XVI. De sex quibusdam, in quibus praecipua sive suprema inter Deum et nos cognitio consistit

Dat ierste is hoe dat wi een sijn met Gode in minnen ende inden heylighen Gheest. Dat ander punt is hoe wi een ander sijn van Gode¹ in gracien en̄ in doechden. Dat derde is hoe wi met Gode verenighen boven ons selven. Dat vierde punt is hoe wi in ons selven bliven, ende boven ons selven niet comen en moghen. Dat vijfte punt is hoe wi in ons selven hongherich en̄ dorstich sijn, en̄ Gode niet begripen en moghen. Dat seste is hoe wi boven ons selven sat en̄ overvloedich sijn, ende salich in ewigher minnen. Nu merct dese ‧vj‧ punten met onderscede; ie salse u onbinden en̄ verclaren.

Nu merct en̄ siet, wy sijn alle één leven in Gode, in onse ewighe beelde, boven onse ghescapenheit². Wi sijn oec éne menscheit die God ghescapen heeft, en̄ wi sijn éne menscelike nature, daer God sijn beelde der dricheit in ghedruct heeft, en̄ die hi van minnen aenghenomen heeft, alsoe dat hi mit ons is God en̄ mensche. En̄ dit hebben alle menschen ghelijc ontfaen, quade ende goede; want dit es edelheit en̄ hoecheit onser naturen. En̄ hier mede en sijn wi no heylich no salich. Maer wanneer dat ons gracie en̄ doechde verheffen in die blote leghe ydelheit ons gheestes, daer God in regniert, daer vinden wi ons één met Gode en̄ met allen heylighen; daer sijn wi alle volbracht en̄ volmaeet in éne minne die God is, beghin en̄ einde ons ewichs levens.

Voertmeer soe sijn wi een ander van Gode en̄ en moghen niet één werden, mer ewelic in anderheit bliven, dat is daer wi staen in ons selven, yeghewelc in sinen eyghenen persone. Ende daer heeft ons God hem ghelijc ghemaect in bloter naturen, na wise onser overster crachte; mer die ghelijcheit die God ons allen ghemeyne ghegheven heeft inder naturen, die maect ons noch heylich no salich: mer gracie, en̄ die gaven Gods die van boven in ons comen, die gheven ons een doechsam leven, en̄ daer mede leeft God in ons en̄ wi in hem. En̄ alsoe gheliken wi Gode boven onse nature; ende aldus bliven wi Gode ghelijc in gracien ende in glorien.

En̄ hier na volghet dat derde punt, hoe wi één sijn met Gode boven ons selven, en̄ hem ewelic ghelijc bliven in ons selven. En̄ dit leert ons dat gherinen Gods, dat onse redene verlicht, en̄ sent ons uut, en̄ eyscht ons een doechsam leven, en̄ trect ons in, en̄ eyscht ons eninghe met Gode. En̄ alse wi desen tween ghelijc ghehoirsam sijn, soe leven wi den liefsten wille Gods. Ende dit gherinen es een ewich levende middel tusscen ons en̄ Gode, alsoe alse wi ewelic ghelijc bliven in ons selven en̄, boven ghelijc, één met Gode.

Hier na volghet dat vierde punt. Uut den gherinenne des heylighen Gheests werden wi te male beweecht van binnen, en̄ wi onſaen een onghcpayde begheerte ende ene ghierighe ghelost, die redene noch ghene creature dwinghen noch saten en mach. Want die gheest Gods eyscht onsen gheeste dat wi ons altemale uut ons selven in Gode gheven, en̄ dat wi Gode altemale in ons bevaen en̄ begripen: en̄ dit is ons beide ommoghelic. Want wi en moghen uut ons selven in Gode niet comen en̄ onse ghescapenheit verliesen, en̄ alsoe moeten wi cwelic een ander van Gode bliven en̄ ghescapene creaturen; want ghene creature en mach God werden, noch God creature. Wi en moghen oec Gode in ons niet begripen, want hi is groetheit sonder mate. Wi en moghenne oec niet vervolghen noch verhalen, want hi is lancheit sonder einde, diepheit sonder gront, hoecheit boven al dat hi ghescapen heeft. Macr dat ons ommoghelic is, dat is hem wel moghelic; want daer onse gheest en̄ al onse crafte in haren werken ghebreken, daer werct die gheest ons Heren boven onse crachte en̄ boven onse werke; en̄ daer werden wi ghewracht vanden gheeste ons Heren, en̄ wi ghedoghen sine werke boven al onse werke: en̄ in ghedoghene begripen wi hem, ende werden begrepen. In onsen werken ghebreken wi altoes, en̄ en connen hem niet begripen; en̄ boven onsen werken³, daer hi werct en̄ wi ghedoghen, daer begripen wi ghedoghende boven alle onse werken: en̄ dit is Gode begripen onbegripeliker wijs, dat is ghedoghende en̄ niet begripende⁴.

