Concio 45

Ideo assimilatum est regnum coelorum homini regi, qui voluit rationem ponere cum servis suis, etc. Usque ad finem. Alatih. xvm, v. 23.^

Brevis commendatio gratitudinis, et detestatio ingratitudinis, hujus scilicet concionis materia, loco exordii praeeunt. Quem scopum Christus in prcesenti parabola sibi propositum habuerit; quare S. Petrus speciatim numerum septenarium commemoret; et num tamquam sacerdos, vel tamquam privatus potestatem acceperit peccata remittendi, breviter transcurrendo explicatur. Per regnum coelorum hoc loco Ecclesiam intelligi demonstratur; et quare ita dicatur, ostenditur. Quanta sit summa, decem millia talenta, ex Budceo, quidque, eadem significent asseritur. Peccatores non esse solvendo debita affirmatur; et temeritas de gratia Dei praesumentium serio reprehenditur. Error Pelagii servitutem peccatoris sub Diabolo negantis refellitur; et quomodo servitus illa diverso respectu justa et justitia fuerit declaratur. Quid per uxorem et filios intelligatur, Eusebii et Theophylacti sententia adducitur. Duplex enodatur quaestio, prima, cur servus iste tantopere horruerit servitutem, cum tamen jam coeperat peccando servus esse: altera, unde tantam spem ab aere alieno tam gravi se liberandi conceperit. Justificationem respectu Christi esse justitiam; respectu nostri vero misericordiam, probatur. Tandem pars prior in laudem humilitatis desinit.

Pars altera gravem in primis continet ingrati ¬

tudinis et vindictae cupiditatis animadversiodem. Deinde indicat angelos et sanctos, nostros esse conservos. Injurias non demittere debere, non item pecunias, nisi saltem spatium solutionis dando, affirmatur. Peccata semel dimissa secundum se numquam redire; sed iteratas poenas augere, a simili docetur. Quam periculosa sit poenitentias procrastinatio, itidem a simili mercatoris ad nundinas profecturi man festatur. Hinc ut tempus acceptabilem in tempore amplectamus, epilogus admonet.

Quemadmodum beneficiorum acceptorum recordatio, et accepta retinere et accipere nova meretur: non secus, ornatissimi auditores, ingrati animi crimen, cum vetera beneficia tollit, tum novis omnium aditum intercludit. Ut enim flumina ideo constantem perpetuo cursum tenent, quia Ad locum, unde exeunt, revertuntur, ut iterum fluant: et nisi hoc facerent, Oceano exhausto confestim a cursu cessarent: ita dona illa optima, et data perfecta, quae secundum beati Jacobi sententiam, De sursum sunt, et a Patre luminum descendunt, nisi sursum iterum per grati animi significationem ascendant, veluti exhausto fonte coelestium gratiarum pluere posse, ac descendere amplius non videntur. Nam et terra ferrea, et coelum aeneum ingratis efficitur, ut nec illud pluere, nec illa parere flores ac fructus amplius queant. Quee omnia cum Dominus in ea parabola, quam inter sacrarum missarum

.it )>i CONCIO XLY. DE DOMINICA VIGESIMA PRIMA POST PENTECOSTEN.

solemnia recitari audivistis, elegantissime comprehenderit, nostrae partes esse videntur, ut eam quanta maxime perspicuitate, brevitate et diligentia possumus, explicemus.

