Skip to the text
Ember
PT

V. Van den gheesteleken Kerchove des tabernakels

Nu seldi proeven ende merken u selven met erenste, ochte ghi in u bevint ende gevoelt al dat desen tabernakel van rechte toe behoert. Ende en ghevoeldi u selven alsoe niet, soe moghedi seker weten dat ghi dat tabernakel Goeds niet en sijt. Dat ierste dat ghi proeven ende merken selt in u, dat es dat kerchof des tabernakels, dat es een sedelec leven van buten met al dien1 dat daer toe behoert. Dat gheestelike kerchof, daer men dat tabernakel ende die arke in setten ende in vinden sal, dat moet hebben ·lx· colummen met alsoe vele baesschen van ere ghegoten, ·xx· int suden ende ·xx· int noerden, ende ·x· in occidenten ende ·x· in orienten.

Bi den baesschen van eere daer de colummen op staen, versteetmen een inwindech willich begrijp tote allen dogheden2: dits een begin eens goets levens. Bi den colummen versteetmen starke begerte tote allen den gheboden Goeds, ende tote allen den seden ende der oefeninghen3, dire men pleget inder heileger Kercken4. Dese begerte sal vlitende sijn, overmids goetwillecheit ende hitte der minnen, ghelijc den mottale, overmids hitte des viers. Ende alsoe de meester sijn eer breiden ende leiden mach na sinen wille, ovemids dat vier ende sinen hamer5, alsoe sal de begerte in goeden dinghen ghebreidet ende gheleidet werden6, ovemids dat vier der minnen ende den hamer der leringen ons Heren. Ende alsoe dat eer dreghet enen scijn van goude in claerheit der sonnen, alsoe dreget goetwillecheit ende begerte ten dogheden7 enen scijn godliker minnen in allen ghesichten diese in den werken van buten ane sien. Maer si en es niet alsoe edel8, om datsi der goetwillecheit toe behoeret9 ende ghekeert es op utewendeghe werke: nochtan wiltse God hebben te sinen tabernakele, ende sonder hare en moghen wi dit tabernakel niet volmaken.

Dese colummen der goetwillecheit ochte der begerten die sal men bedecken met selveren platen, dat es met goeden levene, ende met eersamer wandelingen10. Dat es dat wi ons vlietelec selen oefenen na de ghebode Goeds, ende na de lere der heileghen, alsoe dat hem iegewelc mensche spighelen mach in onse seden, alse in een ghebruneert selver dat sonder vlecke es11, ende dat de fame ons goets levens losteleker si te horene allen goeden menschen, dan enech luit van selvere12. Die capittele van desen colummen die selen, sonder eer13, altemale selveren sijn: dat es dat de mensche, in allen dinghen die God op hem ghestaden wilt14, die siere naturen swaer sijn ende contrarie, dat hi daer inne sijns willen vertie15, ende sonder enech ander verkiesen ghedoechsam si16, ende in allen doeghene sachmoedech17 ende verdraechlec si. Dat es die overste cierheit alre doghede ende alre seden diemen inden mensche van buten bekinnen mach. Dit sijn die hovede der doechden die, sonder eer, selveren sijn. Want die mensche moet bi wilen laten alle die wisen18, ende alle die werke, die hi met begerten aneghenomen hadde in die ere Goeds, ende moet eenvuldechlec in onderworpenheiden een ander doen, dat God wilt ocht sijn prelaet; ende alsoe vertijt hi eighenheiden sijns willen19 in allen sinen werken, ende gevet sinen vrien wille over in dat vrie willen Goeds ochte sijns prelaets. Ende hieromme en levet hi niet na eighenhiet20 sire naturen, maer hi es ghelijc ghereet21 allen dogheden die te werkene22, ende alle dinc te doeghene23 dat God op heme ghestaden wilt. Alsoe pleghet men der doghede sonder eigenscap24, in der oversten gehoersamheit, ende die selverne capittele dat sijn alle die vertiinghen dies willen, die werden ghebeeldet ende uteghegraven na dien vrien wille Goeds.