Hier na volghet dat vijſte punt, dat ons te male volmaect in oeſeninghe van ewigher minnen, ghelikerwijs alse ic voir gheseit hebbe, dat wy, boven al onse werken, ghewracht werden vanden gheeste ons Heren: daer sijn wi ons selfs ledich en̄ alre dinghe, en̄ Gode gheenicht in minnen. Maer tusseen ons en̄ Gode vernuwet die eninghe altoes sonder onderlaet; want die gheest Godes is uutvloyende en̄ intreckende, en̄ hi gheruert en̄ gherijnt onsen gheest, en̄ eyschet ons te levene den lieſsten wille Gods. En̄ hi eyscht ons Gode te minnene na sine weerdicheit⁵.

Dit gherinen, dat tusscen ons en̄ Gode middelt, daer dore en connen wi niet comen⁶. Wat dat gherinen si, in sinen gronde, en̄ wat minne si in haer selven⁷, des en connen wi niet⁸ gheweten. En̄ daer wi ons uutwerken⁹, daer beghinnen wi weder; want die gaven Gods en laten ons niet ledich sijn. Dat uutvloyen des heylichs Gheests dat maect ons rike, ende vult al onse ghierighe vate met godliken gaven, met ewigher spisen, en̄ met gheesteliken dranke: nochtan blijft ons hongher en̄ dorst en̄ ewich lust den ghenen te¹⁰ hervolghene en̄ te ghereykene die sonder mate is; en̄ dit is ons ommoghelijc. En̄ hier omme moeten wi erighen, en̄ altoes hongherich ende dorstich bliven ewelic in onsen werken. En̄ al is dat wi teren op Gode, nacht en̄ dach ghieren, gapen en̄ begheren, wi en connens nochtan niet begripen, verzwelghen noch verteren¹¹: altoes moeten wi crighen int¹² ontbliven; hongher en̄ dorst en̄ ewich lust en mach niet zwighen¹³.

Maer ghelikerwijs dat ons God uutsent, met allen sinen gaven, te levene sinen lieſsten wille, alsoe trect ons sine gheest inne, hem te minnene na sine werdicheit. En̄ sine werdicheit eyscht onsen gheest minne sonder mate, want hi is selve sonder mate, en̄ hi mint ons met hem selven, alsoe alse hi is¹⁴; en̄ sine minne is soe gruwelic, en̄ soe intreekende, en̄ soe verterende alle dat si gherijnt¹⁵. En̄ daer wi des ghevoelen, dat is boven redene; daer is onse minne wiseloes en̄ sonder maniere: want wi en connen noch en weten hoe gheantwoerden sijnre minnen, die soe ghierich es, dat si al verslynt en̄ verteert dat hare ghenaect in haers selfsheit. Deser minnen moet onse minne wiken, want wi en connen ons niet gheweren, want daer wert onse minne slecht bloet¹⁶, ledich en̄ sonder were. En̄ die minne Gods es een verterende vier, dat ons teert uut ons selven en̄ verzwelcht met Gode in enicheit. Siet, daer sijn wi sat, en̄ overvloedich en̄ met Gode, boven ons selven, ene ewighe volheit: nochtan bliven wi altoes hongherich in ons selven, daer wi leven in anderheit, ende minnen die ghebode der doechsamheit¹⁷. En̄ aldus sijn wi altoes sat, boven ons selven, met Gode in enicheit, en̄ hongherich in ons selven, daer wi minnen en̄ leven der gherechticheit. En̄ dit is sat en̄ hongherich, werken ende ghebruken, en̄ leven in ghewaricheit¹⁸.

