Psalmus LXXVIII

Psalmi Titulus: « Psalmus Asaph. »

Deus, venerunt gentes. Titulus: Psalmus Asaph. [Cassiod., Aug., Cassiod., Aug., Cassiod.] Iste psalmus est secundus de lamentatione ubi precatur Asaph studio pietatis, Christum subvenire suae genti, pro duritia sua graviter affligendae, et agitur hic vel de captivitate per Babylonios facta (IV Reg. XXV), vel potius de vastatione quam tempore Machabaeorum Antiochus Epiphanes fecit, qui in templo idola posuit, et legem Dei polluit, populumque vastavit (I Mach. I). Sed civitatem non evertit, vel templum per quae signatur persecutio Ecclesiae inter manus gentilium, laborantis, sed non deficientis: quae in quibusdam deficientibus polluta est. Et est sensus: Psalmus iste attribuitur Asaph, id est fideli Synagogae, quae hic loquitur. Intentio: Monet bonis proximorum laetari, et calamitatibus affligi. Modus: Tripartitus est psalmus. Prima pars est conquestio, ubi enumerantur quanta tulerit Jerusalem temporibus Antiochi, ut non destructa fuit, per quae significatur Ecclesiae persecutio. Secunda pars est, deprecatio pro parte sua, contra inimicos, ibi, Usquequo, Domine. Tertia pars est exsultativa conclusio lamentationis, ibi, nos autem. Asaph ergo condolens suae genti, ipsius mala Deo exponit sic dicens:

VERS. 1.-- « Deus, venerunt gentes in haereditatem tuam, polluerunt templum sanctum tuum, posuerunt Jerusalem in pomorum custodiam. »

Deus, gentes venerunt in haereditatem tuam, [Aug.] Non dicit haec Deo quasi nescienti, a quo ipse scit, quidquid scit; sed loquitur cum eo pietatis affectu, et transfigurans in se omnes qui futuri erant, quando haec fierent. Loquitur enim in persona eorum quibus haec acciderunt. Est autem haec deploratio eorum quae fecit Deus vindicans, et adjungitur deprecatio. Quasi dicat: Utinam jam misereatur et parcat. Ita haec ergo dicuntur a quo praedicit cur tanquam ab eis dicantur, quibus acciderunt, et ipsa deploratio prophetatio est. Quod autem ait, In haereditatem tuam, sciendum est quia de populo Israel, haereditas Dei sunt electi, sed non excaecati. Non ergo possunt haec accipi de temporibus post ascensionem Christi, quando vastati sunt per Romanos. Tunc enim ille populus quiremanserat in Jerusalem, haereditas Dei non erat. Omnes enim reprobi excaecati erant, omnesque fideles adventantibus Romanis, monitu angeli in regnum Agrippae secesserant. [Aug., Cassiod., Aug.] Sed potius accipiendum est de tempore quod fuit antequam Christus venisset; et tunc enim populus ille haereditas Dei erat, ubi erant prophetae et sancti, quando ducti fuerunt in Babylonem, vel maxime sub Antiocho, sub quo passi Machabaei horrenda, gloriosissime sunt coronati. Devastatione ergo facta ab Antiocho agit dicens; Deus, venerunt gentes in haereditatem tuam, id est in Jerusalem, ubi aliqui boni erant, dicendo; tuam, movet judicem cujus res laeditur. Et polluerunt templum sanctum tuum per simulacra, quae ibi posuerunt. sed non destruxerunt. Primo occurrit injuria templi: in quo est contumelia Dei. Hic arguit eos de sacrilegio. Et nota quod nondum erat templum, quando haec Propheta dicebat; et narrat quasi praeterita, quae in spiritu vidit futura; jam vero evidenter sunt impleta. Sequitur: Posuerunt Jerusalem in pomorum custodiam, id est, in desertionem, ut collectis pomis, custodiae deseruntur. Unde Isaias: Relinquetur filia Sion sicut umbraculum in vinea, et sicut tugurium in cucumerario (Isa. I) deinde post sacrilegium, homicidia addit dicens:

