Skip to the text
Ember
PT

VII. Dat derde principael poent

Nu willic ons noch voerder metter figuren inwert1 leiden, ende daer na die figure ontbenden op dat derde poent, daer ic vore af seide. Onse Here sprac noch tote Moysesse: Ghi sult maken enen outaer van den houte van sethym: die sal hebben ·v· maten in die lingde, ende al soe vele in die breide, dat es vierkantech, ende ·iij· maten in die hogede. Ende hi sal hebben ·iiij· hoerne, dat es in elken hoere2 enen. Ende ghi sult dien outaer al bedecken met eere. Ende ghi sult daer toe maken eerne vate, die asschen inne tontfane, ende tangen ende crauwele, ende vate dat vier in tontfane. Ende alle dese vate suldi maken van eere. Ende ghi sult maken een roesterken, na die maniere van enen nette, ende onder dat roesterken, in die middelt dies outaers, een vloerken. Ende in die ·iiij· hoerneke selen sijn ·iiij· ringe van mottale, ende dese ·iiij· ringe seldi doen onder dat vloerken dies outaers, ende dat roesterken sal gaen tote dier middelt dies outaers. Ende ·ij· grendele suldi maken van houte van sethym, ende die suldi bedecken met platen van eere, ende selse doen dore die ringe, ende si selen sijn in elken side dies outaers, dien outaer met te dragene. Dese outaer en sal niet vol sijn binnen, maer ghi seltene maken idel, ende binnen hol, alsoe alst u op den berch geboden3 es4

Nu suldi merken die waerheit hoe wi voert geleert werden in deser figuren, dat es, hoe wi inwert gaen selen met ingekeerden sennen in gevoeliker ufeningen. Want alsoe als wi ute gekeert moten sijn in sedeleken dogeden tote onsen evenkersten, alsoe sele wi ons inkeren in gevoeleker liefden tote onsen Here: ende alsoe selen wi maken enen outaer dier sacrificien van houte van sethym5. Met desen outare selen wi verstaen die gevoeleke enecheit ons herten6. Ende in deser enecheit selen gevoeleke gekeert sijn alle die gevoeleke crachte dies minschen. Ende hi sal gemaect sijn van houte van sethym. Dat hout es licht in hem selven, ende het en mach niet verrotten, noch verberren7. Hiermede versta wi vriheit, want si es licht, ende voert den minsche geestelike waer hi sijn wilt. Ende hieromme sele wi laten ongeordende ontlede8 van aller senlecheide, ende vrileke inkeren in die gevoelleke enecheit. Ende dese vriheit es oec ewech ende ongebonden, eest dat wise in dogeden oefenen willen. Ende in dien vire der minnen en machse niet tegaen noch verberren; maer si wert daer inne gepurgeert van alre ongeordentheid. Sethym es oec alsoe vele geseget alse een keest9 ochte ·j· begin iegewelker vrocht. Alsoe es de vrie keer met liefden te Gode, begin ende orspronc alre dogede. Ende hier omme es hi materie daermen dien outaer ave maket, daermen eweleke Gode allen lijfleken dienst ende utewendege werke met liefden op offeren sal.

Die lingde dies outaers dat es10 ·v· maten. Dats dat wi verwennen selen alle menechfoldecheit van herten, ende vergaderen onse senne in enecheit11. Die breide es oec ·v· maten: dat es dat wi onse senleke begerte gevoeleke selen keren in dese12 enecheit, ende versmaden al dies hare gelust, sonder noedorst13 allene. Aldus sta wi seker ende vaste, viercantech, jegen aldat ons van buten letten mach14.

Die hogede sal sijn ·iij· maten: dat es dat wi selen dese enecheit in ons besien, begeren, ende gevoeleke besitten, boven alle tijtleke dinge. Soe wanneer de minsche in deser gevoeleker enecheit comt, soe es sine begerte opgerecht, ende sine utewendege ogen dicwile scouwende in dien hemel; ende sijn gevoelen ende sine manieren sijn wonderlec; ende al dat in der tijt es, dat es heme onlostelec, want hi hevet sinen outaer, dat es enecheit sire herten, buten en binnen bedect met eere, dat es met gevoeleker liefden te Gode.

