunt; et loquitur hic Christus; et intenderunt arcum, id est dolos. Arcus enim occulte, gladius aperte ferit rem amaram, licet verba sint dulcia; gestant enim mel in ore, aculeum in dorso. [Cassiod., Aug.] Quasi dicat: occultas insidias paraverunt, scilicet ut per discipulum traderetur, quod est res amara ut conviva sit proditor. Ad quid intenderunt, ut sagittent in occultis, quantum ad suam opinionem, per discipulum et hujusmodi, omnia facientes, ut nil fecisse viderentur. Quem? immaculatum. Ideo esset eis timendum. Magna iniquitas Judaeorum hic ostenditur. Et ideo inexcusabiles sunt, intenderunt arcum, et sic perficient, quia.

VERS. 4.-- « Subito sagittabunt eum, et non timebunt; firmaverunt sibi sermonem nequam. »

Subito. [Aug.] Vel repente, id est insidiose, quasi inopinati, quasi non praevisi sagittabunt eum quasi nescientem, ut eis videtur, qui se credunt Deum fallere. Quasi dicat: Scelus implebunt, et inde non timebunt, o cor durum, occidere velle hominem, qui mortuos suscitabat: et inde non timere. Ideo non timent, quia firmaverunt obstinatione, non veritate. Nullomodo. Nec etiam per judicem obmittere volentes qui multa egit, ut refrenarentur, nec miraculis moti fuerunt sermonem nequam; vel, malignum, ut: reus est mortis (Matth. XXVI) ; vel: Expedit ut unus moriatur pro populo (Joan. II) . Et hoc sibi id est ad malum suum, non Domino, cui non nocuerunt, sed sibi, cum dicunt: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros (Matth. XXV) . Deinde exponit qualiter arcum intenderunt.

VERS. 5.-- « Narraverunt ut absconderent laqueos; dixerunt; Quis videbit eos? »

Narraverunt, [Gl. int., Cassiod., Gl. int., Aug.] vel, disposuerunt, prius apud se, postea cum discipulo, ut absconderent laqueos, ita dicentes: Si discipulus tradit, si Romani crucifigunt, quid ad nos? Iste est mos malorum. Qui enim dolum parat, putat fallere. Unde sequitur: Dixerunt: Quis videbit eos, scilicet laqueos, id est: Quis poterit cavere. Putabant enim eum latere quem occidebant. Ideo putabant eum non videre, quia

VERS. 6. « Scrutati sunt iniquitates; defecerunt scrutantes scrutinio. »

Scrutati sunt iniquitates [Cassiod., Aug.] Scilicet quomodo accusarent justum per falsos testes, vel quomodo eum perderent, et ne mundus post eum iret. Dicebant enim: Per discipulum tradatur, a judice occidatur. Vel ita: Nihil ad nos scrutati sunt, sed ipsi scrutantes defecerunt in scrutinio, id est pravo suo consilio. Vel ita: Scrutati sunt iniquitates, ipsi dico scrutantes scrutinia, id est acerba et occulta consilia, sed quanto acutius cogitant, tanto plus defecerunt a veritate et aequitate; et in tenebras merguntur, quia Deum non vident, et ideo putant se non videri a Deo.

VERS. 7.-- « Accedet homo ad cor altum; et exaltabitur Deus. »

Accedet homo ad cor altum, vel, et cor altum. [Cassiod., Aug.] Quasi dicat: Qui scrutatur iniqua, deficit; sed econtra homo scrutans bonum, accedet ad cor altum, id est ad cordis intellectum altum, ut qui res divinas perquirit, quod est ad cor altum ire; et ibi non deficit, sed crescit. Et eo pervenit, ut ab eo summus et omnipotens Deus esse credatur. Unde sequitur: Et exaltabitur Deus, scilicet in corde ejus. Deus enim non in se, sed in corde hominis grandescit; vel ita scrutati sunt, sed frustra, quia homo, Christus, qui non pateretur, nisi homo esset, accedet sponte ad passionem. Et, cor altum erat ei, id est secretum cor, quia hoc faciebat secundum altum consilium objiciens illis hominem, id est formam humanam, in qua saevirent servans intus Deum, id est. Dei formam cujus potentia suscitaretur. Et exaltabitur Deus in resurrectione. Quasi dicat: occiditur ut homo in passione et ipse idem exaltatur ut Deus in resurrectione. Vel ita continua, non mutata sententia: Quia Christus cognoscebat laqueos eorum, cur ergo praevaluerunt? Quia voluit. Et hoc est, quia accedet homo, Christus, etc.