VERS. 2.-- « Posuerunt morticina servorum tuorum escas volatilibus coeli; carnes sanctorum tuorum bestiis terrae. »

Posuerunt morticina, [Aug., Cassiod., Aug.] id est cadavera servorum tuorum qui noluerunt immundis uti, escas volatilibus coeli. Quasi dicat: Non modo in viventes saeviunt, sed in mortuos. Sepelire pietatis est, abjicere crudelitatis est. Ita haec ad litteram de vastatione facta sub Antiocho accipiuntur. Sed si quis accepit haec, post resurrectionem et ascensionem Christi facta: de his quae idololatrae martyribus intulerunt accipiantur, quando Ecclesia inter tantam martyrum numerositatem multa perpessa est, quia Asaph, etsi de Judaeis proprie dicatur, tamen et Ecclesia congregatio dicitur, quae est etiam haereditas, in quam venerunt gentes, non credendo, sed persequendo, id est eam invaserunt in voluntate delendi, et penitus perdendi; ipsa est etiam templum Dei, quod polluitur in deficientibus, quos persecutores ad negandum Christum, terrendo vel excruciando coegerunt, atque ut ad idola applicarent, vehementer instando fecerunt. Unde hic dicit, polluerunt templum sanctum tuum. Unde Apostolus: Templum Dei sanctum est, quod estis vos (I Cor. II) . Ipsa eadem Ecclesia est etiam Jerusalem, libera mater nostra (Gal. IV), de qua Isaias: Laetare, sterilis quae non paris; erumpe et clama, quae non parturis, quoniam multi filii desertae magis quam ejus quae habet virum (Isa. LIV) . Unde hic dicit, posuerunt Jerusalem, id est, Ecclesiam, in pomorum custodiam, id est in desertionem. Quando enim gentibus persequentibus in coelestem mensam, spiritus martyrum, tanquam de Dominico horto multa et suavia poma transierunt, Ecclesia deserta est visa. Posuerunt morticina servorum tuorum, id est sanctorum martyrum resurrectionem, escas volatilibus coeli, quasi quidquam eorum deperiret, cum ille ex occultis naturae sinibus totum redintegret, cui et capilli nostri numerati sunt. Deinde exponit quod dixerat, carnes sanctorum tuorum. Haec sunt morticina bestiis terrae.

VERS. 3.-- « Effuderunt sanguinem eorum tanquam aquam in circuitu Jerusalem; et non erat qui sepeliret. »

Effuderunt sanguinem eorum. [Cassiod., Aug., Cassiod., Aug.] Exaggerat ut judicem moveat. Tanquam aquam, id est abundanter et viriliter, quasi ita liceret de sanguine, sicut de aqua, sine culpa et haec non tantum intra muros, sed etiam in circuitu Jerusalem, cum extra invenirentur occidendi. Copia caedis notatur in urbe et extra, ita ut non vacaret eis sepelire, dum omnibus periculum immineret. Unde subdit, et non erat qui sepeliret. Potest hoc et de Ecclesia accipi, quae et per totum mundum passa est, cujus circuitus est per totum orbem ubi persecutio fit.

VERS. 5.-- « Facti sumus opprobrium vicinis nostris; subsannatio et illusio his qui in circuitu nostro sunt. »

Facti sumus opprobrium. [Cassiod., Alcuin., Aug.] Gloriam enim Jerusalem olim toto orbe mirabilis. Unde Jeremias: Haec est civitas quae dicebatur corona gloriae versa est in opprobrium vicinis (Thren. II) . Quod gravius est, quam si remotis, quia hi sunt assidui. Vel martyres hoc dicunt, facti sumus opprobrium vicinis nostris, id est, affectione propinquis, jam volentibus credere; subsannatio et illusio sumus his, auget scelus his qui in circuitu nostro sunt, id est gentibus quae circa Jerusalem sunt. Vel martyres hoc dicunt, subsannatio et illusio sumus his qui in circuitu nostro sunt, id est inimicis Ecclesiae qui sunt toto orbe, quia non eis, sed in conspectu Domini pretiosa est mors sanctorum ejus (Psal. CXV).