Wi selen oec maken onsen outare ·iiij· hoerne van mottale, in elken hoere15 enen16. Hier mede versta wi de ·iiij·17 sedeleke dogede, want si sijn onser enecheit ene sunderlinge cierheit, udewert werkende in dogeden. Ende si sijn ene onverwenleke starcheit, alse wi, overmids hen, inkeren ende besitten die enecheit18.

Wi selen maken onsen outare, dat es der enecheit onser herten, diverse vate ende instrumente van ere, die wi orboren selen in dien dienste dies outaers. Die ierste vate sijn, daer men die asschen in dragen sal, dat es een menechfoldech oetmoedech herdinken der doet ons Heren, die hi van minnen leet, ende die19 martilie der heilegen, ende onse ontbliven in dogeden20. Dit sijn asschen ende reliqyen dies viers der minnen. Dese sele wi altoes ontfaen met devoten, oetmodegen, minleken bedinkene ende met compassien. Dit sijn die vate van eere; hiermede wert sunde vergeven, minne verwect ende vernuwet21. Tangen van eere, daer men dat vier met stoken sal, dat es in al onsen dogedeleken werken die wi Gode doen, ongeduer22 van binnen, ende in alle23 dien dat ons God wederdoet ongecustet ende ongepaeit selen sijn24. Hiermede stoectmen dat vier der minnen. Crauwele van eere, dat sijn die inwendege sinne25 doergaen met gevoeleken smake26; want si moten utekeren ende inkeren met gemerke, vertrecken ende verleggen alle die offerande der dogeden in den vire der minnen27. Die vate daermen dat vier in ontfaen sal, dat sijn ongecuste28 begeringen, dien el niet genoegen en mach dan minnen.

Noch sele wi maken dien outare onser enecheit ·j· roesterken van eere, getralijt gelijc enen nette. Hier met versta wi die vrie goetwillege begerte die alle dinc gevaen hevet Gode met te dienne, ende van geenre creaturen gehouden29 en wert30. Dese begerte es gelijc den nette; want dat vier der gevoeleker liefden te Gode berret31 onder hare, in enecheit des herten. Ende die vlamme des viers, dat es devocie, daer alle dogedeleke werken in berren ende Gode geoffert werden, die lidet doer hare32. Ende al dat genoechlec es, dat van Gode nedervlietet in enecheit des herten, ende oec al dat ute der enecheit, overmids devocie, weder opgevoert wert te hemele, dat lidet al dore hare, ende dies en can si niet onthouden, want si es een roesterken gelijc enen nette, daer alle dinc op gheleget sijn Gode tofferene in den viere der minnen. Dit roesterken, dat es dese begerte, hanget in mid- den den outare, dat es in midden enecheit33 ons herten, in die ·iiij· cromme hoerne van eere, daer ic vore ave seide; want al onse dogedeleke werken moten34 utegaen ende inkeren weder35 in onse gevoeleke enecheit, overmids die ·iiij· wisen der sedeleker dogede. Ende in den weder inkeerne venden wi die begerte hangende in midden der gevoeleker liefden. Ute der enecheit, boven hare selven, en mach si niet comen36. In den gront der gevoeleker enecheit en can si niet geduren: hier omme hanget si in midden den outare, daer dat vier der liefde eweleke in berren sal.

Onder dit roesterken, dat begerte es, in midden den outaer, sal sijn ·j· vloerken van eere; ende dit es innecheit37, want si es gront ende bodem, daer wi alle onse vier der gevoeleker liefden op stoken ende berren selen. Ende in die ·iiij· hoerneke dies vloerkens selen sijn ·iiij· gegoten ringe van eere, ende ·ij· grendele38 van houte van sethym, overdect met platen van eere: die selen wi doer die ringe doen in elke side dies outaers; ende daer mede sele wi dien outaer onser ghevoeleker enecheit dragen waer wi willen, ende altoes staende behouden in al sire cierheit.

