XXXVIII. Vander cledinghen des oversten priesters — The Spiritual Tabernacle

XXXVIII. Vander cledinghen des oversten priesters

Dat ierste cleet van desen vieren was een tunikeel¹ van jacincter varuwen, met tween panden², tote dien voeten lanc, op die scouderen te gadere genaeit, ende dat hoeslop³ niet ront maer lancs gesneden van der borst tote der middelt van den scouderen⁴, ende twe sterten van jacincte, die dat cleet in der openheit te gadere voegen ende houden⁵. Ende die vesen⁶ besiden ende omtrent die voeten⁷ dat waren twee ende tseventech guldene bellen, ende alsoe menech ront knop; ende elc cnop van viere varuwen, jacinctinen, purperen, woermen ende byssen: alsoe dat tusscen elke belle stont een knop, gelijc enen appele ghernate⁸.

Met desen jacinctinen tunikele, dat hemelvaruwech es, salmen verstaen ewangelische waerheit, die iegewelc bisscop ende prelaet in sijn herte sal draghen ende met al sinen levene oppenbaren. Dese hemelsche waerheit en mach nieman vercrigen et en si overmids onverbeeltheit ende onbesorgede vriheit⁹, dat allen priesteren van rechte toebehoert. Die vorste pant¹⁰ des tunikeels bediedt dat die prelaet sal altoes sine verstendeghe cracht keren onverbeelt, met minnen, in bloetheit¹¹. Die achterste pant es dat hi daer na staen sal¹² dat sinen levene ende sire leren na te volghene sinen volke orborlec si¹³. Die twee scoudernade, die dese pande te gadere houden, dat es een gedurech begheren Goods eere, ende der minschen salecheit¹⁴. Die mouwen die die arme bedecken dat es een stare wederstaen in beiden siden liefs ende leets, dat dese waerheit middelen ochte verbeelden mochte¹⁵. Dat hoeslop, lancs ghesneden¹⁶, bediet dat die wijsheit des prelaets hare deilen sal in den werken¹⁷, in beiden siden, dat es ten goeden ende ten quaden, na dats ieghewelc behoeft, selken troesten ende selken berespen, den enen hard den anderen goedertieren.

Nochtan en mach die wijsheit in hare selven niet gedeilt sijn; ende hier omme heeft si stertelen¹⁸ van jacincte, disc altoes eenvuldech hout¹⁹, dat es die principale intencie dat elc prelaet sal altoes meinen die ere Goods ende orbore des voles ons Heren. Die vesen²⁰ van desen clede dat waren twee ende tseventech guldene bellen. Dat bediet ons dat die waerheit der Ewangelien ende Christus leven es oppenbare geleert, overmids godleke minne, in twee ende tseventech tongen, dat es in allen inden van erterike²¹. Ende tusschen elke belle een ront knop van den viere varuwen die ic vore noemde. Hier met versteet men dat alle die ghene die dese waerheit geleert hebben overmids den heilegen Gheest, die hebbense oec mede gheleeft²²: ende hieromme stont tusschen elke guldene belle een knop van viere varuwen. Ende aldus warense ghecleedt²³, ende ghelijc den levene ons Heren Jhesu Christi met viere dogheden, dat es met byssen der puerheit ende der onnoeselheit, met purpere der onderworpenre ghehoersamheit, met dobbel roeder varuwen, dat es alle contrarie der doecht verwinnen ende wederstaen overmids gerechtecheit²⁴, met jacincte eenvuldegher hemelscher meiningen altoes daer in te blivene sonder twevuldecheit²⁵. Aldus sal elcs prelaets leven cieren sine leringhe; want en ciert dat leven die leringhe niet, soe es die leringhe dicwile te vergeefs.