Bi wilen gravet God selve in dien ghelatenen wille dies menschen25; gheliker wijs dat wi venden van Abrahamme, dat hine tempteerde en proevede, ende gheboet heme dat hi sinen sone Ysacke, dien hi minde boven al, die heme ghegeven was boven nature, ende daer hi groets dincs ane vermoede, dat hi dien doeden soude ende offeren op enen berch. Ende hi was sempelec ghehoersam, sonder wederwillen in dat alre swaerste dat sine nature ghedragen mochte. Ende hieromme was sijn wille Gode ontfenkelec26, rechte als ochte hi dat were volbracht hadde, want hi ghehoersam ende ghereet was al dat te doene, dat God gheboet. Ende hier omme ghebenedidene God, ende ghelovede heme dat hi sijn saet menechfoldeghen soude ghelijc den sterren dies hemels ende dien sande dire zee27, ende dat in sinen sade souden werden ghebenedijt alle minschen, dat es overmids Christum, die van sinen sade gheboren es.

Bi wilen ghestadet God dien verduemden gheesten, datsi graven moghen in die eenvoldeghe ghehoersamheit der ghoeder minschen, die ghelatens willen sijn: alsoe als wi venden van Joppe, dien gherechten man, die sijn goet verloes ende sine kindere. Ende God gheorlovede den viant sinen lichame te gheeselne, ende te quelne, alsoe sere alse hi levens lives ghedraghen mochte28. Ende in al desen doeghene bleef hi onnoesel, sempel ende gherecht, ende Gode ontsiende in allen dinghen; ende hier ave loefdene God, ende prijsdene, ende seide dat sijns ghelijcs in erterike niet en ware. Ende overmids dese ghehoersamheit ende ghelatenheit sijns willen, verdiende hi meerre benedixie dan hi noeit29 te voren hadde; want God gaf heme twewerf alsoe vele substancien, alse hi vore hadde, ende ·x· kindere, alsoe als hi vore ghehat hadde; ende hi levede daer na ·c· jaer ende ·xl· in groter eren, ende sub sine kindere ende sire kinder kindere tote in die vierde gheboerte.

Wi vinden oec in den neuwen testamente Christum, ende sine apostele, ende hare na volgheren, datsi hem keerden30 ende overgaven in die doet, onder dien wille der tyranne, in gherechter ghehoersamheit. Siet alle dese hadden eerstwerf begrepen ende aneghenomen, met sterken erenste, Gode te dienne, ende die ghebode Goeds ende alle doghede31 te volbringhene, met al dien datsi32 gheleisten mochten33. Ende alsoe hadden si die baesschen van ere, ende die colummen al ghedecht met selvere, dat es wille ende begherte gheciert met heilegher uefeninghen. Maer daer si haers willen vertegben in dien vrien wille Goeds, daer sijn die capittele selveren, sonder eer, ende daer es in ghegraven ende ghebeeldet meneghe cierheit met onderseede, min ende meer, na di manire dat hare martilie ochte haer doghen was34. Ende aldus selen wi den heileghen na volghen35, ende ane nemen ende verkiesen met groten vliete alle doghede te werkene, ende in allen doghene selen wi sonder verkiesen sijn, ende liden, ende draghen al dat God op ons ghestaden wilt, in gherechter ghehoersamheit.

