Skip to the text
Ember
PT

X. Van der bediedenessen der namen Beseleel, ende Oliab, ende Huri ende Hur. Van den namen Aaron ende Ithamar

Nu wille ic voert mire materien volgen, ende wille ons leren hoe iegewelc redelec minsche Gode sal maken ·j· geestelec tabernakel, daer hi, verenecht met Gode, ewelec inne woenen sal. Eest dat wi nu rechte geleert willen werden, soe sele wi merken ·iij· dinc. Dat ierste dat wi merken selen, dat es dat God vercoes principaleke Beseleelle ende Oliabpe sinen tabernakel te makene1. Dat ander es datten God gemaect woude hebben van willegen offere alles des volcs van Israel2. Dat derde es dat Ythamar, Aarons sone des oversten priesters, alle die offerande ontfinc ende leverde voert den werclieden, die wrachten ane den tabernakel Goeds, iegewelken na dat heme toe behoorde. Ende dit proeven wi aldus, dat onse Here sprac tote Moysesse, ende seide hem dese waerde: Siet, ic hebbe gheroepen ute sinen name Beselelle Hurys sone, Hurs sone, van den gheslechte van Juda; ende hebbene vervult met den geeste Goeds, met wijsheiden, ende met verstendecheiden, ende met conste in iegewelken werke, te verpeisene wat dat men maken mach van goude, van selvere ende van eere, van marbere, ende van gemme, ende van alderanden houte. Ende ic hebbe hem gegeven enen geselle Oliabpe, Achisamechs sone, van Dans geslechte. Ende ic hebbe wijsheit gegeven in iegewelcs geleerts minschen herte, op datsi mogen maken alle die dinghe die ic u geboden hebbe: dat tabernakel der getonst, ende die arke des getuuchs, ende dat propiciatorium dat boven die arke es, ende alle die vate des tabernakels, die tafele ende hare vate, dien alderpuersten candelere met sinen vaten, ende dien outaer der dierbare crude ende dies verberrens3, ende alle hare vate, dat lavoer4 met sire baschen, die heilege gewaden inne te dienne Aaronne den priestere ende sinen sonen, op dat si mogen ufenen haren dienst in geheilechden ornamenten; olie der salvinge, ende sunderlinge specie, wel rikende crude in den heilechdoeme5. Ende alle die dinge die ic u geboden hebbe, die selen si maken6.

Hier mogedi merken ende proeven dat God riep ende vercoes, ute al den volke van Israel, Beseleele ende Oliabpe, datsi souden sijn die overste boven alle die werclieden in conste ende in wijsheiden, hoe men dat tabernakel Goeds maken soude, met al dire cierheit die daertoe behoerde. Ende hier omme, eest dat wi willen Gode maken ·j· ewech tabernakel in ons, soe moten wi sijn Beseleel ende Oliab. Hiermede verstaen wi onsen vrien wille, ende onse verstendecheit7. Daermede moten wi gehoersam sijn den geeste Goeds, ende alsoe werden wi vervult met allen godleken gaven, ·j· ewech tabernakel Gode te makene in ons, in cierheiden van dogeden, also als Beseleel ende Oliab, na der figuren, waren vervult niet menechfoldegen dogeden ende gaven, een utewendech tabernakel te makene in den dienste Goeds. Eest alsoe8 dat wi dit willen beginnen ende volbringen, soe moten wi bescouwen ende merken die naturleke geboerte Beseleels ende Oliabs, daer si ute geboren sijn. Alsoe alse9 ons God selve noemt, soe selen wi merken haerre vorderen namen, ende wat die namen bedieden. Beseleels oudervader hiet Hur, ende sijn vader Huri. Hur es alsoe vele geseget als ·j· vier. Hier mede versta wi dat vier der eweger minnen Goeds, daer iegewelke geboerte, die van genaden es, inne begint. Ende ute Hurre, dat es ute deser eweger minnen Goeds, was Huri geboren, daer wi die gracie Goeds bi verstaen, want Huri ludet alsoe vele als mine lingde, oche mijn verlichtere10. Hier in mogen wi merken dat de genade Goeds es iegewelcs minschen lingde di mint11. Want alsoe lange ende alsoe verre alse die genade leidet12 ende wiset, soe mach de minsche wandelen, ende niet vordere. Ende aldus es oec die inblic der gracien Goeds13 des minschen verlichtere, want hi verclaert die inwendege ogen, ende hi leert den wech der waerheit sonder dolen, ende hi toent ten inde dat leven daer al goet inne es verborgen. Nochtan es groet middel ende ondersceet tusschen die genade die de Joeden hadden, ende die wi nu hebben; want hoevele si gracien ende dogeden hadden, si moesten alle in der helle14 des dages der gracien ontbeiden15, daer wi nu inne geboren sijn. Ende hieromme riepense, ende clageden, ende suchten, ende wencden, omme datsi ute Hurre waren geboren; want die ·H·, die anders niet en bediet dan openinge des monts, roepinge der stemmen, storminge des geests16, die middelde17 tusschen hen ende Gode, beide in der geboerten der gracien, ende in der wedergeborten tote der glorien. Maer nu, in desen dage der gracien, soe es die ·H· aue gewasschen metten bloede ons Heren; ende hieromme es onser oudervader Ur, ende onse vader Uri. Dese sijn beide simpel, sonder ·H·, want wi sijn al versoent: ende hieromme, in onser geesteleker geboerten, soe willen wi18 altoes Urre ende Uri noemen19, sonder ·H·

