XIV. De quatuor modis amoris

Het sijn vier wisen van minnen, daer alle heylicheit in gheleghen is. Die ierste wise die is gheboden, die behoret toe den vrienden. Die andere wise is gheraden, die behoret toe verhaven gheesten die naden rade Gods leven. Die derde wise die en is noch gheboden noch geraden, die behoirt toe den sonen Gods, die Gods werc gedoghen in bloter minnen¹. Die vierde wise is één te sine met Gode in minnen.

Nu verstaet my rechte. Die eerste wise van minnen, dat is Gode vresen en̄ minnen boven alle dine, en̄ hem ghehoirsam sijn en̄ der heyligher Kerken in kerstenen ghelove, in doechden, ende in allen goeden werken. Dit sijn die vriende Gods, die Gode behaghen inder nederster wisen datmen Gode leven mach.

Hier na volghet die andere wise van minnen, daermen Gode inne leeft inden gheeste en̄ inder waerheit. Dat is alse die goede mensche meer oefent meininghe en̄ minne te Gode, dan goede werken van buten omme Gode: soe wert hi gherenen en̄ gheëyscht vanden gheeste ons Heren altoes te meerre minne; en̄ soe hi meer mint, soe hi meer gherenen wert. Ende alsoe comt hi in een salich wiseloes ghevoelen, dat is minnen sonder maniere: daer mede, en̄ na der manieren², is hi een puer gheest en̄ cleeft an Gode met wiseloser minnen; en̄ hi werct hem uut, alle uren, in een ledich sijn³. Ende dan ghevoelt hi echter⁴ nuw⁵ gherinen, en̄ werct hem weder uut, want alle sine crachte ghebreken in wiselose minne. En̄ dit is Gode minnen en̄ ghemint werden; want minne is in haer selven, men cans niet verstaen, mer hare werken sijn dus ghedaen⁶: minne gheeft meer danmen ghevaten mach, en̄ si eyscht meer danmen betalen can. Der minnen eyschen is, bi wilen, int herte alse een begherende bernende vier in siele⁷, en̄ in live verwoet en̄ ongheduer⁸, en̄ inden gheeste een hongherich verterende ghier⁹. Der minnen ghier verteert die werke des gheestes in een eenvou- dich ledich sijn¹⁰. Siet, daer beghint een verstandich staren en̄ een minlic neyghen in ene salighe soete lucht¹¹: daer is wiselose minne volbracht. Want verstandich staren en̄ minlic neyghen, dat sijn twee hemelsche pipen die luden sonder tone ende sonder note¹²: si gaen altoes voert in dat ewighe leven, sonder ommesien ofte wederkeer; si houden tenore en̄ concordie met alle der heyligher Kerken, want die heylighe Gheest blaest den wynt daer si mede luden, en̄ si middelen tusscen wiselose minne en̄ blote ledighe minne¹³.

Hier na volghet die derde wise in verhavene, verclaerde minne in godliken lichte. In deser wise sijn die gheeste ledich ende bloet, en̄ verhaven boven alle werke in een bloet verstaen en̄ in blote minne. Si en werken niet, mer si werden ghedaen en̄ ghewracht vanden gheeste ons Heren, en̄ si sijn, na ghevoelen¹⁴, selve gratie en̄ minne, en̄ si sijn ghenoemt die sonen Gods alle die haer selves ghestorven sijn in Gode, en̄ alre eyghenheit verteghen¹⁵ inden¹⁶ liefsten wille Gods. Haer leven is verborghen met Christo in Gode, en̄ si werden sonder onderlaet van nies¹⁷ gheboren uut den heylighen Gheest, uutvercoren sonen der minnen Gods: en̄ boven gracie en̄ boven al hare werken, sijn si hebbelic te vernietene¹⁸ en̄ te versmeltene in minnen; want si sijn Gods-formich¹⁹, en̄ werden ghetransformeert en̄ overformt vanden gheeste ons Heren, ghelikerwijs dat dat gloyende yser overformt ende gheenicht is den viere. Alsoe verre alse yser is, soe is vier; en̄ alsoe verre als vier is, soe is yser: nochtan en wert dat yser niet vier, noch dat vier yser; maer yeghewelc behout sine materie en̄ sine nature. Alsoe ghelikerwijs en wert des menschen gheest niet God; maer hi is Gods-formich, en̄ hi ghevoelt hem breetheit²⁰, lancheit, hoecheyt en̄ diepheit: en̄ alsoe verre alse God God is, soe is die minnende gheest Gode gheenicht in minnen²¹.