Die ierste rinc in ons es dat wi lieflike anesien selen die ewege minne Goeds, daer wi inne voresien39 sijn, ende vercoren van ewecheit. Die ander rinc in ons es dat wi merken selen dat hi, in der ewecheit, van minnen vercoes ons sinen eengeboernen Sone te sendene40 in onser naturen, dat hi ons leren ende wisen soude met woerden ende met werken, ende liden die bettere doet om onsen wille41. Dit sijn ·ij· ewege ringe: dese selen doregaen die ·ij· hoerneke in die ene side dies outaers onser enecheit. Ende dore dese ·ij· ringe mach iegewelc minsche doen enen grendel42, die nemmermeer vergaen en mach en si overmids hem selven43: dat es ·j· vri betrouwen dat iegewelc hebben sal dat hi van Gode in der ewecheit vercoren ende gemint es, ende dat hi omme sinen wille worden es minsche ende die doet geleden hevet. Dit betrouwen, met sekeren toeverlate44 sal hi behouden tote in sine doet45: soe es die rechte side der enecheit wel bewaert, ende soe blivet die grendel in sine ringe in der ewecheit.

Die derde rinc in ons es dat wi merken selen die jegenwordege minne Goeds tote ons, dat hi ons dagelijcs gevet ende wilt geven in elker uren alsoe vele gracien ende gaven, daer bi dat wi daer inne verdienen mogen met heme ewech leven. Die vierde rinc in ons es dat wi anesien selen dat hi van minnen hem selven ons wilt geven te lone, eweleke te gebrukene, ende al dat hi in sire minscheit verdient hevet, alsoe verre alse wijs ontfenkelec sijn46, rechte ochte wijt selve gearbeit ende verdient hadden. Dose ·ij· ringe selen die andere side doregaen, alsoe dat wise altoes alle ·iiij· bekinnen ende ymageneren mogen47.

Hiertoe behoret oec ·j· grendel die dese ringe doregaen moge, ende vaste sluten: dat es vrileke Gode minnen, boven alle dinc, ende altoes, in oetmoedeghen dienste, sinen geboden ende der heileger Kerken gehoersam sijn, ende hierinne bliven tote der doet. Alsoe lange alse dese grendele in hare ringe bliven, alsoe lange blivet onse leven seker, ende sonder vrese van al dien dat ons hinderen mach. Want nu dese ·ij· grendele sijn van houte van sethym, daer wi vriheit mede verstaen, hieromme moge wi dien outaer onser gevoeleker enecheit dragen waer wi willen. Ende die grendele sijn overdect met platen van eere, daer wi gevoeleke liefde mede verstaen: ende hieromme mogen wi Gode offerande doen in allen staden48 soe waer wi sijn.

Dese outaer sal hol ende idel sijn tusschen die ·iiij· wande49. Alsoe gelikerwijs sal die enecheit onser herten geledecht sijn van al dien dingen, die ons verbeelden mogen50, ende idel van alre ongeordender liefden51: ende alsoe soude ons die inkeer in gevoelne, ende die utekeer in dogedeleken werken, ghelijc gereet sijn52. Die outaer, dat es enecheit onser herten, sal altoes open sijn, opwaert te hemele, met devocien ende met werdegen dienste. Ende wi moten hem noch maken ·j· clein vensterken, jegen der sonnen opganc53 dat es dat wi oetmoedechleke selen begeren ende bidden die gracie, ende die hulpe Goeds. Alsoe dicke als wi dit vensterken oefenen ende openhouden jegen die melde gaven Goeds, soe wilt hi sijn vier der minnen stoken ende vernuwen in onse gevoeleke enecheit. Wi moten oec dien outaer onser enecheit setten ter rechter siden dies tabernakels, ten lichte wert, in dat innechste onser herten ende onser senlecheit, rechte vore dien inganc der redelecheit54: alsoe dat wi in al onsen werken, ende in onsen offere dat wi Gode doen, mogen insien in dat tabernakel onser redelecheit, alsoe dat wi in al onser ufeningen wel geordent werden; soe mach die offerande Gode bequame sijn.