Ur, sonder ·H·, es alsoe vele geseget alse licht, och vier, ochte verberren20, ochte ene venstere. Met desen ·iiij· poenten versta wi ·iiij· namen, dat sijn ·iiij· eigenscape, die wi in Gode vinden, die oersake ende begin sijn onser geesteleker geboerte, ende alle onser dogede. Want God es een licht daer alle dinge inne leven, ende overmids dit licht, werden alle dinge gescapen ende geordent, met onderscede in haer naturleke wesen. Ende overmids gehelen toekeer ons geests tote desen lichte, werden alle dinc volmaect in ons, ende wederbracht in hare begin; ende aldus werden wi den lichte geenecht, ende herboren anderwerf ute desen lichte, boven nature, in der genaden. Ende in der wedergeboerten werden alle dingen onse eigen21, want wi hebben alle dinc wel geordent ende wederbracht in hare begin. In desen beginne vinden wi in ons geboren ·j· ewech licht, dat es de Sone Goeds. Ute desen lichte ontfaen ·iiij· manie- ren van lichte. Dat ierste es licht des hemels, dat ons gegeven wert gemeine metten dieren; ende dit verclaert onse lijfleke oegen: ende dit es die hogeste cierheit der werelt. Ende des moten derven die verduemde eweleke, want hare woninge sal sijn in deemsterheiden, om datsi te vergeves, ende niet in den dienste ons Heren, dit licht der werelt georbert en hebben. Dat ander licht, dat es die claerheit dies oversten hemels22, dien God gescapen heeft onsen gloriosen ogen: ende hier inne sal sijn die wandelinge der glorioser lichamen. Ende in deser claerheit selen wi senleker wise anesien, met groeter vrouden, die groete claerheit des lichamen ons Heren, ende oec ons selves, ende alre heilegen; ende wi selen claerlike anesien die tekene van minnen, die si in haren live dragen ende verdient hebben, some in martilien, ende selke andere in meneger maniren van scarpen levene, daer si Gode inne gedient hebben, na dat iegewelc vermochte in bescedenheiden. Dat derde licht es geestelec, dat es naturlec verstaenesse der ingele ende der minschen. In desen lichte moghen wi bekinnen, boven werke ende sonder werke der sinne, overmids onse redelecheit, goet ende quaet, loghene ende waerheit: ende hier inne begint die ierste cierheit der redeleker naturen. Dat vierde licht, dat es die gracie Goeds: dat es dat wi Gode behagen, ende dat hi ons weder boven al behaget. Dit licht wert volmaect in iegewelken, alse sine gracie23 wert verwandelt in glorien: ende de mate sire glorien antwert der maten sire gracien. Dese ·iiij· manieren van lichte ontfaen wi ute den ewegen lichte, dat es me der wijs- heit Goeds, die ene fonteine es ende ene ierste regule alre waerheit, ende alre creaturen.

Hier na volget die ander eigenscap dat God genuemt es een vier, dat es ·j· vier der minnen, dat tusschen den Vader ende den Sone onsteken es, ende berrent in der ewecheit. Dit vier nuemt men den heilegen Geest, die vrie minne Goeds, die ene oersake es, metten ewegen lichte, dat wi gescapen ende gemaect sijn in der naturen, ende wedermaect in der genaden, ende geroepen ende gevoedet toe der glorien. Die derde eigenscap die wi in Gode verstaen, dat es ·j· verberren24. Hier mede versta wi die eenheit godleker naturen, die genuemt es Vader, overmids vrochtbarheit ende oerspronc haers ewechs werkens, want al werken der persone25 ontsprinct in deser eenheit; ende dese selve eenheit, overmids hare minsamheit ende hare eigene edelheit, trect si in hare, ende verteert ende verslent in hare selven al were der minnen, ende al dat daer geoppenbaert wert in anderheit26. Want dese eenheit es gront ende ommevanc27 der minnen, die al dat mint intrect, ende overfoermt met haers selfsheit; want dit verberren, na de wyse sijns selves28, blivet altoes al verberrende ende al verterende in eenheit, ende en mach niet liden in hem selven ondersceit. Nochtan blivet yegewelke eigenscap in Gode werkende haer eigen werc, dat onvergankelek es alsoe wi vore geseget hebben. Die vierde eigenscap die wi in Gode vinden die es genuemt ene venstere. Hiermede verstaen wi die eninge des ewechs Worts met onser naturen. Dese venstere der eningen hout ons open dat rike Goeds. Dese venstere der eningen was Gode oppenbaer ewelec, ende si es ons geoepent ter rechter tijt. In deser eningen hevet ons van minnen die Vader gegeven sinen Sone, ende die Sone hevet hem29 ende ons weder gegeven sinen Vader, overmids sine werdige doet ende van minnen30. Ende die Vader metten Sone hebben ons van minnen gegeven haerre beider minne, dat es die heilege Geest. Ende aldus es ons die eninge drivoldech vernuwet; want God wilt in ons bliven ende woenen, eest dat wi hem dogedeleke leven. Siet dit sijn ·iiij· eigenscape die wi in Gode vinden, die een gemeine begin ende inde sijn alles levens, beide in der naturen ende in der genaden: ende dit merken wi in die bediedinge des namen Ur.

