XX. Vander cortinen ende den colummen van den inganc des tabernakels

Hier na sprac onse Herealdus: ‘Ghi selt maken ene cortine in den inganc des tabernakels van jacincte, ende van pur- pere, ende dobbel roet geverwet, ende van bysse getweerent, al metter naelden gewracht, ende ·v· colummen van houte van cethym seldi vergulden, ende die capiteele al gulden, ende die bascen van mottale: ende hier vore buten seldi die cortine hangen.’

Nu verstaet mi rechte. Die bascen van mottale, daer dese colummen op staen, daer mede verstaen wi gevueleke wellust der naturen. Dese wellust in der naturen vercrijcht men overmids puerheit der consiencien ende onverbeeltheit van herten ende van geeste, daer wi vore ave seiden¹. Want naturleke bliscap, raste, ende vrede, ende alle gesaetheit der naturen² comt ons van Gode ende van doegeden, ende wast altoes van binnen udewert³. In dese gevuleke wellust der naturen sijn gefundeert onse inwindege ·v· sinne, ende si sijn een met der naturen ende metter gevuleker wellust; ende hier omme sijn daer ·v· baschen ende ·v· colummen. Want die eenvuldege opganc des geests trect na heme die inwindige sinne, ende die lijfleke crachte, ende al dat levende ende gevulec es in der naturen. Ende hier omme moten die inwindege sinne opgerecht sijn gevulec, ende eenvuldechlec, ende altoes toegevuecht den geeste⁴: ende alsoe hebben wi ·v· colummen in den ingange des tabernakels. Ende dese colummen sijn van houte van cethym, ende vergult; want alse wi met gevuleken opgange na volgen onsen geeste, soe sijn onse inwindige ·v· sinne vri ende vol godleker minnen. Want nature navolgende den geeste es vri gelijc den vogle in den woude, ende weldech in minne gelijc den vessche in den watere. Ende hier omme moet onse lijfleke nature geenecht sijn onsen geeste in al onser ufeningen, ende dit leren ons die cleine tafelen die in die achterste hoerneke stonden, die in hare ringen ontfingen die grindele, ende met haren inhouwingen toegevoecht waren allen den anderen tafelen. Onse inwindige sinne moten oec eenvuldechlec ende gevuelec op gerecht sijn, ende na volgen den geeste in allen manieren van dogeden; ende alsoe werken wi alle onse werke met loste: ende dit merken wi ane die colummen die in die vorste hoerneke stonden, want si waren, met geliker inhouwingen, geenecht, in beiden siden des tabernakels, den grindelen ende den tafelen. Ende dese vorste columme hadden oec guldene capiteele, alsoe alse die andre hadden, die binnen stonden in dat heilege der heilegen; want in die hoecheit ons eenvuldechs gevulecs opgancs en vinde wi niet dan gevulen, ende dit gevulen es sonder mate ende sonder wise: ende hieromme est godlec, ende gebrukelec, ende diepere ende widere dan alle ufeninge.