Ideo assimilatum <st regnum coelorum homini regi, qui voluit rationem ponere cum serres suis, etc. Duo nobis potissimum de proposita similitudine dicenda esse videntur: unum, quem sibi Dominus in hac parabola finem nc veluti scopum proposuerit: alterum, quid ipsa parabola, et quae in ea continentur, sibi velint. Acfinis quidem et scopus parabolae quis sit, ex iis verbis, quae proxime similitudinem antecedunt intelligi potest. Ait enim Evangelista Matthaeus: Accedens Petrus ad Jesum dix>t: Domine, quoties peccabit in me frater meus, et dimittam ei? Usque septies? Quem numerum idcirco B. Petrus commemoravit, vel quiasey>fdes cadit justus: vel, quia septem sint veluti capita omnium peccatorum: vel certe, quia decem mandatorum septem omnino sunt, quae de proximi charitate praecipiuntur, et ne injuriis ullis afficiantur cavetur. Ait illi Dominus: Non dico Ubi usque septies, sed usque septuagies septies. Quibus verbis certum numerum ac definitum pro incerto et indefinito posuit. Illud sine dubio significare volens, quoties injuriam proximus fecerit, toties injuriam proximo esse condonandam. Et ne existimaret aliquis nimis grave ac molestum esse toties proximorum peccatis ignoscere: vel id facere ad consilium pertinere, non ad praeceptum: liberalitate quadam ac benignitate, non etiam necessitate fieri: propterea Dominus addit: Ideo assimilatum est regnum coelorum homini regi, qui voluit rationem ponere cum servis suis, etc. Hoc igitur domino in hac parabola propositum est, ut admoneat atque ostendat, cuma nobis a Deo debita remittuntur, atque condonantur, tum nobis imponi necessitatem, ut proximos nostros a similibus debitis relaxemus.

Non me fugit, auditores, hoc loco a theologis disputari doctoribus, utrum Beatus Petrus hic de remittendis peccatis mandatum receperit, ut privatus, an. ut Sacerdos et Pontifex. Duplicem enim personam, ut optime nostis, D. Petrus gerebat. Verum ista quaestio cum facilem, tum etiam perspicuam habet dissolutionem. Siquidem omnino necesse habemus dicere, Apostolo Petro non ut sacerdoti, sed ut privato praeceptum fuisse, ut septies, hoc est, semper peccata proxi¬

mis condonaret. Primum enim Apostolus Petrus erat quidem eo tempore designatus Pontifex, ut ex c. xvi Matthaei intelligi potest: ait enim illi Dominus: Tues Petrus, et super hanc petram sedificabo Ecclesiam meam. Sed tamen nondum claves illas acceperat, nec magistratum inierat: ac tum demum summum pontificatum adeptus est, cum ei tertio Dominus diceret: Pasce oves meas. Deinde non semper debita sacerdos remittere debet, sed tunc solum, cum debitor vere et ex corde d olere se dicit, et cum si quid rapuit se restiturum pollicetur. Denique ipsa Apostoli Petri interrogatio satis perspicue, quod nos dicimus, verum esse declarat. Ait enim: Quoties peccabit in me frater meus, et dimittam ei? Atqui, si non ut privatus, sed ut Sacerdos loqueretur, non diceret: Quoties peccabit in me frater meus, et dimittam ei? Sed quoties, Domine, peccabit in te frater meus, et dimitam ei? Peccata enim, quae ac sacerdotibus relaxantur, non in sacerdotem, sed in ipsum Deum sunt. Quemadmodum et ipsi Sacerdotes, dum hoc faciunt, non suam ipsorum, sed ipsius Dei personam gerunt. At de fine quidem et scopo similitudinis hactenus. Nunc verba ipsa evangelii et totam parabolae seriem videamus.