PARS. II. VERS. 6.-- « Usquequo, Domine, irasceris in finem; accendetur velut ignis zelus tuus. »

Usquequo, Domine. [Cassiod., Aug., Alcuin.] Secunda pars, deprecatio est hic pro parte sua contra inimicos, et insultantes vicinos. Quasi dicat: Illi ita saeviunt in nos, sed o Domine, usquequo irasceris nobis usque in finem. Quasi dicat. Noli irasci in finem. Rogat ne usque in finem irascatur, id est ne illa vastatio perseveret, sed temperet correctionem. Jam ergo precatur, qui supra deplorabat et orat quod futurum sit, et tunc aliqui boni erant inter eos; et zelus tuus, usquequo scilicet, accendetur velut ignis, accendetur usque in finem. Noli irasci. Ira et zelus Dei non sunt perturbationes ejus qui cum tranquillitate judicat; sed nomine irae, vindicta iniquitatis accipitur, quando pro commisso nostro punit. Nomine zeli exactio castitatis intelligitur, ne anima legem Dei sui contemnat, et a Deo suo fornicando dispereat, ut in Job fuit. Et nota haec pro peccatis, hominibus evenire, licet justis. Sicut Machabaei inter saeva tormenta, et tres pueri inter noxias flammas, et sancti prophetae in captivitate testantur. Unde bene ait, velut ignis. Zelus quippe Dei, et ira vere ardet velut ignis. Tandiu enim ardet, donec aurum, id est virtutum perfectio purgetur, et ligna cinerentur.

VERS. 7.-- « Effunde iram tuam in gentes quae te non noverunt; et in regna quae nomen tuum non invocaverunt. »

Effunde. [Aug., Cassiod., Aug., Cassiod.] Quasi dicat: Ne irascaris, sed potius effunde, ut multam, iram tuam. Non est hoc dicere malevolentia, sed praevisa dicuntur. Figura enim optandi futura praedicit. Effunde, dico, in gentes, ut sicut nos opprimunt, ita illi tuis virtutibus opprimantur, quae te non noverunt, nec scire voluerunt, nec timere. Culpa Judaeorum, horum comparatione levigatur; et in regna quae nomen tuum non invocaverunt. Sed daemonia, vel quamlibet creaturam, non Creatorem qui est benedictus in saecula. Nota quia per 179 gentes accipit subditos, per regna ipsos reges.

VERS. 7.-- « Quia comederunt Jacob, et locum ejus desolaverunt. »

Quia comederunt Jacob. [Aug., Cassiod., Alcuin., Aug.] Dico non invocaverunt, sed insuper oppugnaverunt, quia comederunt Jacob, id est Judaicum populum. Haec est praedicta haereditas ferarum dentibus tradendo. Ecce more oratorum pro homine homo ponitur, scilicet pro gente quae offendit, gratus patriarcha, ut ejus memoria populi peccata mitiget. Et locum ejus desolaverunt, eversione civitatis, quae civibus suis nudata est, vel quia occiderunt substitutos loco civium occisorum. Locus enim est civitas, ubi erat templum, quo congregabantur ad festa. De Ecclesia quoque bene hoc accipitur, quia comederunt, alios incorporando sibi, vel occidendo. Jacob, id est Ecclesiam, quae est junior, cui serviet major: Et locum ejus desolaverunt, repetitio est,

VERS. 8.-- « Ne memineris iniquitatum nostrarum antiquarum; cito anticipent nos misericordiae tuae, quia pauperes facti sumus nimis. »

