Psalmus LXXXVI

Psalmi Titulus: « Filiis Core. Psalmus Cantici. »

Fundamenta ejus. Titulus: Filiis Core psalmus cantici. [Aug., Hier.] Psalmus iste brevis est numero verborum, magnus pondere sententiarum, qui agit de coelesti Jerusalem, id est Ecclesia, quae est civitas spiritualis, cujus pars militat in terris, pars triumphat in coelis, quam iste psalmus commendat, secundum praesentem statum et futurum. Unde utroque in titulo apponitur: Psalmus et cantici. Et est sensus: Psalmus iste qui dicitur psalmus, quia agit de Ecclesia secundum praesentem statum, ubi agit opera cantici quia agit de eadem secundum futurum statum, ubi exsultat. [Cassiod., Gl. int., Aug.] Hoc ideo addit, ut de saeculari, id est, militanti Jerusalem, ad intelligentiam supernae eleveris, scilicet de actione ad theoricam proponitur. Filiis Core ut habitent in Sion. Hic per fidem; in futuro, per speciem. Pars cujus in coelo triumphat; pars in terris militat. Intentio: Monet ad amorem coelestis Jerusalem. Modus: Tripartitus est psalmus. [Cassiod.] Primo Propheta praedicat coelestem Jerusalem filiis Core, quam commendat per fundamenta et portas et famam ut eis augeatur affectus. Secundo ipse Dominus agit de eadem Jerusalem, ibi, memor ero. Tertio tangit de futura beatitudine, ibi, sicut laetantium. [Aug.] Propheta ergo plenus Spiritu sancto, multa volvens apud se de hac civitate de qua nihil adhuc dixerat psalmus, in hoc erumpit:

VERS. 1.-- « Fundamenta ejus in montibus sanctis: diligit Dominus portas Sion super omnia tabernacula Jacob. »

Fundamenta ejus. [Aug.] Non refertur ejus, ad aliquid praemissum, sed ad cordis Prophetae meditationem, qui nunquam de illa corde tacuerat, et si ore in montibus sanctis sunt in prophetis, apostolis, ipso summo angulari lapide Christo Jesu (Ephes. II), qui solus est fundamentum quod nemo potest mutare (I Cor. III). [Cassiod., Aug.] Ecce prior laus a fundamentis, ut soliditas totius civitatis notetur, et quasi quis quaereret, cujus ejus fundamenta dicis? ait, Sion. Et Dominus diligit portas ejus Sion. Idem sunt portae qui et fundamenta. Diligit dico super omnia, imaginaria, tabernacula Jacob. Quasi dicat: Diligit civitatem spiritualem, super illa quibus praesignabatur. Deinde sequitur laus de fama, o

VERS. 2.-- « Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei. »

Civitas Dei gloriosa sunt dicta de te, [Aug., Alcuin.] quod non de illa figurali, quae cecidit. Haec sunt illa quae Dominus per prophetas de ea praedixit.

PARS II. VERS. 3.-- « Memor ero Raab et Babylonis scientium me. »

Memor ero. [Cassiod., Aug.] Secunda pars, ubi Dominus ipse de eadem Jerusalem agit, et ostendit quae sint illa gloriosa. Haec sunt illa: In illa civitate, inquit Propheta ex persona Dei, memor ero Raab et Babylonis, quae non pertinent ad populum Judaeorum. Raab enim meretrix fuit in Jericho, quae suscepit exploratores a Josue missos, et cum quaererentur abscondit et alia via ejecit: cui dictum est ut coccinum per fenestram emitteret, quando civitas caperetur (Josue II). Quo signo domus ejus a victoribus cognosceretur, et sic salvaretur: quod ita fecit, et sic salvata est ipsa et domus ejus. Per quam figuratur Ecclesia gentium, quae coccinum habet in fenestra, id est signum sanguinis Christi habet in fronte. Unde Pharisaeis superbientibus Dominus dicit: Publicani et meretrices praecedent vos in regnum coelorum (Matth. XXI) . [Hier., Aug., Haym.] Juxta quoque nominis interpretationem idem significatur. Raab enim interpretatur latitudo vel impetus. Hae sunt gentes quae late et impetuose vagantur per vitia. Babylon autem civitas est secundum saeculum, ad quam pertinent omnes mali, ut ad Jerusalem omnes sancti. Quasi dicat: Gloriosa dicta sunt de te, civitas sancta, ubi non solus est Judaeus sed omnes gentes. Ego enim, memor ero Raab et Babylonis, id est omnium gentium. Memor dico, scientium me, id est apostolorum, quibus de illis recipiendis praecipiam.