Ghi sult weten dat alle onse gevulen wert gedeilt in drien, dat es, in een sinlec gevulen, ende in ·j· redelec gevulen, ende in ·j· godlec gevulen⁵: ende alse dese te gadere comen in ·j· leven, soe es groete wellust in den nedersten gevuelne; claerheit, ende rijcheit, ende meerre wellust in den middelsten gevuelne; godleec gebruken⁶ ende sonder mate vroude ende rijcheit⁷ in den oversten gevulne. Siet, dit overste gevulne es sonder mate⁸ hoge boven onse sinleke gevulen, ende oec boven onse redeleke gevulen. Onse sinleke gevulen, alsoe alst beestelec es⁹, soe moten wijt bedwingen onder die gebode Gods, overmids redene ende goetwillecheit; maer onse sinleke gevulen dat sere te prisene es, dat es gevuleke enecheit onser herten. Alse die verhaven wert, ende geciert met gevuleker liefden te Gode, soe eest die outaer onset sacrificien, daer wi inne offeren ende verberren onse lijfleke nature in godleken dienste ende in godleker eren. Ende altoes¹⁰ alse onse lijfleke nature gerenen wert¹¹ met godleker liefden, soe gevuelen wi hartelec verlangen ende eenvuldech verhangen¹²: dat sijn onse weders velle, roet ende blaeu, daer wi onsen tabernakel boven mede bedecken. Siet, dese gevuleke liefde te Gode es ene cierheit alle onser sedeleker dogede, ende si wert altoes verwect ende vernuwet overmids verlichte redene ende karitate, dat es onse geesteleke gevulen. Want alle onse lijfleke gevulen hanct in een geestelec gevulen, ende alle onse geesteleke gevulen hanct in een godlec gevulen: ende aldus sijn alle dinc wel geordent; want al onse leven comt ons van boven. Ende hier omme, overmids onse geesteleke gevuelen, soe sijn wi gehoersam ende eendrachtech met Gode, ende werken alle onse werke vrileke; maer in den godleken gevuelne soe sijn wi Gode geenecht boven redene, ende besitten vriheit, wijsheit ende ledecheit, ende al goet sonder mate in diere hoger eningen. Ende ute deser eningen met Gode soe wert onse geest ende onse nature ordenlec beweget na den wille Goods; ende hier ave comt ons gevueleke wellust, ende onderworpene gesaetheit¹³ der naturen. Dat sijn onse baesschen van ere inden ingange ons tabernakels. Hier op staen die ·v· colummen, dat sijn onse inwin- dege sinne, vrileec ende minlec verhaven, ende navolgende onsen geeste, altoes gebrekende¹⁴ in een godlec gevuelen: dat sijn die capiteele van goude. Dit godleke gevuelen es weseleke minne; ende hier omme sijn dese capiteele van goude, gelijc dengenen die binnen stonden in dat heilege der heilegen. Dore dese guldene capitteele soe ginc die overste grindel, die van drien stucken was, die boven beide die side wande bevinc, ende den inganc vore. Ende in desen oversten grindel soe bleven die vorste colummen met haren capiteelen vaste gestedecht, sonder verwandelinge; want dese grindel was dat overste slot des tabernakels, ende in heme waren oec verenecht die ·ij· overste grindele, die boven in dat westinde lagen.

Met desen oversten grindele versta wi die onbeweechleke vriheit die wi in Gode besitten, boven alle dogede. Want in den vrien inwerkene Goods volgen wi Gode na met geesteleken smake ende met gevuelne, ende alsoe wert onse geest in Gode geenecht ende ghestadecht in die onbewegeleke vriheit Goods. Want Goods gesmaken ende bevulen¹⁵ in onbewegeleker vriheit, daer mede wert dat overste ons tabernakels, dat es dat overste ons geests, met Gode geenecht, ende gestadecht sonder wederkeer¹⁶: ende dit bediet ons Moyses wel in dien dat hi leggen dede ·iij· grindele in dat overste sijns tabernakels; ende daer inne waren gestadecht ende ghesloten die vorste colummen met allen den tafelen. Ende hier omme, in den inwerkene Goods well onse lijfleke nature oec gerenen met gevuleker liefden, ende volcht vrilec ende minlec den geeste na. Ende in desen na volgene wert si doregaen met smake, ende met gevuelne, ende geenecht der vriheit Goods. Ende aldus werden wi, van binnen tote buten ende van buten tote binnen, met Gode verenecht, ende gevrijt ende doch met onderscede¹⁷, dat es met middele ende sonder middel¹⁸. Ende dit leren ons wel die vorste colummen, die oec gestadecht waren met haren capittelen in dien oversten grindel, want al dat gescapen es dat es ongestadech in hem selven, ende al onse naturleke vriheit en can ons niet gestadegen; ende hier omme moten wi navolgen den inwerkene Goods, soe werden wi verhaven boven nature, ende Gode geenecht in die onbewechleke vriheit sijns selves.

Voertmeer suldi weten, in den inganc des tabernakels, in die capiteele van den vorsten colummen, soe hinc die leste cortine van ·iiij· varuwen in ·v· guldene ringe, ende dese cortinc en ginc maer neder tote der middelt van den colummen, alsoc dat die tabernakel beneden eens mans lingde open bleef, op dat die priesteren ongehindert ute ende inne mochten gaen hare offerande te doene, ende oec al dat gemeine volc inwaert sien mochte, omme te meerrene hare innecheit ende hare devocie. Vore dese cortinen buten soe hincmen ·j· cleet van hare, dat tote der erden nederginc; omme dat die cortine ende die inganc des tabernakels behoet souden sijn van regene ende van winde, ende van allen onwedere. Dese hare hincmen in haecskene van ere, die boven stonden in die helecht van der ellefster haren¹⁹, die van boven neder hinc in dat vore hoede des tabernakels; maer in claren wedere soe dedemen dese hare ave; ende in der nacht, ende altoes als noet was, soe hincmense weder in die hake: ende dan was dat tabernakel ane te siene als een ondier huusken²⁰, al omme bedect met lakenen van geitenen hare. Ende hiermede was volmaect die tabernakel.