Assimilatum est regnum coelorum homini regi, qui voluit rationem ponere cum servis suis. Quid hoc loco regnum coelorum potissimum designet, non est omnino certum atque exploratum. Nam si verba respicias, ipse Deus regnum cadorum intelligitur: Deus enim est, qui homini regi comparari, et rationem ponere cum servis suis voluit: Si vero non tam quid verba videantur significare, quam quid Dominus velit, perpendere diligenter volueris, intelliges profecto per regnum coelorum nihil hoc loco aliud, quam Ecclesiam significari. Nec enim solum Dominus ait: Assimilatum est regnum aviorum homini regi, sed Homini regi, qui voluit rat onem ponere cum servis suis, et quae sequuntur usque ad finem parabolae. Itaque simifitudo non ad hominem regem tantummodo, sed ad ea omnia, quae in parabola narrantur, referri debet: et non tam persona cum persona, quam negotium cum negotio referri, ut hanc verba Domini sententiam faciant. Quemadmodum in regnis hominum accidere solet, ut si rex magna debita suis servis remittat, velit etiam, ut idem faciant servi cum conservis suis, si eos forte debitores habeant: et si secus faciant, ens ut ingratos et regiae liberalitatis immemores punit. Ita plane in regno coelorum, quod ipsa Ecclesia e^t, contingit. Dominus enim, qui in hoc regno dominatur, quotidie debita ingentia ac pene infinita suis servis liberalissime condonat; sed tamen ab eis hoc tributum exigit, ut eadem benignitate erga conservos debitores utantur. Et si non faciant, quantum in condonandis debitis benignus ac liberalis fuit, tantum in puniendo severus ac formidabilis erit.

Nec enim injuria regnum coelorum Ecclesia nominatur: quamquam enim in terris commoratur, tamen coelestem regem, coelestes custodes, coelestes leges, coelestia Sacramenta, cmlestia arma, coelestia praesidia, coelestes denique pollicitationes habet. In terris versatur, verum sedes habet in coelo. Nam qui in hujus regni negotiis, vel mediocriter sunt versati, ii sane intelligunt, nos hic advenas et inquilinos esse, et in tentoriis ac tabernaculis habitare, et aliquando tandem nos esse a nostro coelesti rege in codestia domicilia transferendos. Nec enim habemus hic manentem civitatem, sed futuram inquirimus. Itaque vix dici potest in quanto errore, in quantis tenebris, in quam caeca ignorantiae n cte versentur nonnulli, qui in Ecclesia quidem, hoc est, in regno coelorum manere, et cmlestis reipublicre partem se esse jactant: et interim tamen toti in terrenis palatiis erigendis, in terrenis possessionibus amplificandis, in terrenis divitiis augendis, in terrenis honoribus comparandis, in terrenis voluptatibus undique summo studio conquirendis occupantur. Nesciunt isti, mihi credite nesciunt quid sibi regnum coelorum velit. Non ista Domini Jesu Christi regis nostri, non ista Apostolorum principum Ecclesiae, non ista Martyrum, non ista procerum reliquorum fuerunt. Quicumque igitur in regno coelorum terrenos animos gerunt, in Ecclesia quidem dum vivunt manent, et 'fidem licet mortuam, retinent. Sed tamen tunc non manebunt, cum ab exilio Ecclesia revocabitur, et in proprias, hoc est, coelestes sedes; cum ingenti laetitia hominum et Angelorum commigrabit. Et quid miserius est, quam in Ecclesia esse dum exulat, non esse clum regnat?

Regnum igitur cadorum Ecclesia est: in quo regno cum rex aliquando rationen ponere vellet cum servis suis, hoc est, intelligere ac videre, qui creditores ac debitores regio¬

rum thesaurorum essent, Oblatus est ei unus, qui debebat ei decem millia talenta: quae quidem pecunia, si ad nostras pecunias, revocetur, efficit sexagies centena millia coronatorum, ut vir eruditissimus Budacus, et in iis rebus non mediooriter exercitatus annotavit. Verum ad rem nostram nihil aliud debitum decem millium talentorum significare videtur, quam crimen universae legis violatae. Deus enim admirabile quoddam negotiationis genus cum servis suis exercet. Proponit enim decem praecepta, omni studio, omni cura, omni diligentia et sollicitudine custodienda. Et quicumque totis viribus laboraverit, ut ea custodiat, ei Deus debitor esse dignatur decem millium tadentorum, ita pro singulis praeceptis mille talenta, hoc est gloriam infinitam ac sempiternam recipiet. Quicumque autem ea contempserit, fregerit, violaverit; is contra^ Deo mi le talenta, hoc est, poenam ac supplicium sempiternum pro singulis praeceptis violatis debebit. Iste igitur qui decem talentorum debitor erat, homines impios ac sceleratos designat. Tunc vero ejusmodi homines Deo offerri dicuntur, cum conscientia stimulante et gratia Dei praeveniente res suas gestas discutere apud seipsos incipiunt, et incredibilis summae debitores se esse cognoscunt.