Ne memineris. [Gl. int., Aug., Cassiod.] Quasi dicat: Ita fac in gentes, quae te non noverunt, sed ne memineris, etc. Vel ita continua: Haec mala nobis inferunt, sed quia scio te pro peccatis nos flagellare et per eos precor. Ne memineris iniquitatum nostrarum. Haec confessio delictorum veniam provocat. Antiquarum, non dicit hoc de praeteritis tantum, cum et hoc tempore quidam Judaei idola sequerentur, sed, antiquarum, id est similium antiquis, quibus innumeris annis peccaverunt idola sequendo. Et misericordiae tuae cito anticipent nos, scilicet ante judicium quod timet omnis homo, quia nisi indulgentia praeveniat in judicio, non absolvitur reus; ideo obtendo misericordias, quia pauperes a meritis facti sumus nimis. Ne quis de actibus suis praesumat. Dico, ne memineris iniquitatum, sed

VERS. 9.-- « Adjuva nos, Deus salutaris noster; et propter gloriam nominis tui, Domine, libera nos, et propitius esto peccatis nostris propter nomen tuum. »

Adjuva nos, [Cassiod., Aug.] in bello defensionis legum contra Antiochum, quia non in suis, sed in virtutibus Dei confidunt. Unde subdit: Deus salutaris noster, quod necesse est quia nos infirmi sumus, et, o Domine; libera nos propter gloriam nominis tui, non nostrum meritum, sed ut nos erepti, tuo nomini honorem reddamus, et propitius esto peccatis nostris propter nomen tuum, non propter nos, id est pietate nominis tui tribuatur nobis quod actibus nostris non potest haberi, vel in persona martyrum possunt haec accipi. Ne memineris iniquitatum nostrarum antiquarum, id est a parentibus antiquis venientium, vel propagatione vel imitatione. Cito anticipent nos misericordiae tuae, ne ad judicium damnandi veniamus, quia pauperes facti sumus nimis, ad bonum faciendum; sed, adjuva nos, Deus, quasi paupertas, id est infirmitas nostra te miserante adjuvetur ad bona facienda. Quasi dicat: Gratia adjuvet liberum arbitrium. Cum enim ait, adjuva nos, nec ingratus est gratiae, nec tollit liberum arbitrium. Qui enim adjuvatur, etiam per seipsum aliquid agit, Salutaris noster, qui necessarius es infirmitati nostrae; et propter gloriam nominis tui, ut qui gloriatur, in Domino glorietur, non in se (I Cor. X). Domine, libera nos. Liberat nos, id est eruit a malis Deus, cum et adjuvat ad faciendam justitiam, et propitius est peccatis, sine quibus hic non vivitur, unde subdit: Et propitius esto peccatis nobis propter nomen tuum, haec fac nobis,

VERS. 10.-- « Ne forte dicant in gentibus: Ubi est Deus eorum? et innotescat in nationibus coram oculis nostris. »

Ne forte dicant in gentibus. [Aug., Cassiod., Aug., Cassiod.] Quasi dicat: Hoc pro gentibus magis peto quae pereunt desperando de Deo, quid dicant, illud usitatum a perfidis, scilicet ubi est Deus eorum? Quasi dicat: Vel non est, vel non potest suos adjuvare; haec est insultatio, non ferenda.

VERS. 11.-- « Ultio sanguinis servorum tuorum qui effusus est; introeat in conspectu tuo gemitus compeditorum. »

