Concio 37

Vado ad cum qui misit me, et nemo ex vobis interrogat me, quo vadis?

More eorum, qui in longinquas terras iter parant, Christus terras relicturus familiaribus suis primo reditum pollicetur, deinde utilitatem discessus sui ostendit ac denique illos non sine solatio relictum iri respondet; quce tria, hac concione potissimum explicantur. Enodatur perqjlexa qi> ceslio, quomoclo Christus ad Patrem vadat, praemissis quibusdam prceludiis, quid nimirum sit de mundo recedere, quid nemine homines immundi indigetentur- Deinde tres gradus ex mundo transeundi astruuntur, de quorum tertio Christum in hodierno Evcingelio intelligendus est. Aut etiam ( prout aliqui exponunt ) opinione et existimatione hominum, Christus vadit ad Patrem, Utilitates hujus sententiae, vado ad eum qui me misit, enumerantur, et quomodo nobis ad Deum sit eundum docetur, nempe, non procrastinando, et falsis mundi blandi mentis aures occludendo, quod a simili ejus, qui ad supplicium ducitur, suadetur. Ostendit item nos in hoc mundo peregrinari, et semper esse in via. Eamdem demum (quasi stimulum ad bonum, et freenum ad malum esse, luculenta amplificatione declaratur.

In secunda parte reliquum Evcingelii explicatur ct enucleatur, pussim autem inseritur, unde fiat, quod humanum cor in gaudio in immen¬

sum quasi amplietur, et in tristitia contrahatur. Taxantur parentes, qui filios suos falso ct perverso p> osequuntur amore. Quomodo pastores, et praesertim p> celat i et episcopi veritatem intrepide praedicare oporteat, etiamsi auditorum animi inde vulnerentur et tristentur: idque exemplo chirurgorum, qui in sectionibus non moventur aeg, i doloribus. Subnectitur prcelcrea triplex expositio, cur Spiritus sanctus non venerit, antequam Christus abierit: prima explicatur passioni et morti Domini, ubi occuritur objectioni, quodo nimirum sancti Patres ante Christi adventum gratiam acceperint. Secunda, exp icatur de resurrectione Christi; tertia demum intelligitur de ascensione Domini. Tandem doctrina praescribitur, quomodo spretis terrenis et caducis virtutem induere, et ad ccelica rapi debeamus, quod a simili avium alas visco illitas habentium, et ab exemplo multorum sanctorum amplificatur, et seria, exhortatione concluditur,

Est hoc in more positum, optimi auditores, ut ii, qui vel terra vel mari longam, aliquam profectionem instituunt, uxorem ac liberos, quos interentes, et eam profectionem iniquo animo ferentes, vident, dulcibus verbis ac promissionibus consolentur. Ac <610 praecipue sunt, quibus dolorem illum, tristitiamque suorum lenire ac mitigare solent, spes reversionis atque utilitas profectionis:

quibus etiam addunt interdum non cos desertos jure existimari posse, qui fidei ac vigilantiae firmi alicujus fidelisque amici commendati sunt. Humani generis assertor ac liberator Jesus Christus, dum hic in terris cum hominibus versaretur, pater erat exiguse, sed sanctrn ac religiosae cujusdam familiae, quam et ipse vehementer diligebat, et a qua vicissim non mediocriter diligebatur. Quapropter cum ab ea discedere, et in regiones longe positas, in alium videlicet orbem, proficisci pararet, multis ac variis sermonibus eam consolari, ac ut illum ejus discessum, magno animo ferre, persuadere coepit. Primum enim se brevi reversurum pollicitus est. Iterum, inquit, videbo vos et gaudebit cor vestrum. Modicum et non videbitis me. Deinde fructum atque utilitatem suae profectionis ostendit: Expedit, inquit, vobis ut ego vadam. Et: Vado parare vobis locum. Et, Si abiero et praeparavero vobis locum iterum veniam, et accipiam eos ad me ipsum; ut ubi ego sum, et vos sitis. Postremo non se eos orplianos relicturum: sed Spiritum qui animos eorum confirmet, roboret consoletur, se missurum constanter promisit. Rogabo, inquit, Patrem, et alium Paracletum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum. Cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem. Non erum loquetur a semetipso: sed quaecumque audiet loquetur: et quae ventura sunt annuntiabit vobis. Atque haec fere sunt, quae in hujus et superioris Dominicae Evangeliis continentur: et in quibus exponendis atque illustrandis hodie potissimum versari debet dratio nostra.

Initium igitur Evangelii tale est: Vado ad eum, qui me misit, et nemo ex vobis interrogat me, quo vadis? S^d quia haec locutus sum vobis, tr>st tia implevit cor vestrum. Evangelium hodiernum, auditores, quanto planiorem superficiem habere videtur, tanto abstrusiores latebras in recessu habet. Quare solum ea pars fortasse, quam recitari audivistis, explicari inpraAentiarum poterit. Reliquum tametsi non minus abditum, atque obscurum est, temporis tamen angustiis impediti in aliud commodius tempus differemus. Etenim si solum quid verba significent, considerandum sit, quid apertius ea sententia, Vado ad eum, qui me misit? At si rem ipsam diligenter contemplari, perpendereque volueris, vix aliam sententiam magis reconditam et magis obscuram invenies. Vado, inquit, ad eum, qui me misit. Quis

