XXI. De tertio errore, Filium Dei et ejus humanitatem insectante

Hier na volghet die derde wise in onghelove, dat sijn die ghene die sondighen jeghen Christum den Sone Gods en̄ sine waerdighe menscheit. Die spreken waerheit, mer sy is ghemenet met valschen ghelove. Die waerheit en̄ kersten ghelove tughet ons dat en is maer één Christus in hemel en̄ in erde, ewelic gheboren vanden Vader in godliker naturen, ende inder tijt gheboren van sijnre moeder in menscheliker naturen: en̄ aldus is hi God en̄ mensche in enen persoen. ‘En̄ dat selve bin ic, sprect die onghelovige mensche, in alre wijs, niet uutghenomen¹; want ic bin met hem ewich leven en̄ ewighe wijsheit, gheboren uten Vader in godliker naturen, en̄ al dat hi selve is; en̄ ic bin gheboren met hem inder tijt in menscheliker naturen, al dat hi self is: en̄ aldus bin ic één met hem, God en̄ mensche in alre wijs, ende hier en neme ic niet ute; want al dat hem God ghegheven heeft, dat heeft hy my met hem ghegheven, en̄ niet min dan hem. Al is hi van eenre maghet gheboren, daer en houd ic niet af², want dat is een toeval daer niet aen en leghet, noch heylicheit noch salicheit: alsoe lief ware hi my gheboren van eenen ghemeynen wive. - En̄ hi was ghesendet in een werkende leven, dat hi mi dienen soude, en̄ leven en̄ sterven omme my. En̄ ic bin ghesendet in een scouwende leven dat noch hoghere is, dat ic³ my inkere ledich en̄ ontcommert van formen en̄ van allen ondersceyde: soe vindic mi die wijsheit Godes, die hi selve is in sinen persone⁴. Ende hadde hi langher moghen leven, sine siele ware comen tot enen scouwenden levene, daer ic toe comen bin. Siet, alle die ere diemen hem doet, die doetmen my en̄ alle den ghenen die tot desen hoghen levene comen sijn; want wi sijn één mit hem in godliker naturen en̄ in mensceliker naturen: ende hier omme, alle die ere diemen hem doet, die doetmen my. Inden Sacramente, daermen sinen lichame op heft inden outare, daer heftmen my; en̄ daermen sinen lichame draghet, daer draghetmen my: want ic bin mit hem vleysch en̄ bloet, en̄ één persone diemen niet deylen en mach.’

