XVI. Vanden drien godeleken dogeden

Hier na sprect onse Here aldus: ‘In die west side des tabernakels, te occidenten wert, seldi maken ·vj· tafelen, ende noch ·ij· andere, die in die horeke selen werden op gerecht, achter den rugge des tabernakels. Ende aldus selen si te gadere gevoeget sijn van boven tote beneden, ende ene toevoeginge sal al die tafelen onthouden. Dien tween tafelen, die men in die horneke setten sal, dien sal men geven gelike toevoeghinghe den anderen: alsoe datter daer ·viij· si, ende ·xvj· baschen van selvere, onder elke tafele ·ij·.’

Met desen ·viij· tafelen in dat westinde, dat de rugge des tabernakels es daer beide die side wande in vergaderen, soe verstaen wi die principale vorenemenheit¹ eens geestelec staets. Want die ·vj· tafelen die in midden staen, bedieden ons ·vj· vorenemende begripe, daer alle die vrie begripe ane hoefden². Want ·iij· dogede vinden wi, die ons enegen met Gode, ende die orsake sijn ende begin alre andre dogede: dat es gelove, hope ende minne. Ende iegewelke doget van desen drien moet hebben vore gaende ·ij· vrie begripe,³ daer si op gefundeert wert: dat sijn de ·iij· dogede ·vj· vrie⁴ begripe. Dat ierste vri begrijp daer onse geloeve op gefundeert es, dat es dat wi, overmids die gratie Goods, begripen selen ons selven te verheffene boven alle hemele, met enen eenvoldegen siene⁵, in enen God, daer wi inne geloven. Hier mede wert geloeve gefundeert in Gode. Dat ander vrie begrijp, daer wi onse gelove ufenen ende besitten sonder dolinge, dat es dat wi met vrien wille ende moede begripen selen al dat te geloevene, met onderscede⁶, dat de heilege Kerke hout ende geloevet. Ende hier inne selen wi sijn alsoe merkeloes⁷, ende alsoe eenvoldech van gronde, dat ons onse eigene sinne, noch onse naturleke redene niet twivelachtech, dunckende noch wanende⁸ maecken en mogen; ende dat ons oec gene creature, hoe heilech dat si scene, ocht wat si wonders ocht miraclen werken mochte, anderheit⁹ ochte nuwecheit van gelove inne geprenten en moge. Siet, dit sijn ·ij· vrie begripe, die ons geloevech maken, ende int geloeve behouden, sonder dolinge. Ende dit bedieden die ·ij· middelste tafelen in dat westinde des tabernakels. Ane die ·ij· middelste tafelen werden noch ·ij· andere gevoeget, in elke side ene; ende die bedieden ons noch ·ij· vrie begripe, die vore gaende sijn volcomenen hope. Dat ierste vri begrijp, daer volcomenne hope op gefundeert wert, dat es dat wi begripen selen, overmids die verdiente ons Heren Jesu-Christi, vrilec tote Gode te gane, met ewegen betrouwene, ende eenvoldechlec in Gode te gane daer hope ende trouwe verreict¹⁰ ende besit ewegen vrede. Siet, met desen tween poenten wert hope gesaedt, ende gestilt, ende gefundeert op die rijcheit die God selve es. Ten anderen male selen wi vrilec begripen boven al Gode te betrouwene alles dies ons noet es¹¹, hier in der tijt, van buten ochte van binnen. Ende hier inne moten wi alsoe eenvoldech bliven, dat wi in en geene creature hulpe, troest noch toeverlaet en soeken, het en si wel geordent, ochte redelec, ende omme die ere Goods. Ende al dat wi ontfaen van allen creaturen, eest lief eest leet, dat selen wi ontfaen alse van der hant Goods, vore onse alre beste¹²; soe bliven wi ledech, ende leven sonder verdriet van allen dingen. Wi selen ons oec alsoe geheel ende alsoe eenvoldech te Gode laten¹³, sijn wi siec, sijn wi gesont, ochte in wat noede dat wi sijn¹⁴, dat wi in en geene truffe¹⁵, noch in en gene maniere van boetinghen¹⁶ geloven¹⁷ en selen. Ende hier mede hebben wi ·iiij· tafelen ende ·iiij· vrie begripen, die ons onthouden¹⁸ in geloeve ende in hope. Die ·vte·. tafele ende die ·vjste·, die hier toe gevoeget sijn, die bedieden ons noch ·ij· vrie begripe die vore gaende sijn gewareger minnen. Dat ierste vri begrijp, daer minne inne begint, dat es dat wi ute enen vrien gronde, ende in crachte dies heilechs geests¹⁹, begripen selen eweleke Gode te minnen; ende in desen begripe selen wi ons alsoe eenvoldech, ende alsoe geheel, met minnen in minnen geven²⁰, dat wi anders niemenne en leven dan der eweger minnen Goods, ende dat wi oec, in onser eenvoldecheit, anders niet en weten noch en gevoelen dan minne allene. Want, leven wi der minnen Goods geheel, soe hebben wi ·j· vri insinken met minnen in minnen²¹, ende alsoe wert minne beseten. Want volgen wi der minnen, met eenvoldegen ingange, tote in den gronde alre eenvoldecheit, soe comen wi, overmids gelove, boven geloeve in ·j· weten²² ende wi comen, overmids hope, boven hope in ·j· hebben²³ ende, overmids minne, in een ewech besitten. Ende dit es dat ierste vri begrijp, daer onse minne in gefundeert wert, ende geenecht der eweger minne die God selve es.