vadit? Ad quem vadit? Deus 'ad Deum: Verbum et sapientia ad Verbi et sapientiae genitorem. Omitto, Deum ubique esse, omnia replere, propterea proficisci ac locum mutare non posse. Sint illa levia, facile ad ista responderi possit. Quid? Quod ipse Dei Filius ait: Ego in Patre, et Pater in me est. Et rursum: Pater in me manens ipse facit opera; et qui me misit, mecum est. Si igitur Dei Filius semperest in Patre, et Deus Pater semper est in Filio, quomodo nunc ait: Vado ad eum qw misit me? Num fortasse Deus Pater a Filio suo recesserat? et quomodo Pater sine verbo et sapientia a se genita, esse potest? At non secundum eam naturam, quam habet a Deo Patre, dicet fortasse quispiam, sed secundum eam naturam, quam h:ibet ex Virgine Christus ad Patrem vadit. Quamquam enim secundum priorem divinamque naturam Dei Filius semper est in Patre, et unum atque idem est cum Patre; tamen secundum posteriorem, quee humana et creata est, nihil prohibet, quin ad Deum Patrem proficisci possit. Verum haec responsio, auditores, non tam evolvit, quam involvit quaestionem. Nam quemadmodum Deus Pater a Verbo suo separari non potest, ita nec Dei Verbum ab eo sejungi ulla ratione potest. Sed tam Deus Pater, quam verbum ipsius semper eam naturam inhabitabunt, quam Dei Filius ex matre Virgine pro nostra salute suscepit.

Ad quem igitur modum Dominus noster, sive secundum divinam, sive secundum humanam naturam ad Deum Patrem vadit, cum eum in semetipso inhabitantem habeat? Quseslionem istam, et breviter et utiliter, nisi fallor, expediemus, si primum in universum exposuerimus, quid sit de mundo recedere, et ad Deum accedere, quod passim in Evangeliis et aliis divinis litteris cum ab ipso Domino, tum ab Apostolis repeti solet. Exivi, inquit, a Patre, et veni in mundum: Iterum relinquo mundum et vado ad Patrem.

Quid igitur tandem est mundus? Et ad quem modum exit aliquis de mundo? Duo sunt, quee mundi nomine in sanctis voluminibus designantur unum bonum, alterum malum. Primum enim haec universitas rerum earum, qiue sub aspectum nostrum cadunt, mundus appellatur: et hic. quidem est mundus bonus. Vidit enim Deus cuncta, quae fecerat, et erant non modo bona, sed etiam valde bona. Malus autem mundus, mali ac depravati homines sunt: De quibus

Dominus ait: Si odit vos mundus, scitote, quia me priorem vobis od'0 hcibu t. Et: pi'o his rogo, non pro mundo. Et: Hi de mundo non sunt, sicut et ego non sum de mundo.

At cur, quasso, mundi nomen immundi atque inquinati homines sortiuntur? An non multo rectius tam prseclara nominis appellatio mundis ac sanctis hominibus conveniret? Dicam, au lito res, Dusc sunt partes in nobis, una mentis rationis, consiliisque particeps, altera expers rationis, agrestis, fera et immanis, in qua sunt sensus, et omnes animorum motus atque impetus. Ac prior quidem cum angelis, posterior cum bestiis nobis communis est. Ille igitur summus ac sapientissimus rerum opifex Deus, mundum hoc inferiorem, qui et proprie mundus nominatur, sedem esse voluit saltem ad tempus corporum humanorum, et ejus partis, quue nobis est communis cum bestiis; animis vero ratione atque intelligentia praeditis, non terram, sed coelum attribuit: neque res istas caducas et fragiles, sed illas divinas ac sempiternas sedes animorum constituit. Itaque homo sicut partim bestia, partim angelus est; ita simul et corpore in terris cum bestiis, et animo in coelis cum angelis habitare debebat. Nam quemadmodum civitas non tam domos ac plateas, quam cives ipsos, qui eam incolunt, significat: sic etiam mundus non tam aerem istum, et terram, quam homines et bestias, quce in ipso sunt, designat. Qui sunt ii homines, qui toti in mundo cum best is versantur? nempe ii, qui cum Apostolo dicere non possunt. Conversatio nostra in ccel s est. Et, qui cum in honore essent, non intellexerunt: et idcirco comparati sunt jumentis insipientibus, et similes facti sunt illis. Illi igitur omnes immundi, mundi nomine continentur.

Jam vero quia plerique hominum rerum praesentium ac terrenarum quasi quodam lenocinio decepti, propriae sedis animorum obliviscuntur, et ad terram oculos tam corporis quam mentis convertunt: et sicut corporibus per terram repunt, sic etiam animis circum terram volutantur, hoc est, terram cogitant, terram amant, te ram colunt, terram venerantur, adque adeo toti et corpore et animo in terris sunt: Ubi enim est thesaurus tuus, ibi est et cor tuum: hinc factum est, ut mundi hujus inferioris amatores, quod toti et corpore, et animo in mundo sint, mui di quoque appellationem invenerint: nam cum animo extra ac supra mundum,

nempe in ipso Deo habitare debuissent; ipsi tamen sublimi illa sede relicta in terris nidos suos ac quasi domicilia posuerunt, et mundi ac mutarum pecudum cives esse voluerunt. Ejusmodi vero, auditores, omnes essemus, nisi Dei Filius, qui vere non erat de mundo, ad mundum venisset et nobis reditum de mundo in coelum ostendisset atque aperuisset. Omnes enim ad terram oculos declinavercmus. Non erat qui faceret bonum non erat usque ad unum. Sic Deus dilexit mundum ut Filium suum unigenitum daret.

Tunc autem de mundo exire, et ad Deum accedere incipimus, cum fide illustrante animos nostros, spe erigente corda notra, et charitate inflammante atque accendente pectora nostra, Deum cognoscere, de Deo cogitare, Deum diligere atque ad Deum suspirare incipimus. Sic enin non quidem corpore, sed animo terras deserimus, et in illam antiquam sedem ac domum nostram pe rvolamus. Animus enim tametsi corpore inclusus, tamen eminet foras, et ea quae supra mundum sunt quibusdam quasi passibus contemplationis et amoris peragrans cum Apostolo dicit: Conversatio nostra in coelis est.