Siet, des ongheloefs is noch vele meer dat ic niet ghehoirt en hebbe⁵. Hier jeghen antwoirdet die heylighe Scrifture, ende kersten ghelove, en̄ Christus selve, en̄ yeghewelc goet mensce. Nu hore en̄ merke, onredelic, verblent, onghelovich mensce, dat is wonder groot dat ghi soe doer sijt en̄ soe onbekent, dat u dunct dat ghi die Sone Gods sijt van naturen. Onse hemelsche Vader ghebaert sinen Sone ewelic uut hem selven, een anderen persoen in die nature der godheit⁶; en̄ overmits den selven Sone, die sine wijsheit es, heeft hi ghemaect en̄ ghescapen hemel ende erde en̄ alle creaturen van nieute, en̄ daertoe en riep hi u niet te sinen rade, want ghi en waert doe noch niet; en̄ al haddi gheweest, hi en behoeft uus niet. En̄ doen hi den iersten mensche maecte, doen bekende hi u wale, mer u en ghedinkes niet. En̄ den lesten dach, daer hi die werelt in ordelen sal, dien weet hi wale, en̄ ghi en wetes niet. En̄ hi onthout, en̄ regniert, en̄ ordiniert hemel en̄ erde en̄ al dat ghescapen is, en̄ hi en vraghets u niet. En̄ hi bekent al dat is en̄ dat hi maken mochte, en̄ ghi en bekent u selven niet. En̄ al hebdi een⁷ ewich leven in die wijsheit Gods sonder u selven, nochtan en sidi die wijsheit Gods niet⁸. Ende al levet God in allen creaturen, en̄ alle creaturen in Gode, nochtan en sijn die creaturen niet God, noch God die creaturen; want ghescapen en̄ onghescapen die bliven altoes twee, en̄ sonder mate verre van een. En̄ al is God mensche worden, en̄ die mensce God, nochtan en is die godheit menscheit niet, noch die menscheit godheit; maer si bliven ewelie twee, ghescapen en̄ onghescapen, God en̄ creature. En̄ al heeft⁹ dat ewighe Woert des Vaders aenghenomen onse nature, vleysch ende bloet en̄ een levende siele, alsoe dat Christus is God en̄ mensche van tween naturen; want hi is ewich gheboren vander substancien sijns Vaders, die Sone Gods, ghewarich God; en̄ hi is inder tijt gheboren vander substancien sijnre moeder der maghet Marien, ghewarich mensche in onser naturen. En̄ aldus is hi Gods Sone en̄ Marien, en̄ beide van naturen; want nader menscheit is Christus Marien Sone der reynre maghet, ende sijn lichame ghemaect van haren edelen preciosen bloede overmits den heylighen Gheest: en̄ aldus is hi hare enighe sone in onser naturen, en̄ niemen anders mere dan hi allene. En̄ hi is een ewich Sone Gods, gheboren uut der naturen der godheit, en̄ niemen anders meer dan hi allene. En̄ aldus is Christus Gods Sone en̄ Marien Sone, God ende mensche¹⁰, twee naturen, en̄ één godlic persoen, dat die Sone Gods selve is¹¹: en̄ sine menscheit is verhaven, siel en̄ lijf, in eren ende in weerdicheden in hemel en̄ erde, boven al dat God ye ghemaecte ofte maken sal.

En̄ aldus moghedi merken, verblint onghelovich mensche, dat ghi niet en sijt Christus die Sone Gods, God en̄ mensce van tween naturen: maer ghi sijt in allen bedroghen¹². En̄ ghi sprect noch meer: Al dat God gaf der menscheit ons Heren, dat hevet hi u ghegeven, niet min, noch niet uutghenomen. Dat is ene grove loghene; men machse sien, tasten ende ghevoelen. Want God gaf der menscheit ons Heren Jhesu Christi alle macht in hemel en̄ in eerde, boven allen creaturen: en̄ hier omme vergaf hi den sondaren hare sonden, dies begheerden en̄ hem baden. En̄ daer boven gaf hi hem gracie en̄ sine ghenade; hi maecte die dode levende, hi riep die sielen uut der hellen ende die lichame uut den grave; alle die ghene die hi taste ofte gheroerde, ofte die hem ghenaecten met ghelove, die worden ghesont van alre qualen; hi vermochte te doen al dat hi woude, en̄ hi dede den ghelovighen al dat si begheerden in siele en̄ in lijf, in alre wijs alsoe alst hem oirberlijc was. Nu meret dan, arme rasende mensce, alsulke macht en hevet u God niet ghegheven. Christus siele was soe wijs vanden gaven Gods, dat si Gode bekende, haren scepper, en̄ alle creaturen in hemel en̄ in eerde. En̄ hi bekende woerde, en̄ werke, en̄ ghepeins alre menschen, en̄ alle dinc met ondersceyde dat hi weten woude; ende hi bekende al dat leden was, en̄ dat jeghenwoirdich is, en̄ dat toecomende is, van beghinne der werelt tote op desen lesten dach, en̄ sijnre siele en was gheen dine verborghen in den hemel noch inder eerden. En̄ hi voirseide sine passie, ende sine doot, en̄ sine martelie, met ondersceyde, ghelikerwijs dat hi liden ende doghen soude¹³, en̄ op verstaen inden derden daghe, en̄ te hemel varen in sine glorie; en̄ dat hi soude senden sinen heylighen Gheest allen den ghenen die hem daer toe bereiden wouden; en̄ dat hi comen soude ten lesten daghe ordelen die goede en̄ die quade. Nochtan segdi, arm onweerdich mensce, dat Christus was ghesent in een werkende leven, dat hi u dienen soude, en̄ sterven om u en̄ omme allen menschen. Mer hadde hi langher moghen leven, soe ware hi tote enen scouwenden levene comen, dat hoghere en̄ edelre is, daer ghi toe comen sijt.

