Psalmus LXVI

Psalmi Titulus: « In Finem In Hymnis, Psalmus Cantici David. »

Deus misereatur nostri. Titulus: In finem in hymnis, psalmus cantici David. [Cassiod., Gl. int., Cassiod.] Post canticum resurrectionis, suam Propheta subdit deprecationem, orans ut benedicti ad Dei cognitionem ducantur et prophetans benedictionem omnium gentium per adventum Christi, unde monet eum laudare. Et est sensus tituli: Psalmus iste, qui monet ad bene operandum, est cantici, quia hic est exsultatio de benedictione, et mittens nos in finem, id est in Christum. Et est in hymnis, id est in laudibus exhibendis, David, id est Christo. Intentio: Monet ad laudem. Modus: Tripartitus est psalmus. Primo precatur benedici, ut habeatur notitia Salvatoris. Secundo hortatur confiteri pro directione et judicio, ibi, confiteantur. Tertio eadem admonitio ponitur, sed ad aliud tendens, ibi, confiteantur. Et quia in praecedenti psalmo monuerat nos benedicere Deum, quod non possumus, nisi ipse prior benedicat nos. Ideo hic precatur benedici dicens:

VERS. 1.-- « Deus misereatur nostri et benedicat nobis, illuminet vultum suum super nos, et misereatur nostri. »

Deus misereatur nostri et benedicat nobis. [Aug., Cassiod., Alcuin., Aug.] Prior enim in nobis est benedictio Dei, quae est quasi pluvia, terram nostrae mentis irrigans. Inde nos benedicimus eum, quod est quasi fructus, et in utroque nos crescimus, non ipse. Dicat ergo desiderans pluviam Dominicae benedictionis: Deus misereatur nostri prius, et post benedicat nobis. Prius enim miseretur Deus erranti, reducendo ad viam. Postea benedicit, bonis augendo; benedicit enim Creator creaturae, multiplicando numero et merito. Benedicit creatura Creatori, corde, voce et opere laudando, et omne bonum quod habet ei ascribendo. Sed quia multi volunt benedici copia rerum temporalium, scilicet prole et aliis hujusmodi, quae quidem omnia sunt a Deo, sed communia sunt bonis et malis, addit quod proprium est justis, illuminet vultum suum, etc. Haec est benedictio dexterae, quae tantum bonorum est. Illa est benedictio sinistrae, quae communis est bonis et malis. Si enim solis bonis Deus daret bona saeculi, putaret malus propter haec colendum esse Deum. Quod si solis malis daret, timeret infirmus ad Deum converti, ne haec deessent sibi, quem nutrit prius agricola, non subtrahendo ista. Dat ergo bonis, ut consolentur intrantes; dat et malis, ut discant boni quaerere alia non communia malis. Tollit ea bonis, ut probent se fortes sicut Job; tollit ea malis, ut infirmus non timeat perdere quae perdit, et malus cui nihil remanet intus. Hic vero si persistat, habet intus quo se consoletur. Aliter enim erit utrobique vacuus. Ecce cur ista dantur. [Cassiod., Aug., Cassiod.] Vel tolluntur communiter bonis et malis. Iste ergo benedictionem dexterae desiderans, ait: Illuminet. Quasi dicat: Ita benedicat, ut illuminet vultum suum super nos, id est ostendat Deus Pater vultum suum nobis, scilicet claritatem Filii sui, qui est vultus Patris. Illuminet nos, ut ab eo capiamus lucem, quia nemo potest eum videre, nisi qui claritate vel charitate ejus perfusus 139 est. Non ideo dicitur illuminet vultum suum, quod vultus ejus, qui est lumen de lumine, sit sine lumine, sed ideo ut id quod est reveletur super nos. Et ideo dicit non simpliciter, illuminet vultum suum, sed addit, super nos. Vel ita, ut per vultum accipiatur imago Dei quam nobis impressit, id est ratio. Et est, vultum suum impressum super nos, id est imaginem suam, scilicet rationem animae nostrae impressam. Illuminet sapientia, ne ipsa sit in tenebris, ut sciamus nos factos ad imaginem Dei, et si a nobis deformata est, ab ipso reformetur. Et misereatur nostri, ecce unde incepit. Misericordia enim incipit, misericordia nos conservat. Illuminet ad hoc,

VERS. 2.-- « Ut cognoscamus in terra viam tuam, in omnibus gentibus salutare tuum. »

Ut cognoscamus, [Aug.] o Deus, viam tuam, id est quae ad te ducit, id est quo et qua eamus, quod in tenebris fieri non potest, id est Christum, in terra, id est in hac vita, sicut in coelo est. In qua terra? scilicet in omnibus gentibus. Quam viam? salutare tuum, id est Christum.

PARS. II. VERS. 3.-- « Confiteantur tibi populi, Deus: confiteantur tibi populi omnes. »

Confiteantur. [Cassiod., Aug.] Secunda pars, ubi post notitiam hortatur confiteri Deo, pro directione et judicio. Quasi dicat: Et quia cognoscitur Christus in gentibus, quae viam invenerunt, confiteantur tibi, etc. Vel ita continua: Dico cognoscamus, et cum cognoverint, o Deus, confiteantur tibi populi, id est se accusent et te laudent. Et non tantum populi terrae unius, sed omnes populi confiteantur tibi, ne dicatur Ecclesia non ubique diffusa, et si confitentur,

VERS. 4.-- « Laetentur et exsultent gentes, quoniam judicas populos in aequitate, et gentes in terra dirigis. »

Laetentur, [Aug., Cassiod., Aug.] quia haec confessio non ducit ad poenam, quia qui jam confessi sunt, non timent futura judicia, tanquam ibi damnandi, quibus Christus est advocatus, indultor, non vindex, non ultor; et exsultent gentes, quia bonus est, cui confessio fit. Nam et confessos liberat, et superbos damnat. Unde consequenter subdit, convertens sermonem ad ipsum; quoniam judicas, id est judicabis in judicio futuro, populos in aequitate. Et aequitas illa non est timenda bonis, quia modo dirigit illos. Unde subdit: Et gentes in terra dirigis ad bona.