At numquid hoc modo Liberator noster ad Deum ibat, cum diceret; Vado ad eum, qui misit me? Et apertius eodem loco: Relinquo mundum, et vado ad Patrem? Nullo modo, auditores. Hic enim transitus de mundo ad Deum, quem modo descripsimus, non aliis, quam perditis ac sceleratis hominibus convenire potest. Ipsi enim cum primum convertuntur, primum istum gradum ascendunt. Itaque non’ ipse modo Dominus, sed ne discipuli quidem ejus hac ratione ad Deum ire necesse habebant. Nonne enim Dominus ait: Mundus eos odio habui', quia non suat de mundo sicut et ego non sum de mundo? Et alio loco: Vos de deorsum estis, ego de supernis sum: vos de mundo hoc estis, ego non sum de hoc mundo. Si ergo de mundo non erat, de mundo eum exire nulla necessitas compellebat.

Est igitur alius gradus ascendendus nobis. Nam qui fide, spe et charitate praediti sunt, exierunt illi quidem de mundo, atque ad Deum accedere inceperunt; sed nondum ad ipsa penetralia domus Domini pervenerunt. Adhuc hserent in vestibulo, adhuc in atriis versantur: sed tum demum longissime recedent a mundo, et ipsum Dei thalamum ingredientur, cum fidei visio, spei possessio, et charitati imperfectae charitas perfecta

succedet: cum lumine gloriae illustrati Dominum sibi dicentem audient: Euge serve bone et fidei s, intra in gaudium Domini tui.

At ne nunc quidem invenimus, quomodo nostram quoestionem dissolvamus. Dominus enim in ipso suae conceptionis exordio secundum istum gradum ascendit. Siquidem mens illa beatissima simul atque a Deo effecta, et cum Dei verbo conjuncta, et copulata fuit, sapientia, gratia, gloria et beatitudine plena fuit. Itaque si de isto altero gradu sermo sit, non poterat Dominus vere dicere, Vado ad eum, qui misit me: cum semper apud eum ab ipsa sua conceptione fuisset. Ascendamus igitur altius.

Est enim tertius quidam ac supremus gradus, quem Dominus nondum fortasse conscenderat, cum aiebat: Vado ad eum, qui misit me. Hactenus solum unam hominis partem, nempe, animum, de mundo extraximus, atque eum in suum pristinum domicilium revocavimus. Quare cum etiam corpus humanum gloria}, atque immortalitatis compos efficietur, et ab omnibus mundi hujus necessitatibus liberabitur: cum nec cibo, nec potu, nec solnno, nec vestibus, nec pecuniis, nec domibus, nec aliis id genus rebus egebit; tum demum plane exibit de mundo, tum proxime ad Deum accedet, cum iter suum conficiet, et tertium atque adeo postremum harum scalarum gradum ascendet. Iste igitur gradus adhuc Domino superandus erat, ac de ipso loquebatur, cum dicebat: Exim a Patre et veni in mundum: Iterum relinquo mundum, et vado ad Patrem i Quid est, Exivi a Patre et veni in mundum? Nimirum hoc corpus humanum suscepi, fami, siti, frigori, calori, aerumnis, calamitatibus, plagis, vulneribus, et ipsi interitui obnoxium. Denique tale, qualia sunt ea, quae hic in mundo atque infra lunam mortalitatis et corruptionis jugo ac pondere premuntur. Quid est: Iterum rei nquo mundum et vado ad Patrem? Non quidem exuo ac relinquo corpus humanum, ut falso quidam haeretici putaverunt (quod enim semel assumpsit, numquam dimisit) sed exuo spolia mortalitatis et corruptionis. Deinceps enim corpus humanum geram, sed gloriosum et immortale, quod vitam vivet non eam, quam res fragiles et caducae, quae infra lunam et in mundo sunt, vivunt; sed quam mentes beatae et sempiternae, ac ipse Deus vivit, nempe quietam, tranquillam, jucundam et a servitute corruptionis et aerumnarum liberam. Hoc aperte

Dominus ostendit, cum post resurrectionem ad discipulos ait: Hxc sunt verba, quae locutus sum ad vos, cum adhuc essem vobiscum. Quid sibi volunt haec verba: Cum adhuc essem vobiscum? An non tunc erat cum illis, quando cum illis loquebatur? Cum adhuc, inquit, essem vobiscum, hoc est. cum adhuc mortalis cibo et potu indigens, laboribus et doloribus obnoxius essem, sicut vos omnes estis. Jam enim vobiscum non sum, sed cum Patre, quia vitam illam etiam corpore vivo, quam Pater ipse vivit, nempe omnis miseriae et mutationis expertem.

Invenimus igitur tamdem, quid sibi Dominus voluit, cum ait: Vado ad eum, qui misit me. Quamquam et alio quodam modo sententiam istam intelligi posse video. Vado, inquit, ad eum qui misit me. Quomodo vadit? Opinione et existimatione hominum. Frequenter Dominus se Dei Filium dixerat, et se in Patre et Patrem in se esse non semel affirmaverat: ediderat signa ac prodigia, ut hominibus fidem faceret: ipsi tamen nondum adduci poterant, ut crederent. Quid igitur Dominus ait? Vado ad eum qui misit me. Nunc tandem homines credent, nunc intelligent, nuc fatebuntur me verum Deum ac Dei Filium esse in Patre, et Patrem in me esse, nempe cum in crucem tollat, cum ab inferis excitabor, cum in coelum ascendam. Cum exaltaveritis, ait quodam loco Dominus,' Filium hominis, tunc cognoscetis, quia ego sum. Tunc fide, opinione et confessione vestra ad Deum vadam. Atque ita omnino evenisse videmus. Nam cum Dominus abivisset, tunc centurio exclamavit: Vere filius l)ei erat iste. Cum ab inferis vivus redivisset tunc B. Thomas ait: Dominus meus et Deus meus. Cum denique in coelum ascendisset, tunc omnis lingua confessa est, (Ju*a Dominus Jesus Christus in glor a est Dei Patris. Tunc ipse Christus nunciari atque adorari, tunc ejus nomen in toto orbe terrarum clarum atque illustre esse coepit. Itaque si corporis gloriam species, vere ivit Dominus, si animi beatitudinem et majestatem divinitatis, sola hominum existimatione ac fide, Dei Filius ad dexteram Patris ascendit.

