XXXV. Vanden Lavore van ere
Maer eer die priesteren der joetscer wet die heilege gewaden ane mochten doen, eer moesten si gedwagen sijn hare hande ende hare voete1. Ende hier omme sprac onse Here tote Moysesse aldus: ‘Ghi sult maken een eren lavoer met siere bascen, inne te dwane2. Ende dat suldi setten tusscen dat tabernakel des getuuchs ende den outaer der sacrificien; ende water daer inne, alsoe dat Aaron ende sine sonen mogen dwaen hare hande ende hare voete, alse si inne selen gaen in dat tabernakel des getuges, ende toe selen gaen ten outare3 op dat si offeren mogen den Here dierbare specie van goeden roeke4, ende niet en sterven5. Ende dit sal Aaronne sijn een ewech wettech werc, ende sinen sade in der navolgingen6.’
Mettesen lavore van ere, soe verstaen wi enen gevoeleken erenst7, die elc priester es sculdech te hebbene toe den dienste Goods. Die basche van ere daer dit lavoer op stont, bediedt ons gevueleke liefde te Gode: daer op sal al onse erenst gefundeert sijn. Alsoe lange alse wi dit lavoer met deser bascen in ons gevuelen, soe hebben wi dat levende water der gracien ende der genaden8 Goods in ons; daer inne sele wi ons dwaen altoes, eer wi dat heilege ornament anedoen, ende eer wi opgaen ten outare Goods: eer sele wi dwaen9, met rechter penitencien, in dat water der genaden Goods onse hande, datsijn onse ongeordende werke, ende onse voete, datsijn onse ongeordende begeringen, daer wi ons dagelijcs in ontgaen10. Want ghi wet wel dat Aaron ende sine sonen heilech waren, ende datse God sunderlinge vercoes ute alle den volke te sinen dienste; nochtan moesten si dwaen hande ende voete, eer si in den tabernakel gingen ten outare Goods, ocht si hadden gadoets11 gestorven. Ende12 hare offerande en was maer ene confectie van cruden gemaect, die si op den outare verborren in die ere Goods; ende alsoe en waest maer ene figure onser inwindeger dogede ende ons gebeedts13 dat wi doen vore Gode. Ende hier omme en mach heme niemen op sine heilecheit verlaten, maer altoes op die genadecheit Goods: daer inne sele wi dwaen hande ende voete, dat es dat wi oetmoedechlec clagen ende belien selen, met rechter penitencien vore die genadecheit Goods, dat wi ons dagelijcs dicke versumen14 met ongeordenden werken ende met ongeordenden begeringen: ende alsoe sele wi dwaen onse hande ende onse voete. Ende dit lavoer was oec boven beset met vrouwen spiegelen15, die dagelijcs wachten den inganc des tabernakels, ende mercten in hare spiegele ochte ieman inne ginge dies onwerdech ware. Alsoe geliker wijs, die vrouwen die onsen inwindegen tabernakel hoeden selen, dat sal sijn minne ende vrese. Hare spiegel, daer si inne scouwen selen, dat es verlichte redene: daer in selense nauwe merken dat geen dinc in onsen inwindegen tabernakel en come, dat ons besmetten moge. Ende oec omme ene andere sake soe waren die spiegele ane dat lavoer geset: dat was, soe wanneer dat hen die priesteren dwaen souden, hadden si dan enege smette in hare cledere ochte in hare anscijn, datsijt sagen claerlec dan in die spiegele, ende alsoe mochten si hen daer ave dwaen. Alsoe geliker wijs, alse wi op willen gaen ten outare Goods, soe sele wi ons selven claerlec merken in dien spiegel onser redenen; ende vinde wi dan enege smette van sonden in onsen anscine, dat es in onser consciencien, daer ave sele wi ons dwaen. Ende wi selen oec merken onse cledere, dat sijn onse seden, onse waerde, ende onse werke, ende onse wandelinge van buten onder die minscen, ochte iemen sine scade ane ons doet16. Daer toe moet iegewelc minsce doen al dat hi weet ende vermach17, dat, overmids sijn ocsuen, niemen geargert en werde: anders en wert hi van Gode nimmer gehoert; want hi en es niet werdech in sijn inwindech tabernakel te comene, daer hi Gode anebeden soude. Ende hier omme was dit lavoer geset tusscen den inganc des tabernakels ende den outer der sacrificien, want daer op plach men die