PARS. II. VERS. 8.-- « Sagittae parvulorum factae sunt plagae eorum; et infirmatae sunt contra eos linguae eorum. »

Sagittae parvulorum. [Cassiod., Aug.] Secunda pars, ubi enumeratam Judaeorum pravitatem irridet, qui magis turbati sunt annuntiata resurrectione. Justi vero laetati. Quasi dicat: Scrutati sunt, sed plagae eorum factae sunt sicut sagittae parvulorum, id est nil nocuerunt, ut cannae puerorum et linguae eorum. Quibus dixerunt custodibus, dicite: Nobis dormientibus venerunt discipli ejus et furati sunt eum (Matth., XXVIII) , infirmatae sunt contra eos, id est ad verecundiam eorum. Si enim dormiebant, quomodo videre potuerunt? Si vero nihil viderunt, quomodo testes fuerunt? Contra se ergo mentiendo locuti sunt. Vel, linguae eorum contra eos infirmatae sunt virtute resurrectionis meae in omnibus quae contra me dixerunt. Hic patet quod firmaverunt sibi sermonem nequam. Dico exaltabitur Deus, et, Deo exaltato, et visis miraculis

VERS. 9.-- « Conturbati sunt omnes qui videbant eos; et timuit omnis homo. »

Conturbati sunt omnes qui videbant eos confusos, [Aug.] id est qui intelligebant eos defecisse, alii de illis turbantur, et ipsi tamen non poenitent. Conturbati fuerunt illi qui salutis suae consilium quaerentes dixerunt: Quid faciemus, viri fratres? (Act. II.) Et timuit Deum omnis homo, id est utens ratione. Qui ergo non timuit, non fuit homo, id est ratione usus; sed, si timet homo Deum, non eum terreat homo quin annuntiet, sicut apostoli, quibus comminabantur principes sacerdotum, dicentes ne praedicarent in nomine Jesu, non ideo destiterunt praedicare (Act. V).

VERS. 10.-- « Et annuntiaverunt opera Dei; et facta ejus intellexerunt. »

Et annuntiaverunt. [Aug.] Praedicatores eruti a timore inimici, sed timentes Deum, opera Dei, id est resurrectionem et ascensionem, etc., et intellexerunt facta ejus, esse divina, non hominis scilicet. Cur passus? cur non descendit de cruce? quia moriendum erat et resurgendum. Quod tunc non fuit intellectum.

VERS. 11.-- « Laetabitur justus in Domino, et sperabit in eo; et laudabuntur omnes recti corde. »

Laetabitur. [Cassiod., Aug., Cassiod.] Hic ostenditur promissio justorum, et est conclusio ex praedictis. Quasi dicat: Resurrexit Christus, et inde laetabitur justus in Domino, jam non tristis est justus, sicut fuit crucifixo Domino; sed laetatur et sperat, quia omnia sunt manifesta; et sperabit in eo, et in futuro, quando perversi damnabuntur, laudabuntur, vel exaltabuntur recti corde quibus per omnia placet Deus, omnes: hoc addit, ne putet de solis apostolis hoc dici.

Collatio In Psalmum LXIII: « Exaudi, Deus, Orationem, » Etc.

VERS. 2.-- « A conventu malignantium. Hebr. MISSOD, id est a secreto, a consilio. Non alio sensus tendit, quia maligni Judaei quoties congregaverint Synagogam suam, ut consultarent de morte Domini, ex Evangeliis plus satis notum evadit.

A multitudine operantium iniquitatem. MERIGSCATH, quod vertunt a tumultu, sive fremitu. Et certe tumultus operantium iniquitatem, non aliter gravius fit, quam in commotione populi. Imo vero ad verbum significat multitudinem. Siquidem RAGASCH est interdum, collegit. Et interpretes pro Cajetano posuerunt, a conventu.