Ten anderen male selen wi begripen ons selven te minnen ende alle minschen, toe den dienste Goods; want in welker wijs dat wi ons selven anders minnen, dan Gode mede te dienne, ocht enege creature, dat es ongeordent, ende dat benemt ons die enechste wise der doget, ende oec den eenvoldegen inganc in Gode. Ende hier omme, eest alsoe dat wi ons selven ende alle dine minnen omme Goods wine, soe orboren²⁴ wi ons selven ende alle dine ordenlec, elide rede- lec toe den loeve Goods, ende na den wille Goods; ende alsoe wert minne wel geordent in ons, te Gode, ende tote allen creaturen. Want minne leidet ons eenvoldechleke in Gode, sonder minne sien²⁵; ende dit es minne sonder waeromme²⁶, die ons weseleke salech maect. Ende minne drivet ons oec in allen dogeden, ende in allen goeden werken, ende altoes in die Goods ere; ende dese dogede, met den werken, volgen ons na, ende eieren ons in dat ewege leven, met onderscede, men ende meer, na dire wijs dat si groet sijn, ende minlec gewracht werden.

Voertmeer, die ·ij· tafelen, die in die hoerneke staen, daer beide die sidewande inne gevoecht sijn, ende geenecht metten rogge des tabernakels, elke van desen ·ij· tafelen en hevet maer in die breidde ·j· halve mate. Hier mede verstaen wi onse lijfleke nature, die maer ·j· instrument en es mede te werkene, ochte mede te doegene; want si en es niet vri, noch dogetsam in haerre neigingen, noch si en hevet van haer selven en gene dogedelecke werken; maer omme dat si met den geeste geenecht es, in allen sinen vrien begripen ende in allen sinen vrien werken, soe wort si met dogeden gevrijt²⁷, ende gevoeget vrileke, ter rechter siden ende ter slinken siden, in vrien werkene, ende in verduldegen lidene, in den geboden ende in den raden Goods, ende wederhouden in alle dien dat jegen Goods ere es, ende gerieven mach²⁸, ende haers vertegen²⁹ in alre swaerheit, diemen omme Gode dragen mach. Ende si wert, overmids dat vrie gemoede vrileke begrepen ende op gerecht al te doene in die ere Goods, ende overgegeven in die vriheit Goods³⁰ alles te darvene daermen toe geneiget es, beide hier ende in der ewecheit. Siet, aldus sprac onse Here dat wi die tafelen, dat sijn onse vrie begripe, op rechten souden, ende dat si aldus te gadere souden gevoecht sijn van boven tote beneden, ende dat ene toevoeginge alle die tafelen sonde onthouden: dat es dat die rugge des tabernakels met sinen tafelen sal hebben ene toevoeginge tote allen den tafelen in beiden siden, overmids die ·ij· tafelen die in die horneke op gerecht sijn, daer alle die andre inne vergadert werden, ende opgerecht, ende onthouden. Ende alsoe geliker wijs alsoe lange alse onse vrie geest leven sal in desen staet der sterfeleker naturen, soe moet hi met deser naturen in beiden siden vrileke gekeert sijn tote allen dogeden, die doget te werkene, ende ondoget te wederstane. Dese ·ij· sijn gelijc van loene; want alsoe vele als wi die dogede minnen, alsoe vele mogen wi alle hare contrarien versmaden; ende sonder die lijfleke nature en mach die geest niet verdienen: ende hier omme sprac onse Here dat men dien tween tafelen in die hoerneke geven sonde gelike toevoeginge den anderen ·vj·, die daer tusschen staen. Ende alsoe soudere ·viij· sijn, ende ·xvj· selveren baesschen; ende hier mede proeven wi dat die lijfleke nature geenecht moet sijn met haren geeste, ende die geest met siere naturen, in allen vrien begripen ende oec in allen dogeden. Ende alsoe mach die geesteleke tabernakel staende bliven ende Gode bevallec sijn. Wat die ·ij· baesschen van selvere bedieden onder elke tafele, dat hebbic u vore geseit: dat es onder elc vri begrijp een pure consiencie ende ene ongebeelde memorie. Sonder dese ·ij· baesschen en moge wi geen vri begrijp op rechten in die ere Goods.