beesten Gode te offerene. Ende alsoe moten wi Gode offeren onsen uutwindegen minsce in18 sedeleken dogeden, in eersamer wandelingen, ende in hartheiden van penitencien. Ende wi moten Gode offeren onsen inwindegen minsce op onsen guldenen outaer in inwindegen dogeden, in geesteleker ufeninghen, in innegen gebede: ende aldus sele wi ute gaen ende ingaen in den dienste Goods. Ende hier inne werden wi dagelix dicke gehindert, overmids ongestadecheit ende menechfuldecheit van herten19. Ende hier omme sele wi hebben enen gevueleken erenst tusscen onsen inganc ende onsen uutganc, ende dese erenst sal gefundeert sijn op gevoeleke liefde te Gode. Dit es onse lavoer met sire bascen. Hier inne sal God storten dat water sijnre genaden, daer wi ons inne dwaen selen altoes alse wijs hebben te doene20, ende sunderlinge eer wi dat heilege ornament anedoen, ende eer wi opgaen ten outaer Goods. Want onse Here sprac tote Moysesse dat dit dwaen soude Aaronne sijn ·j· ewech wettech were, ende sinen sade in der navolgingen. Nu21 sijn alle goede minscen gheestelec sijn saet, ende sunderlinghe goede priesteren overmids geesteleke navolginghe met haren heilegen levene. Want alle priesteren der nuwer wet sijn sculdech die waerheit te levene die di figure der ouder wet bediede: ende hier omme souden si met rechte geciert sijn van buten met goeden seden, ende van binnen met heileger uefeningen, alsoe alse die priesteren der Joden moesten geciert sijn in den dienste Goods met sunderlingen ornamenten van clederen.
Footnotes
-
Sur. manus ac pedes abluere jussi erant. ↩
-
ad lavandum. Het werkwoord dwaen of dwagen, dwoech, gedwegen, soms als hier gedwagen of ook al gedwogen, beteekent zoo veel als het huidige wasschen, maer ward ook gebruikt in den zin van afdroogen, by Kiliaen tergere, abstergere. Zie mede Huydecoper op Stoke, III, bl. 178. ↩
-
et quando accessuri sunt ad altare. ↩
-
thymiama. ↩
-
ne fortè moriantur. ↩
-
Legitimum sempiternum erit ipsi et semini ejus per successiones. Cfr. Exod. 30. ↩
-
Sur. sensibilis quaedam exprimitur strenuitas. De woorden erenst en nerenst zyn eensluidend, en beteekenen neerstigheid. Zie Halbertsma, Aanteekk. op Maerlants Spiegel Hist. bl. 36 en 348. ↩
-
Sur. misericordiae. ↩
-
Sur. lavabimus, inquam, nos, enz. ↩
-
Sur. in quibus quotidiè delinquimus. ↩
-
Sur. alioqui morte subitaria extincti periissent. Het is de genitivus adverbialis van het naemwoord gadoot, by Kiliaen gaye dood, gaychlicke dood, subita mors. Dezelfde schryver heeft ook het adj. gay, vertolkt door alacer, subitus, praeceps. Zie het woord nader onderzocht door prof. De Vries in De Jagers Taalkundig Magazijn, IV, bl. 86. ↩
-
(6) Sur. At verò. ↩
-
B. ghebedes. ↩
-
Sur. saepiùs nos quotidiè ex quadam negligentia delinquere turn actibus, enz. In A is het pronomen ons weggelaten; maer het staet in B, en behoort tot de constructie van dit verbum, in den zin van misdoen, zich vergrypen. Zoo leest men in het Leven van Sinte Christina, v. 933, Als si hen in sunden hebben versoemt. Zie verder De Vries, Woordenlyst op den Leekenspiegel, bl. 654. ↩
-
De Vulgaet heeft, Exod. 38, 8: de speculis mulierum, quae excubabant in ostio tabernaculi. Het waren, volgens de uitleggers, spiegels welke de vrouwen uit godvruchtigheid offerden. Hier schynt onze schryver van af te wyken, en de vrouwen spiegels voor een byzonder soort van spiegels te houden. Surius vertaelt de plaets als volgt: Habebat verò labium istud sive lavacrum supernè mulierum specula, quo sacerdotibus sese loturis in ipsis speculis perspicuè animadvertere liceret, si quam vel in facie vel vestibus maculam gererent, ut eam abolerent. ↩
-
Sur. num quis damnum ex nobis patiatur. ↩
-
Sur. Qua in parte omnis, quam praestare ac nosse potest, cuique adhibenda opera est. ↩
-
Sur. per, enz. ↩
-
Sur. idque cordis tum instabilitate, tum multiplicitate. ↩
-
Sur. quotiès opus erit. ↩
-
Sur. Atqui. ↩
Chapter 36 of 159