At nullamne utilitatem ex hac Domini sententia, vel ad mores corrigendos, vel ad promovendam vel amplificandam pietatem capiemus? Imo vero longe maximam, si crebro apud nos ipsos cogitabimus, nos quoque ad eum, qui nos misit, proficisci. Siquidem multa sunt, quae maximo cum emolumento ab hominibus cogitari solent; sed nescio an aliud cum majore, quam lioc, Vudo cum qui me misit. Experire semel vim hujus contemplationis. Intra in cubiculum tuum, et juxta consilium Domini, clauso ostio, es cogitationibus aliis paulisper exclusis revoca te ad cor tuum: ibique in maxima quiete ac silentio constitutus cogitare incipias, Vado ad eu » qui misit me. Yado, inquit, non vadam. Non igitur verum est, quod mundus, et ii, qui mundum diligunt, mihi dicere solent, multum temporis adhuc tibi superest, potes adhuc multos annos in utramque aurem dormire, nihil adhuc imminet periculi, detur aliquid setati, non omnia voluptatibus denegentur: cum senueris, et gravi aliquo morbo afflictaberis, tunc ad alium orbem tibi proficiscendum erit, ac tum demum cum parueris voluptatibus, iliisque satiatus sponte tua eas abjeceris, atque contempseris, tum te ad Dei amorem, aberratorum poenitentiam revocabis. Falsi sunt, hostes animae meae sunt, qui hoc mihi praedicant. Ego enim non vadam; sed nunc vado, nempe hodie, hac hora, hoc momento vado: fortasse etiam non procul ab eo loco absum, ubi me judex meus expectat. Nonne hodie pervenire possem?Et quid si rationibus meis nondum compositis pervenirem et tam multorum, tam gravium criminum reus inveniret? Quid de me fieret? Quo me verterem? Ad quem confugerem? Vado enim ad eum, qui me misit, nempe ut ei rationem rerum omnium a me gestarum atque administratarum reddam. Q quam vere ac sapienter ille ait: Stultorum infinitus est numerus. 0 quam multi reperiuntur, qui solum, quomodo vadant, et non quo vadant attendentes, lsetistissimi atque jucundissimi sunt: qui si cor' haberent, et vel semel quo vadant, intueren- Lur, toti contremiscerent, nec aliud eis liberet, quam flere. Nam profecto cum ad supplicium aliquis ducitur, si is, quo vadat, oblivisceretur, magno honori sibi duceret, quod tanta hominum multitudo eum prosequatur, et praetorem quidem suae aulae magistrum esse cogitaret; satellites vero praetoris sui corporis custodes, reliquam multitudidem servos atque administros, illum etiam horribilem campanee sonitum honoris gratia edi censeret: nonne homo stultissimus atque amentissimus jure ab omnibus judimus caretur? Nonne ei merito diceremus: Ah miser, quo vadis? Nonne vides te ad supplicium duci? Nonne post horam unam isti

omnes, qui tecum sunt, ad suas aedes redibunt, et tu in patibulo appensus cibus corvorum eris? Et quidnam interest, quaeso vos, inter istum et illos magnos atque opulentos homines, qui Ducunt in bonis dies suos, qui tenent tympanum et cytharam, et in puncto descendunt ad inferna? Certe enim ipsi etiam vadunt, et ad supplicium sempiternum vadunt: opes autem et honores, servi atque amici, quibus ipsi stipati animos attollunt et se aliquid amplius, Ijuain homines esse putant nihil sunt aliud, quam satellites, qui eos usque an patibulum persequuntur: et tamen rident, ludunt, jocantur, tamquam si vel iter nunquam finiendum esset, vel non ad patibulum, sed ad regnum aliquod adipiscendum properarent. Ego igitur ista non imitabor: sed cum me intelligam ad eum ire, qui me misit, illud diligentissime providebo, ut in hoc itinere ita me comparem, ita res meas componam, ut cum ad eum pervenero, qui me misit, non judicem severum, sed clementissimum patrem experiar. Jam igitur, nisi fallor, plane videtis, auditores, quam facile possit haec meditatio hominem ad cor atque ad curam propriae salutis revocare.

Quanta) vero utilitatis haec eadem sententia vobis esse videtur, cum hospites et pegrinos esse admoneat? Vado ad eum qui me misit. Si vado, ergo haec vita via quidem est, mundus vero non domicilium, sed hospitium. Non igitur diu hic haerere possum. At cur de palatiis fabricandis et possessionibus ampliandis sollicitus sum? Certe viatores caeteri illud diligenter provident, ne aliquid in hospitio relinquant, ne cultrum quidem unum, omnia vel secunt ferunt vel praemittunt. Cur idem ego non facio? Cur tam stultus sum, ut omnes omnes meas facultates ita iis rebus consumam, quae asportari non possunt, sed necessario in hospitio relinquendae sunt? Cur divitias meas per manus pauperum in patriam non transmitto? Cur non facio mihi, juxta consilium Domini Sacculos qui no» veterascunt, thesaurum non deficientem in coelis?

