XXII. De quarto errore vel haeresi, tum Deum, tum scripta divina et totam Ecclesiam impugnante

Hier na volghet die vierde wise van onghelove, die alle andere wisen van onghelove in hare bevaen hevet. Die wise is contraric Gode, en̄ der heyligher Scriſturen en̄ alle der heyligher kerstenheit. Si versmaet wise en̄ onwise, werken, scouwen, begheren, kennen, minnen, weten, hebben, oefeninghen der heiligher Kerken en̄ alle die Sacramente, ghebode en̄ rade, en̄ dat heylighe Ewangelium, en̄ Christus leven, en̄ sine lere, sijn heylighe doghen, sijn passie ende sijn doot, die godlike persone, en̄ alle die werken die God ye ghewrachte ofte werken sal. En̄ si versmaden dat ewighe leven, dat wi hebben in die wijsheit Gods, daer Sint Jan af sprect. ‘Al dat ghemaect is, dat is leven in Gode¹’; ende si overliden hem selven en̄ al dat ghescapen is, God en̄ godheid², en̄ si spreken: ‘God is niet, en̄ si en sijn oec niet; niet en is salich, noch onsalich, noch werkende, noch ledich, noch God noch creature, noch goet noch quaet³.’ Sict, aldus hebben si haer ghescapen wesen verloren, en̄ si sijn worden niet⁴, ghelikerwijs dat God niet en is in haren dunkene⁵. Hemel en̄ erde, ende dat God ghemacet heeft, dat heeft wesen ende sijn; maer dese onghelovighe menschen spreken: ‘Wi sijn niet, en̄ onse God is niet.’ Noch spreet die wijsheit Gods: ‘Ic bin beghin en̄ einde alre creaturen⁶.’ En̄ God sprac tote Moysesse: ‘Segghet den kinderen van Israel: Die is, heeft my gheseint⁷.’ Hi spreet selve: ‘Ic bin Abrahams, Ysaacs en̄ Jacobs God⁸.’ En̄ sinte Bernaert sprect: ‘Hi en is gheen deel, maer hi is al.’ Mer die prophete leert ons dat die dore menschen spreken: ‘En is gheen God⁹’; ende alsoe is u ghesciet, alse ghi seghet dat God is niet, en̄ in dat nict vindi alle dinc: en̄ dit is ene openbare loghene. Want en sidi niet, soe en soecti niet, soe en vindi oec niet; en̄ sidi niet, en̄ God niet, soe sijn alle creaturen niet: want hi is ene levende onthout van allen dien dat hi ghescapen hevet, en̄ hi levet in ons en̄ wi in hem, en̄ hi is een levende ewich werkere. Hi ghevet ons sine ghenade en̄ eyscht ons ewighe levende werke, dat is dat wi hem belien, kennen ende minnen, danken en̄ loven: dat sijn ewighe levende werke, die hi in ons ende met ons werct. Want si beghinnen in hem en̄, overmits hem, werden si in hem volbracht; en̄ boven die werke en is anders niet dan met hem sijns ghebruken in ewigher salicheit, want hi is onse leven en̄ al dies wi behoeven en̄ begheren, in tijt en̄ in ewicheit. En̄ hi is een ewich levende yet¹⁰, dat hoghere en̄ diepere, langher en̄ breder is, dan al dat hi ghescapen heeft oft maken mochte. Nu verstaet, al dat is dat is God ofte ereature.

Nu segghen sulke rasende menschen dat si niet en sijn, en̄ dat God niet en is, en̄ dit is ommoghelije. Want sijn, ende niet sijn, dat is contrarie in hem selven¹¹. Nochtan ist in hem alsoe gheseiet. Want God maecte alle dine van nieute, ende dat niet dat si sijn, dat bleef hem over; dat en conste hi niet ghemaken. Want dat is sonde, valsche ledicheit en̄ onghehoirsamheit: dat niet hebben si ghemaect; al dat God ghemaect heeft, dat is yet. Mer niet der sonden is sonder Gode ghemaect, sprect sinte Jan¹². Dat ierste niet der sonden was inden hemel ghemaect. Doe God die ordinen en̄ die ierarchien der enghelen maectc, doen gheboet hi hem dat si souden werken en̄ hem ghehoirsam sijn, minnen, danken en̄ loven. Die dat daden, die sijn ghestadich bleven in haren werken, en̄ ewelie salich in die glorie Gods. Die onghehoirsam waren en̄ Gods ghebot versmaden ende sine werken overmits haer hoverde, die viclen neder uut den hemelen in een donker niet der sonden, en̄ in ene valsche ledicheit, alsoe dat si nemmermere en moghen Gode kennen noch minnen, danken noch loven, noch doechde werken: want niet der sonden en̄ valsche ledicheit middelt tusschen hem en̄ Gode, dat si niet verenighen en moghen. Nochtan moechdi merken dat niet, in hem selven, en is noch goet noch quaet, noch salich noch onsalich, noch arme noch rike, noch God noch creature. Nochtan spreken sulke rasende menschen dat dat wesen der sielen niet is, ende dat Gods wesen oec niet is der ledigher sielen¹³: en̄ dit is valsch en̄ onghelove. Want hi is al in al, een ewich, almachtich, onghemeten en̄ onghescapen yet, sceppere alre creaturen: en̄ dat tughet en̄ beliet al dat hi ghescapen hevet, in menigher wijs, den verstandighen oghen. Hi leeft in die crafte onser sielen met sijnre gracien, en̄ eyscht ons dat wi werken ghebenedide ewighe werke¹⁴; want hi is selve een ewich were. En̄ overmits ewighe goede werken sijn wi hem ghelike, en̄ bliven altoes met hem wassende en̄ toenemende in mecrre ghenaden. En̄ hi leeft in dat blote wesen onser sielen mit hem selven, boven sine gracie ende boven onse goede werken: en̄ daer sijn wi met hem gheenicht, en̄ verhaven in een heylich salich leven. En̄ tusscen één sijn met Gode boven ons, en̄ hem ghelije in ons, soe moeten wi middelen die ghebenedide werke¹⁵ die hem wel behaghen, en̄ die hi gheboden ende gheraden heeft: anders en moghen wi met hem niet gheenicht werden, noch heylich noch salich sijn.