Sequitur enim in evangelio, Cum autem non haberet unde redderet. Cum omnes hominis vires, omnes opes, omnes facultates, nullo modo tam grandi debito pares esse possint: praeterquam enim quod nihil nostrum habemus: Quid enim h ibes, quod non accepisti? i.lud ipsum, quod habemus, finitum et terminatum est atque exiguum: aeris autem alieni magnitudo, et lethalium criminum gravitas finem. ac terminum habet. Quocirca verissime peccator non habet, unde reddat. Et quemadmodum homo seipsum interficere potest: et ab inferis gradum revocare, et seipsum excitare nullo modo potest: ita p ane peccare quidem, et aes alienum infinitum conflare unusquisque per se potest, redire autem cum Deo in gratiam, culpas expiare et eus alienum dissolvere, Dei gratia non praeveniente, nemo potest. Respexit Dominum Petrum, et coepit flere: et si numquam Petrum Dominus respexisset, flere Petrus numquam incepisset. Cur enim apud inferos perpetuae tenebrae sunt, et damnatorum corda in glacie sunt durata? Nonne, quia illorum sic exigentibus meritis divinae misericordiae radius in eum

locum numquam defigitur, neque in omni aeternitate defigetur? Quis igitur stultitiam eorum, et caecam temeritatem satis poterit admirari, qui aiunt: Peccata peccatis addamus, nam postea confitebimur, et omnia simul expiabimus. Heu- miser, et unde tibi praevenientem Dei gratiam audes polliceri? Et si Deus non praeveniat, quando tu ad poenitentiam salutarem pervenies? Quod si haec pericula, tam ingentia, tam evidentia aliquando homines cogitarent, fortasse non tam facile, ut faciunt, in peccata prolaberentur. Nunc enim tanta facilitate quidam ore impuro blasphemias evomunt, et in alia facinora se praecipitant, ut quasi in manibus suis Dei misericordiam habere videantur. Sed ad Evangelium redeamus.

Cum igitur ille debitor solvendo non esset, Jussit eum dominus venundari, et uxorem ejus, et filios et omnia, quse habebat, et reddi. Hsec est illa Evangelii pars, auditores, quam Pelagius, gratise Dei hostis acerrimus intelligere non potuit. Nam Filium Dei humana carne vestitum in terris apparuisse confitebatur ille, sed tantum propterea eum venisse dicebat, ut nos instrueret atque erudiret, non ut a servitute et captivitate, quam ille nullam esse putabat, nos liberaret. Verum si res ita se habet, cur hoc loco Dominus ait: Jussit eum dominus venundari, et uxorem ejus et filios et omnia quse habebat, et reddi? Cur Isaias ait: Gratis venundati estis, et sine argento redimemini? Cur Apostolus ait: Ut resipiscant a Diaboli laqueis, a quo captivi tenentur ad ipsius voluntatem? Cur in Scripturis sacris, nunc Princeps mundi, nunc Princeps tenebrarum Diabolus appellatur? Cur tam seepe Dominus in sacris voluminibus redemptor, servator, liberator humani generis vocatur? Catholica igitur mater nostra Ecclesia longe aliter sentit ac docet. Asserit enim hominem per peccatum in potestatem ac ditionem Diaboli devenire, et ab ea nisi per Christum vindicem nostrae libertatis eripi non posse, ipse enim est, qui fortem armatum alligavit, et omnia vasa ac spolia ejus diripuit. Deinde etiam illud catholici Patres confitentur, potestatem in genus humanum non a Deo traditam fuisse Diabolo, sed diabolum callide hominem decepisse, deceptum tyrannice oppressisse, homine tamen seipsum voluntarie subjiciente, et Deo non quidem jubente, sed tamen justissime permittente. Audite enim quid B. Augustinus libro tertio de Trinitate