Nu suldi weten dat Ur hadde enen sone, die was geheten Uri. Ende alsoe gelikerwijs wert Uri geboren in ons, daer wi volheit der gracien bi verstaen, ute dien ·iiij·31 proprieteiten die wi in Gode gevoelen; want Uri ludet alsoe vele in dietsche alse mijn licht, ochte mijn vier, ochte mijn verberren32, ochte mine openinge33. Ende iegewelc poent van desen ·iiij· hevet in hem bevaen volheit der gracien Goeds, ende hieromme34 sijnse altoes ongesceden, want si werden geboren in ons ute Gode, als ·j· gelike Goeds, met ·iiij· gaven, antwerdende den iersten vieren, daer si ute geboren sijn, in ·iiij· wisen. Ende alse wi dese ·iiij· ontfaen, dan werden wi sunder linge sonen Goeds, ende dat es overmids dese ·iiij· gaven, die hi ons verdient hevet, met sire werdeger doet, die naturleke Sone Jesus Christus, onse broeder, die elken minnenden vervult, meer ende meer, anders ende anders, na mate ende maniere sire werdecheit in minnenne, ende sire naheit in bekinnene35. Ende hieromme sprect iegewelc die mint, in eenre sunderlinger wijs, van der volheit sire genaden: mijn Licht in den gronde mijnre verstendeger cracht; mijn Vier in den gronde mijnre minnender cracht; mijn Verberren in den gronde der enecheit mijns geestes; mine Openinge in den overgange mijnre gedachten36. Dat licht der gracien Goeds in den gronde der verstendecheit, dat gevet ons geluge alre waerheit ende alre wijsheit, want et wert geboren in ons, sonder onderlaet37, ute der eweger waerheit ende wijsheit Goeds. Ende hieromme es dit licht geestelec, ende ongebeelt38, ende blivende, boven de memorie, in den gronde der verstendecheit. Ende hieromme leret die waerheit bloet, sonder exempel ende leringe van buten; ende aldus blivet dit licht ewech, want et es boven senlecheit. Ende overmids dit licht, wert geheert39, ende geregeert, ende bekint, sonder dolen, al dogedelec leven. Dit es die gave der claerheit ute Gode, ende die ierste wise in ons, daer wi mede geliken40 der eerster eigenscap, die wi in Gode vinden. Anderwaerf sprect hi die mint ute gevoelne ende volheit sire genaden: Mijn vier in den gronde mijnre minnender cracht, dat, sonder middel ende sonder onderlaet, berrent ute den heilegen Geeste. Dit vier der minnen es in den gemoede ·j· fundament, ende ene principale gave, ende wortele alder dogede. Al wert ons van Gode Licht ende vier te gadere gegeven, wi gevoelen eer des viers41; want et sijn beide gaven van genaden ende niet van naturen: ende hieromme ontfaen wise ute der vriheit Goeds, overmids den heilegen Geest, ende gevoelen eer des viers der minnen; ende overmids dat vier onser minnen, blivet in ons ·j· claer bekinnen. Dese ·ij· eigenscape, dat es licht ende vier, leren ons te volbringene alle dogede. Noch sprect hi diepere ende innechlekere die mint: Mijn verberren in den gronde der enecheit mijns geests. Dat wert, sonder onderlaet, geboren ende vernuwet ute der hoger enecheit Goeds, ende eiscet mi ende trect alle uren te nieute te werdene in mi selven42, omme ·j· te sine met Gode in minnen. Dit trecken es een innech gerinen43 ute dier overweseleker44 Goeds, daer alle minnende inne gesmolten45 sijn, met enen ommevange in ene minnie46. Hier ute compt in ons ·j· verberren, dat es ene verborgene hitte, ende die vervult die eninge onser overster crachte; ende dese hitte verteert in ons alrehande middel ende beelden47, ende dit verberren es ene volmaectheit in48 alre dogede: want et es ·j· gebreken des geestes in minnen49, daer hi hem lidende houdet, ende wert verberret ende verteert in den onbegripeleken ommevange der eenheit Goeds, die50, met ewegen hongere ende met ghelosteger niedecheit51, al dat mint, begaept ende verslint52 ende verteert in haer selves53 eenheit54. Ende ute deser selver eenheit wert altoes55 geboren ·j· nuwe verberren, daer de geest sine hogeste offerande inne doet, want hi berrent ende verberrent ende wert geoffert tote in sine hoechste salecheit. Noch sprect hi die hoge56 mint, van idelheiden ende van claerheiden sijns gronts: Mine openinge in den bloeten overgange mire gedachten, die hevet mi ontbloet ende geledecht mijns selves, ende alre dinc, ende gewijd57 ende getoent dat ewege leven. Dese openinge dat es ene oppenbaringe ute dien verborgenen levene dat wi leven met Christo in Gode; ende dese oppenbaringe maect ons hoge ende diepe, lanc ende breet, want si enecht ons den ongemetenen levene, dat alle dinc bevaen hevet: ende hieromme, hoe dese oppenbaringe es in haer selven dat es onsegghelec, want men machse niet toenen noch leren met waerden, noch met exemple, noch met genen geliken58; maer si vloeit ute Gode, ende oppenbaert haer selven in die verhavene ghedachte. Ende te hans alse de geest daer inne scouwen wilt, soe wert hi wiseloes59 ende een met dien lichte, ende hi verliest al ondersceet ende redelec gemerc60 in den widen omvange der oppenbaringen Goeds, daer hi inne wert verclaert ende doerscenen met godleken lichte, ende geenecht der ierster waerheit, die God es, daer die oppenbaringe ute compt, die ons alle waerheit leert, ende wederleidet61 in die fonteine alre waerheit, daer al gewarech leven inne begint ende indet. Siet dese ·ij· leste eigenscape, dat es verberren ende openinge, die enegen ons met Gode.