PARS III. VERS. 5.-- « Confiteantur tibi populi, Deus, confiteantur tibi populi omnes: terra dedit fructum suum. »

Confiteantur. [Cassiod., Aug., Cassiod., Hier.] Tertia pars, ubi eadem admonitio ponitur, sed ad aliud tendens, ad hoc scilicet, quod terra dedit fructum, ut etsi idem initium sit, sensus tamen ad diversa tendat. Gaudens igitur ait: Confiteantur tibi populi, Deus, confiteantur tibi populi omnes. Repetit eadem quae supra dixerat in exhortando, adjiciens aliam rem, scilicet de fructu terrae, et frequentato verbo postulat nos benedici. Unde sequitur, terra dedit. Quasi dicat: Ideo confiteantur, quia terra dedit fructum suum, id est Maria genuit Christum, haec terra de nostro limo, de nostro luto, de Adam dedit florem primum, qui ait: Ego flos campi et lilium convallium (Cant. II) . Iste ergo flos fructus factus est, ut illum ederemus, ut carnem ejus manducaremus. Iste ergo fructus est virgo de Virgine, Dominus de ancilla, Deus ex homine, filius ex matre, fructus de terra. Et in hoc fructu, et in hoc semine

VERS. 6.-- « Benedicat nos Deus, Deus noster; benedicat nos Deus; et metuant eum omnes fines terrae. »

Benedicat nos Deus. [Hier., Aug., Gl. int., Aug., Hier., Aug., Cassiod.] Vel ita: Terra, id est homo, Christus dedit fructum suum, id est reparationem, benedictionem. Unde: Benedicat nos Deus. Vel ita, ut pro terra accipiatur Ecclesia, quae prius spinis plena erat, sed accessit vocatio divinae majestatis, et sic protulit fructum bonum, scilicet tricesimum, sexagesimum et centesimum. Et hoc est terra, quae prius spinas germinabat, id est Ecclesia; dedit confitendo, fructum suum, id est bona opera: in Jerusalem dedit primo, jam fructum, quia primo ibi compluta dato Spiritu, ibi facta sunt miracula, linguis omnium sunt locuti, conversi omnia sua distribuebant pauperibus, sed non illa sola, quae est in Jerusalem hoc debet, imo, benedicat nos Deus, etiam, etc. Vel ita continua: Terra dedit fructum, sed non nisi per benedicentem Deum, ideo ut fructum demus, benedicat etiam nos Deus Pater, Deus Filius, noster, non gentium, benedicat nos etiam atque etiam multiplicet Deus Spiritus sanctus; per hoc enim quod ter dicitur Deus, notatur trinitas personarum; per hoc quod dicit eum, et non eos notatur unitas. Unde sequitur: Et metuant eum. Quasi dicat: Ad quid valet benedictio? ad metum. Et ideo omnes fines terrae metuant eum, quia veniet judex, qui prius humilis. Agnoscamus humilem, ut non expavescamus excelsum. Ecce metus Dei inter alia beneficia postulatur, ut credita caute custodiantur, timor Dei incipit et consummat. Qui timere novit, amare non desinit.

Psalmus iste in matutinis laudibus illi psalmo adjungitur, qui tertio loco cantatur, quia in hoc psalmo benedictio Trinitatis imploratur, cujus una eademque est sine diversitate essentia. In psalmo quoque illo, scilicet Deus, Deus meus, ad te de luce vigilo, sitis atque ariditas exponitur. In isto vero Dominicae benedictionis pluvia ad reficiendam sitim postulatur, ideoque conjunctim cantatur.

Collatio In Psalmum LXVI: « Deus Misereatur Nostri, » Etc.

VERS. 1.--Clausula in fine resumpta: Et misereatur nostri, est addititia ad ferventiorem affectum excitandum, quod licere LXX interpretibus non est insolitum certo consilio, etsi nobis ignoto. Nam video saepius alios nonnullos appendices subtexere, qui aut diversum faciunt sensum, aut certe alio distrahunt. Verbi causa, psalm. XXXV legimus: Non veniat mihi pes superbiae. Munsterus dicit: Non veniat mihi pes superbus hostium. Et in alio psalmo praecedenti: Retribuebant sterilitatem animae meae. Munsterus: Conati sunt privare me anima mea. Rursus psal. XLV: Vacate et videte. Idem: Dimittite conatum vestrum, et scitote, etc.

VERS. 6.--Ultimum versum dirimunt Hebraei in duos versiculos, quantum ad distinctionem scriptionis; sed, quatenus ad sententiam attinet, oportet esse unum: alias distinctim insinuaretur Trinitatis mysterium cum unitate essentiae, quod non perinde arridet ac quadrat; ad quod tamen nos mittit ex hoc loco Hieronymus: « Videte mysterium Trinitatis in uno versiculo comprehensum. » Id vero annotatum sit, ne quis putet semper faciendam esse sententiarum distinctionem, juxta partitionem versuum. Et causam ex parte in superioribus reddidimus.