Dat seste cleet des bisscops der Joden dat was ront, sonder mouwen also ·j· scapelarijs²⁶, ende ginc tote den lindenen des priesters. Ende et was oec van den viere coloren die ic vore noemde, ende gout daer mede in gheweven. Ende het was open vore die borst, eenre palmen breet; ende die selve inden in beiden siden²⁷ waren te gadere gevueget tote den armgaten met guldenen haken in guldene ringhe. Met desen scapelarijs versteet men enecheit ons geests, want si verenecht alle doecht in hare, overmids inwindege eiscinghe haerre guldenre hake²⁸ ende die begeerleke toevoeginghen onser guldender ringe²⁹. Dese enecheit en mach niemen eigenleke vercrighen noch besitten, het en si overmids erenstege uefeninge³⁰ der ewangelischer waerheit, daer ic vore ave seide. Dese enecheit es van viere coloren, want alle dogede beghinnen ende inden in hare; ende si hebben hare varuwe ende hare cierheit van hare; ende si sijn alle ene doecht ende een leven in hare, overmids dat ingewevene gout, dat es karitate ende godleke minne, die alle doghede ute enecheiden brinct ende in enecheiden weder voert leit³¹. Dit scoudercleet der enecheit en heeft gene mouwen, want enecheit des geests, na wise der enecheit³², blijft altoes ront ende geheel in hare selven, ende en geeft hare te gheenre siden ten creaturen: ende daer omme es si fonteine alre doghede, want si geeft ute hare rivieren³³, ende blijft gheheel in hare selven. Ende si es vore open, eenre palmen breet, ende hier omme eisct si altoes ·j· begherlec insien in hare³⁴. Ende dit cleet daer wi enecheit mede verstaen, dit hadde op elke scoudere in gout beset³⁵, enen rikeleken steen, dienmen Onichinus hetet, ende daerinne gegraven³⁶ met letteren die twelef namen der kindere van Israel, in elken steen sesse namen, na die ordinancie haerre gheboert. Want God woude dat dat ghemeine volc dat ghelove ende die gerechtecheit haerre vorderen nimmermeer en vergate; ende hier omme droech die bisscop die namen der twelef patriarke op sine scouderen in alle sire sacrificien, ghegraven in twe steene.

Dese steene sijn bruun van varuwen ende dorscinech alsoe eens minschen naghel, ende omvaen met blickenden ringhen³⁷, ende si wassen in Arabien. Hier mede verstaen wi die twelef Apostelen, die onse patriarke sijn, want si hebben ons Gode gewonnen in den geeste ende in den ghelove. Ende si waren bruun overmids hare verworpene leven, doerschinech alse een naghel overmids godleke wijsheit. Onder den dorescinegen naghel droeghen si een bloedech vleesch, overmids groete persecucie; ende si waren ghegordet met blickenden gurdelen, dat es datsi versmaedden ende derfden³⁸ alre tijtleker dinghe sonder nauwe noetorst³⁹. Ende si sijn ghewassen⁴⁰ in Arabien, dat es behendech ende oetmoedech⁴¹, ende hier mede hebbense onse vorderen geleert ende bekeert; ende si waren in gout beset, want si besaten enecheit des geests in godleker minnen. Ende si stonden in beiden siden op die scouderen, want si ontfinghen heidene ende Joden, alle die ten gheloeve comen wouden. Ende die prelate ende die lereren daer men dese doghede in vint, dien salmen volghen haerre leerren ende haren levene, want si sijn ghewareghe herden, ende nieman anders⁴².