Aldus hebben wi ontbonden dat Uri bediet volheit der gracien Goeds overmids ·iiij· gaven. Ende van Urië was geboren Beseleel, dien God sunderlinge vercoes sinen tabernakel te makene in der ouder wet. Alsoe gelikerwijs wert ute volheit der gracien Goeds geboren in ons een gehoersam wille, dien God verkiest ·j· doechtsam leven te levene, daer God in regneren wilt, beide hier ende in der ewecheit.

Nu sele wi voert merken dat dese ·iiij· eigenscape met alle den gaven Goeds sijn bevaen in tween poenten, dat es in minnene al gerechtecheit ende in bekinnene alle waerheit62. Want soe wie in heme gevoelt gehele gherechtecheit63, hi gevoelt sijn vier der minnen dattene stoect tote allen dogeden, ende in den selven gevoelt hi sijn verberren dattene offert ende enecht in Gode: ende hieromme, geesteleke te merkene64, soe es hi Uri, ende ute heme wert geboren Beseleel, dat es ·j· vrighehoersam wille. Voert soe wie in hem hevet kinnesse alre waerheit, hi gevoelt sijn licht, dat de minne ordent ende al hare werke; ende hi gevoelt sine openinge, daer dat verberren des geests altoes inne neiget met eweger gelostecheit. Ende in desen es hi wel Achisamech, ende ute heme wert geboren Oliab, dat es ·j· claer verstaen, Beseleels geselle, daer wi bi merken enen gehoersamen wille65. Siet, aldus minnen alle gerechtecheit ende bekinnen alle waerheit, dat es Uri ende Achisamech. Dese ·ij· sijn ute Gode geboren, ende en mogen niet sceden, want si sijn als twe ghebroedere geboren ute enen vader, ochte als ·ij· riviren die leven ute eere fonteinen66; ende dit bediet ons wel die name Achisamech, want Achisamech ludet alsoe vele als: ic hen sterckende minen broeder, ochte ic ben ene vestecheit67 mijns broeders. Ende hieromme in lichte der waerheit wert dat vier der minnen altoes gesterket, ende in openingen der ghedachten wert de geest te male verberrent, ende Gode geenecht.

Nu behoevet ons te merkene Oliabpe des Achisamechs sone, ende Beseleelle Urijs sone; dit waren ·ij· gesellen die God vercoes sinen tabernakel te makene. Oliab es alsoe vele gheseget alse crankende sinen vader68 ochte bescermende sinen vader69; want alse Oliab, dat es ·j· claer verstaen, hem nederkeert met ghemerke70 in menechfoldecheit der dogede ende goeder werke, soe wert gehendert71 ende ghecranket di hoge ghedachte in claren scouwene der bloe- ter waerheit72, daer hemelsche walost73 inne geleget. Die ander name hoe Oliab, ·j· claer verstennesse, es bescerminge sijns vader, dat es in den insiene, sonder allen commer der senlecheit74: daer mede75 wert alle waerheit geleret, bescermet ende vaste gehouden in haers selvesheit76. Siet, dese ·ij· namen met haren werken, utesiende ende insiende77, die moten eigen bliven onsen verstane, alsoe lange als wi hier leven: ende aldus sijn wi Oliab, geboren ute dire hoger gedachten die alle waerheit anesiet. Nu was dese Oliab ·j· meester van timmerwerke, ende hier omme verhieu hi78 ende vuegede die tafelen des tabernakels te gadere in rechter ordenen. Ende hi was oec ·j· meester alles werkes datmen metter naelden werken mochte79, ende hier omme voegede hi die cortinen te gadere daermen den tabernakel mede decte, ende daer inne naeide hi alle die cierheit der men80 gedinken mochte. Ende hi was oec constich ende meester in onderscede van alderhande varuwen81, ende hier omme ordineerde hi alle dinc alsoe alst rikelecst82 was, ende eerlic cierde den tabernakel Goeds. Ende hi was van Dans gheslechte. Alsoe gelikerwijs moet onse verstaen meester sijn, ende merken al onse inwendecheit, ende met bescedenheiden anesien al dat wi van binnen begripen in doene ende in latene: ende dat selen wi besniden, meerren ende minderen, lingen ende breiden, also dat wel ge- ordent si in die eere Goeds. Dan selen wi dit begrijp cleden ende decken met inwendegen geesteleken werken, ende die selen wi te gadere voeghen met rechter intencien; ende dan selen wise cieren, ende daer inne naeien al die innege oefeninge, ende alle di verborghene werdecheide, die Beseleel (·j· gehoersam wille), ende Oliab (·j· claer verstaen) met al hare lust83 geviseren connen. Ende dan selen wi de varuwe onser dogeden merken, ende ordeneren elke doget in hare eigene stat, daer si den geest meest ciert: ende hier mede sijn wi Oliab van Dans geslechte, daer wi vonnesse ende ordeel bi verstaen84, want wi hebben den tabernakel ons levens in gerechten vonnesse ende ordeele beseten. Hier mede85 moeten wi noch sijn Beseleel, Urijs sone, daer wi mede verstaen enen gehoersamen wille die altoes nuwe geboren wert ute minnene die gerechtecheit86, ende dit bediet ons wel sijn name. Want Beseleel es alse vele geseget als een scadwe Goeds, ocht een godlec omme scadwen87. Die scadue es ene figure ende ene gelikenesse iegewelcs dincs, daer si na gesaect wert88, alse dat dinc wel middelt89 tusschen sine scadue ende ·j· claer licht, eest alsoe90 dat di jegeworp91 des lichs vast ende gestadech es ende niet dorescinech; want in der locht, ochs in den viere, ochte in ongestadecheit des waters, en wert de scadue niet wel onthouden, noch rechte bekint92. Siet, aldus wert iegewelke scaduwe gesaect van drien dingen, dats van den lichte, ende van den middele, ende van den jegeworpe des lichs93.