VERS. 4.-- « Ecce alienigenae, et Tyrus, et populus Aethiopum; hi fuerunt illic. »

Ecce alienigenae, etc. [Aug., Hier., Aug.] Ecce quid per Raab et Babylonem significavit. Quasi dicat: Memor ero. Et Ecce alienigenae, id est gentes, et Tyrus, id est illi qui sunt in angustiis vitiorum vel poenitentiae. Tyrus enim interpretatur angustia. Et populus Aethiopum, id est gentes, quae sunt usque ad fines terrae, etiam nigri. Et hi fuerunt illic, id est in Jerusalem.

VERS. 5.-- « Nunquid Sion dicet: Homo, et homo natus est in ea; et ipse fundavit eam Altissimus? »

Nunquid Sion, etc. [Haym., Gl. int., Hier., Haym.] Hic propheta resumit verba. Quasi dicat: Gloriosa dicta sunt de illa civitate, et hoc etiam miraculum accidit in ea, scilicet quod homo natus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus, id est secundum quod Deus, non ut homo. Sed nunquid dicet homo, id est nunquid poterit homo persuadere Sion, id est Synagogae, illud quod dicam, scilicet quod homo natus est, etc. Quasi dicat: Non hoc recipit incredula Synagoga. Vel, Sion, id est Ecclesiae, nunquid dicet homo? quasi dicat: Homo non dicit ex se, sed Deus in homine, annuntiat hoc, quod et homo natus est in ea; et ipse fundavit eam Altissimus. Vel secundum aliam litteram, mater Sion dicet homo, [Aug., Cassiod.] quasi dicat: Unde alieni perveniunt ad Jerusalem? ecce est homo quidam, scilicet Christus homo, qui dicet: Sion, id est Synagoga est mater mea, secundum carnem, et per hunc isti omnes veniunt. Et quis est homo ille? Ipse est homo qui in ea natus est, et ipse fundavit eam Altissimus, et ipse talis dicet mater, ei civitati. Vel ita secundum eamdem litteram: Commendata spirituali Sion, id est Ecclesia, increpat hic carnalem Sion, id est Synagogam, quasi dicat: Christus est fundamentum illius civitatis; sed Sion, id est, Synagoga, mater, Ecclesiae, dicet, quod Christus tantum est, Homo, non Deus; sed Christus, et homo est in ea natus, et ipse, idem est Altissimus, id est Deus qui fundavit eam, quod miraculum ne sit incredibile alicui, ait:

VERS. 6.-- « Dominus narrabit in scripturis populorum et principum, horum, qui fuerunt in ea. »

Dominus narrabit, vel narravit. Vel ita continua: [Haym., Aug., Hier., Gl. int.] Unde hoc scis? ecce Dominus narrabit in scripturis populorum et principum, id est in scripturis quae directae sunt populis fidelibus, et editae a principibus, scilicet a Moyse, et prophetis et apostolis. Principum dico, horum qui fuerunt in ea, civitate. Vel secundum aliam litteram: [Aug.] Quorum principum? Horum qui fuerunt facti, scilicet principes in ea, id est qui facti sunt in ea principes, antequam essent in ea; non erant principes, sed erant abjecta mundi. Elegit enim infirma mundi, ut confunderet fortia.

PARS III. Διάψαλμα. VERS. 7.-- « Sicut laetantium omnium, habitatio est in te. »

Sicut laetantium. [Aug., Cassiod. Aug.] Tertia pars collatis omnibus gaudiis, quae de civitate dicta sunt, concludit paucis verbis, futuram tangens beatitudinem, quasi dicat, talis est civitas. Et, o Sion, habitatio omnium nostrum, erit in te. Qualis? sicut laetantium. Quae laetitia, non est nobis in ista peregrinatione; ideo autem dicit, sicut laetantium, quia talis erit laetitia, qualem hic non novimus, et ideo cum non possit exprimi, dixit, ut potuit.