Deser colummen sal ·xx· sijn int suden, ende ·xx· int noerden, ende ·x· int oesten, ende ·x· int westen. Dat es dat wi ons ute gheven selen36, met begerten ende met minleker uefeninghen, ter rechter siden ende ter slinker siden, toten goeden ende toten quaden, tote dien ghenen die onse vriende sijn, ende tote den ghenen die onse viande sijn: alsoe dat wi ons pinen37 die ghebode Goeds te volbringhene in ons ende in alle menschen met ons. Dit en moge wi niet laten omme vrient noch omme viant, omme verlies noch omme ghewin, noch omme lief noch omme leet, wi en volbringhen die ghebode Goeds in alle minschen, alsoe verre alst in ons es. Aldus vaste selen wi staen: soe hebben wi ·xx· colummen in elke side, dat sijn dobbel die ·x· gebode; want alle doghede die wi minnen ende begheren te volbringhene in ons ende in alle menschen, eest dat wi daer toe onse vermoghen doen, die doghede sijn ons eighen, rechte ochte wise ghewracht hadden. Ede hieromme sijn wi mede werkeren gheestelike alle der dogede diemen in erterike begheet; ende wi werden ghepijnt ende ghequelt van allen dien sunden, daer die werelt mede omme gheet: ende aldus minnen wi onsen naesten ghelijc ons selven, ende volbringhen die ghebode ons Heren dobbel in elke side, want wi minnen die goede ende die quade ghelijc ons selven ten dienste Goeds, ende toter ewegher salecheit.

Deser colummen sal ·x· sijn in dat westene achter ons: dat es dat wi selen ane sien dien tijt dien wi ghelevet hebhen, ende proeven ons selven, eest alsoe dat wi die ghebode Goeds ghebroken hebben in enegher wijs, ochte wi dat ghebetert hebben ende beteren willen na onsen vermoghen, ende na ordinancie der heilegher Kerken. In deser manieren des achtersiens38, en selen wi niemene ordelen dan ons selven, want het es ons verboden: ende hieromme en hebben wi maer ·x· colummen achter ons, dat sijn die ·x· ghebode ons Heren. Dien moten wi gnoech doen, alsoe dat wi sonder berespen van consiencien leven van al der tijt dien wi leden hebben39.

Wi selen oec vore ons, in dat oestene, ·x· colummen hebben, dats in elke side ·iij· ende ·iiij· in midden, ten inganghe des kerchoves. Hier mede versteet men ·iij· sonderlinghe doghede, die wi oefenen moten in beiden siden ons selves, want sonder dese doghede en moghen wi en geen sedelec leven vercrigen: ende al waert vercregen, sonder hen en mochte wijt niet behouden. Die ierste doget es dat wi selen versmaden ende onachsam sijn alre tijtleker eren ende rijcdoms der werelt: soe sijn wi aerm van wille. Die andere doghet es dat wi selen hebben een hart leven, alsoe dat wi laten ende versmaden moghen alrehande ghemac ende gherief der naturen, dies geen noet en es40: alsoe dat wi den lichame gheven sine noet na die gebode Goeds ende der heileger Kerken, in bescedenheiden. Hier mede behouden wi suverheit van lichamen. Die derde doghet es rechte intencie, rechte meininge, dat God ghesocht ende ghemeint si in al onsen werken: ende hier met bliven wi altoes gehoersam den wille Goeds. Dese ·iij· doghede selen staen ter rechter siden, ende ter slinker siden, alsoe dat wi alle dinc, die de lijfleke nature verbliden ochte verdroeven moghen, dat wi die met desen drien dogheden dwingen ende wederstaen mogen in beiden siden.

In midden ten inganghe ons kerchoves, dat es ons sedelex levens, daer moten ·iiij· colummen sijn, dat es die leringe ons Heren die de ·iiij· Ewangelisten scriven, daer alle dogede mede concorderen. Hier mede behouden wi die ·x· colummen vore ons in dat oestene, dat sijn die ghebode bode alle ·x·, die ons leiden in dat eweghe leven.

Die summe van desen colummen moet van noede ·lx· sijn, dat es sessewerf ·x·, ochte ·x· werf ·vi·, tote enen tekene dat die tien ghebode moten gheoefent werden in die sesse werke der ontfaermecheit41, ende die ·vj· werke in die ·x· ghebode. Ende in ieghewelken werke der ontfaermecheit datmen op sijn recht werket42, vervult men alle die gebode Goeds; want die sinen naesten mint metten werken, alsoe als hi sculdech es te doene, hi hevet die wet volbracht.

Alle dese colummen met haren baschen stonden op ·j· fundament dat onbewechlec was, dat was die erde. Alsoe ghelikerwijs selen alle doghede staende behouden bliven op ·j· fundement der oetmodecheit.