Si vero probi et sancti sumus, quid jucundus cogitare possumus, praesertim cum in mediis aerumnis et calamitatibus versamur, quam hoc, Vado ad eu> qui misit me? Dura sunt, aspera sunt, gravia sunt, quae me circumstant: sed, Vado ad eum, qui misit me. Ille me consolabitur, ille reddet mercedem. Ille finem laboribus et certaminibus

imponet. Bene agere et malum pati, quod est proprium Christianorum, difficile atque arduum est: injurias non ulcisci, aspernari pulchritudinem rerum, non odore ullo, non tactu, non ullis moveri voluptatibus, coercere omnes cupiditates, domum ac facultates relinquere, patriam, ac conjugem et liberos deserere, exilium voluntarium sustinere propter regnum Dei, cum appetitu gloriae, cum vitiis r ceteris, cum ipsis daemonibus perpetuo bellum genere, res magni laboris ac difficultatis est. Sed Vado ad eum, qui misit me: ad pacem, ad quietem, ad gaudium, ad fontem bonorum, ad Oceanum voluptatum: brevi labores omnes finientur, et eis deliciae finem nullum habiturae succedent. Hoc est, auditores, hoc, Vado ad eum, qui me misit, quod B. Stephano lapides dulces faciebat, quod beato Laurentio flammas ignis mitigabat, quod Martyres omnes ita consolabatur, ut contumeliam decus, injuriam gloriam, exilium patriam, contemptum honorem vel amplissimum ducerent. Quae cum ita sint, auditores, si vitam integram et incorruptam ducere volumus, quicquid cogitemus, quicquid agimus, quicquid molimur, illud semper animo in nobis obversetur, Vado ad eum, qui me misit. Nam si bonum est, quod agimus, tanto diligentius et studiosius illud agemus: si vero malum, ab eo, etiam si delectet, procul dubio desistemus Atque hac ratio ue hujus sententiae recordatio, quasi stimulus quidam incitabit ad bona, et tamquam fraenum quoddam compescet ac retinebit a malis.

Vado ad eum, qui misit me: et nemo ex vobis interrogat rne, quo vadis? Non poterat sapientissimus Dominus, auditores, tam facile oblivisci Apostolum Petrum non multo ante dixisse: Do ine, quo vadis? Et Apostolum Thomam. Domine, nescimus quo vadis, et quomodo possumus viam scire? Quo circa quod nunc ait: Nemo ex vobis interrogat me, quo vadis? non sic accipiendum est, quasi dicere velit, nunquam apostolos quaesivisse ab eo, quonam iret. Solum eos reprehendit, quod cum ardea, nempe initio illius noctis, saepe quaererent ab eo, quo iret, nunc quasi muti et elingues effecti nihil penitus loqueretur. Initio enim cum Dominus tam aperte loqueretur significaret tamen se brevi ali-

quo iturum omnes Apostoli solliciti esse videbantur, et cognoscere cupiebant ab eo, quonam iturus esset: at posteaquam aperte intellexerunt, ad mortem illa ipsa nocte eum profecturum, nec non malp, quae eis imminebant, absque synagogis, inquit Dominus, facient vos. Et: Venit hora, ut. omnis, qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo, illi tam atrocem magistri sui necem, quam proprias calamitates considerantes, animum penitus abjecerant, mutique effecti nihil amplius loqui potuerunt. Quare Dominus, 1 1 eos erigat, et consoletur, parvitatem illam animorum ipsorum dulciter reprehendit: Vado, inquit, cid eum qui me misit, et nemo ex vobis jam amplius interrogat me quo vadis? Reddit vero rationem hujus rei: Sed quia, inquit, h%c locutus sum vobis, tristitia implevit cor vistrum

Tristitia igitur est, quae vobis loquendi facultatem, vel certe voluntatem abstulit. Admirabilis plane natura est cordis humani. Si laetitiam excipere debeat, non latum, non amplum, sed immensum atque infinitum est. Itaque mundus totus ipsum replere ac satiare non potest, neque ante satiabitur, quam gaudium inveniat, majus, quam ipsius capacitas sit, ita ut non tam gaudium recipere, quam recipi a gaudio debeat, eique dicatur: Intra in gaudium Domini tui: non gaudium intret in te: nec enim capere illud posses, sed tu potius Intra in gaudium Domini tui: hoc enim ipse Deus est. De quo Beatus Joannes ait: Major est Deus corde nostro. Si vero tristitia in ipsum infundatur, usque adeo exiguum atque angustum est, ut vel una tristitia) gutta ipsum pcenitus occupare ac replere possit. Sed quia, inquit, haec locutus sum vobis, tristitia implevit cor vestrum. Quotidie hoc experimur, simus aliquando liberi a curis, hilares, laeti fabulamur ridemus, canimus: affertur nobis triste aliquod nuntium, ut parentem obiisse, ut navem cum mercibus amissam esse, mox sol occidit nobis in meridie; omnia nigra atque obscura esse videntur, et omnis illa laetitiae lux in momento tamquam fumus evanescit. Tristitia enim quasi crassa quaedam nubes incubat cordi nostro, quae nullam partem nobis quietis et jucunditatis impartit. Quid, obsecro, hujus rei causam esse putatis? Undenam est, ut unum atque idem cor modo latissimum, modo angustissimum esse videatur? Aspicite, auditores, atq-ue intuemini terrae vermiculos, limaces, testudines et alia animantia generis ejusdem. Cum forte in loco aliquo aprico et soli exposito jacent, simul atque gratum quemdam ac suavem calorem sentire incipiunt, extenduntur, dilatantur aperiuntur, ut calorem videlicet illum excipiat: at cum ab aliquo punguntur, aut feriuntur mox contrahunt sese, et in angustum se reducunt. Talis est etiam natura cordis humani: si bonum aliquod ac laetum inferatur, expandit sese, et omnes sinus ac latebras suas explicat, si vero malum ac triste sit, quod infertur, clausit se, et exiguum effecit, quantum potest. Videmus adolescentes, quo tempore baccb analia vicina esse dicuntur, et jam homines de choreis de lusibus, de conviviis, de potationibus loqui incipiunt, nescio quo modo sibi cor dilatari, gaudere, ac gestire se sentiunt: ubi vero recedere baccanalia, et quadragesimae, jejuniorum et confessionis tempus prope esse animadveitunt, contrahit se animus, et in seipso quasi angulum, ubi se abscondat, et latebras quaerit.