En̄ aldus is die vierde wise een ledich staet, Gode gheenicht in bloter minnen en̄ in godliken lichte, los en̄ ledich alre oeſeninghen van minnen, boven werken²², en̄ ghedoghende simpele eenvoudighe minne, die des menschen gheest verteert en̄ verniet in haer selven, alsoe dat hi sijns selfs vergheet, en̄ niet en weet noch hem selven, noch Gode, noch ghene creaturen dan minne allene, die hi ghesmaeet en̄ ghevoelt, en̄ diene beseten hevet in eenvoudigher ledieheit.

Hi ghevoelt hem ene breetheit met minnen, die sonder mate is en̄ alle dinc begrepen heeft, en̄ altoes onbegrepen blijft. Hi siet hem gheenicht der ewigher lancheit, die sonder beghin en̄ sonder einde onbeweghelic is, voirgaende ende navolghende allen creaturen. Hi verstact hem verhaven in ene hoecheit met Gode, die dominiert en̄ regniert in hemel, in erde, en̄ in allen creaturen. Hi siet hem oec diepheit en̄ verhaven in sijn overwesen, dat Gods wesen is: daer vint hi hem, met Gode en̄ met allen heylighen, een grondelose salicheit, en̄ is Gode weselic, en̄ ons overweselic²³. Si es boven al en̄ onder al; en̄ si is een ledich fondament, dat is een grondeloes onthout Gods en̄ alles dies dat ghescapen is²⁴; en̄ si en wert nemmermeer bekent anders dan met haers selfsheit²⁵; en̄ si is Gode een ledich wesclic weten, ende ons een onbegripelic niet weten²⁶. Daer wi weten en̄ kennen, daer sijn wi salich, en̄ Gode gheenicht in minnen; maer daer wi niet en weten, daer sijn wi ene ledighe salicheit met Gode boven onse ghescapenheit: daer sijn wi alle ontgheest, sonder gheest, en̄ buten onsen gheeste in onse overweselike salicheit met Gode boven onse geschapenheit, in een grondelose abis dat Gods wesen is, dat nimmermeer beweecht en wert van Gode noch van creaturen²⁷.

Aldus verstaen wi ondersceet en̄ differencie, na onser redene, tusscen God ende godheit, werken en̄ ledicheit. Die vruchtbare nature der personen, daer die dricheit in eenheit ende eenheit in drieheit is²⁸, is ewelic werkende in levende ondersceet. Mer dat simpel wesen Gods, na dien dat een simpel wesen is, soe ist een ewich ledich sijn Gods en̄ alre creaturen: daer sijn wi alle, na onser overweselicheit, ene grondelose salicheit sonder differencie, die Gode allene weselic is en̄ ons overweselic; daer sijn wi boven onse ghescapenheit; daer sijn wi alle ontgheest, sonder gheest en̄ buten onsen gheest in onse overweselike salicheyt, die afgrondich is en̄ nemmermeer bekent en wert anders dan met haers selfsheit. En̄ al sijn wi alle, na onser overweselicheit, boven onse ghescapenheit, met Gode ene weselike eenheit ewich ledich en̄ sonder werc: wi sijn oec met Gode een vruchtbare drieheit der personen, levende en̄ werkende boven alle ghescapenheit van creaturen. Wi verstaen ons een ewich leven met onsen hemelschen Vader, in onsen oirsprone, die ons ghescapen heeft²⁹. Wi vinden ons oec in sinen Sone die levende waerheit³⁰, die onse beelde es, daer wi alle in leven boven ons selven, mit onderscede ghescapen, gheordent, en̄ bekent in sine ewighe wijsheit³¹. Wy ghevoelen ons oec inden heylighen Gheest, dat hi ons ewelic heeft ghemint, ende ghewilt tot allen doechden,³², ende met hem een te sine in minnen. Hi sent ons uut vol gracien en̄ gaven, sinen wille te volbringhene in allen doechden en̄ in allen goeden werken, sinen liefsten wille te levene, en̄ Christum na te volghene in aller wijs dat wi bekennen ende vermoghen. Ghelikerwijs dat die Vader sinen Sone Jhesum Christum sende ons te dienene, te levene, en̄ te stervene om onsen wille, alsoe seint ons Jhesus Christus sijn Sone, en̄ gheeft ons sinen Gheest, op dat wi onderlinghe leven in caritaten, in doechden en̄ in allen goeden werken. Soe sijn wi sine discipulen alse wi houden sine wet, en̄ sine ghebode, en̄ onderlinghe minne, en̄ ghetrouwe sijn yeghewelc den anderen: alsoe moghen wi wassen en̄ toenemen in gracien, in doechden, en̄ gheliken den levene ons Heren Jhesu Christi; en̄ soe wast in ons soe lanc soe meer die ghenade Gods, en̄ hongher en̄ dorst ter doghet ende ter waerheit, ghelikerwijs dat ie vore ghetoent hebbe inden opganghe heylichs levens³³.

