II. Hoe Christus die figure volbrachte int verbont alles kerstens volcs

Nu suldi merken hoe Christus die figure volbracht hevet, die ic vore seide die Moyses bescrivet; want alle de werke Moyses ende sine offerande bedieden altoes ·j· ander. Doe Christus de Sone Goeds, die stichter ende here es alle der wet die ie ghegeven wart, doe hi sijn volc geleert ende gewiset hadde met waerden ende met exemplen, ende geoppenbaert den wille sijns Vader: doe vant hi lettel minschen die sine lere ontfingen. Nochtan wonde hi alle de figuren, die vore gescreven waren ende gheoefent¹, tote enen inde bringen, ende stichte enen outaer op den berch van Calvarien. Ende also als Moyses offerde, onder den berch van Synai, ·xij· calvere die hi genomen hadde van den ·xij· geslechten, daer si hen alle met verbonden dat si souden Gode gehoersam sijn: alsoe gelikerwijs offerde Christus sinen preciousen lichame, die hi van onser alder naturen ghenomen hadde², omme alle geslechten een te makene; want hi was ons allen gemeine gegeven met te verloessene³. Ende overmids dese offerande hevet hi de wet der minnen volbracht, ende voert gegeven ende gelaten hen allen diese houden willen. Ende alsoe als Moyses screef ·xij· titele, op ·xij· steene, den ·xij· geslechten, datsi Gode die offerande daden: alsoe gelikerwijs screef Christus allen minschen enen titel op enen steen, dat es op dat fundament sire werdeger doet, dat sine offerande eigen si iegewelcs minschen, die hem daertoe bereiden wilt⁴. Desen selven titel screef Pylatus van buten, die Christus screef van binnen, dat hi ware coninc der Joeden, behoudere der werelt⁵. Dese titel was gescreven met drien den principaelsten spraken van erterike, dat was ebreeusch, griex ende latijn. Ende also als Moyses half dat bloet van den calveren storte omtrent dien outaer in die ere Goeds, ende die andre helecht spraide hi in dat volc, omme vast te makene dat verbont datsi ghedaen hadden met Gode⁶: alsoe gelikerwijs storte Christus sijn bloet geheel ende altemale omtrent den outare dies crucen in die ere Goeds, ende geheel ende altemale in ons; want wi en sijn nemmer van Gode gesceden noch gedeilt, alse de Joeden waren, op dat wi⁷ willen ons met hem, overmids sijn bloet, verbenden, alse die Joeden daden, overmids dat bloet der calvere. Ende alsoe alse Moyses dat bloet des testaments ontfinc in vate van wimen⁸, daer hi dat volc met bespraeide: alsoe hevet Christus sijn bloet ghedaen in vate van wimen, die niet onthouden en moghen⁹; want hi wilt dat sijn bloet altoes vloeie, ende nemmermeer hem en onthoude¹⁰ daer mens begeert. Die wimene vate dat waren die Apostelen ons Heren, ende dat sijn nu die priestere der heilegher Kerken, dien dit bloet bevolen es dat sijt spraeien selen in allen menschen dies begeren. Ende alsoe alse Moyses dat bloet der calvere mingede met water, na der hebreuscher maniren, eer hijt spraeide in dat volc: alsoe ghelikerwijs mingede Christus sijn innechste bloet, dat ute sire siden liep, met water; ende daer mede sijn wi ghecocht, ende daer in sijn wi ghedweghen van al onsen sunden; ende daermede es onse verbont vaste ghestadecht¹¹. Want wi hebben home ghehoersamheit ende trouwe gelovet, ende sijn des viants afghegaen¹² ende hebben ons verbonden, overmids sijn bloet, in sinen dienste ewelike te blivene, dat was in der doepen, doe wi sinen titel ende sijn teken ontfinghen, ende levende worden met sire doet.