Ultio sanguinis servorum tuorum qui effusus est. Ultio temporalis, scilicet ut aeternam evadant. Innotescant in nationibus coram oculis nostris, scilicet cito fiat ut videamus illos conversos, qui modo persequuntur, et accipiatur hoc in bono de ultione praesenti, vel de poena aeterna potest accipi sic: Ultio sanguinis servorum tuorum qui effusus est introeat. Innotescat in nationibus coram oculis nostris, [Aug.] id est sume vindictam de malis, qui fuderunt sanguinem tuorum, et in fine ita fiet, quia vel hic in conversis perimitur iniquitas, quod ante optaverat. Vel in fine pereunt: quod hic dicit non optando, sed prophetando, quia justus non delectatur de poena inimici, quia non eum odit; sed de divina justitia, quia Deum diligit. Econtra, injustus facit, malis ita fiat, introeat autem in conspectu tuo, vel tuum gemitus compeditorum corruptibilitate carnis, quae aggravat animam, per quam praevalet aliquando persecutor. Has compedes non sentiunt, nisi illi qui ingemiscunt gravati; ab his cupiebat dissolvi Apostolus, et esse cum Christo (Philipp. I). Vel compedes sunt praecepta Dei, quibus colligantur sancti: quae patientur subtentata in ornamenta vertuntur. Unde dicitur: Injice pedem tuum in compedes ejus (Eccli. VI) . Vel ad litteram, compeditos dicit eos, [Cassiod.] quos gentiles vinxerint, qui cum gemitu orant ut Ecclesia in fratribus non deficiat, etsi eos poena consumit. Deinde quid gemitus compeditorum petat ostendit; hoc enim petebat gemitus illorum.

VERS. 12.-- « Secundum magnitudinem brachii tui posside filios mortificatorum. »

Posside, [Cassiod., Aug.] ne aliquo errore maculentur, vel, recipe in adoptionem, alia littera, filios, id est posteros, mortificatorum. Hoc semper oravere sancti martyres, ne infructuosus esset posteris sanguis eorum, ut inde cresceret seges, unde putabatur peritura. Et est ista pia precatio, ne filios eorum projiciat, qui pro eo puniti sunt, sed multiplicet. Et hoc secundum magnitudinem brachii tui, id est potentiae tuae. Res enim tam magna in Christianis secuta est, quam nunquam crederent inimici.

VERS. 13.-- « Et redde vicinis nostris septuplum in sinu eorum; improperium ipsorum quod exprobraverunt tibi, Domine. »

Et redde. [Aug., Alcuin., Aug.] Item non optat, sed vera prophetat, dicens: Redde vicinis, de quibus supra dixit, inter quos est Ecclesia, usque ad separationem futuram, septuplum. Septenario numero, id est septupla retributione, perfectionem poenae significat, quia hoc numero plenitudo significari solet, sicut et de bonis, cum dicitur centuplum accipiet in hoc saeculo (Marc. X), quod positum est pro omnibus: Quasi dicat: Nihil habentes sunt, et omnia possidentes (I Cor. VI). Et hoc, in sinu eorum, id est in occultis nunc in hac vita, ut postea innotescat in nationibus coram oculis nostris. Homo namque cum datur in reprobum sensum in interiori sensu accipit suppliciorum meritum futurorum. Vel, septuplum ponit pro infinito, Improperium ipsorum quod exprobraverunt tibi, Domine. Quasi dicat: Hoc eis redde, septuplum in sinu eorum, scilicet improperium ipsorum quod exprobraverunt tibi, Domine, id est pro isto opprobrio, da eos in reprobum sensum. Ibi enim exprobraverunt nomen tuum in servis tuis arbitrantes delere nomen tuum de terra. [Cassiod.] Vel potest hoc in bono accipi, et dicit optando, redde vicinis nostris. Etsi corporaliter reddit Deus, salus est tamen animae eorum, unde subdit, septuplum, per quod perfectionem doni coelestis significat, quando Spiritu sancto complemur. Et hoc, in sinu eorum, id est in secreto animorum, ubi sit conversio. Et redde eis improperium quod exprobraverunt tibi, Domine, id est fac ut pro injuriis et opprobriis, quae tibi fecerunt reddant laudes, quae est gloriosa vindicatio, quando Deus inimicorum ore laudatur.