Footnotes

1. Sur. et Dei actionem in nudo amore patientium. ↩

2. Sur. atque per hoc ct secundum hunc modum. De woorden na der (versta dier) manieren ontbreken in F en G. ↩

3. Sur. totumque se horis omnibus agendo exhaurit, donec ad oeium pertingat. ↩

4. Versta wederom, by Sur. rursùm. ↩

5. D. nuwen. F, G. nu. ↩

6. Dat is dusdanig. Sur. amor quidem quid in seipso sit, intelligi non potest, sed actiones ejus istiusmodi sunt. ↩

7. Sur. Amoris exaetio interdum in corde sentitur ceu affectivus et ardens ignis in anima. ↩

8. Sur. et in corpore velut aestus quidam ac impatientia. ↩

9. Het woord ghier schynt hier niet gebruikt in den zin van het latynsche vultur, maer in dien van gierhonger of groote begerigheid. Surius vertaelt: et in spiritu tanquàm famelica et cuncta consumens aviditas. ↩

10. Sur. Siquidem amoris inhians aviditas actiones spiritûs eonsumit, et ad simplex quoddam ocium redigit. ↩

11. Sur. Ibi jam intellectualis incipit contemplatio, et amorosa in beatam ac suavem quandam auram inelinatio. ↩

12. Sur. coelestes fistulae sunt, quae sonum edunt absque tonis et sine notis. ↩

13. Sur. mediumque obtinent locum inter amorem modinescium, et amorem nudum ac ociosum. ↩

14. Sur. quantùm ad ipsorum sentire vel experiri attinet. ↩

15. Dit woord onbreekt in F en G. ↩

16. D. alleen, desen, kwalyk. ↩

17. Versta op nieuw. F. van nuwes. G. van nuus. ↩

18. F, G. te vernieutene. Dat is te niet te gaen, of zich te vernietigen. ↩

19. Sur. Siquidem dciformes sunt. ↩

20. Sur. sentitque sese latitudinem, enz. ↩

21. Sur. et quousque Deus Deus est, eatenùs spiritus amans illi per amorem unitus est. ↩

22. Sur. supra actionem ab omni amoris exercitatione vacans et expeditus. ↩

23. Sur. ibidemque cum Deo et sanctis omnibus unam se invenit beatitudinem interminatam, quae Deo quidem essentialis, nobis verò superessentialis est. ↩

24. Sur. id est, sustentatio fundo carens, tam Dei quàm eorum omnium quae sunt condita à Deo. ↩

25. Sur. nec unquam nisi seipsa cognoscitur. ↩

26. Sur. et Deo quidem ociosa ac essentialis notio vel scientia est, nobis verò incompraehensibilis nescientia. ↩

27. Sur. ubi omnes spiritu destituti sumus, et extra spiritum nostrum in superessentiali beatitudinc nostra cum Deo supra creatam essentiam nostram in inexhausta quadam sumus abysso, quae Dei essentia est, quae nunquàm neque à Deo, neque ab ulla creatura movetur. ↩

28. Het tweede is komt in D niet voor, en werd ook door F en G verzuimd, die den volzin nog duisterder maken met hun eenig is elders in te schuiven. Het blykt echter dat de plaets moet gelezen worden gelyk wy ze hier hersteld hebben. ↩

29. Geheel deze volzin ontbreekt in D; maer hy komt voor in F en G, en is vertaeld door Surius: Intelligimus enim nos unam eandemque vitam aeternam cum coelesti Patre nostro, qui est origo nostra, à quo conditi sumus. ↩

30. F, G. ene levende waerheit. ↩

31. Sur. Invenimus etiam nos in Filio ejus vivam veritatem, quae exemplar nostrum est, in qua omnes vivimus supra nos ipsos, discriminatim ac distinctè creati, ordinati, cogniti in ipsius aeterna sapientia. ↩

32. Sur. volueritque cunctis nos ornari virtutibus. ↩

33. Sur. ut jàm superiùs in sanctae vitae exordio declarasse me memini. ↩