dicta: Quadam justitia Dei in potestate Diaboli genus humanum traditum esse. Et infra: Modus autem ipse, quo traditus est homo in Diaboli potestatem, non ita debet in telligi tamquam hoc Deus fecerit aut fieri jusserit, sed quod tantum permisserit: juste tamen. B. quoque Cyrillus (ut ex duorum gravissimorum testium ore, unius latini, alterius graeci, hsec veritas confirmetur) capite xi lib. x in Joannem, exponens illa verba Domini, Venit enim princeps hujus mundi, etc., sic loquitur: Quem, inquit, non ideo mundi principem appellat, quia ejus vere dominus sit: sed quod tyrannice decepit et rapuit eos; subjecit enim sibi delictis hominem, et ab ovili divino abstractum vi detinebat. Quare non injuria a tyrannide sua dejectus est. At si tyrannice nos Diabolus opprimebat, cur, quaeso, roget quispiam, non vi illum Dominus ab hac tyrannide deturbavit? Cur secundum justitiae leges cum eo agere voluit? Nimirum, auditores, quia tametsi Diabolus tyrannice opprimebat nos; tamen justeab illo opprimebamur, et una atque eadem injustissimi tyranni justissima servitus erat. Si Diabolum opprimentem consideres, tyrannus erat: si hominem oppressum, justa servitus erat. Nam Diabolus decipere hominem et tyrannidem aucupari non debebat: homo tamen, quia sponte ac voluntate libera peccata consensit, merito Diaboli jugo oppressus fuit. Itaque ille injuste dominus: n^s tamen jure servi eramus: ac propterea secundum aequitatis ac justitiae leges ac jura liberandi. Neque vero incredibile nobi videri debet, unam atque eamdem captivitatem justam et injustam, bonam et malam fuisse. Nam quid melius, et pejus Domini nece? Si ipsum qui patiebatur re- * spicias, nonne dices, necem illam pretiosam et salutarem fuisse? Si contra impios homines, qui Dominum interficiebant, consideres, quid nece illa magis nefarium? quid execrabilius?

Dominus igitur ut ad rem redeamus, servum, qui solvendo non erat, jussit venundari: hoc est, peccato et inobedientia hominis exacerbatus, eum juste deseruit, et in potestatem Diaboli venire permisit. Sed quid uxorem, et filios significare dicemus? Eusebius Emissenus uxorem animam, et filios sensus interpretatur. Yerum Theophylactus, ni fallor, magis accommodate, uxorem carnem, et filios opera significare voluit. Ut enim uxor imbecillior et insipientiorviro est, et propterea viro subjecta esse debet:

♦ ita caro menti atque animo, qui viri locum obtinet, subjici, et ab eo regi et gubernari, debet. In animo enim, non in carne prudentia ac sapientia est. Deinde ut Eva virum ad peccandum adduxit, ita caro est, quae animo turpes atque illicitas cogitationes suggerit, et eum saepenumero ad peccandum inclinat. Porro istorum conjugum filii opera ipsa sunt: quae opera, et qui actus, quoniam voluntarii, filii et vere liberi sunt: si viro similiores sunt, quam uxori, hoc est, si animo dominante et carne obtemperante gignuntur, boni ac religiosi filii sunt, et fructus spiritus ab Apostolo nominantur. Si vero uxori sunt similiores quam viro; secundum carnis concupiscentiam procreantur, opera carnis ab Apostolo eodem dici solent, et nefarii et furciferi filii sunt. Haec omnia, nempe vir, uxor et filii animus, caro et opera in diaboli ditionem veniunt, cum homines peccant.