Sur. tunica. D. voegt er de glos by: dat heet nu een roc. ↩
Surius heet het tunica in modum Dalmaticae facta. ↩
B. hoetslop. D. hoeftslop. Surius vertaelt, met de Vulgaet, het woord door capitium, envoegt er by id est pars superior, per quam caput inferebatur. Deze verklaring komt overeen met de beschryving welke er de H. Hieronymus van geeft (ep. 64, de vest. Sacerd. n. 14): Tunica talaris assutas habens manicas, in superiori parte, qua collo induitur, aperta, quad vulgo capitium vacant, oris firmissimis ex se textis ne facile rumpatur. Het substantief slop, hier gebruikt, en ook door Weiland opgenomen, beteekent zoo veel als gat, slip, opening. Zie Kiliaen op slope, en Van Hasselts aenteekk. Zie mede De Jagers Taalkundig Magazijn, III, bl. 512, en diens Archief voor Ned. Taalk. bl. 347. ↩
Sur. non ex transverso super scapulas, sed in longum, fuit sectionem habens à pectore usque ad medias scapulas. ↩
Surius verklaert het als volgt: Ubi tamen ne qua appareret turpitudo antè vet retrò, aperturae huic assuta erat vitta hyacinthina, caudas habens duas itidem hyacinthinas. ↩
By Surius heeten zy fimbriae. ↩
Deorsûm vero ad pedes, zegt de Vulgaet, Exod. 28, 33. ↩
quasi mala punica, zegt de gewyde tekst. ↩
Sur. nisi per imaginum eliminationem ac libertatem curis vacuam. ↩
Surius heeft dit woord kwalyk vertaeld door ligamen, ons band. De Duitschers kennen ons pand niet, gezegd van kleederen, maer het woord is nog van dagelyksch gebruik, en komt vermoedelyk met het fransche pan van het latynsche pannus. Kiliaen vertaelt het door lacinia. ↩
Sur. intellectum suum formis et imaginibus nudatum, cum amore ad nuditatem convertere debet. ↩
Sur. eò conniti debere. ↩
Sur. ut vitam doctrinamque illius sequi, populo frugiferum sit. ↩
De infinitivus begheren is als verbum aengewend met zyn regimen in accusativo. Thans zou men hem substantivè gebruiken met den genitivus, een begeren van Gods eer. Zie daerover Grimm's Grammatik, IV, bl. 119. ↩
Sur. manicae... fortem significant utroque ex latere contra adversa et prospera reluctationem, quae huic veritati medium objicere aut imagines advehere possent. ↩
Sur. sectum in longum. ↩
Sur. in suis actibus... discretam sen partitam esse oportet. ↩
Sur. ideoque capitium istud vittam habet cum caudis hyacinthinis. ↩
Sur. absque rugis retinentur. ↩
Sur. Fimbriae tunicae hujus. ↩
Sur. per septuaginta duo disseminavit idiomata, id est, per omnes fines ac terminos terrae. ↩
Sur. eandem etiam vivendo coluisse ac observasse. ↩
Sur. B. gheeledet. ↩
Sur. cocco bis tincto justitiae, per quam omnia virtuti contraria superarent, eisque obsisterent. ↩
Sur. absque duplicitate. ↩
Surius zegt ad modum colobii. ↩
Sur. Ora vero laterum. ↩
Sur. quippe quae virtutes omnes in sese unit, idque per internum aureorum suorum uncinorum exactionem. ↩
Sur. et desiderantem auereorum annulorum nostrorum applicationem, conjunctionemque. ↩
Sur. per studiosam ac seriam.... exercitationem. ↩
Sur. ex unitate producit, reducitque in eamdem. ↩
Sur. quatenùs unitas est. ↩
Sur. rivulos ex sese emittit. ↩
Sur. eo quòd desiderantem suî vel in se introspectionem, nunquam non exigat. ↩
Sur. auro inclusus. ↩
Sur. insculpta. Kiliaen heeft graven, en vertaelt sculpere, caelare scalpere. Het komt, met het fransche graver, van γράφω ↩
Sur. candidis cingentibus zonis ac venis. ↩
B. darveden. ↩
B. noetdorst. Men vindt het woord zoo wel met s als met f geschreven ofschoon het voorkomt van dorven, dat is behoeven, noodig hebben. Surius vertaelt: nisi qiuantùm stricta poscebat necessitas. ↩
Sur. Creverunt autem. ↩
Sur. id est, subtiles et humiles fuêre. ↩
Sur. sed aliorum non item. ↩

Chapter 39 of 159