XV. Van den tafelen ende haren baesschen

Hier na volget die figure aldus. Onse Here sprect: ‘Ghi sult maken, van houte van sethym, staende tafelen des tabernakels. ’ Met desen houte van sethym, daer wi die tafelen ave maken selen, dat sijn die wande des tabernakels, soe verstaen wi vrie geweldecheit ons selves, dat es vriheit van gemoede, alsoe alsic hier vore seide in den derden poente. Want in dien dat wi ons selves geweldech sijn¹, ende vri gemaect metter gracien Goeds, soe hebben wi hout van sethym, daer wi alle die tafelen eens geestelecs tabernakels ave maken mogen. Maer ghi selt dat weten, dat wi ons selven alsoe vri geweldech besitten moten, dat wi, overmids die gracie Goods alrehande eigenheit van wille vrileke sonder arbeit vertien mogen, omme te volbringene den liefsten wille Goods; ende dat wi elke ongeordende ghelost ende neiginge onser nature verwinnen mogen, ende ons selven verheffen in ene geesteleke gelost, ende in ene overnaturleke neiginge te Gode. Sìet, alse wi ons selven aldus besitten, soe hebben wi een vri onbedruct ghemuede, dat wel geordent es, ende effene bereet² tote allen maniere van dogeden, daermen bi versteet menecfoldecheit der tafelen. Ende alle dese tafelen selen staende sijn, dat es dat wi onse vrie gemuede, met allen goeden werken, vrileke oprechten selen in die ere Goods. Nu sal iegewelke tafele ·x· cubitusse lanc sijn. Hier seldi weten dat elc vri begrijp van moede³ ontsprinct ute Gode ende den vrien gronde des geests, overmids naturleke vriheit des geests, ende ·j· nuwe beruren der vriheit Goods. Nu es die vrie moet, in iegewelc vri begrijp ochte opset, alsoe geweldech alle der sinne, utewindech ende inwindeeh, dat si heme onderdanech moten sijn; ende hi ufent de sinne, udewert ende inwert, in gerechter gehoersamheit, na alre wijs dat iegewele vri begrijp verlicht wert van eigenre bescedenheit. Ende hier omme es elke tafele, dats elc vri begrijp, ·x· maten lanc; want elc vri begrijp es geweldech der ·v· sinne van buten, ende der ·v· sinne van binnen, te orboerne in den dienste Goods⁴. Want di vrie moet hevet beseten alle de sinne, alse sine eigene instrumente daer hi mede werken mach, udewert ende inwert, alle maniere van dogeden, na alre wijs dat hi beweget wert van den geeste Goeds, ende van eigenre vriheit sijns selves. Want die vrie moet hanget, boven hem selven, in ·j· godlec gevoelen, ende daer ave es hi vri; ende hi es in hem selven ·j· verstendech redelec gevoelen, dat goetwillech es, ende daer omme es hi rike van dogeden. Ende die vrie moet hevet onder heme ·j· sinlec gevoelen, dat onderworpen es der redelecheit, ende daermede es de minsche wel gesedet⁵ van buten, in allen dogeden ende in allen goeden werken. Siet, aldus es elc vri begrijp ·x· maten lanc; want die vrie moet ordent ende ufent elken sin in ·j· volcomen werc, ende hi blivet selve vri ende ongehindert, ende overgaende alle werc in ·j· godlec gevoelen, ende dat gevoelen es ·j· ledech gront alre vriheit.

Voertmeer soe es elke tafele ender halve mate breet. Hier mede proeven wi dat elc vri begrijp onderhalve mate breet moet sijn, want die vrie moet beveet⁶ siele ende lijf, alse ·j· gehele mate ende ene halve, Gode met te dienne. Die ziele es die gehele mate, want si hevet volcomene werke in hare selven, dat es minnen ende bekinnen; nochtan behoevet si der halver maten, want en ware si metten lichame niet geenecht, si en mochte niet verdienen. Nochtan en es de lichame maer ene halve mate, want alle lijfleke werke, sonder werke des geests, en mogen Gode gereiken niet, noch salecheit verdienen⁷. Ende hier omme es ziele ende lijf ·j· minsche, op dat de lijfleke nature des minschen, met al haren werken, edelheit, ende vriheit, ende ewecheit ontfaen mogen, overmids edelheit ende vriheit ende ewecheit der geesteleker naturen, daer si mede es ·j· persoen ende ·j· min- sche. Siet, in deser wijs moet elke tafel, dat es elc vri begrijp, onder halve mate breet sijn, anders en sout niet cleden⁸ in den tabernakel Goods.

