Skip to the text
Ember
PT

XXXIV. Vanden outare der specien

Noch willen wi met der figuren voerder inwert gaen. Onse Here sprac tote Moysesse aldus: ‘Ghi selt maken enen outaer van den houte van sethym, daer men op berren sal dierbare crude van goeden roeke. Die lingde des outaers sal sijn ene mate, ende die breide ene mate, dat es viercantech. Die hoegede sal sijn ·ij· maten. Hi sal hebben ·iiij· hoerne. Desen outaer suldi decken met finen goude, die siden al omme, ende die hoerne, ende dat roesterken daermen die crude op berren sal. Ende gi sult hem maken ommegaende1 een gulden croenken; ende gi sult maken onder dat croenken in elke side twe guldene ringe, daer men inne doen sal verguldene grindele van boute van cethym, daer men den outaer inne dragen moge. Desen outaer suldi setter jeghen die cortine die hanct vore die arke des testaments, vore2 dat propiciatorium, dat es vore die guldene tafele daer dat testament mede gedect wert, alsoe dat ic tote di spreken moge. Op desen outaer sal Aaron verberren wale riekende offerande. Des mergens vroech, alse hi te gadere sal doen die lampten3, dan sal hi den outaer onsteken; ende des avons4 weder, alse hi de lampten set in hare stede op den candelare, dan sal hi berren die dierbare crude eweleke vore den Here in uwe geslachten5.’

Nu verstaet mi rechte. Die verhavene vrie wille der minsceit ons Heren Jhesu Christi dat es onser alder outaer vore dat anesichte des Vaders. Hier op sal Aaron ende sine sonen, dat es Christus ende sine navolgeren, ewelec berren ende offeren sinen Vader dierbare crude van goeden roke, dat sijn alle die inwindege doechde die hi selve wrachte, ende die ie gewracht worden, ende emmermeer gewracht selen werden van allen goeden minscen: die sal Christus offeren sinen Vader, ende wi alle met heme. Ende dese werdige outaer en es maer ene mate lanc ende breet, want dat vrie willen alre heilegen ende alre goeder minscen, es een met den vrien wille ons Heren Jhesu Christi. Ende hier omme es sijn vri willen onser alder outaer, want daer inne leven wi alle eens moets, ende eens willen, ende eenre vriheit6, daer wi alle ewelec inne bevaen bliven. Maer dese outaer es twee maten hoge, want die vrie wille der minsceit ons Heren es verhaven overmids die cracht des Vader, dat es die ierste mate7; ende hi es verhaven overmids verdiente sijns selfs, dat es die andere mate; want hi sprect selve: Mijn vader weret tote nu, dat es ewelec, ende ic werke8. Voert sprac onse Here tote Moysesse dat die outaer soude hebben viere hoerne, dat es dat hi soude sijn viercantech. Ende boven die ·iiij· hoerne soude Aaron een werf des jaers9 beden met bloede dat geoffert ware vore die sonden des voles van Israel; ende alsoe soude hi den Here behagen10 in alle die geslechten der Joden, want die outaer met sire offeranden soude sijn den Here heilech der heilegen11. Sinlec te merkene12, soe was die outaer ene figure des crucen ons Heren; want dat cruce ons Heren hadde ·iiij· hoerne, dat waren sine ·iiij· inden13; ende boven die viere hoerne soe heeft Aaron, dat es Christus, eenwaerf gebeedt met sinen eigenen bloede, dat hi offerde vore die sonden sijns voles; ende alsoe heeft hi den Here, dat es sinen Vader, wel behaecht in alle sinen geslachte dat heme toebehoert. Ende dese outaer des crucen es geheilecht met sinen werden bloede, dat soe mildelec vloeide ute sinen hoefde, ende ute sinen voeten, ende ute beide sinen handen, daer hi die viere hoerne, dat sijn die viere inden des crucen, mede geciert heeft.

Maer ic meine den inwindigen outaer sijns vrien willen, die den Here es heilech der heilegen: die heeft oec ·iiij· hoerne van groeter macht14 ende van groeter cierheit. Want sijn vrie wille es nedergegaen15 in gehoersamheiden, ende heeft sine lyfleke nature verwonnen16 ende gelevert toe der doet17: ende daer mede heeft hi onse doet gedodet, ende al dat verwonnen dat ons letten mach, eest dat wi heme gehoersam sijn. Dit es die ierste horen der starcheit, die alle diepheit van oetmoede vergronden18 mach.