Collatio In Psalmum LXXXVI: « Fundamenta Ejus, » Etc.

VERS. 3.-- Memor ero Raab. Sic et Pratensis. Hieronymus RAHAB, interpretatur superbiam. et interpretes pro Cajetano. Sed Sanctes et Munsterus accipiunt pro Aegyptiis, ob superbiam ita dictis. Unde Chaldaeus paraphrastes, commemorabo laudationes Aegyptiorum et Babyloniorum. Eodem denique recurrit ipsa intelligentia. Sed potest movere quod Hieronymus in Commentariis, et Augustinus, imo et ante eos Arnobius interpretantur de Raab muliere Jerichuntina, quando quidem hoc scribitur per chet aspirationem fortem, alterum per he, aspirationem lenem, et Graeci hic habent, ῥααβ, mulierem vero ut exprimant, spiritum densum, quomodo possunt, scribunt per χ ῥαχάβ. Quod si nolis alteram aspirationem in vicem alterius substitui, tamen significata utriusque conspirant. Siquidem Rachab solat dilatationem. Rursus Rahab, insolentiam et temeritatem. Superbi autem, quam studeant sese dilatare, neminem latet. Quin et 193 mysterium a Psalm. decantatum, de Ecclesia ex gentibus, superbiae tumore elatis collecta, expositioni sanctorum respondet.

VERS. 4.-- Hi fuerunt illic. Hebr., iste natus est ibi. ZEH JULLAD SCHAM. Sensus est idem: Iste populus natus est in Jerusalem, vel isti populi fuerunt illic, quanquam diviniorem sensum praedicat Faber, si diceretur, geniti sunt illic, quo insinuetur regeneratio spiritualis. Certe non minor dignitas innuitur, ne dicam major, jam fuisse gentes, aeterna Dei electione, de illa civitate Jerusalem, cum nondum quidquam boni aut mali egissent, quam exprimendo earum nativitatem, vel spiritualem. Nam Deus vocat quae non sunt, tanquam quae sunt.

VERS. 5.-- Nunquid Sion dicet: Homo, et homo natus est in ea. Primo ponendum est Hebraeum, ut videamus de quibus est controversia ULETZION IEAMEAMER ISCH VEISCH JULAD BAH. Tria in hoc versu se offerunt dubia. Primum est de interrogatione, quae non apparet in Hebraico. Hinc Hieronymus vertit, et ad Sion, et Munsterus de Sion. Sed sic non indicatur aliquo signo interrogatio, ut tamen non repugnet Hebraismo, quin Paulus Hebraeus Burgensis testatur, si non legatur interrogative, tamen debeat intelligi admirative, quod idem sibi vult. Secundum dubium est, de verbi significatione, quae in Hebraeo passiva est, ad Sion dicetur, vel de Sion dicetur: Vir et vir natus est in ea. Aut, ut vult Munsterus, iste et iste natus est in ea, ac ex ea lectione facienda esset distinctio in verbo dicetur, nempe ad Sion, vel de Sion dicetur: Vir et vir natus est in ea, intelligendo per hunc tropum, plures et diversos ibi natos. Verum quantum ad distinctionem, contextio Hebraica ad id non urget, nisi quod forsan verbi significantia, quae videtur impersonalis, hoc exigeret, modo passive legeretur. Citra tamen notularum apices, verbum activum et passivum non differunt, adeo ut fuerit integrum lectori, hoc aut illo modo accipere, cum digna intelligentia, quae consequentior censebitur. Siquidem potest pronuntiari IEAMER, dicetur, aut IOMAR, dicet, quomodo probabile est interpretes enuntiasse. Itaque hoc pacto commode poterit esse diastole. Nunquid Sion dicet: Homo, et homo natus est in ea, juxta explanationem. Tertium dubium est, de lectione Graeca, quam sequitur et interpretatur Augustin. et quae est in psalmodia Romana, mater Sion μήτηρ Σιών. De hoc et aliis satisfacit divus Hieronymus in Commentariis. « Septuaginta Interpretes ita transtulerunt, nunquid Sion dicet: Homo. Spreverunt ergo multi, nec intellexerunt μήτι Σιών, quid est. Et addiderunt ρ, μήτηρ Σιὼν ἐρεῖ ἄνθρωπος. Et hoc propterea dicunt quoniam sequitur, et homo natus est in ea. Speraverunt etiam ita debere dici, mater Sion dicet: Homo, quoniam filius natus dicitur. Propterea errant in matris vocabulo. » Haec illic Hieronymus. Deinde tamen non dedignatur illam lectionem exponere ac postea revertitur ad nostram, hoc modo: « Dicamus et secundum Hebraicam veritatem: Nunquid Sion dicet: Homo, et homo natus est in ea. Quod dicit, hoc est. Quis poterit nuntiare Sion? Quis ei poterit nuntiare hominum, quoniam homo nascetur in ea, et salvabit eam? Hoc est nullus hominum potest ei nuntiare, quia Sion salvetur in homine, qui in ea nascetur. » Hactenus ille. Quae talia sunt, ut hic nihil agat Fabri philosophia.