Humanum igitur cor ideo satiari non potest delectatione, tristitia vero mox repletur, quod cum perfunditur gaudio, dilatatur atque extenditur; cum vero triste aliquid patitur, contrahitur, in angustumque reducitur. Ait igitur Dominus Quia haec locutus sum vobis, tristitia implevt cor vestrum.

Sed ego veritatem dico vobis, expedit vobis, ut ego vadam. Apostoli Dominum diligebant, sed non perfecte ordinateque diligebant. Eum salvum ac incolumen esse, et non atroci illo supplicii genere interire voluissent, sed eximiam illam gloriam, quae ex obitu Domini consecutura erat, et mundi totius salutem ac liberationem non intuebantur. At vero Dominus, qui vere ac perfecte discipulos suos amabat, non tam quid impraesentiarum ipsi cuperent, quam quid ipsis utile esset, attendebat.

Itaque aiebat: Tametsi propter ea, quae locutus sum vobis, tristitia impleverit cor vestrum, non ideo tamen praetermittam, et loqui et agere quod vobis utile est. Vos enim non perfecte me diligitis, ego perfecte vos diligo. Si enim diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem. Non quia ad mortem vado, gauderetis, sed quia per mortem ad Patrem et ad gloriam vado.

Exprimitur hoc loco, auditores, et quid ii facere soleant, qui terrena sapiunt et quid ii facere debeant, qui coelestem magistrum imitari cupiunt. Multi reperiuntur, qui vel

liberos, vel nepotes, vel affines, vel necessarios alios suos maxime oderunt et tamen eos vehementissime amore prosequi se arbitrantur. Nam si forte beneficium aliquod Ecclesiasticum eis piscari, et humeros eorum licet infirmos ac debiles curis atque administrationibus ecclesiarum onerare possint, ut pondere illo oppressi concidant, et miserabili ruina usque in gehennam praecipitentur, tunc illi gaudent, tunc filios vel nepotes suos vere diligere se gloriantur. Neque minus gaudent, si eos in aula principis alicujus, ubi nihil nisi adulari, invidere, ambire, principem suum tamquam idolum colere, et salutis susejacturam facere discant, collocare possint. Quid de illis dicemus, qui tunc exultant, et filiis suis magna caritatis argumenta ostendere se putant, si eis domum refertam magnis operibus, et facultatibus relinquant, quas ipsi nimirum vel fraudibus, vel usuris vel aliis malis artibus acquisierunt? Si vere ipsorum liberi, vere liberi et expediti esse velint, et onera ista sibi imponi recusent, atque ad ordinem aliquem hominum religiosorum se conferant, tunc tristitia implet corda illorum. Et cui dubium esse potest, odium potius, quam amorem esse, quo illi filios suos prosequuntur? Nam si vere filios suos diligerent, gauderent utique quando per crucem ad Patrem vadunt; non quando per ambitionem et superbiam ad gehennam ruunt.

Sed quid ii facient, qui Dominum imitantur? Qu.d idem omnino, quod Dominus fecit. Quia, inquit, haec locutus sum vobis, tristitia implevit cor vestrum. Sed ego veritatem dico vobis, expedit vobis, ut ego vadam. Haec omnes concionatores, omnes pastores, omnes Episcopi, omnes principes diligenter attendere, et animis suis, mentibusque mandere deberent.

Concionatores primum, si recte munere suo fungi volunt, numquam debent a dicenda veritate deterreri, etiamsi populi moleste illam laturi esse videantur, etiamsi obsequium amicos, veritas odium pariat. Vere enim infelix est orator, et melius ei fuisset fodere vel mendicare, atque aratorem potius, quam oratorem agere, qui suam non Dei gloriam quaerit, quique a populis diligi, et laudari cupit et non ut Deus diligatur et laudetur efficere studet. Quaero enim a vobis cum sponsus ad sponsam per famulum suum munusculum aliquod mittit, si famulus ille eo munusculo dominae suae placere, et ejus

amorem sibi conciliare studeret, nonne adulterium cogitatione perpetrasse, et domino suo ingratus et infidelis extitisse judicaretur? Ad eumdem modum cum sponsus ille coelestis Ecclesiae sponsae per concinnatorem aliquem suum munera verbi Dei, et scripturarum explicationem transmittit, siis inde formosus atque elegans videri cupiat, et missis reprehensionibus blando quodam utatur genere dicendi, ut Ecclesiam Christi sponsam ad se diligendum et laudandum alliciat, nonne adulterii affectati reus apud Dominum suum agetur? Debet quidem Christianus orator, ut magnus Gregorius altera parte curae pastoralis monet, ita vivere ac loqui, ut a Dei populo diligatur, quando enim libenter, et cum fructu audietur qui non diligitur? Sed tamen ita placere h:>mibus velle debet, ut per ipsum magis sponsus coelestis ac Dominus diligatur. Quare probus atque integer concionator annuntiet populo Dei scelera eorum et domui Jacob peccata eorum. Et si id moleste ferant, aperte dicat: Quia hsec locutus sum vobis tristitia implevit cor vestrum: sed ego veritatem d eo vob<s, expedit vobis, ut hoc dicam. Et si hoc oratores facere debent, quanto magis praesules ac principes ecclesiarum? Si canes vigilare et excubias agere circa gregem Domini debent, quanto magis pastores? Canes enim, hoc est, oratores, nihil aliud quam clamare et latrare possunt; at pastorum est non verbis tantum, sed fustibus etiam et verberibus gregem Domini in bonis pascuis continere. Et si oves indignantur, dicat bonus pastor: Quia haec feci vobis, tristitia implev i cor vestrum. Sed ego veritatem dico vobis; expedite vobis, ut hoc faciam. Ad exempla veniamus. Regnat in hac provincia turpissimum illud vitium ebrietatis: nisi forte, quia hsec toties dico vobis, tristitia implet cor vestrum; Sed ego ventatem dico vobis; expedit vobis, ut hsec dicam: Regnat in hac provincia foedissimum vitium ebrietatis. Ego quidem quod ad me attinebat, ssepius feci, credo etiam idem fecisse eos, qui apud vos auctoritate et libertate multo amplius, quam ego, valent et valere debent. Sed quid jam pastores?quid episcopi facere deberent? Nempe cogitare apud se, ac dicere, Sacrosancti canones jubent, ebriosos excommunicari, atque ab ecclesiis omnino arceri. Si sint isti canones inclusi in tabulis, tamquam gladii in vaginis reconditi, distringantur aliquando, eorum aciem hebescere diutius non patiamur, sen¬