Sijn vrie wille heeft heme verhaven19 ewelec lof ende ere te biedene sinen Vader; ende alsoe moten wi heme navolgen, wille wi Gode scouwen in sijnre glorien. Dit es die ander horen der starcheit ende der cierheit, die alle hoecheit volclimmen mach20. Ten derden male heeft hi hem vrilec ute gegeven ter rechter siden21, die waerheit ende die doecht te leerne ende te levene22: ende alsoe moeten wi ons gevuelen23, sele wi rike sijn van dogeden. Dit es die derde horen die alle onse wijtheit24 sterken ende cieren sal. Die vrie wille der minsceit ons Heren es oec uutvloeiende ter slinker siden, met genadecheiden tote alre noet, lijfleke ende geesteleke; ende des selfs selen wi in ons gevuelen, soe hebben wi25 den vierden horen, daer wi gracie ende glorie mede vercrigen in lancheit der dage26, dat es ewelec.

Voertmeer, die outaer moeste hebben in midden een roesterken van boute van cethym, daer men die crude op berren sonde. Dit roesterken dat es die verborgene vrie werdecheit27, die di vele wille der minsceit ons Heren dreecht toe der eweger godheit28. Ende soe wi deser werdecheit meer ende meer in ons gevuelen, soe wi Gode diepere ende naere geenecht sijn, ende in meerre vriheit gestedecht sijn. Want onser alre verborgene werdecheit te Gode es een met der levender werdecheit, die opgaende es in midden den vrien wille der minsceit ons Heren29. Ende hier omme eest onser alder roesterken, daer Christus ewelec met ons allen op berren sal, in die ere sijns Vader, alle die offerande van inwindegen dogeden.

Dese outaer, ende sijn roesterken, ende sine viere hoerne, dit sal al gedect sijn met finen goude; want die vrie wille der minsceit ons Heren, ende alle die daer mede geenecht sijn, die selen eweleke leven in enen ommevange van minnen30. Want dit es die gulden outaer vol viereger minnen, die Sinte Ianne getoent was31, ende die gestedecht es vore den troen der bescouwingen Goods32. Ende dese outaer, sprac onse Here tote Moysesse, sal hebben een gulden croenken ommegaende. Dats dat wi alle gemeinlec gecroent selen sijn ende ommevaen met eenre vrouden in Christo Jhesu33, die hi met vriheiden van wille verdient heeft; maer wi moten ons eigens willen vertien in sijn willen: ende alsoe leeft hi in ons ende wi in heme, ende alsoe dragen wi dat croenken van goude.

Onder dit croenken, in elke side des outaers, soe woude onse Here hebben twe guldene ringe, daermen inne doen soude verguldene grindele van houte van cethym, daer men den outaer inne dragen sonde. Nu merct, die twe grindele van houte van cethym daer mede verstaen wi dat ewege vrie willen ende bekinnen34 Goods. Daer tusschen was ende es noch gestedecht die vrie wille der minsceit ons Heren (onser aldre outaer); ende dit es overmids viere guldene ringe, daer wi die werke sijnre minnen ende oec onser minnen bi verstaen. Want sijn vrie willen heeft heme minlec gelevert35 te doene, ende te latene, ende te doegene al dat God van heme bekinde ende woude in der ewecheit. Ende alsoe sele wi ons gevuelen. Dat sijn die twee ierste ringe van goude, daer wi die ewege grindele Goods mede begripen.

Voertmeer, alsoe alst God van ewecheit bekinde36 ende minde, alsoe minlec heeft hare die minsceit ons Heren overgegeven37 in die ewege claerheit ende in die ewege minne der godheit: ende in der selver wijs sele wi heme navolgen, soe wi alre minlects mogen38; soe volmake wi die andre twe ringe van goude, daer wi sijn bekinnen ende sijn minnen ewelec in behouden. Want sijn wi Christo geenecht, soe spreken wi niet heme: Here God, alsoe als ghi wet ende wilt, soe doet met ons, beide hier ende in der ewecheit. Dan leven wi sachte39, want onsen outaer hebben wi geset jegen die cortine der inwindeger dogede, alsoe dat wi bekinnen mogen doecht ende waerheit. Ende wi hebbene oec geset vore die arke des testaments, vore dat propiciatorium40, dat es vore die stat der genadecheit Goods41, alsoe alst God Moysesse gheboet na der figuren. Ende aldus42 sele wi Gode ewelee anebeden, ende hi sal minlec ons van binnen toespreken, ende wi selen neme antwerden.

Op desen outaer, sprac onse Here, sal Aaron verberren wel riekende offerande. Des mergens vroech, alse hi te gadere sal doen die lampten, dan sal hi den outaer onsteken; ende des avonts weder, alse hi die lampten set in hare stade op den candelare, dan sal hi berren die dierbare crude ewelec vore den Here in uwe geslachten. Wat alle dese dinge bedieden, dat salic namaels seggen, alse wi van der offeranden spreken.