Footnotes

1. Sur. eminentiam vel praestantiam. ↩

2. Kiliaen vertolkt het woord door habere aliquem pro domino. Surius vertaelt duidelyk genoeg quibus cunela libera proposita connectuntur. ↩

3. Sur. bina proposita libera. ↩

4. D. ende dit sijn ·vj· vrie begripe. Surius: sicque tribus virtutibus sex libera proposita adjunguntur. ↩

5. Sur. contemplatione sive intuitu. ↩

6. Sur. distinctè. ↩

7. Sur. minimè curioso fundo. ↩

8. Al de handschriften hebben dit woord. Surius schynt daerentegen wankende gelezen te hebben, en vertaelt: ut neque proprius sensus, neque naturalis ralio nostra aliquam in nos dubitationem, vel opinionem, vel titubationem aut haesitationem adducere queat. ↩

9. Sur. aliquid à flde diversun. ↩

10. Sur. attingit. ↩

11. Sur. wykt eenigerwyze van den tekst af, vertalende: liberè nobiscum constituemus supra omnia Deo confidere, daturum eum nobis, quicquid, enz· ↩

12. Sur. tanquam nobis optimum. ↩

13. Sur. quinetiam ita omninò ae simpliciter Deo confidemus. ↩

14. B en C. dat wi comen moghen. ↩

15. Het woord, van italiaensche afkomst, beteekent mendacium, fraus, en in verzwakten zin nugae. Zie Kiliaen. Surius vertaelt impostura. ↩

16. Dit woord staet in A, B en D, en beteekent toovery, waerzeggery en wat daermêc verwant is. Zie zyu geheelen omslag in den Thentonista. C heeft in negheene maniere van saghen ofte van gokelien. ↩

17. B en C. hopen noch gheloeven. By Surius is de plaets aldus vertaeld: nullis unquam imposturis, nulli incantationum generi, nulli jocula-torum proesfigiis spem aut fidem commodemus. ↩

18. Sur, nos retinentia. ↩

19. Sur. et in virtute Spiritus sancti. ↩

20. Sur. ità penitùs ex amore amori nos dedemus ac trademus. ↩

21. Sur. in amorem nos demergimus. ↩

22. Sur, ad cognitionem. ↩

23. Sur. ad adeptionem appraehensionemgue. ↩

24. Sur. utimur. ↩

25. Sur. absque respectu. ↩

26. Sur. absque hujus vel illius commodi privati intuitu. ↩

27. Sur. libera fit. ↩

28. Beter B en C. dat jeghen Gods ere gherieven mag. Surins vertaelt in iis omnibus, quae possent ilii esse commoda et jucunda contra honorem Dei. ↩

29. C. ende wert haers selfs verteghen. Surius: abnegatque seipsam. ↩

30. Sur. el ul sit divinae dedita ac resignata libertati, ad carendam, enz. ↩