Ghi selt dat merken dat de Joden die hen verbonden hadden met Gode, overmids dat bloet der calvere diemen Gode offerde, ende dat verbont braken alsoe dat si eerden ·j· gulden calf ende anebeeddent, ende verblijdden¹³ hen daer vore alse vore haren God. Dese dede Moyses doet slaen sinen gheslechte den Leviten, op enen dach ·xxiij· dusentech minschen¹⁴. Alsoe sere woude God wreken datsi niet ghehouden en hadden die gheloften die si hem ghedaen hadden, overmids calvere bloet. Maer dat bloet ons Heren en es nu niet wrakelec¹⁵, maer vol ghenaden. Ende daer omme hevet hijt ghedaen in vate van wimen, dat sijn gheesteleke prelate, die vol souden van ghenaden sijn; want si sijn scinkeren ende dienaren van dien melden bloede, dat al onse scout¹⁶ betaelt hevet. Eest dan alsoe, dat wi die ierste riviere der ghenaden, die wi ontfinghen in der doepen, verstopt hebben met onsen sunden; die andere riviere der penitencien die vloeit altoes, ende si en mach niet verdroeghen, want dat bloet Goeds es heet, ende levende¹⁷, ende vol minnen: ende hieromme soe moet altoes vloien, want het es dat leven der heilegher Kerken. Ende in desen bloede leven ende bringhen vrocht alle de sacramente der heilegher Kerken; want si sijnre mede verdient, ende si werdenre in onthouden tote den daghe des ordeels. Want Jhesus Christus, die met sire doet ghefundeert hevet de neuwe wet, die en wilt sijn bloet ane ons niet haesteleke wreken: ende hier omme, eest alsoe dat wi onse gheloften breken die wi gheloveden in der doepen, soe wilt hi dat wi met rouwee ende met wee van herten ons selven meshaghen, ende claghen¹⁸ onse ontrouwe met onghevensder meiningen, ende met gherechten averkere der sonden, ende verbenden ons weder met hem overmids dat sacrament der penitencien. Dat es die andere rivire sijns heilechs bloeds; ende dit moet sijn vore dien priestere, dien dit sacrament der penitencien bevolen es, alsoe dicke als noet es, op dat menne in eneger manieren vercrighen mach¹⁹. Maer en machmens niet vererighen in der noet, soe es Christus (die overste priestere, die hertennoet sere wet bekint²⁰, ende hi es de ghenadechste ende die meldste die levet; want soe wie hem met herten biddet, hi es die ghene die niemene en ontseget; want sijn heileghe bloet vloeit te allen boerden over: daer mach putten ende sceppen ieghewelc dies begheert.

Maer ghi sult dat merken dat God ·xxiij· dusentech manne dede doeden, om datsi braken die ghetonst die si ghemaect hadden met Gode, overmids dat calveren bloet: niet om des bloets wille, want en was niet heilech; maer omme haer ongelove ende om haer onghehoersamheit. Ende hier omme sonder ghetal²¹ sal God swaerleker wreken dat verbont dat wi met hem ghemaect hebben, overmids dat bloet sijns een gheborens Soens, dat heilech ende precious es, eest dat wijt breken, ende dat wi vonden werden onghetrouwe, ende van hem ghekeert, in dat inde ons levens.

Aldus es dat ierste principale poent der figuren ontbonden, daer wi in gheleret werden hoe wi gheloeset werden van der erfsonden, ende ghevrijt in der doepen, overmids dat bloet ons Heren; ende hoe wi altoes die selve vriheit, weder ontfaen overmids dat selve bloet, eest dat wi in ghewaregher penitencien sijn.

Footnotes

1. B. en C. die vore ghescreven ende gheoefent waren. ↩

2. Sur. ex omnium nostrum natura sumptum. ↩

3. Sur. quippe qui in commune omnibus nobis redimendis datus erat. ↩

4. Sur. quod oblatio sua singuli cujusque hominis eo sese accommodantis, propria sit. ↩

5. Sur. mundi servator. ↩

6. Sur. foederis qoud Deo pepigerant, confirmandi gratia. ↩

7. Sur. dum nos, enz. ↩

8. Sur. vasis excepit vimineis. Zie Kiliaen op het woord wijm. ↩

9. Sur. quae tamen hoc illacque perfluunt, nec valent infusum continere liquorem. ↩

10. Sur. nec unquam sese contineat, aut emanare desistat. ↩

11. Sur. confirmatum est. ↩

12. Sur. et hoste diabolo prorsus derelicto ac repudiato. Het werkwoord afgaen, in den zin van verlaten, verzaken, werd veelal gebruikt met den dativus personae en den genitivus rei. Zie Professor Bormans, Aenteekk. op het Leven van Christina, bl. 91. Zie mede Dr De Vries, Woordenlijst op der Leken Spieghel, bl. 349, en Grimm, Grammatik, IV, bl. 690. ↩

13. A. verbliden. ↩

14. Sur. una die, Mose praecipiente, à Levitis perempti sint. ↩

15. Sur. non jam vindex et ultor aut vindictae appetens est. ↩

16. Sur. cuncta nostra debita. ↩

17. Sur. vividus et fervidus. ↩

18. Sur. nostram accusemus et queramur infidelitatem. ↩

19. Sur. si tamen ulla ratione obtineri queat. Het voegwoord op dat is gebruikt in den zin van mist of indien maer. Het heeft derhalve eene voorwaerdelyke beteekenis. Zie De Vries, in zyn Woordenlijst op der Leken Spieghel, bl. 547. ↩

20. Sur. cui cordium necessitudines omnes abundè perspectae sunt. ↩

21. Sur. longe gravius ac severius. ↩