Hier mede late ic dat derde poent van den ·vij· principalen, daer wi inne geleert werden hoe wi ons ufenen selen in gevoeleker liefden te Gode: dat es als wi in gewareger penitencien leven, ende wel geordent sijn in sedeleken dogeden tote ons selven ende tote onsen evenkersten55.

Footnotes

  1. D. inwaert. ↩

  2. B. horec. C. horinc. Die allen beteekenen hoek, angulus. Zie Kiliaen. ↩

  3. B en C. ghetoent. ↩

  4. Cfr. Exod. 27. ↩

  5. D voegt by: Dese outaer hiet die outaer der holocausten, oft die outaer der Sacraficien; ende hi stont buten, voer den inganc des tabernakels, niet recht vore, maer ter zuytsiden wert. Met desen, enz. Surius heeft ook: Dicitur autem hoe altare holocausti vel sacrificii, positumque fuit extra Tabernaculum in atrio, non quidem in ipso aditu vel introitu Tabernaculi, sed a latere versus meridiem. ↩

  6. D voegt by: omdat alleene staet buten den tabernakele, int kerchof. Surius: Itaque per altare hoc, quatenus quidem solum stat foris in atrio Tabernaculi, sensibilem accipiemus cordis nostri unitatem, enz. ↩

  7. D voegt by: ende des en daerf niement wonderen, want men vint noch hout, dat niet verberren en mach, dat heet anticon, ende ne gheen hout dat uten eerdschen paradise comt, en mach verberren. Surius: Quod sane non est cur quisquam magnopere miretur, cum teste D. Hieronymo, amiton (by Plinius, Lib. XXXV, cap. 31, heet het amiantus) ligni genus, vel ligni simile, non comburatur, sed quanto plus arserit, tanto mundius inveniatur: nec ligna Paradisi ignis absumat. ↩

  8. B, C, D. onlede. B en C der senlecheit. Surius: quo inordinatas seu incompositas sensuum occupationes missas faciamus. ↩

  9. By Kiliaen nucleus, granum, germen. Surius heeft kwalyk vertaeld door appetitio. ↩

  10. C. des outaers es. ↩

  11. C. dat wi verwinnen selen alle menichfuldicheit van den ·v· sinnen in enicheit. Surius: quod est omnem quinque sensuum multiplicitatem vincere ac superare nos debere, eosque in unum cogere colligereque. ↩

  12. C. deser. ↩

  13. B. noettorst. C. alle des haer ghelosten mach. D. al dies hare ghelust, sonder die noetorst allene. ↩

  14. C. toe comen mach. Surius heeft officere. ↩

  15. B. horec. D. hoec. ↩

  16. C. voegt by: Want die outaer hadde ·iiij· horne, in elken oversten horic enen horen, die crom inweert welfden, soe dat in die ·iiij· horne hinghen ·iiij· ketenen, daer dat roesterken aen hinc toet in midden den outaer. Surius: Siquidem altare quatuor habuit cornua, per singulos supremos angulos singulis cornibus fabricatis, quae quidem recurvas introrsum habebant inflexiones, ita ut in quatuor angulis quatuor catenae penderent, adquas craticula usque ad altaris medium appensa fuit. ↩

  17. A. versta wi ·iiij· sedeleke doghede. Surius: quatuor virtutes cardinales. ↩

  18. C. Ende si sijn ons inweert welvende, ende ghevende een onverwinlike stercheit, als wi, overmids hem, inkeeren, enz. Surius: eaedemque introrsum nos ceu cardines movent, et robur ac firmitatem praestant insuperabilem, ubi per eas intro nos recipimus ac possidemus cordis unitatem. ↩

  19. B. de. C. der. ↩

  20. Surius: ac nostrae demum in virtutibus imperfectionis defectionisque commemorationem. ↩

  21. C. ende gheloeve vernuwet. Surius: et fides renovatur. ↩

  22. B. groet ongheduer. Versta groote ongedurigheid. Surius vertaelt: nos minime contentos.... esse debere. ↩

  23. C en D. in allen dien. ↩

  24. C alleen heeft ongecustheit ende ongepaytheit, met weglating van selen sijn. By Surius luidt de plaets als volgt: Id sibi volunt, in cunctis nostris actionibus bonis et cum virtute conjunctis, quas Deo praestamus, intus nos minime contentos, itidemque in iis omnibus quae nobis vicissim conferuntur et praestantur a Deo, neutiquam quietos ac pacatos nos esse debere. ↩