Hier boven is dat seste punt, dat is ghebruken in hem selven¹⁹. Dat ghebruken Gods, en̄ onser alre overwesenlike ghebruken die met hem een sijn in minnen, dat is ene ledighe, gloriose, weselike eenheit boven ondersceyde der persone: daer en is noch uutvloyen noch intrecke van Gode; mer die personen sijn daer ledich²⁰, en̄ één in ghebrukeliker minne, die ene ledighe, gloriose eenheit is der persone. Daer is raste, gebruken, ende bliscap, grondeloes²¹. Daer sijn alle minnende gheeste, na hare overwesenheit, met Gode één salich ghebruken sonder ondersceyt. Dat gebruken Gods es eenheit der persone, blote ledicheit, overvloyende bliscap, grondelose salicheit, crone ende loen volmaecter minnen in ewicheit.

Daer wi met Gode gheenicht sijn in minnen, overmits sine gracie en̄ onse goede werke, daer ontfaet yeghewelc sonderlinghe gracie en̄ glorie, min ende meer, na dat hi werdich is en̄ verdient heeft in gracien, metter hulpen Gods²². Siet, daer sijn wi alle ghedeelt²³, en̄ yeghewelc ontfaet sonderlinghe in gracien, in verdienten, in ordinen en̄ in love, na recht, en̄ na die wise ordinancie Gods, na onsen overwesen²⁴. Maer daer wi één sijn mit Gode, sonder middel, boven alle anderheit, daer is God onse ghebruken en̄ sijns selfs, in ewigher grondeloser salicheit²⁵.

Ghi sult weten, al gheven wi Gode vele namen in onsen ghesichte²⁶, sine nature is ene in drien personen met ondersceyde²⁷, Vader, Sone, heylighe Gheest, ene nature vruchtbaer in drieheit der personen. Siet, aldus selen wi verstaen, ghevoelen en̄ leven. Hier toe heeft God ghescapen en̄ gheroepen al dat van Adams sade gheboren is; maer heydene, en̄ Joden en̄ alle onghelovighe, die versmaden dat roepen Gods, en̄ daer omme sijn si vermalendijt. Quade Kerstene die in dootsonden leven, en̄ gheveinsde menschen die nochtan goet schinen, en̄ alsoe bliven en̄ sterven, die sijn oec van Gode verworpen en̄ verdoemt: nochtan sijn die kerstene menschen die in Christi bloet ghedoept sijn, alle gheroepen en̄ oec ghenoet ter ewigher bliscap Gods. Maer willen wi onfaen sijn en̄ vercoren in die ewighe bliscap Gods, soe moeten wi ghecleet sijn mitten levene ons Heren Jhesu Christi, en̄ hem gheenicht in ons selven overmits sine ghenade en̄ onse goede werken: en̄ alsoe leeft hi in ons en̄ wi in hem, na mate sijnre ghenaden en̄ ons heylichs levens. En̄ wi moeten oec boven ons selven één sijn met Gode in minnen en̄ in ghebruken, en̄ alsoe sijn wi één met hem: en̄ alsoe sijn wi ene minne en̄ een ghebruken mit hem, overvloyt in ewigher salicheit. Ende tusschen ghelijcheit in ons en̄ eenheit in Gode, soe middelt die levende vonke onser siele, die licht en̄ vier is des heylichs Gheests. Dat licht vertoent ons dat wi één sijn met Gode in minnen en̄ in ghebrukene, en̄ hem ghelijc overmits sine gracie en̄ onse doechde. Dat vier des heylichs Gheestes verbernet en̄ verteert al onghelijcheit in ons, ende behout ons ghestadich kennende²⁸ en̄ minnende, en̄ ghevet ons troest en̄ voirsmaec der glorien Gods, en̄ versekert ons ewigher salicheit.