tiant ebriosi pastores Ecclesiae non deesse.

At si hoc fiat, tristitia implebit corda civium: implebit quidem; sed paulo post tristitia illa vertetur in gaudium et vulnus uni membro inflictum totius corporis pariet sanitatem. Si mendicus corporum a membro aliquo praecidendo non terretur ex eo, quod scit aegrotum iniquissime id esse laturum, quanto magis a vitiis amputandis terreri non debet medicus animorum? Quid yero bonus atque humilis Christianus ab Antistite suobaculo pastorali percussus dicet? Nempe cum Psalmographo canet? Corripiet me justus in misericordia et increpabit me: oleum autem peccatoris non impinguet caput meum. Nam si medico, qui corpus curat (ut in eadem similitudine persistamus ) posteaquam tibi amarissimum pharmacum propinavit, inedia te pene consumpsit, venam secuit, sanguinem abstulit, multis ac variis modis te vexavit, tu gratiam habes, munera largiris, sapientissimum medicum esse dicis: cur eodem animo erga spiritalem medicum non eris, qui te a graviore morbo nullis tuis sumptibus 1 herare cupit? vestigia igitur Domini omnes sequamur, omnes libenter discamus et libentiusaudiamus: Qwahaec locutus sum vobis, tr'Stit a implevit cor vestrum. Sed ego veritatem dico vobis, expedit vobis, ut hoc faciam.

Si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos. Si autem abiero mittam eum ad vos. Quid est hoc, auditores. Si emm non abiero, Paracletus non veniet ad vos? Quis non pu-.tasset omnino contrario modo dicendum fuisse? Nempe, si abiero, si a vobis recessero, Paracletus non veniet ad vos: diligit enim spiritus sapientiae et veritatis ipsam Dei sapientiam et veritatem. Neque Spiritus sanctus Dominicum corpus exeerari potest; cujus ipse opife"x et fabricator fuit. Sic enim quodam loco in Evangelio legimus: Joseph fili David noli timere accipere Mariam conjugem tuam: quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est. Cur igitur ait, Sinon obiero, Paracletus non veniet ad vos? Non minus pulchra, quam utilis et facilis est ista quaestio. Nec uno tantum, sed multis ac variis modis expediri potest. Nam cum Dominus ad Patrem suum proficiscens tria potissimum quasi stadia conficere, seu potius tamquam tres gradus ascendere deberet, mortem, resurrectionem, ascensionem, de singulis seorsim recte ac vere dicere potuit: Si non abiero, Paracletus non veniet ad vos.

Primum igitur ait: Sinon abiero, hoc est, si mortuus non fuero, Paracletus non veniet ad vos. Nec enim donum Spiritus sancti ad homines mitti poterat, nisi prius pace inter Deum et hominem confirmata: hoc vero Dei propositum et consilium fuit fut Apostolus ad Colossenses scribens ait) ut per crucem et sanguinem Christi homo cum Deo in gratiam atque amicitiam rediret: In ipso, inquit, 'comnlacwt, omnem plenitud nem inhabitare, et per eum reconciliare omn a m ipsum, pacificans per sanguinem crucis ejus, sire quae in terris, sive quae in coelis sunt. Ait igitur: Expedit vobis, ut ego vadam. Si enim non abiero, si sanguine meo pacem inter Deum et hominem non composuero, Paracletus non veniet.

At multi ex antiquis Patribus, ut patriarchae et prophetae ut alii nonnulli, justi et Deo grati fuerunt: neque justi et Deo errati esse potuissent nisi fide, spe et charitnte praediti fuissent. Haec vero omnia munera sunt Spiritus sancti: Charitas Dei, inquit Apostolus Paulus, d j fusa est in cordibus nostris per Sp>r tum sanctum, qui datus est nobis.Ne nerat igitur ad priscos illos Patres Spiritus sanctus, et tamen Christus neque natus, neque mortuus adhuc fuerat. Quid est igitur: Si non abiero, Paracletus non ven et ad vos? Veteres illi Patres, auditores, Spiritum quidem sanctum acceperunt, sed gratia ac benignitate ejusdem Domini ac Servatoris nostri Jesu Christi. Sanguis enim ipsius non solum posteaquam effusus est; sed jam inde ab initio mundi non quidem effusus, sed certissime effundendus, Dei Patris iram atque indignationem placavit. Hinc enim in Apocalypsi Agnus Dei Ab origine mundi occisus dicitur.