VERS. 6.-- Dominus narrabit in scripturis populorum. Hieronymus et Nebiensis, Dominus numeravit scribens populos. Munsterus, Dominus recensebit, cum scripserit populos. Et ad consimilem modum ferme caeteri. Vocula Hebraica hic est infinitivi modi BICHTHOB, ut ibi liberum sit vertere, dum scriberet populos, aut in scriptura populorum. Id quod et annotavit Pellicanus. Dehinc illud, et principum, oportet Septuaginta accepisse ex principio sequentis versus juxta Hebraeos, et huc adduxisse VESSARIM, quod anceps est ad principes et cantores, quomodo ultimo Hebraicantes intelligunt, etiam si in punctulo sit minima distantia. Porro quod dicimus, qui fuerunt in ea, Hebr. habet ZEH JULLAD SAM, hoc est iste natus est illic. Caeterum familiare est Hebraeis, usurpare singulare in vicem pluralis, praesertim ubi sensus ex consequentia orationis requirit. Quod si contendas eum locum intelligi debere de ipso Christo, nihil obstat transitum fieri de capite ad membra, et e diverso, propter unitatem. Id nempe tam frequens est in arcanis litteris, ut haud sciam an sit locutio passim frequentior. Primam particulam ultimi versus, juxta Hebraeos, Septuaginta copularunt penultimo, ut praedictum est, postea quod sequitur, sicut laetantium KEHOLLIM. Hieronymus vertit, quasi in choris; Pratensis, sicut chorales; Sanctes et Munsterus, sicut tibicines; interpretes pro Cajetano, sicut parturientes; Pellicanus, sicut tripudiantes; Nebiensis, sicut choream ducentes; Chaldaeus, et dicent cantum in choris, quanquam vox sit ambigua, tamen ferme omnium versu laetitiam sonat non parvam. Sed CAL nota universitatis, secundum eos respicit sequentia, et dicunt CAL MAAIANAI BAC, omnes fontes mei in te, ut transferunt Pellicanus, Sanctes, interpretes pro Cajetano et Munsterus, omnes scaturigines. In tribus exemplaribus apud Hieronymum inveni, omnes fortes mei. Primum erat Fabri, quod se hausisse testatur e bibliotheca Carthusiorum et Coelestinorum; secundum erat typorum Frobenii; tertium Chevallon Parisiensis; quartum e recentioribus habebat fontes. Unde fortasse collapsus fuit in fortes pro fontes. Demum Pratensis habet, omnes contemplationes meae. Rabbi Jonah, referente Sancte, omnes providentiae meae, quasi aspectus mei, ab , id est oculo. Verum enimvero, nos habitamus in coelis per contemplationem, et coeleste desiderium, juxta illud Philip. III: Nostra conversatio in coelis est. Itaque Septuaginta sensum reddiderunt accommodatiorem, et in quo Deus habitat per fidem et charitatem fiet fons aquae salientis in vitam aeternam, Joan. IV. Sed et translator ad Campensem, habet habitatio est in te, cum Septuaginta ac in fronte dixerat esse editionem ex Hebraica veritate.