Nu merct wat alle dese dinc bedieden. Ghi hebt vore wel gehoert dat onse lijfleke crachte moeten na volgen den geeste in sinen eenvuldegen opgange, ende alsoe wert onse nature verhaven ende geenecht onsen geeste in ·j· godlec gevulen: ende dat leren ons die vorste colummen met haren capitteelen. Nu suldi weten dat iegewelc minsche, die vol es godlecs gevoelens, die volheit oppenbaert hare²¹ van buten in waerden ende in werken. Ende hier omme die inwindege waerheit di in den minsche leeft, die maect den minsche van buten waerachtech²² ende besceeden in sinen waerden. Die inwindege meltheit²³ die maect den minsche van buten in sijnre wandelingen goedertieren²⁴, ende melde, ende dienstachtech²⁵ in alre noet. Die inwindige karitate die maect den minsche van buten ontfaermhertech²⁶, ende gerecht in allen sinen werken; die inwindege onnoeselheit die maect den minsche van buten simpel, ende onnoesel, ende wijs in allen sinen levene. Ende hier omme soe was die cortine van ·iiij· varuwen, die buten vore den tabernakel hinc, gelijc der andere die binnen in den tabernakel hinc. Ende si hadde oec strecke van jacincte, ende goutringe gelijc der binnenster; want die dogede van binnen ende die goede werke van buten hangen alle in die genade Goods, datsijn die goutringhe: ende die genade Goods mogen wi altoes nuwe ontfaen, eest dat wi anesien die ewege minne ende goetheit Goods, die altoes uutvloeit met nuwen gaven ende met allen goede. Maer wi moten onse strecke, dat es onse inwindege gesichte, altoes verheffen ende verenegen der goetheit Goods: ende alsoe ontfaen onse strecke die goutringe der uutvloeiender genaden Goods, ende die uutvloeiende genade ontfeet in hare die strecke ons inwindegen gesichts; ende aldus bliven die cortinen onser dogede ende onser goeder werke altoes hangende in die goutringe der gracien Goods.

In dese butenste cortine woude onse Here oec hebben genaeit alrehande cierheit. Dat es dat wi merken selen die uutwendege seden ende die werke der heilegen: hoe si gedaen hebben, gelikerwijs sele wi na doen, alsoe dat onse werke exempel sijn allen minschen gelijc den haren²⁷. Maer dese butenste cortine en mach niet neder gaen tote der erden; want die inganc moet oepen bliven, dat es dat wi alle onse werke van buten alsoe ledeehlec werken selen, dat ons onse inganc in redenen altoes gereet si²⁸: ende alsoe sele wi die waerheit van binnen halen²⁹ dire wi van buten selen plegen. Ende eiken minsche die wi weten dat begeert geleert te sine, dien selen wi onse inwindecheit ontpluken³⁰, ende oppenbaren herne die naeste waerheit die wi verstaen in allen dogeden³¹, op dat hi heme selven lere te bekinnene hoe gelijc ochte hoe ongelijc hi der doecht ende der waerheit es.

Ende hierinne moete wi neder ende onverhaven bliven³², al waren wi oec alsoe goet ende alsoe wijs, dat wi met waerden ende met exemplen allen minschen leren mochten; want alle leringe der waerheit ende alle doecht comt van Gode: ende hier omme en selen wijs niet gevuelen in hoeverden, dat God sine goetheit toent ende sinen name verclaert dore wien hi wilt. Ende dit es die sake dat men in storme van winde, ende in regene, die hare buten vore den tabernakel hinc, niet omme der liede wille dat si die cierheit niet sien en souden, maer omme des tabernakels wille, dat hi in sijnre cierheit ongeargert ende onbesmet soude bliven. Ende in deser wijs sal elc verlicht minsche, met waerden ende met werken, leren iegewelken minsche dien lust geleert te sine, op dat hi leven moge³³. Ende altoes sal hi hem selven versmaden: soe mach hi allen stoerm van hoeverden verwinnen. Ende soe hi hem selven naerre bekint, so hi hem in der waerheit meer te versmadene vint³⁴; want al dat gebreclec es in ons, dat hebben wi van ons selven, ende dies es vele: ende al dat doechtsam es in ons dat hebben wi van Gode, ende dies es sere lettel, na dat sijn mochte, waren wi daertoe bereet wel³⁵. Ende hier omme sele wi die hare der oetmoedecheit altoes laten nedergaen tote der erden, alse men ons ere biedet van dogeden³⁶, op dat wi ons niet en verwanen³⁷; want men doet ons onrecht daer mede: die ere behoert allene Gode toe, die oersake es alre doget. Ende alsemen ons versmaet ende onwerde doet³⁸, dan selen wi die hare der oetmoedecheit vore ons laten hangen: soe moge wi gevuelen dat ons recht gesciet, omme dat wi Gode, noch ons selven, noch niemene recht en doen alse wi souden: soe eest dan behoerlec dat wi onweert ende versmaet werden³⁹ van ons selven ende van allen creaturen.