Nu suldi weten dat dat licht, daer die scaduwe Goeds ave gesaect wert, dat es Christus na sire Godheit; dat middel daer si na gemaect wert, dat es sine werdege menscheit, overmids volheit sire genaden ende sire verdienten; die jegewoerp, die de scadue selve wert94, dat es onse eigen wille, alse hi niet en es dorescinech gelijc der locht, overmids hoverde; noch berrende gelijc den viere, overmids ongeordende minne; noch vlietende ongestadech gelijc den watere95, overmids genoechte des lichamen. Maer alse onse eigen wille met vaster gestedecheit gekeert wert ten lichte waert, met willeger onderworpenheit, dan wert hi Beseleel, die scadue Goeds. Want in dien selven ogenblicke dat hem de wille keert96, soe gevet God sijn ewege licht in die verborgenheit des geestes97; ende met dien lichte wert de geest geenecht in der verborgenheit Goeds98; ende ute dire enecheit wert gehoren volheit der genaden in enecheit der overster crachte; ende ute volheit der genaden wert geboren ·j· gehoersam wille, dat es Beseleel, die scadue Goeds. Ende dit moet al sijn overmids dat middel der werdeger verdienten ons Heren Jesu Christi. Ende aldus sijn wi Ur overmids enecheit met Gode, ende Uri overmids volheit der gracien, ende Beseleel, die scadue Goeds, overmids enen onderworpenen ghehoersamen wille. Ghi wet wel dat hare die scadue altoes beweget, na alle die maniere des geens daer si ave comt, ende volget hem na in allen sinen wegen: sijn wi dan die scadue Goeds overmids gehoersamheit van wille, soe moten wi volgen den geeste Goeds ende sire bewegingen van binnen, ende wi moten volgen der menscheit99 ons Heren ende sire leren van buten, beide in rade ende in geboden: ende aldus hebben wi die eerste eigenscap, die ons Beseleel bediedet. Die andre eigenscap, dat hi es een godlec ommescaduwen, dat es daer die gehoersame wille hem selven overgegeven hevet der vriheit Goeds, ende smaect, in sire overgegevenheit, der vriheit100 ende der enecheit, die God selve besit: ende dit vereriget hi overmids een verloegenen ende een willech overgeven sijns selves. Daer inne wert hi Goeds ommescaduinge, ende God sine ommescaduinge, want God rust ende woent in heme ende hi in Gode, ende iegewelc es des anders ommevane in een ewech gebruken; ende dit es in die enecheit Gods, daer al were ende al geboerte, beide in der naturen ende inder ghenaden, altoes begint ende weder indet. Ende hieromme es Beseleel van den geslechte van Juda, dat bediedet beliende ochte glorificerende; want die ghehoersam wille moet altoes Gode belien ende glorificeren in allen sinen werken, want hi es gheboren ute Gode, ende met allen sinen werken weder geneiget101 in Gode: ende aldus es hi ·j· meester, ende van Gode vercoren te makene ·j· tabernakel Goeds. Ende iegewelc die geleert was, die ontfinc wijsheit van Gode te werkene ane den tabernakel Goeds. Alsoe gelikerwijs iegewelke cracht in den minsche die onder worpen es der edeldre ghehoersamheit, die es geleert, ende hevet wijsheit ontfaen van Gode te werkene ewege werke ane den tabernakel Goeds. Siet, aldus hebdi die geboerte ende hare bediedenesse wie si sijn die maken den tabernakel ons Heren, beide na der figuren ende na der waerheit.