Voert sprect onse Here aldus: ‘Die siden iegewelker tafelen selen werden alsoe in gehouwen, dat die ene der andre moge werden toe gevoeget, ende in deser wijs selense alle bereet werden.’

Hier suldi merken dat iegewelc vri minsche hevet altoes heblec in heme ene vriwillege neiginge tote Gode, ende tote alre dogetsamheit; ende in deser vrier neigingen es alheit⁹ des minschen bevaen, dat es herte ende sile¹⁰, ende alle die crachte, die vrie moet ende die hoge ghedachte. Ende dese vrie neiginge wert gesaect ende vereregen in den selven ogenblicke, daer de minsche hem selven gehelec beveet¹¹ ende vrilec begrijpt¹² Gode te dienne met al dien dat hi selve es, ende eweleke geleisten mach¹³. Siet, dit heten wi ·j· vri begrijp. Hier moet vore gaen ende navolgen die vriwillege neiginge, die wi geliken der inhouwingen daer men die tafelen mede te gadere voecht. Want na iegewelc vri begrijp, blivet die vrie neiginge heblec¹⁴ altoes in den minsche tote dien male dat¹⁵ de minsche weder in hem selven comt, ende sire vrier neiginge ware nemt. Dan oppenbaert hem echter¹⁶ daer dat hi mint. Ende overmids die gracie Goeds ende die vrie neiginge sijns selves, soe wert die vrie moet van nuwes in minnen beweget; ende alsoe werct hi echter ·j· nuwe begrijp, ende rechtet op met allen den anderen in die ere Goods. Siet, aldus werden alle die vrie begripe bereet, ende altoes moet daer tusschen middelen¹⁷ die vrie willege neiginge, dat es die inhouwinge daer si alle mede vergadert werden ende op gereeht in die ere Goeds.

Voert sprac onse Here dat deser tafelen ·xx· sal sijn in die middach side, ten suden wert. Met desen getale van ·xx· tafelen, die wi op rechten selen in die suut side ter sonnen wert, soe verstaen wi alle die vrie begripe, die vore gaende sijn den geboden Goods, ende den raden Goods, in allen dogedeleken werken; want elc goet were wert vore in den moede vrilec begrepen, eert gewracht wert van buten ochte van binnen. Ende hier omme, in dien dat wi ons selven geheel ende vrilec begripen, ende leven tote allen dogeden, na wise der gebode Goods, soe hebben wi ·j· volcomen getal van ·x· tafelen op gerecht in die ere Goods. Ende voertmeer, alse wi ons selven niewerines¹⁸ inne en behagen noch en gelieven, dan hebben wi enen ledegen gront: ende alsoe mogen wi ons selven gheheel; ende vrilec Gode weder leveren, in ene pure stilheit; ende daerinne wilt God rasten ende woenen: ende alsoe volbringen wi die rade Goods, ende volmaken die andere ·x· tafelen. Want dat sijn alle die rade Goods, dat wi ons selven laten ende verwinnen, ende ons geheel Gode leveren, ende heme na volgen in enecheiden ende in rasten. Ende dat sijn die gebode Goods, dat wi alle ondoget laten ende verwinnen, ende ons vrilec ende geheel leveren tote allen dogeden, in gerechter gehoersamheit, omme die ere Goods. Ziet, aldus hebben wi ·xx· tafelen in onse rechte side.

Hier toe geboet onse Here dat wi souden ghieten ·xl· selveren baesschen, alsoe dat ·ij· baesschen iegewelker tafelen werden ondergedaen, in die ·ij· hoerneke.

Hier inne werden wi geleert dat wi moten hebben onder iegewelc vri begrijp, wille wijt Gode op rechten, ene suvere consciencie ende ·j· ledech onverbeelt¹⁹ herte. Dit sijn ·ij· selveren baesschen, die van noede moten sijn²⁰ onder iegewelc were ochte begrijp, dat vri sal sijn. Siet, alle dese baesschen, die ten tabernakel toe behoeren, die werden alle ghesmolten ende ghegoten²¹ alse wi ons ledegen ende vrien van sunden, ende van al ongeordender neigingen, met consente, in iet dat gescapen es. Want willege ongeordende neiginge in iet dat God niet en es (alse die neiginge sonder ordeel ende berespen steet²²), die es altoes ocsuun²³) van sunden.

Noch selen wi maken ·xx· tafelen in die ander side des tabernakels, noert wert, met ·xl· baesschen van selvere, geset ende geordent gelijc den iersten.