Siet, dit es onse guldene outaer die binnen in den tabernakel stont. Voertmeer, die outaer der sacrificien die buten vore den tabernakel stont, daer op dede Moyses die ierste offerande; ende met heileger olien, ende met den bloede van sijnre offeranden, soe wijde hi ende consacreerde den outaer der sacrificien, ende den tabernakel, ende al dat daer toe behoerde, Aaronne sinen broeder ende sine sonen, ende al dat ornament daer si mede gecleed souden sijn in den dienste ons Heren. Ende beide dese outare, met den dienste die daer toe behoerde, soe beval Moyses van Goods wegen Aaronne sinen broder, den iersten biscop der Joden, ende sinen sonen na heme, alsoe alse wi namaels seggen selen. Siet, dit es na der figuren gesproken; maer na der waerheit die de figure bediet, soe dede Christus die ierste offerande der heileger Kerken, die sinen hemelscen Vader boven al behagede: dat was doe hi heme selven vrilec leverde der doet; ende met sijnre doet heeft hi die heilege Kerke gefundeert, ende met sinen bloede heeft hi gewijd ende geconsacreert onsen uutwindegen outaer der heileger Kerken, ende onsen inwindigen outaer sijns vrien willen, oec ons vrien willen; ende al dat te sinen dienste toebehoert, dat heilecheit ontfaen mach, dat wart al geheilecht in sinen bloede. Ende beide dese outare, met haren dienste, beval hi sunderlinge Sinte Petre, alse enen prince der apostelen, ende na heme die ierste biscop der heileger Kerken; ende voert bevel hise allen den anderen Apostelen ende haren navolgeren tote in den lesten dach, datsi souden werdege offerande doen in die ere Goods, ende vore die sonden der minscen. Maer gi sult weten dat alle priesteren, die hier toe geroepen ende vercoren sijn dese offerande Gode te doene, dat hen behoert geciert te sine met doechden, alsoe alse die priesteren der Joeden moesten geciert sijn, soudense Gode offeren, met uutwindegen ornamenten der cledere.

Footnotes

  1. Per gyrum. ↩

  2. coram. ↩

  3. quando componet lucernas. ↩

  4. B. avonts. ↩

  5. in generationes vestras. Zie Exod.30. ↩

  6. Sur. utpotê in qua omnes nos unius animi ac sententiae, unius voluntatis, ejusdemque libertatis vivimus. ↩

  7. Sur. quae prior cubilus est. ↩

  8. Cfr. Joan. 5. ↩

  9. Sur. Et deprecabitur.... semel per anmum in sanguine. ↩

  10. Surius vertaelt dit woord, niet door placebit, maer door placabit, zinspelende op eenen tekst, die in latere handschriften bygevoegd is. Zoo doet hy ook hierna, bl. 184, regel 7. ↩

  11. Sur. Sanctum sanctorum erit Domino. ↩

  12. Sur. Quae quidem si secundum sensus accipiamus. ↩

  13. Sur. id est extremitates quatuor. ↩

  14. Sur. magnae virtutis. ↩

  15. Sur. se demisit. ↩

  16. Sur. superavit. ↩

  17. Sur. ac morti obtulit. ↩

  18. Sur, attingere potest. ↩

  19. Sur. sese sublevavit. ↩

  20. Sur. quae ultra omnis allitudinis verticem scandere possit. ↩

  21. Sur. Tertiò libera ejus voluntas ad dexteram liberè processit. ↩

  22. Sur. veritatem el virtutes verbis ac vita docendo ac exercendo. ↩

  23. Sur. quod idem nos quoque sentiamus oportet. ↩

  24. Sur. quo omnis nostra latitudo. ↩

  25. Sur. habituri, enz. ↩

  26. Sur. in longitudinem dierum. ↩

  27. Sur. occultam ac liberam illam designat reverentiam. ↩

  28. Sur. quam libera humanitatis Domini voluntas erga sempiternam gerit divinitatem. ↩

  29. Sur. Siquidem omnium nostrûm occulta erga Deum reverentia, unum est cum vivida illa reverentia, quae in medio liberae voluntatis humanitatis Christi assurgit, et fertur in sublime. ↩

  30. Sur. in quodam amoris complexu. ↩

  31. Cfr. Apoc. 8. ↩

  32. Sur. ante thronum divinae contemplationis. ↩

  33. Sur. uno.... in Christo gaudio. ↩

  34. Sur. et cognitionem. ↩

  35. Sur. sese obtulit ad, enz. ↩

  36. Sur. praeviderat. ↩

  37. Sur. resignavit. ↩

  38. Sur. quàm possumus amantissimè. ↩

  39. Sur. vitam suavem ducimus. ↩

  40. Sur. coram propiciatorio. ↩

  41. Sur. ante locum divinae elementiae. ↩

  42. Sur. Ubi tum nos, enz. ↩

Chapter 35 of 159