  25. Surius heeft sensus nostros externos. ↩

  26. Surius: sensibili quodam perfusos sapore. ↩

  27. Surius vertaelt: quibus nimirum cum attentione quadam (met gemerke) et intro et foras sese recipere, cunctaque virtutum sacrificia in amoris igne versare ac retrahere, et hac illacque movere incumbit. ↩

  28. B alleen heeft ongheewste. Surius vertaelt desideria insedata. Het woord is verwant met het fransche coi, ons koes. Zie Halbertsma, Naoogst, I, bl. 19. Zie ook Van den Bergh, Woordenlijst op Limborch, bl. 289. ↩

  29. C. selve ghehouden. ↩

  30. Sur. desiderium, quod cuneta ita complectitur, ut ea ad Dei referat cultum, nee tamen ipsum ab ulla creatura detineatur. ↩

  31. C. berrent: ↩

  32. Sur. devotio.... per ipsum (rele) penetrat. ↩

  33. C. in midden die enicheit. D. in midden in enicheit. ↩

  34. B. moet. ↩

  35. B en C. weder inkeren. ↩

  36. Sur. extra unitatem quidem supra seipsum subvehi aut pertingere non potest. ↩

  37. Surius vertaelt het woord door devotio. ↩

  38. C voegt by als ·ij· tijnboeme, in 't latyn vectes. Zie Kiliaen, die met het zelfde woord grendelboom vertolkt. ↩

  39. Surius vertaelt het door praedestinavit. ↩

  40. C voegt by tonsen behoef. ↩

  41. C. om onse sonden. ↩

  42. C. enen dragheboem oft enen grendel. ↩

  43. C. het en sij mids. ↩

  44. Sur. cum spe et confidentia certa. ↩

  45. C. tot in die ure sijnre doot. ↩

  46. Sur. quatenas nos illorum capaces erimus, idque perinde ac, enz ↩

  47. Sur. et animo ac imaginatione complecti queamus. ↩

  48. C en D. steden. ↩

  49. C voegt met Surius by: ende hi sal altoes boven open sijn, na die maniere eenre holre kisten sonder scheel. ↩

  50. Sur. quae nobis imagines parere vel imprimere queant. ↩

  51. C voegt by: sonder dat daer die roestere der vrier goetwillegher begheerten in sal hanghen, alsoe voerseet es. Surius: sola duntaxat liberi et cum bona voluntate conjuncti desiderii craticula inibi, ut ante dietum est, pendente. ↩

  52. Sur. qua utique ratione tam intra nos respicere ad sensibilem Dei amorem, quam foras egredi vel extrovertere ad virtutum exercendos actus et opera bona, aeque prompti ae parati erimus. ↩

  53. C heeft, even als Surius: Ende boven al dit soe moet noch aen den outaer sijn een veinstere, daer men tfier dore stoken sal op tfloerken, onder den hangenden roester. Ende de veinstere sal staen op dinde, ter sonnen opganghe waert. Hier bi verstaat men dat wi, enz. ↩

  54. In C staet de plaets als volgt, en even zoo by Surius: Dese outaer stont buten, vore den inganc des tabernakels, een deel ter zuut siden wert, dats ten licht wert. Alsoe selen wi oec onse enicheit setten in dat innichste onser sinlecheit, voer den inganc der redelicheit. ↩

  55. In C leest men, als by Surius: Hier mede latic dat derde poent van den ·vij· principalen, die enen gheesteliken loepe der minnen toe behoeren. Want in dat derde poent is gheoppenbaert hoe wi ons oefenen selen in ghevoeliker liefden te Gode, na dien dat wi, mids den iersten poente, in ghewaregher penitencien leven, ende, mids den anderen poente, wel gheordinert sijn, enz. ↩

Chapter 8 of 159