Hier mede proeven wi dat wi selen vrilec van binnen begripen²⁴, sonder wederwille, al te doegene ende te verdragene verduldelec dat God op ons gestadet²⁵, in welker wijs dat toecomt, van binnen ochte van buten, op ons selven ochte op onse naeste. Ende aldus sijn wi stare, in onse slinke side, jegen den noerdenen wint, dat es jegen alle die dinge die ons in eneger wijs becoren ochte beswaren mogen. Ende bier mede sijn wi vri in allen doegene gnoech²⁶ den geboden Goods, ende aldus hebben wi die ierste ·x· tafelen in onse slinke side. Voertmeer, wille wi den raden Goods volgen, wi en selen niet allene aldus begripen verduldechleke te lidene al dat ons toecomt; maer wi selen oec vrilec te Gode over neigen, ende begripen in ons selven altoes meer te dogene, ende leveren ons geheel in den vrien wille Goods, alsoe wat²⁷ dat hi begrepen hevet van ewecheit met ons te doene, dat dat onse meeste vroude si: ende alsoe mogen wi doegen sonder doegen²⁸; want al dat wi in der naturen, van buten ochte van binnen, doegen mogen, dat sal onsen geeste ene vroude sijn, hevet hi hem geheel Gode gegeven ende vrilec begrepen te leverne, sonder weder wille, in alre gelatenheit. Want hadden wi ons selves aldus vertegen in lidene, soe souden wi onse viande minnen, ende bidden vore de gene die ons persecutie daden. Want ware onse geest eendraehtech, ende eenwillech met Gode, ende overgegeven in gelatenheiden, soe ware hi salech ende onwandelbaer²⁹; want heme ware troest ende ontroest, hebben ende daerven, ende alle tijtleke verwandelinge, gelijc in vrouden: ende hi hadde al dat hi woude, ende bi en soude niet ongeordens mogen willen. Siet, hier mede souden wi volmaken die leste ·x· tafelen in onse slinke side, ende volvoeren die rade Goods; ende aldus souden wi ons selven verwinnen ende alle dine, ende besitten die rijcheit, daer alle die vrie begripe inne inden ende beginnen. Wat alle die baesschen van selvere bedieden, onder iegewele vri begrijp, dat hebdi vore gehoert ende daer omme soe swigics nu.

Footnotes

1. Sur. Hoc ipso enim quo nostri potentes sumus. ↩

2. Sur. acque paratum. ↩

3. Sur. unumquodlibet liberum animi propositum vel conceptum. ↩

4. Sur. ita ut omnibus illis decem in Dei cultu ac servilio uti queal. ↩

5. Sur. benè moratus est. ↩

6. Sur. continet ac complectitur. ↩

7. Sur. Deum neque atlingere, neque beatitudinem promereri possunt. ↩

8. Versta passen. Surius: alioqui minimè idoneus futurus (conceptus) qui in tabernaculi Dei parietem jungatur. ↩

9. Versta de geheele mensch. Surius vertaelt totum in se hominem complectitur. ↩

10. B. herte ende sen, de siele, ende alle de crachte. Surius: putà cor, seusus, animam, vires omnes, enz. ↩

11. C. hevaet. Surius: quo se totum homo colligit. ↩

12. Sur. ac liberè statuit et proponit. ↩

13. Sur. cum tota substantia omnique facultate sua, id est, seipso tolo, et quidquid in omnem praestare poterit aeternitatem. ↩

14. Sur. secundum habitum. ↩

15. Sur. donec. ↩

16. Versta dit bywoord in zyne onde beteckenis van iterum, demum. Surius zegt rurus. Zie Kiliaen. ↩

17. Sur. inter quae media semper intercedat oportet. ↩

18. Dat is nergens, in niets. ↩

19. Sur. formis et imaginibus vacuum. ↩

20. Sur. necessariè supponendae. ↩

21. A. getogen. Al de andere handschriften hebben ghego-ten. ↩

22. Sur. si sit absque judieio et repraehensione. ↩

23. Gelegenheid, occasio zegt Surius. ↩

24. Sur. statuere ac proponere. ↩

25. Sur. quiequid Deo permittente nobis evererit. ↩

26. Ben C ghenoech. Surius: praeceptis Dei facimus salis. ↩

27. Sur. ita ut quod is, enz. ↩

28. Sur. sicque pali absque animi dolore vel affliclione polerimus. ↩

29. Sur. immutabilis ↩