Caput XV. Quomodo debeamus aequitatis regulam arctius consulere, eo maxime tempore quo oportet quodlibet sublimitatis officium explere.

Post haec Daniel ingressus ad Arioch, quem constituerat rex ut perderet sapientes Babylonis, sic ei locutus est: Sapientes Babylonis ne perdas, introduc me in conspectu regis, et solutionem regi narrabo (Dan. II). Si per Danielem recte fervor devotionis, per Arioch intelligitur districtio aequitatis, quid erit aliud ad Arioch velle intrare, nisi secretioria aequitatis arcana profundius quaerere, et quid districta justitia exigat, intima perscrutatione perspicere velle? Hoc autem negotium Danieli tunc recte ascribitur, quando mens humana in idipsum ex magna animi devotione urgetur. Daniel itaque ad Arioch intrat, quando aequitatis consulta devotio quaeritat. Est et alia adhuc intrandi ad eum causa (nec forte minus necessaria) quando ei scilicet medullitus infundere volumus, quod ex divina revelatione in ejus sensibus corrigendum agnovimus. Ibi ad eum intramus, ut ex multa investigatione, justitiaeque examinatione, quid sit rectum agnoscamus; hic ad illum ingredimur, ut rectum divinitus agnitum rectitudinis zelo arctius imprimamus. Ibi itaque intramus causa discendi, hic causa docendi; vel illic causa quaerendi, hic causa persuadendi. Sed ingressionis causam citius advertimus, si quid dicat attendimus: Sapientes Babylonis ne perdas. Ecce quod rex turbatus fieri praecepit, Daniel divinitus illuminatus fieri prohibuit, et fit saepe, ut quod turbati, et per impetum animi velut rectum discernimus, et quasi Arioch officio fieri posse vel debere praesumimus, postmodum ad preces et orationem conversi, et inter compunctionis nostrae lacrymas divinitus illuminati, injustum esse invenimus quod prius rectum putabamus. Sic devotio saepe iniquum esse invenit, fierique defendit, quod violentus animi impetus quasi sub regio furore fieri decrevit: Sapientes, inquit, Babylonis ne perdas. Et addit: Introduc me in conspectu regis, et solutionem regi narrabo. Quid, quaeso, hoc loco ab alio se introduci petit, qui jam superius ante regis conspectum per semetipsum intravit? Sed superius intravit, ut regi supplicaret; hic vero, ut regem doceret. Illud fuit humilitatis, istud magnae sublimitatis. Magnae, inquam, sublimitatis fuit illud regem docere, quod ab alio nemine poterat didicisse. Ad humilitatis ergo obsequia libenter seipsum ingessit, ad celsitudinis officia impudenter se ingerere declinavit. Exemplo discamus quid in ejusmodi facere debeamus. Cum locum magisterii sive ex praecepto, sive pro officio suspicere oportet, prius mens ad Arioch introeat. Justitiae consulta requirat, et ut bonum opus bene et juste exsequatur, sollicita examinatione praevideat. Fac, inquit, bene bonum. Bonum tum fit, quando opus bonum ex bona intentione surgit, et modo congruo procedit. Facile est ut ambitio vel cenodoxia ad conspicuum et praeclarum nos opus impellat. Facile est ut fermentum Pharisaeorum, totam boni operis nostri massam corrumpat. Nullo modo ab Arioch introducimur, quando ad opus bonum sinistra intentione impellimur. Quoties igitur docendi locum suscipimus, praevideamus quam juste, quam ordinate susceptum officium expleamus. Videamus ne aliquid falsum vel frivolum, ne aliquid ineptum vel inordinatum dicamus. Hanc, ni fallor, discendi vel docendi regulam custodit, cui illud Psalmistae convenire potuit: Jucundus homo qui miseretur et commodat, disponet sermones suos in judicio (Psal. CXI). Et forte hoc erit Arioch exterius consulere, contra sermonis vel operis vitia nos ipsos rectitudinis consiliis praemunire. Tunc autem quasi intrinsecus consulitur, quando de interioribus quaeritur, et contra cogitationum vel afflictionum corruptelam, justitiae institutis anima praemunitur. Maxime eo tempore debemus ad Arioch intrare, et ejus manuductionem quaerere, et nihil sine justitiae praemeditatione vel munitione agere; maxime, inquam, eo tempore ubi debemus celsitudinis loco apparere, vel sublimitatis officium explere. Introduc me, inquit, in conspectu regis, et solutionem regi narrabo. Tunc autem Daniel noster veraciter dicti Arioch manuductione utitur, quando ex recordatione divinae districtionis, veraeque justitiae consideratione animus compungitur. Et tunc quasi ante regiam praesentiam ab ejusmodi duce introducitur, quando sub quovis animi impetu, et quasi sub regiae potestatis praesentia, per districti examinis respectum cor hominis ad devotionem facile inflammatur.