Dit kerchof, daer wi mede verstaen onse sedeleke leven, dat sal ommevaen sijn met eenre cortinen ·ccc· maten lanc ende ·v· maten hoghe, dat es elker colummen ·v· maten in lingden ende in hogeden43. Dese cortine sal sijn twevoldech van bysse44. Daer mede versteet men suverheit van seden ende van levene. Ende die moet dobbel sijn, want wi motense toenen van buten in seden ende in wandelinghen, ende wi moten suver sijn van binnen in onser meininghen. Ende hier omme en es die cortine tusschen elke columme niet meer dan ·v· maten lanc ende ·v· maten hoghe, want alle die utewendeghe seden die de dogede cieren ende oppenbaren, die werden geoeffent van ons, ende oppenbare anderen menschen, overmids die ·v· sinne. Ende hieromme en es tusschen elke doghet maer ·v· maten, dat sijn onse senleke werken: die moten wi puer houden van buten ende van binnen, soe sijn wi ons selven ende allen menschen gnoech na der sedelecheit.

Die inganc ten kerchove, dat es tote even doghedeleken levene, die sal hebben ene cortine ·xx· maten lanc, ende ·v· maten hoghe, ende si sal sijn van ·iiij· varuwen:45 jacinctinen, purperen, ende coccinen, ende dobbel van bysse. Met desen ·iiij· varuwen sal men verstaen ·iiij· principale doghede, daer alle sedeleke oefeningen inne ghelegen sijn. Bider jacincten varuwen, die gelijc es dire46 vercleerder locht, versteet men die doghet der discrecien ochte der bescedenheit, want si ciert die redeleke cracht, ende ghevet ondersceet in allen dingen, hoe mense doen ende laten sal. Bi den purpere, dat gheverwet es met bloede van visschen47 soe versteet men die doget dier stercheit in dire48 torneger cracht49, want si doedet ende verwint eigen bloet der naturen, alsoe dat heme die minsche oefent na rade der bescedenheit, ende niet na der ghelost50, noch na neigingen sire naturen51. Ende in desen wederstane werden gheciert ende geverwet sine seden met sinen eighenen bloede.

Die derde varuwe heet coccinen, die es dobbel roet ghemaect met bloede van cleinen woermkenen52. Hier mede versteetmen die doget der compassien, die twevoldech moet sijn, ende si moet vervullen die begherlike cracht53, alsoe dat die minsche sijns selves ontfaerme ende iegewelkes minschen in gherechten mede doegene, ende dat hi heme si al dat hi vermarch van binnen, ende al dat redeleke es in den werken van buten, ende hem selven soe al54 in den selven grade der minnen55. Aldus soude wi onse herte scoren56 met compassien, ende verwen onse leven met onsen bloede; want wi souden met rechte alsoe sere dogede ende een wel geordent leven begeren van ons ende van onsen naesten, alse wi contrarie bevonden, dat ons daer ave ons eighene bloet verwandelen ende minderen soude57.

Die vierde varuwe die es dobbel byssinen, blickende wit ghelijc den sne. Hiermede versteetmen ongeveisde58 onnoeselheit, dat es puerheit van binnen int herte, ende suverheit van buten in den sennen, ende in alle den werken.