PARS. III. VERS. 14.-- « Nos autem populus tuus et oves pascuae tuae, confitebimur tibi in saeculum. »

Nos autem populus tuus. [Cassiod., Haym. Cassiod., Aug.] Tertia pars, ubi est exsultativa conclusio, non victorum parentium et suavis conclusio lamentationis. Quasi dicat: Illis ita; nos autem, quos putabant se perdere, qui sumus populus tuus fide, et oves pascuae tuae, id est doctrina tua pasti: hae sunt reliquiae Judaeorum a Mathathia congregatae (I Mach. II). Vel generaliter de omni genere piorum ac verorum Christianorum accipiendum est, ut etiam Christianus populus ibi sit mistus. [Cassiod., Aug.] Hic est grex pro quo oravit ne diutius irasceretur. Nos, inquam, confitebimur tibi, id est laudabimus te in nobis. Et hoc in saeculum, quia usque in finem saeculi non delebitur Ecclesia, ut putatur.

VERS. 15.-- « In generatione et generationem annuntiabimus laudem tuam. »

In generatione et generationem, [Aug., Cassiod.] id est in omnem generationem, idem est quod dixerat in saeculum annuntiabimus aliis laudem tuam, quae ut taceretur, nos finire conati sunt. Vel de futuro illud accipi potest; in generatione et generationem, id est in futuro saeculo, annuntiabimus laudem tuam, non pro aliorum instructione, sed pro debito honore.

Collatio In Psalmum LXXVIII: « Deus Venerunt Gentes, » Etc.

VERS. 1.-- Posuerunt Jerusalem in pomorum custodiam. Hebraei dicunt in acervos, videlicet lapidum aut ruinarum. Eumdem esse sensum desolationis ostendit Hieronymus ad Suniam et Fretellam hoc modo: « In pomorum custodiam, quod in Graeco ὀπωροφυλάκιον dicitur, nec potest aliter verti quam a nobis translatum est. Significat autem oporophylacion speculam quam custodes satorum et pomorum habere consueverunt, ut de amplissima urbe, parvum tuguriolum vix remanserit. Hoc secundum Graecos. Caeterum in Heb. LEIIM scriptum habetur, quod aquila vertit λιθόριον, id est acervum et cumulum lapidum, quibus vineae et agri purgari solent. » Haec ille. Unde Chaldaeus dixit, desolationem.

Locum ejus desolaverunt. Hieronymus et Nebiensis pro loco vertunt decorem, licet alii Hebraicantes transferant habitationem, in hoc Septuaginta consonantes. Caeterum NAUEH, est anceps NAUEHU, habitationem ejus, seu decorem ejus.

Posside filios mortificatorum. Hieronymus et Sanctes, relinque filios interitus, sive morti obnoxios. Quod aliter idem exprimunt Munsterus, Pellicanus et Campensis, fac residuos filios, sive conserva in vita morti addictos: Pratensis et interpret. pro Cajetano, solve filios, etc. Quolibet modo sententia eodem recidit. Et si quae varietas videtur, unde sit, docet Sanctes in suo Thesauro his verbis: « Sunt tamen, inquit, ra. da, qui HOTHER, deducunt a IETHER, quod est funis, chorda, et exponunt, ac si dicat: Rumpe vel dimitte funem et ligaturam filiorum mortis. Praedixerat enim, Introeat coram te clamor vinctorum. Idcirco dixit, quod dimitteret eos a vinculis. » Haec ibi. Igitur ea particula a IATHAR deducta, ad verbum significat, in conjugatione quam dicunt hiphil, fac ut remaneant filii mortis. Quod indubie fit, quando in quoddam Dei peculium vindicamur, a mortis periculo, Dei virtute potenter erepti. Mysticum sensum habes in explanatione contextus.

VERS. 15.-- In generatione et generationem. Offenduntur 180 Faber et Caecus in hoc sermone ceu minus Latino, alioqui dicendum erat, in generatione et generationem, vel, in generationem et generationem, ut habent Graeci. Illud est minutulum. Sed et Hieronymus in Commentariis, non adeo offenditur, ut aliquid subesse mysterii non obscure subjudicet. « Hoc est a prophetis, ait, usque in Evangelia. »