Nu merct dan, verscoven¹⁴ en̄ verblinde mensche, Christus siele was meer verlicht vander wijsheit Gods, en̄ claerre en̄ hoghere scouwende, dan alle die menschen die ye gheworden oft werden sullen. En̄ ghi en hebt noch scouwende noch werkende leven, oft enighe doghet die Gode behaghet oft die u salich maken mach. Alsoe salich is die slapende hont dien droemt dat hi heeft een stucke vleeschs in sinen mont; alse hy onwaket, soe en heeft hi niet: rechte alsoe is u ghesciet. Want valsche ledicheit heeft u bedroghen, alsoe dat u dunct dat ghi een godscouwende mensce sijt; nochtan weet di van Gode luttel ofte niet: want in uwen onghebeelden inkere, boven redene en̄ sonder ghemere, en̄ boven alle uwer sielen crachte, soe vindi dat blote wesen uwer sielen los en̄ ledich van naturen, alsoe alst God ghescapen heeft. En̄ dan dunct u dat dat ledighe wesen God is, en̄ dat ghi Gode siet, en̄ dat ghi selve sijt die wijsheit Gods, Christus God ende mensce. Ende daer sidi bedroghen. Want u dunct dat ghi Christus sijt ofte één met hem, en̄ u dunct alle die ere diemen Christo doet, die doetmen u, en̄ niet min dan hem: en̄ dat is valsch onghelove. Want wi aenbeden Christum, en̄ gheloven en̄ hopen in hem; want hi is onse God: en̄ hadden wi ons alsoe tot u¹⁵, soe waren wi onghelovich en̄ vermalendijt, alsoe alse ghi sijt.

Noch segdi mere, onwaerdich boeve, dat Christus lichame uwe lichame si: want u dunct dat ghi sijt sijn vleysch en̄ sijn bloet, één met hem; ende daermen sinen heylighen lichame consacreert, opheft en̄ draghet inden Sacramente, soe dunet u dat ghi dat selve sijt. En̄ hier om en hebdi lust noch werdicheit ten lichame ons Heren, noch dat heylighe Sacrament te siene, niet meer dan eene hont die met sijnre vrouwen¹⁶ te Missen comt: alsoe gherne siedi op die want¹⁷ als op dat heylighe Sacrament in des priesters hande. - Nu merct dan, onverstandich esel, ic sal u die rechte waerheit lesen¹⁸.