Dese ·iiij· varuwen, dat sijn dese ·iiij· dogheden, en machmen niet sceden: ochte wi motense alle hebben, ochte wi en hebbenre eighenleke en ghenc; want si hebben in hen besloten al dat wi sculdech sijn onsen naesten, ende al dat wi sijn sculdech ons selven, in sedeleken dogeden ende in utewendegen oefeningen. Hier omme, op dat wi se te meer begeren ende oefenen, soe selen wi merken hoe se Christus, onse behoudere, in al sinen levene geoeffent hevet, want hi wrachte redelec al sine werke, ende verheide tijt, ende stat, ende persoen in al sinen werken, ende oec in al sinen lidene: ende hier omme es hi gecleed met jacincter varuwen, want sijn inganc ende sijn utegaen59 was redelec ende vol bescedenheiden. Hi es oec gecledet met purpere, overmids sine stercheit, want hi verwan sine lijfleke nature, offerende in der doet60: ende van anxte, ende van vare sire gevoelecheit, soe vloeide ute sinen live bloedech sweet, ende daer mede es dat cleet sire mensceit geverwet. Hi es oec gecledet met dobbel roeder varuwen, overmids sine minne ende sine ontfaermecheit: ende hier omme hevet hi dat woermken gelevert ter doet, dots sinen werdigen lichame. Ende dit es dobbel roede varuwe, want hi hevet ons ghewasschen ende eerleke geverwet in sinen bloede, ende hem selven gecledet met den eersamsten clede der minnen ende der martilien datmen gedinken mach. Bissinen dobbel es sine vierde varuwe, want hi was sonder vlecke, onnoesel gelijc enen lamme in al sinen levene, ende in al sinen werken. Ende aldus selen wi ons pinen heme na te volgene in desen ·iiij· sedeleken dogeden, met al dier cracht die wi gefineren61 mogen.

Dat kerchof der Joeden hadde stecken ocht priemen van mottale, daer men di cortine mede hachte in di erde, jegen stoerm van winde ende alderande ontweder62. Alsoe gelikerwijs sal onse leven vaste ghevest sijn in dien gront der oetmodecheit, met dien stecken gevoeleker erenstachtecheit63, nuwe dogede te vercrigene, ende altoes die te behoudene. Alsoe blivet die ufeninge gestade jegen alle contrarien64 ende onweder der sunden65.

Footnotes

  1. Sur. cum omnibus quae, enz. ↩

  2. Sur. internum cundemque voluntarium significans animi conceptum seu propositum virtules omnes amplectens. ↩

  3. Sur. mores omnes et instituta, ritus ac exercitia. ↩

  4. Sur. quae in sancta Ecclesia observantur. Het verouderde plien, thans plegen, werd veelal met den genitivus gebruikt. Zie Grimm, Grammatik, IV, bl. 659. ↩

  5. Sur. et ut artifex aes ipsum igne ac malleis pro suo arbitrio diducere ac dilatare potest. ↩

  6. Sur. dilatari ducique debet. ↩

  7. A. in dogeden. ↩

  8. Sur. interim tamen non est tantae praestantiae ac nobilitatis, atque charitas ipsa. ↩

  9. Sur. eo quod ad bonam pertineat voluntatem. ↩

  10. Sur. honesta conversatione. ↩

  11. Sur. ceu in argento diligenter expolito et à in maculis expurgato. Kiliaen heeft het bastaertwoord bruynéren, van het fransche brunir, en vertolkt het door infuscare, polire, expolire metalla. ↩

  12. Sur. majoremque adferat voluptatem ac jucunditatem bonae vitae nostrae fama atque existimatio auribus percepta piorum, quàm ullus argenti sonus vel tinnitus. ↩

  13. Sur. absque ullius aeris admixtione. ↩

  14. Sur. quae Deus ipsi evenire velit. Het verbum ghestaden, gansch het zelfde als 't hoogduitsch gestatten, beteekent toelaten, veroorloven. Zie prof. De Vries, Woordenlijst op den Leken Spieghel, bl. 444. ↩

  15. Sur. suae renuntiare volunlati. Het werkwoord vertien, thans vertijen, beteekent verloochenen, van iets afzien, enz. en werd eertyds intransitief gebruikt met den genitivus. Zie De Vries, Woordenlijst, bl. 655. ↩