Nu willen wi voert spreken van Ythamarre, Aarons sone dies oversten priesters, die di offerande ontfinc van al den volke van Israel ende weder102 leverde den werclieden: ende van dien willegen offere maecten si den tabernakel ons Heren. Aaron ludet alse vele als ·j· berch der starcheit. Hier mede versta wi dat overste des geests, daer God inne regneert, want Ysaias die prophete sprect: Comt laet ons opgaen toe den berge ons Heren, ende toe den huse Goeds Jacobs, dat es ·j· verwennere103, want die in desen huse op den berch der starcheit comt, hi verwint alle dinc104. Ende hi sprect voert: ende dit huus sal ons leren sine wege, dat sijn die ghebode, ende wi selen wandelen in sinen paden, dat sijn sine hemelsche rade; want van desen berge Syon, dat es ·j· spigel alre waerheit ende ene bescouwenge alre gerechtecheit105, ute hem sal gaen de wet, ende dat wort ons Heren van Jherusalem, dat es die berch, want hi es gesichte des vreden106. Dit es Aaron, die onverwenleke berch der starcheit107; hier ute wert Ithamar geboren, daer wi overnaturleke vriheit met verstaen, want Ithamar ludet alsoe vele alse ·j· palme des eilants. Palma dat es ·j· palmboem, ochte sine vrocht, ochte victorie, ochte ene ontplokene hant108. Dat overste ons geests, geenecht met den geeste Goeds, dat es ·j· berch, ·j· eilant109, daer de welde110 vloede der Godheit omme vloeien, ende die rivieren der mensceit ons Heren met alle den sinen toevloeien111. Hier, in dit eilant, wert Ithamar, dat es vriheit, die groene palmboem, geboren112, die altoes gelijc den palmbome, hare groenheit behout, ende dat es overmids hare hoge gheborte, want die blixeme des hemels (dat sijn alle vergaderingen van winde der hoeverden) die en mogen hare deren niet; ende coutheit der erden ende der watere (dat es mesmogen113, ontrouwe, haet ende nijt, ende ongestedecheit der creaturen) dit en mach al die groenheit overnaturleker vriheit bederven niet. Want hier inne ghelijct si den palmboeme, ende si bringet hare vrocht haesteleke, alsoe die palmboem doet, die wast in Syrien ochte in Egypten. Syrien bediedet ons enen outaer ochte hoecheit114; Egypten, demsternesse ofte bedroeftheit. Wanneer wi ons selven met werdeger vriheit overgeven Gode, ende offeren ons op den outaer der vriheit Goeds, die alder hoechden hoecheit es115, soe wast onse vriheit in Syrien, ende bringet haesteleke vrocht, die Gode wel behaget, dactilen116, dat sijn druven die ons dronken maken, ende boven al doen Goeds ghesmaken117. Maer alse wi ons selves vertien, ende geven ons vrilec Gode, in alle dien dingen die ons jegen sijn, ende die ons swaer sijn weder den geeste ochte der naturen, soe wast die palmboem der vriheit in Egypten lande, ende bringet sine vrocht haesteleke rijp vore Gode, ende dat sijn die vrochte die ons effenen, ende saten118, ende Gode gelijc maken, ende boven al den gront der dogede doen smaken. Siet, aldus sijn wi Ithamar, dat es vriheit, den palmboeme ende sire vrocht gelijc. Ende overmids dese vriheit vercrigen wi victorie van onsen sunden ende van al onsen vianden, ende wi gesmaken in hare de vrocht al onser dogede, sonder enege bevreestheit; ende onse vriheit ontfeet alle onse dogede van beneden, ende si ontfeet alle die gaven die ons God gevet van boven; ende si es selve ene enege vrocht, daer al onse gemetene goet119 in vergadert es, ende si es sonder mate in haren gronde, daer si gewortelt es in der vrier enecheit Goeds. Ende overmids den rijcdoem ende de gewout onser vriheit, soe mogen alle onse crachte dogede werken, omme dat si vri sijn in hare; want sonder vriheit en wert nie loenleec were gewracht. Ende hier omme es onse vriheit gelijc Ithamarre, Aarons sone, want si hevet in hare bevaen alden geesteleken rijcdoem, daer men den tabernakel Goeds ave maken sal, ende si es gelijc eere palmen, dat es eere ontplokenre hant, die altoes gevet ende niet en onthoudet, want si es ute der rijcker vriheit Goeds geboren; ende hier omme hefse120 God treserier121 gemaect, op dat si levere elker cracht die ane desen tabernakel werken sal, dat hare toebehoeret, iegewelke doget te volbringene. Ende hier omme selen wi Christum navolgen, ende gaen op in vriheiden, ende offeren ons over in die vrie enecheit Goeds: ende hier mede sterven wi alle uren ons selves, ende besitten een ewech vri leven in Gode. Ende dit dede Christus na der minsceit, van den beginne dat sijn geest gescapen was, ende des sal hi eweleke plegen, want hier inne geleget sine salecheit, ende alre creaturen die Gode verenecht sijn. Wi selen oec nedergaen vrileke, ende verlogenen ons selves in alle der swaerheit die ons toecomt122: ende alsoe dragen wi onse cruce, ende sterven der naturen, ende volgen anderwerf Christum na, die omme onsen wille neder ghinc in alre elendecheit tote der doet des crucen. Ende met desen ·ij· poenten, dat es met sinen opgane ende met sinen nedergane in vriheiden, soe hevet hi ons vriheit in Gode gecocht, ende in deser selver manieren moge wise in ons vercrigen ende besitten, ende anders niet.