VERS. 6.-- « Defecerunt scrutantes scrutinio. Neoterici translatores contrarium tradunt sensum. Nempe perfecerunt scrutando quod excogitatum est, TAMNU HEPHES MEHUPAS. Sed Hieronymus omnino in hac parte consonat nobis, quia TAMAM, et perficere et deficere seu consumi signat.

VERS. 7.-- Accedet homo ad cor altum. Hieronymus, cogitationibus singulorum et corde profundo; Sanctes et Munsterus, intimum cujusque et cor profundum. Interpretes pro Cajetano, medio viri et corde profundo, in ventre viri et corde acuto. Quae omnia longe distant a lectione Vulgata. Jam vero citra notularum distinctionem potest legi VEQUARAB. Idque significat et accedet. Aut legeretur VEQUEREB, et significabit intimum, cogitationem internam. Rursus ISCH, proprie vir, tamen solet accipi pro unoquoque. Ad cor altum, apparet esse librarii vitium pro et cor altum. Nam Hebraicae VELEB AMOQ, et Graece καὶ καρδία, et cor. Ob id magister utramque lectionem recenset. Tamen constat ex Augustino esse ad cor altum. Tamen constat ex Augustino esse ad cor altum. Ait enim: « Accessit homo ad ipsa consilia, accessit ad omnes illas passiones. Accessit homo ad cor altum, cor secretum; objiciens aspectibus humanis hominem, servans intus Deum; et caetera itidem persequitur. » Accedit et divus Hilarius. Hunc psalmum interpretatus, cum ad hunc pervenit locum, praeter hoc quod contextus ejus non semel habet accedet homo ad cor altum, sic edisserit: « Per virum doctrina Dei eruditum, et in altum humilitatem cordis sui erigentem, haec divinae operationis praeconia proferentur. » Non est improbabile differentiam ex eo contigisse, quod cardia in Graeco potest esse nominativi aut dativi casus eodem sono, sed distantia iota subscripti καρδία vel καρδίᾷ. Denique neutra lectio sensum variat, homo et cor altum, id est, homo alti cordis. Quod et sensisse videtur Hilarius ubi supra, ceu neutram rejiciens; sed utramque probans pronuntiationem. « Cognita enim, inquit, scrutantium defectione, et accedente homine cordis alti, magnificentia divinae bonitatis haec agnoscitur. » Haec Hilarius.

Et exaltabitur Deus. Hier. cum caeteris Hebraicantibus, sagittabit illos Deus; LXX acceperunt futurum a radice id est exaltatus est ut sit VAIAROM. Alii autem ceperunt litteram mem finalem, ut sit subsidiaria et accidentaria a themate IARAH, sagittavit.

VERS. 8.-- Sagittae parvulorum plagae sunt eorum. Hebr. nectunt superioribus in longe diversum, et dicunt jaculo repentino, sagittabit eos jaculo repentino, vel ut habet Nebiensis, jaculum repentinum erunt percussiones eorum. Ad eum quoque modum reddidit Hier. Sed duae dictiones sunt, quae proxima affinitate sese contingunt PITHOA, et PETHAIM. Dissident pene duntaxat ipsis punctulis, et IOD et VAU in sese solent migrare. Rursus aleph, quae non est in secunda particula (ut solemne est Hebraeis) clauditur in voce magna, quam vocitant CAMETZ. Porro PITHON significat repente, PETHAIM autem parvulos.

VERS. 9.-- Conturbati sunt omnes qui videbant eos. Quidam dicunt, fugient omnes vel elongabunt se; alii commovebuntur, quod est conturbabuntur: aut per praeteritum, conturbati sunt. Hujusmodi enim tempora passim agunt mutuam alterum alterius vicem. Sed et IITHNODEDU alterutram refert 134 significantiam, alioqui confinem.

Et timuit omnis homo. Seu pluralitive, timuerunt omnes homines, quomodo Hieronymus, Sanctes, Chaldaeus, Nebiensis et interpretes pro Cajetano. Munsterus autem, Pellicanus et et Campensis posuerunt videbunt. VAUREU, si derivetur a themate RAAH, id est videbunt; si a radice JARE, significat timuerunt, nisi quis velit superstitiose se alligare punctorum observantiae.