Caeterum iste debitor quamquam summam integram se solvere posse non videbat, tamen triste nomen servitutis • exhorrens,. continuo abjecit se ad pedes domini sui, et ait: Patientiam habe in me, et omnia reddam tibi. Videtis quo pacto, sicut superbia peccatorum omnium origo fuit, ita humilitas initium justitiae est. Verum hoc loco duas graves quaestiones oriri posse video. Quomodo iste oret, ne servituti addicatur, cum jam tamen coeperit esse servus, quando debitor esse coepit? Statim enim atque aliquis peccat, Diaboli servus efficitur. Vere, auditores, praeclare omnino cum isto debitore agetur, si quam facile nos nodum istum solverimus, tam ipse facile aes alienum possit dissolvere; nos enim mox omnem difficultatem profligabimus, si dicamus, duplicem esse venditionem; unam absolutam, secundum quam id, quod venditur, sine ulla spe redemptionis venditur: alteram non absolutam, quae tunc fit, cum venditor sibi retinet redimendi potestatem. Primo genere continetur venditio eorum omnium qui teterrimis gehennae carceribus addicti sunt. Illi enim soli sunt, qui sine ulla spe redemptionis in potestatem Diaboli pervenerunt. Secundo genere venditionis venditi sunt omnes peccatores, qui hic in terris commorantur: nec enim spem redemptionis ante amittunt, quam vitae curriculum sibi a Domino constitutum confecerunt.

Verum hic oritur alia quaestio: Undenam speraret se tantum aes alienum posse dis¬

solvere? Jam enim ostendimus, quodlibet lettiale crimen. tam grande debitum esse, ut omnium mortalium facultatem exuperet. Quo igitur iste spectabat? Quodnam perfugium habebat? Cur tam audacter adjecit: Patientiam habe in me, et omnia reddam tibi? Dicam, auditores, magnum illum amicum totius generis nostri cogitabat: illum, inquam, primogenitum inter multos fratres, quem advocatum habemus apud Patrem, ille enim qui cum esset Dominus noster, frater noster fieri voluit, marsupium plenissimum habet, et nulli fratrum suorum ad aes alienum dissolvendum pecunias petentibus denegare solet. Nam et in hunc usum infinitas illas divitias comparavit, ut fratribus suis ipsius opem implorantibus adjumento esse possit. Ait igitur iste, Domini sui et fratris sui liberaliter fretus, Patientiam habe in me, conec cum advocato generis mei, filio tuo et fratre, et Domino meo in gratiam redeam, atque ab eo petam pecunias, et tunc omnia reddam tibi. Nam si culpa mea offensio est infinita, et meritum Domini mei satisfactio est infinita.

Misertus autem Dominus servi illius, dimisit eum, et debitum dimisit ei. Quid est hoc, auditores, non poterimus hodie a quaestionibus liberari? Ecce enim statim oborda est alia quaestio: Si Christus pro suo debitore ses alienum dissolvit, cur nunc Evangelista dicit, Miserius ejus dimisit eum, et debitum dimisit ei? Quid, obsecro, dimisit ei, si pro eo Christus plenissime satisfecit? Nimirum magnum in his verbis mysterium latet. Cum enim aliquis ex impio justus efficitur, semper Deus et justitiam et misericordiam suam ostendit. Justitiam erga Christum, qui gratiam, et pacem et salutem nobis proprii sanguinis effusione promeruit; misericordiam erga homines, quibus non propter eorum praecedentia merita, quae nulla erant; sed propter suam maximam benignitatem ac liberali talem merita Christi largitur, et per ea gratiam et justitiam donat. Quae omnia Apostolus ad Romanos scribens paucissimis verbis ita complexus est: Justificati gratis per gratiam ipsius per redemptionem quse est in Christo Jesu. Quid enim ista verba significant? Ut quid gratiam Dei cum redemptione Christi Apostolus copulavit? Nempe, ut ostenderet nostram reconciliationem Christo debitam, nobis indebitam: Christo justitiam, nobis gratiam esse. Vere igitur evangelista Matthaeus dicit: Miserius dominus

servi illius dimisit eum, et debitum dimisit ei.