Siet, aldus sijn wi Ur overmids enecheit met Gode, ende vri ute Gode geboren overmids volheit der genaden, ende Beseleel123 ende Oliab overmids enen gehoersamen wille ende claer verstaen, dat beide ghesaect wert124 ute volheit der gracien Goeds, ende wi sijn Ithamar, Aarons sone, overmids vriheit van levene; ende in vriheiden soe offeren wi op alle onse dogedeleke werke van beneden, ende in der selver vriheit ontfaen wi alle die gaven die ons God gevet van boven; ende overmids willege gehoersamheit ende clare bescedenheit125, soe maken wi van deser willeger offeranden onsere dogede, ende van der riker gaven Goeds, ·j· ewech tabernakel in ons; ende dit gebiet ons Christus te makene in allen manieren van cierheiden der dogede, alsoe alst Moyses van Goetswegen geboet te makene in alle manieren van sunderlingen werken, van buten. Ende dit begennen wi aldus126.

Footnotes

  1. C. dat God vercoes, om sijnen tabernakel te makene, twee mannen: deen hiet Beseleel, ende die ander Oliab. ↩

  2. C. van den goede dat tfole van Israel onbedwonghen ende willich offerde. ↩

  3. Altaria thymiamatis et holocausti. ↩

  4. Labium. ↩

  5. et thymiama aromatum. ↩

  6. Cfr. Exod. 31. ↩

  7. C. Met Beseleel verstaen wi onsen vrien wille, ende met Oliab verstandicheit. Zoo ook Surius. ↩

  8. C. Eest alsoe dan, dat, enz. ↩

  9. B. alsse. ↩

  10. Sur. Longitudo mea, vel illuminator meus. ↩

  11. Sur. cujuslibet hominis amantis longitudo. ↩

  12. C. hem leidet. ↩

  13. Sur. divinae coruscatio gratiae. ↩

  14. A.D. in die helle. ↩

  15. Surius: cuncti apud inferos gratiae cogebantur praestolari diem. De woorden beiden en ontbeiden (thans verbeiden) werden eertyds intransitief gebruikt met den genitivus. Zie Bormans, Leven van Sinte Christina, bl. 419, en Halbertsma, Aanteekk. op Maerlants Spieghel Hist. bl. 216. ↩

  16. Sur. impetum spiritus. ↩

  17. Sur. media erat interposita. ↩

  18. C. soe selen wi. Sur. debebimus. ↩

  19. Surius heeft capere, dat is nemen. ↩

  20. Sur. incendens. ↩

  21. Sur. nostra fiunt. ↩

  22. Sur supremi claritas splendorque coeli. ↩

  23. Sur. ubi gratia cujusque. ↩

  24. Sur. incensio seu concrematio. ↩

  25. Sur. Cuneta siquidem personarum operatio. ↩

  26. Sur. et quicquid diversum illic apparet. ↩

  27. Sur. fundum quoddam est et complexus amoris. ↩

  28. Sur. pro suî ratione. ↩

  29. C. hem selven. Sur. seipsum. ↩

  30. Deze dry laetste woorden staen in B niet; maer Surius heeft ze. ↩

  31. C. wt dien voerseiden ·iiij· ↩

  32. Sur. incendens me. ↩

  33. Sur. apertio mea. ↩

  34. Sur. Atque interim tamen. ↩

  35. Sur. pro mensura... dignitatis cujusque in amando, et propinquitatis... in cognoscendo. ↩

  36. Sur. in excessu mentis meae. ↩

  37. Sur. absque intermissione. ↩

  38. Sur. et imaginis expers. ↩

  39. B. gheëret. Sur. colitur. ↩

  40. Sur. similamur seu sumus assimiles. ↩

  41. Het verbum is intransitief gebruikt, met den genitivus. Surius vertaelt: cilius tamen ignem percipimus. Zie Grimm, IV, bl. 662. ↩

  42. Sur. Exigitque a me ac trahit et instigat horis omnibus, in nihilum quasi ut redigar in meipso. ↩

  43. C. ghereynen. - Dit woord beteekent eigentlyk raken, aenraken. Zie het grondig onderzocht door Dr De Vries in 's heeren De Jagers Archief voor Ned. Lett. I, bl. 65, vlgg. Surius vertaelt het hier niet kwalyk door incitatio. ↩

  44. Sur. superessentialis eenheit. ↩

  45. Sur. liquefacti. ↩

  46. Sur. ejusdem amoris complexu. ↩

  47. Sur. media et imagines. ↩

  48. B en C. ene volmaectheit alre doghede. ↩

  49. Sur.Etenim spiritûs quuedam in amando defectio est. ↩

  50. Versta de eenheid. ↩

  51. Versta begeerte, gretigheid, by Surius appetitione. Zie het woord verklaerd, door De Vries, in zyn Woordenlyst, III, bl. 516. ↩