Inden avont eten, doe Christus consacreerde sinen heylighen lichame en̄ sijn waerde bloet, doen nam hy broet in sine heylighe eersame hande, en̄ hi hief op sine oghen inden hemel tot Gode sinen almachtighen hemelscen Vader, dien hy dancte en̄ lovede. Hi ghebenedide dat broet, en̄ bract, en̄ seyde sinen discipulen: ‘Nemt en̄ et hier af alle, dit is mijn lichame.’ Jhesus Christus hi is ewighe waerheit; hi en mach niet lieghen, noch ons bedrieghen. Voirtmeer, inder selver manieren soe nam hi den kelc met wine in sine heylighe eersame hande, en̄ dancte en̄ lovede ander werf sinen hemelschen Vader, en̄ benedide den kelc metten wine en̄ sprac tote sinen discipulen: ‘Nemt en̄ drinet hier ave alle: dit is die kelc mijns bloedes, die omme u, en̄ omme vele menschen uut ghestort sal werden, in verlatenisse der sonden. En̄ alsoe dicke alse ghi dese sacrificie doet, soe suldi mijns ghedinken’, dat is te verstane mijnre minnen, ende mijnre passien, en̄ mijnre doot. Siet, dese sacrificie heeft Jhesus Christus selve ghefondiert, inden beghinne, met sinen heylighen lichame en̄ met sinen preciosen bloede. En̄ dat tughen ons die ‧iiij‧ Ewangelisten en̄ oefeninghen der heyligher kerstenheit, van dier tijt dat Christus sant sinen heylighen Gheest den Apostelen en̄ allen ghelovighen menscen, die hem daer toe bereyden willen. Nochtan en was noyt heylich mensche soe coene, dat hi segghen mochte ofte dorste: ‘Christus lichame is mijn lichame, en̄ sijn bloet is mijn bloet’: noch Maria selve, die moeder Gods, en mach niet segghen: ‘Mijns soens lichaem is mijn lichaem’; want sijn lichame is allene sijns selves, die God en̄ mensche is en̄ niemans meer. En̄ daer omme eren wi en̄ aenbeden sinen lichame inden Sacramente, en̄ offerene Gode ghemartelijt van minnen voir onse sonden, en̄ voir alle den orbore der heyligher kerstenheit. En̄ ghi en ghevet Christo gheen vordeel van eren noch van love. Al is hi van eenre maghet gheboren, dat is hem een toeval; daer en houdi niet af: alsoe lief ware hi u gheboren van enen ghemeynen wive. Hier blasphemeerdi Gode en̄ die reyne maghet, alse ghise ghelijct enen onreynen wive, die van ewicheit uutvercoren is boven allen creaturen Gods moeder te sine. En̄ al en haddi niet meer misdaen, ghi hebt die helle verdient, en̄ hier te stervene inden viere; want ghi sijt onghelovich, verbannen, en̄ vervloect, en̄ versmaet van Gode en̄ van allen sinen heylighen, en̄ vander heyligher Kerken. Mer die ghenade Gods is groet sonder mate; en̄ hi hevet Christum sinen Sone vervult ende overvloyt met allen sinen gaven, ende met alle rijcheit van gracien en̄ van doechden; en̄ hi hevet macht boven allen creaturen in hemel en̄ in erde; en̄ hi is van minnen ghestorven.

Ontfermet uwes selfs, en̄ scamet u sere, en̄ oetmoedicht uwe stinkende hoverdighe herte, en̄ en onthoept niet; mer soect gracie en̄ ghenade, ende valt neder voir die voeten ons Heren Jhesu Christi, en̄ voir die weerdicheit sijnre glorioser moeder: soe suldi seker sonder twivel ghenade vinden van al uwen sonden.

Footnotes

1. Sur. Atque idem ipse, ait haereticus, etiam ego sum, idque per omnia, sine ulla exeeptione. ↩

2. id nihitipendo, zegt Surius. ↩

3. Beter misschien, daer ic. ↩

4. Sur. ubi dum me intrò recipio, ociosum et à formis ac imaginibus atque ab omni diseretione absolutum, eandem ipsam quae ipse est in divinitate sua, aeternam me Dei sapientiam invenio. ↩

5. Sur. Ptures sunt hodiè hujus haeresis nefandae opiniones, quas equidem needum audivi. ↩

6. Sur. Ipse Pater coelestis Filium suum ab aeterno ex se gignit alteram in divinitate personam. ↩

7. Dit artikel ontbreekt in D. ↩

8. Sur. Et licèt in Dei sapientia aeternò vixeris secundum ideam absque teipso, non tamen es ipsa Dei sapientia. ↩

9. Aen deze concessieve wending beantwoordt het vervolg niet volkomen: ook vervangt Surius haer door eene stellige rede, zeggende: Verbum quidem Patris, enz. ↩

10. D. kwalyk, menscheit. ↩

11. Sur. ex duabus quidem naturis constans, sed non nisi una divina persona, quae est ipse Dei Filius. ↩

12. Sur. sed (liquet) in omnibus planè falsum et eversum te esse. ↩

13. Sur. ita ut passurus erat. ↩

14. Verschoven wordt by Kiliaen vertaeld door elapsus, repulsus, abjectus. ↩

15. Sur. Idem verò si tibi praestaremus. ↩

16. Versta met zyne meesteres. ↩

17. Versta op de kerkmuren. ↩

18. Versta, voorzeggen, leeren. ↩