Voertmeer, in der nacht lietmen altoes die hare hangen vore den tabernakel Goods, dat es datmen niet dan oetmoet en sal bewisen vore die minschen, die leven sonder vrese ende sonder berespen van haren sonden: dat sijn die gene die willens ende wetens quaet doen; die sijn donker ende cout gelijc der nacht. Ende hier omme sijn si onleerlec eneger doecht; want si sijn verblint ende verhert in sonden, ende en connen die leringe der waerheit niet gedragen, maer si versmaden goede liede ende doechtsame werke. Siet, dese liede moetmen laten gewerden⁴⁰, ende verdragense oetmoedechleke ende verduldechleke: dat es die beste wise die men hen⁴¹ menen mach⁴². Ende hier mede wert onse tabernakel volmaect, ende dat vierde poent ontbonden van den ·vij· principalen.

Footnotes

1. B. en C. ave ghesproken hebben. ↩

2. Sur. sedata tranquiltitas. ↩

3. Sur. crescuntque semper ab intimis extrà versus. ↩

4. Sur. spiritui adjunctos et applicatos. ↩

5. Sur. Est enim sentire sensitivum, est rationale, est et divinum. ↩

6. Sur. divina fruitio. ↩

7. Sur. gaudium opesque prorsus immensae sentire supremo versantur. ↩

8. Sur. ultra modum sensitivum sentire nostrum excedere. ↩

9. Sur. quatenus belluinum seu bestiale est. ↩

10. Sur. Et quotiès. ↩

11. Sur. tangitur. ↩

12. Sur. simplicemque suspensionem. ↩

13. Sur. subdita tranquillitas, seu sedata subjectio. ↩

14. Sur. deficiens. ↩

15. B. ghevoelen. C. Want Gods te ghesmakene ende te ghevoelene. ↩

16. Sur. absque reflexione firmatur ac stabilitur. ↩

17. Sur. discriminatim tamen. ↩

18. Sur. id est, cum medio ac citra medium. ↩

19. Sur. in media parte sagi undecimi. ↩

20. Sur. erat igitur tabernaculi species vel adspectus ceu vilis cujusdam domunculac. ↩

21. Surius vertaelt zeer wel: ubi quispiam divino sensu vel sentire plenus est et abundat, plenitudinem hanc foris sese in verbis et actibus declarare. ↩

22. Sur. verbis veracem. ↩

23. Sur. interna autem pietas sive liberalitas. ↩

24. Sur. benignum. ↩

25. Sur. officiosum. ↩

26. Sur. misericordem. ↩

27. Sur. ut quemadmodùm illi quandoque egerunt, ita et nos fuciamus: ut etiam actus nostri cunctis possint hominibus exemplo esse, sicut et illorum. ↩

28. Sur. ut ad rationem introilus semper promptus atque paratus nobis sit. ↩

29. C. ghereet halen. Surius vertaelt: intus paratam hauriemus. ↩

30. Sur. illi interiora nostra pandemus ac aperiemus. ↩

31. Sur. docebimusque eum proximam, quam scire poterimus, virtutum omnium veritatem. ↩

32. .Sur. Et hîc danda nobis opera est, ut hac in parte submissi, humiles ac minimè elati permaneamus. ↩

33. Sur. verbis et actibus unumquemque edoceri appetentem instituet, quo vivere possit. ↩

34. Sur. Et reverà quo sese propiùs ac penitius perspectum habebit, eo se contemptu planè digniorem reperiet ac sentiet. ↩

35. Sur. si cum illis compares, quae obtinere possemus, si benè parati essemus. ↩

36. Sur. cùm nobis virtutum causa praestatur aut exhibetur honor. ↩

37. Sur. ne secùs quàm oportet, de nobis sentiamus. ↩

38. Sur. Cùm autem contemptu afficimur, aut indignè tractamur. ↩

39. Sur. contemptu ac ignominia nos affici. ↩

40. Sur. Hos.... missos.... faciamus. ↩

41. C. hem. ↩

42. Sur. quae esl praecipua ac optima ratio sivem odus, quo nos erga illos geramus. ↩