  16. Sur. et absque ulla alia delectione vel optione. ↩

  17. Zachtheidshalve voor sachtmoedech. ↩

  18. Surius vertaelt instituta. ↩

  19. B. sijns selves. Sur. propria sese abdicat voluntate, seu voluntatis proprietate. ↩

  20. B. en C. eighenscap. ↩

  21. Sur. peraeque paratus est. ↩

  22. B.en C. alle doghet te werkene. ↩

  23. Sur. perpeti ac tolerare omnia. ↩

  24. Sur. Hoe pacto virtutes absque propietate... coluntur. ↩

  25. Sur. Et interdum quidem Deus ipse in resignata hominis caelat et exculpit voluntate. ↩

  26. Sur. grata et accepta fuit Deo. ↩

  27. B. en C. der zee. ↩

  28. Sur. quatenùs posset, salva vita, perferre. ↩

  29. Thans zouden wy zeggen ooit. Zie de Woordenlijst hierna. ↩

  30. B. lieten, C. dat si hem selven lieten, ende gaven hem over. ↩

  31. C. voegt by levens lijfs. ↩

  32. B. met alle dien datsi. C. met al dat si. ↩

  33. Sur. tota, sua exequi et excolere facultate. ↩

  34. Sur. pro modo cruciamentorum, afflictionum perpessionumque singulorum. ↩

  35. De verba volgen en navolgen werden eertyds met den dativus gebruikt. Zie Grimm, Grammatik, IV, bl. 667. ↩

  36. Sur. extendi nos debere. ↩

  37. Sur. magno studio conemur. Het verbum pinen werd gebruikt in den zin van moeite doen. Zie de Woordenlijst van Dr De Vries, bl. 558. ↩

  38. Sur. et ista quidem retrospiciendi ratione. ↩

  39. Sur. quod ad omne praeteritum vitae nostrae tempus attinet. ↩

  40. Sur. ea omnia naturae commoda, quae nihil necessaria sint. ↩

  41. Sur. in sex misericordiac operibus. Ieder weet dat er zeven dusgenaemde werken van bermhertigheid geteld worden; maer de Zaligmaker, by Matth. 25, 35-36, noemt er slechts zes op, en zwygt van het zevende, de begrafenis der dooden. Zie daerover Jansenius in Evangelia. ↩

  42. Sur. modò ritè ac benè fiat. ↩

  43. Sur. singulis columnis quinis assignatis cubilis in longum, enz. ↩

  44. C. Dese cortine sal sijn twevoldich van lakene dat gheweven as van bisse. Bissus es eenrehande vlas van Egypten, dat sachte es ende harde wit. Surius vertaelt tentoria autem sive cortinae ex bysso fuere retorta. Est vero byssus genus lini Aegyptii, candidissimi, subtilissimi atque levissimi, potestque per id accipi morum vitaeque candor, mundities et elegantia. ↩

  45. C. vaerwen. D. verwen. ↩

  46. B, C en D. der verclaerder locht. Surius vertaelt: cujus est color instar violae seu coeti sereni. ↩

  47. Surius, Per purpuram, quae est coloris rubri, concharum sanguine tincta. ↩

  48. B en C. der stercheit in der. ↩

  49. Surius, in vi irascibili. ↩

  50. B en C. na der lost. ↩

  51. Sur. non pro naturae appetitione aut affectu vel propensione. ↩

  52. Sur. coccus autem bis tinctus, qui itidem est coloris rubicundi ex vermiculorum sanguine confectus. ↩

  53. Sur. vim concupiscibilem. ↩

  54. B en C. alsoe. ↩

  55. Sur. tum etiam sibi ipsi in eodem amoris gradu. ↩

  56. C. deilen ende scoren. Sur. sic plane aequum esset, nostra nos ex commiseratione seu compassione dispertire seu dissecare atque conterere seu lacerare corda. ↩

  57. Sur. ipse adèo sanguis noster non alteraretur modò, sed etiam imminueretur. ↩

  58. C. onghevensde. D. ongheveinsde. ↩

  59. B, C, D. uteganc. Surius vertaelt eo quod omnis illius vita. ↩

  60. Sur. neci illam offerens. ↩

  61. B en' C. gheleisten. Surius, omni quam praestare queamus virium nostrarum facultate. ↩

  62. B, C, D. alrehande onweder. ↩

  63. C. en D. ernsticheit. Surius, paxillis sensibilis strenuitatis. ↩

  64. C en D. contrarie. ↩

  65. Sur. contra omnem vitiorum impetum, adversitatem tempestatemque. ↩

Chapter 6 of 159