Sed ad alteram expositionem veniamus. Si non obiero, inquit, hoc est, si non resurrexero, Paracletus non veniet. Neque vero de quocumque adventu Spiritus sancti sermo est, sed de conspicuo et celebri quodam adventu, qualis ille fuit, cujus memoriam in Pentecoste anniversario ritu, statisque caeremoniis veneramur et colimus. Non enim decebat, ut cum noster imperator Christus et sibi corporis gloriam, et nobis Spiritus sancti donum moriendo promeruisset, antea nobis donum Spiritus sancti, quam ei gloria sua redderetur. Hoc nimirum est, quod beatus Joannes quodam loco ait: Nondum erat Spiritus sanctus datus qwa Jesu< nondum erat glori ficatus. Ait igitur: Expedit vobis: ut ego vadam. Nam si non abiero, si corporis

gloriam consecutus non fuero, Paracletus non ven et ad vos. Intuemini fontes, auditores. Num ex fontibus aqua redundare potest, antequam ipsi penitus pleni sunt? Certe non potest. Sic igitur cum omnis gratiae fons Christus sit, ratio ipsa hoc exigebat, ut primum Christus grat a et gloria tam animo, quam corpore repleretur; et tum demum ex ipso in alios et gratia rt gloria, et caetera Spiritus sancti munera redundarent.

Porro tertia expositio: Expedit vobis, ut ego vadem: si non abiero, hoc est, si coelum non conscendero, et tamquam magnus Sacerdos in sancta sanctorum introiero. Paracletus non vernet ad vos. Cur ita? Quamobrem? Nempe, quia tanta res est praesentia atque adventus Spiritus sancti, ut nisi advocatum haberemus apud Patrem, ipsum Dei Filium, qui appareret vultui Dei pro nobis, et interpellaret pro nobis; numquam ad nos Spiritus sanctus mitteretur. Hoc est, quod Dominus discipulis suis pollicebatur: Rogabo, inquit, Patrem, et alium Paracletum dabit vobis, qui maneat vobiscum in aeternum. Jure igitur ait: Expedit vobis, ut ego vadam. Si enim non abiero, et Patrem pro vobis non rogavero, Paracletus non veniet ad vos.

Sed beatissimus pater Augustinus, nec non sancti Patres nostri, Gregorius et Bernardus, quartam et postremam eorumdem verborum explicationem meditati sunt. Quid igitur sibi volunt illa verba: Si non abiero, Paracletus non veniet ad vos-? Nisi carnis hujus praesentia vobis subtrahatur, Spiritus sancti praesentiam plene ac perfecte animus vester capere non potest. Expedit ergo vobis, ut ego vadam. Si enim non abiero Paracletus non veniet, si lac non subtraxero, cibus solidus vobis non dabitur. Nisi carnis cogitationes exueritis, virtutem ex alto nunquam induetis. Nihil est, auditores ( ut cum hac expositione orationem nostram finiamus,) quod ita Spiritus sancti adventum ac praesentiam impediat, ut amor rerum terrenarum; nec solum earum, quae sine peccato haberi non possunt, sed illarum etiam quas licite atque optimo jure possidemus. Amor enim nihil aliud, quam viscum quoddam tenacissimum est. Si igitur eo cordium nostrorum alae teneantur, ad quem modum sursum libere tendere, et ea quae spiritus sunt sapere et cogitare poterimus? Nonne videmus aviculas, si forte extremas alas, non, inquam, visco, sed vel modico luto impeditas habeant, volare eas nullo modo posse? Accidit quidem non-

numquam, ut etiam ii, qui nondum penitus terrenum amorem exuerunt, Spiritus sancti consolationibus perfundantur: verum ille Spiritus sanctus transiens, non Spiritus permanens est. Allicit enim ea ratione Deus, atque attrahit ad se, corda hominum imperfectorum. At illse divinae illustrationes, illae, inquam, deliciae spirituales, illae coelestes consolationes, quae hominem ebrium amore faciunt, ei cibi ac somni oblivionem inducunt, quae integros dies et noctes in altissima contemplatione suspensum hominem tenent, et tanto interdum impetu, tantaque vi animam sursum rapiunt, ut etiam corpus abripiant, et procul a terra contra ejus naturam ferant, illorum dumtaxat sunt, qui omnem amorem alium tamquam corruptum liquorem de suis cordibus effuderunt, qui vere dicere possunt: Renuit consolar i anima nostra: memores fuimus, Dei, et delectati sumus. Qui non solum in cibo et potu, in vestibus, in agris, in domibus delicias non quaerunt: sed non sine dolore ac molestia id suscipiunt, quod naturae necessitas postulat. Tales Beatus Antonius, Benedictus, Bernardus, Franciscus, Dominicus, ac in primis apostoli omnes fuerunt, quos Dominus quasi ablactare, et ex pueris v ros perfectos efficere volens, eis dicebat: Expedit vobis, ut ego vadam. Si enim non abiero Paracletus non veniet ad vos.

Sed si haec ita se habent, quando nos, auditores, Paracletum illum sperare poterimus, qui tantum ab illa vitae ratione absumus? Qui carnem sapimus, in carne seminamus, carnem fovemus? Et quam tandem carnem? Eine similem, quam Apostoli diligebant? An vero carnem peccatricem, genitam in peccato, assuetum peccato? « Errat, errat omnino, inquit Bernardus, si quis coelestem illam dulcedinem huic cineri, divinum illud balsamum huic veneno, charismata illa spiritus misceri posse hujusmodi illecebris arbitratur. Quis enim sectans lenocinia carnis suae sperare audeat gratiam illam spiritus vehementis, quam ne cum ipsa quidem Verbi carne obtinere apostoli potuerunt? » Nos igitur, dilectissimi, si tantae gratiae praeparari cupimus, a delectationibus miseris et caducis consolationibus evacuare corda nostra studeamus, praesertim hoc tempore, quo diem illum expectamus, quem ipse Spiritus Paracletus adventu suo illustravit, ac nobis sacratissimum ac celeberrimum effecit, ut sua nos visitatione, sua consolatione, sua confirmatione dignetur Spiritus ille benignus, Spiritus dulcis, Spiritus fortis, qui cum Patre et Filio vivit et regnat in saecula saeculorum. Amen.