  52. Sur. dehiscens absorbet. ↩

  53. B, D. haers selves. C. haers selfs. ↩

  54. Sur. in seipsa. ↩

  55. Sur. continenter. ↩

  56. Sur. sublimiter. ↩

  57. Versta wyder gemaekt, by Surius patefecit. ↩

  58. Sur. neque ulla similitudine. ↩

  59. Sur. modi expers. ↩

  60. Sur. rationis considerationem seu animadversionem. ↩

  61. Sur. reducit. ↩

  62. Surius vervangt de verba door nomina met den genitivus, en zegt: amor justitiae omnis, et totius cognitio veritatis. ↩

  63. Sur. perfectam justitiam. ↩

  64. Sur. juxta spiritalem rationem. ↩

  65. Sur. quem morigeramac obedientem diximus figuratè significare voluntatem. ↩

  66. Sur. ex uno fonte dimanantes. ↩

  67. Sur. firmamentum. ↩

  68. Sur. Infirmans patrem. ↩

  69. B en C. ochte bescerminghe sijns vaders. Sur. Protectio patris. ↩

  70. Sur. attentione. ↩

  71. C en D. ghehindert. ↩

  72. Sur. in dilucida nudae veritatis contemplatione. ↩

  73. B, C en D. waellust. ↩

  74. Sur. absque ulla partis sensitivae occupatione. ↩

  75. Sur. qua veritas omnis, enz. ↩

  76. Sur. in seipsa. ↩

  77. Sur. quarum altera foràs, altera intrò respicit. ↩

  78. Sur. secabat. ↩

  79. Sur. Fuit item plumarius. ↩

  80. B, C en D. die men. ↩

  81. Sur. Fuit etiam polymitaruis. ↩

  82. B. eerlext. C. eerlijest. Sur. decentissimum. ↩

  83. B. haerre lust. D. met hare lust. C. met al harer list. Sur. omni ingenii acumine ac industria. Men moet list houden, althans verstaen. ↩

  84. Sur. Dan enim judicium significat. ↩

  85. Sur. Sed praeter haec. ↩

  86. Sur. ex amore justitiae. ↩

  87. Sur. umbraculum divinum. ↩

  88. Sur. cujuslibet rei ipsam efficientis. ↩

  89. Sur. si sit res ea benè media. ↩

  90. Sur. atque adeo si sit, enz. - C. ya op die jeghenworp. ↩

  91. B. de jeghenworp. ↩

  92. Sur. neque retineri, neque agnosci satis umbra potest. ↩

  93. Sur. et re luci opposita vel objecta. ↩

  94. Sur. objectum denique, quod ipsa, fit umbra. ↩

  95. C. noch onghestadich ghelijc den vlietenden oft gheroerden watere. ↩

  96. C voegt by int vaste. Sur. Quo nanque momento temporis voluntas sese obfirmat stabilitque. ↩

  97. Sur. in intima spiritûs penetralia, seu penitissimas spiritûs latebras ac recessus. ↩

  98. B en C hebben het woord Gods niet. By Surius is het mede niet uitgedrukt. ↩

  99. Volgen is intransitivè gebruikt met den dativus. ↩

  100. Smaken is intransitief gebruikt met den genitivus. ↩

  101. Sur. propendet. ↩

  102. C. voert. ↩

  103. Sur. id est supplantatoris. ↩

  104. Sur. is planè supplantat, id est, superat ac vincit omnia. ↩

  105. Sur. cum sit totius speculatio veritatis, et omnis justitiae contemplatio, exibit lex, enz. ↩

  106. Sur. quod est mons ipse, et visio pacis. ↩

  107. Sur. Et hic Aaron est fortitudinis mons insuperabilis. ↩

  108. Sur. manus explicata. ↩

  109. Sur. montosa insula. ↩

  110. C. wilde. Sur. quam vastissima divinitatis unda circumfluit. ↩

  111. Sur. et ad quam humanitatis Christi Servatoris nostri rivi, et quotquot ad illum pertinent, confluunt. ↩

  112. Sur. Ithamar nascitur, id est libertas, quae palmae semper virenti haud absurdè comparatur. ↩

  113. Sur. malevolentia. By Kiliaen aegre pati, non ferre, invidere. ↩

  114. Sur. ara aut sublimitas. ↩

  115. Sur. quae sublimitatis omnis fastigium est ac celsitudo. ↩

  116. Sur. pula dactylos, id est, botros spiritales nos inebriantes. ↩

  117. Het werkwoord is gebruikt met den genitivus. Sur. efficientesque ut supra omnia Dei quendam gustum percipiamus. ↩

  118. Sur. Qui nos fructus aequabiles, sedatos seu tranquillos, Deique similes reddunt. Zie Kiliaen en Van Hasselt op het woord saten, alsmede De Vries Woordenlyst op den Leken Sp. bl. 583. ↩

  119. Sur. cuncta bona nostra finita ac mensa. ↩

  120. B, C en D heeftse. ↩

  121. C. tresorier. Sur. praefecit eam Deus thesauris suis. ↩

  122. Sur. quae nobis evenerint. ↩

  123. Versta: en wy zyn Beseleel. ↩

  124. Sur. Quas utrasque gratiae ex se producit plenitudo. Zie het woord saken verklaerd, en zyne beteekenis vastgesteld door Dr De Vries in De Jagers Archief, II, bl. 131-144. ↩

  125. Sur. dilucidamque rationem seu intelligentiam. ↩

  126. Sur. Quod nos ita demum explicare aggredimur. ↩

Chapter 11 of 159