Die dit verstaen, leven en̄ ghevoelen, dat sijn uutvercorene goede menschen. Dat verlene ons allen die Vader, die Sone en̄ die heylighe Gheest, een ghewarich God in drie persone, die onse loen is ende onse crone. Amen²⁹.

Sur. ut aliud simus à Deo. ↩
Sur. Omnes quidem nos una in Deo aeterno exemplari nostro supra creatam essentiam nostram vita sumus. ↩
sed supra actiones nostras, zegt Surius. ↩
Aldus onze dry codices; maer Surius vertaelt, patiendo videlicet, et simul compraehendendo. ↩
Sur. neque id solùm, sed etiam, ut Deum pro illius dignitate amemus. ↩
Sur. Hunc contactum, qui inter Deum et nos medius intercedit, nequaquàm penetrare valemus. ↩
D. kwalyk, en̄ wat minnen si in haer selven heeft. ↩
G. alleen, nie, dat is nooit. ↩
Sur. Ubi autem nos ipsos agendo exhaurimus. ↩
D. kwalyk, die. ↩
Sur. Et quanvis noetes atque dies de Deo, ut sic dicam edamus et bibamus, itemque inhiemus et avidè appetamus, non tamen eum vel compraehendere, vel absorbere, vel consumere valemus. ↩
F, G. in. ↩
Sur. sed perpetuò necesse est ut inhiemus incompraehensibili; non enim potest perpetua fames, sitis et appetentia conquiescere. De vertaling is niet letterlyk, doch geeſt des schryvers gedachte weder. ↩
Sur. ametque nos seipso, quantus et qualis ipse est. ↩
Sur. Atqui amor ejus nimis est terribilis, trahilque vehementissimè intrò, et consumit quidquid attingit. ↩
planè nudus, zegt zeer wel Surius. ↩
Sur. et virtutum praecepta amamus. ↩
Sur. Ita videlicet et saturi sumus et esurimus, agimus et fruimur, et vitam agimus synceram atque veraeem. ↩
Sur. Sextum denique, quod his superius est, fruitio est in seipsa. ↩
Aldus F en G.D. heeft daer boven ledich, en eene vreemde hand heeft in den codex G. het woord boven op zyde bygeschreven. Surius vertaelt: sed personae ociosae sunt. ↩
Sur. Ibi quies, ſruitio et gaudium prorsùs infinita sunt. ↩
Sur. prout dignus est, et in statu gratiae divino fretus adjutorio meritus est. ↩
Sur. Ibì, inquam, omnes distincti ac discreti sumus. ↩
Deze dry laetste woorden staen niet in F, en zyn in G. door eene andere hand bygevoegd. Sur. et unusquislibet speciatim percipit gratiam, merita, gloriam, ordinem et praemium pro aequitate et justitia, et sapientissima Dei, qui nostra superessentia est, ordinatione. Men ziet, Surius heeft lone gelezen in stede van love, gelyk in onze dry codices staet. ↩
Sur. Atqui ubi sine medio supra omnem diversitatem unum sumus cum Deo, ibi Deus et nostra et sua ipsius in aeterna ac inexhausta beatitudine fruitio est. ↩
in nostra visione, zegt Surius. ↩
Sur. ejus tamen natura non nisi una est in tribus discretis personis. ↩
F. alleen. blivende. kwalyk. ↩
In D en F. vangt het volgend onderwerp aen met eene groote voorletter, zonder eenig ander vermaen. Maer G. heeft, op het einde van dit capittel, bygeschreven: Hier gaen die ‧xij‧ Beghinen wte, en aen den voet der half openblyvende kolom: Hier beghint een Onderwijs. Surius, in zyne vertaling, moet eenen codex gevolgd hebben, gelyk aen onze twee; want hy ook gaet voort zonder de minste aenmerking, en schynt ja des chryvers meening wel begrepen te hebben, want het vervolg staet in nauwe betrekking met het voorgaende. ↩

Chapter 16 of 84

XVI. De sex quibusdam, in quibus praecipua sive suprema inter Deum et nos cognitio consistit

Footnotes