Verum quis hoc loco laudes humilitatis sine scelere tacitus praeteriret. Nam quis non videt, quantum momenti in tam difficili causa, ad remissionem tanti debiti humilitas habuerit? Ut leo fortissimus bestiarum, qui ad nullius expavescit occursum, solis exiguis et impotentibus animabus parcere solet: ita rex ac Dominus noster, qui Leo de tribu Juba nominari dignatus est, et malus habeat, sed humilia respicit, et superbis resistit, humilibus autem clat graiam. Quae vbtus Domino virtutum humilitate familiarior fuit? Quae sententia ex ore ejus sacrosancto frequentibus prodiit, quam illa: Arnen dico vobis, qui se humiliat, exaltabitur, et qui se exaltat humiliabitur. De Achab quoque viro nefario, et sceleratissimo in libris Regum non legistis? Factus est sermo Donum ad Etiam Thesb'ten da ens: Sarge, et descende in occursu'// reg s A chi.b, regis Israel, qu est in Samaria. Ecce ad vineam Nabot/i descendit, ut possideat eam, etc. Si mortuus fuerit Achab m duitate, comeden' eum canes: Si autem mortuus fueri ' in agro, comedent eum volucres cael: et tamen iste Achab sub alis humilitatis securus latuit, et Domini furorem optime declinavit. Nam paulo post in iisdem sacris litteris ita legimus: Et factus est sermo Domini ad Etiam ThesbUen, dicens: Nonne vidisti Achab humiliatum coram me? Quia igitur humiliatus est mei causa, non inducam malum in diebus ejus. 0 dulce nomen humilitatis. 0 virtus praeclarissima, mundi sapientibus minime nota, sed ab ipsa Dei sapientia mirifice commendata. Tu furorem justissimum Omnipotentis Dei placasti, tu manus ejus dulciter colligasti, te unam Daemones reformidant, te coelites omnes apertis brachiis complectuntur, tu custos omnium fundamentumque virtutum. Qui colligit sine te spargit, qui non aedificat super te, destruit, qui te repellit a se, etiam si sedem haberet in coelo, a Domino repelletur et qui in sinu collocat te, etiamsi in coeno peccatorum jaceret, in sinu Domini collocabitur. Sine te virgines a coeli foribus excluduntur, et meretrices per te cum cantu et laetitia coelum ingrediuntur. Diligamusitaque, suspiciamus, complectamur, auditores, parentem, nutricem, custodem omnium virtutum; ut qui cultui Dei et sacrosancta} religioni mancipati sumus, fundamento religionis non careamus, et qui hisce sanctis nexibus revincti non sunt et mundi negotiis liberius implicantur,

sub alis humilitatis a da?monis insidiis tuti sint.

Egressus autem servus ille, invenit unum de conservis suis, qui debebat ei centum denarios, et tenens suffocabat eum dicens: Redde, quod debes. Ecce nobis non adumbratum, sed expressum exemplar ingratitudinis. Habebat iste servus creditorem et debitorem: creditori debebat decem millia talenta, hoc est, sexagies centena millia coronatorum: a debitore autem centum denarii, h<>c est circiter decem coronati sibi debebantur. Abjicit se ad pedes creditoris tempus et spatium rogaturus et debiti totius remissionem consequitur. Paulo post eadem die, fortassis eadem hora videt conservum suum debitorem suum pariter tempus et spatium rogaturum procidisse, et non modo debitum non relaxat, sed nec hora} unius dilationem concedit. Nonne hoc est ingratissimi animi signum? Quo pacto enim cum illa ipsa verb i ex ore sui debitoris audiret quibus ipse gratia et remissionem adeptus erat, non erubuit? Quomodo cum ad suos pedes, non servum, sed conservum, jacentem vidit, furorem non deposuit?

Quosnam igitur, auditores, tangit haec parabola? lino vero quos non tangit? Quotus enim quisque est, qui si vel minimam injuriam accipiat, eam cum fcenore hoc nostro infelicissime tempore non reddat? Te torve aliquis intuitus est? tu non sibi satisfactum putas, si par pari referas et torve etiam illum aspicias, sed quiescere numquam potes, donec eum damno aliquo vel dedecore affectum videas. Age vero yideamus; si quotiescumque tu Deum offendisti, ille confestim poenas de te sumere voluisset, ubi, quaeso, nunc esses? Quoties jam aeternis suppliciis adjudicatus esses? Si igitur Deus tuus tam patienter sustinuit, imo debitum infinitum tam saepe liberalissime condonavit, qua fronte tu de injuriis tuis levissimis ac pene nullis verbum facere audes? Equidem, auditores, duritiem cordis humani satis admirari non valeo, dum apud me mente pertracto, Deum ipsum, ut in libro de patientia Tertullianus demonstrat, Deum, inquam, ipsum exemplar patiendae esse voluisse, dum tot tantaque beneficia in hostes suos quotidie confert; homines autem injurias sibi ab hominibus illatos tanti facere, ut sibi potius moriendum putent, quam injurias non ulciscendas. Quid? Quod eadem abjectionis et humiliationis significatio Deum permovit et hominem non permovit? Certe patriarcha Jacob ab Angelo audivit: Nequaquam Jacob appellabitur nomen tuum, sed Israel. Qui si contra Deum fortis fuisti, quanto magis contra homines praevalebis? Et tamen, auditores, humilitas servi regem Deum placare valuit, et humilitas conservi conservum placare non valuit. Sed quid mirum, hominis humilitatem lapideum et plane adamantinum hominis cor non commovisse, cum nec ipsius Dei, quo nihil majus dici aut excogitari potest, humilitas ipsum commoverit. Venit enim Filius Dei, et se ut amentem, ut furem, ut legis violatorem teneri, vinciri, verberari permisit, nec non faciem suam conspui, manus colligari, membra omnia lacerari sinit, ut his duabus fortissimis machinis patientise et humilitatis, duas inunitissimas et pene inexpugnabiles arces prosterneret atque dejiceret iram videlicet Omnipotentis Dei et arrogantiam cordis humani. Et quidem priorem arcem continuo prostravit: nam ira atque indignatio Dei, justissimo furore in genus humanum succensa, Christi patientia et humilitate victa statim quievit et omnipotens illud pectus mutissimum et clementissimum est effectum. At arcem no itrm superbias minime prostravit. Adhuc regnat Araalec: adhuc superbimus, adhuc injuriarum recordamur: adhuc arrogantissimus ille vermiculus, si levissime pungatur, totum se concitat nec potest quiescere. Obstupescis tu, quia Deum usque adeo abjectum vides, ut tamquam lat^o scelestissimus pendeat in cruce? Ego autem obstupesco, quia post tantam Filii Dei humilitatem, adhuc te superbum, arrogantem, injuriarum memorem esse video. Quomodo pharmacumtam potens superbiae tuse vulnus non curavit? Qui fieri potuit, ut tanta vis humilitatis turrim arrogantiae tuae non debellarit? Parum igitur, parum omnino propheta dixit, qui cor hominis, Cor lapideum nominavit: et jure ac merito Ecclesia canit: Deus, qui omnipotentiam tuam parcendo maxime, et miserando, hoc est, hominem ex injusto justum, et cor ipsum carneum cx lapideo faciendo, Manifestas.

Verum quid sequitur in Evangelio? Videntes, inquit, conservi ejus, quae fiebant, contristati sunt valde. Conservi ist', auditores, sancti Angeli et sancti homines sunt} qualis erat ille qui dicebat: Vidi praevarican¬

tes, et tabescebam: qui non propterea de perversitate et ingratitudine peccatorum conqueratur apud Dominum, quod illum latere aliquid existiment, sed ut ipse, qui solug potest, remedium aliquod tantis malis adhibeat.

Tunc igitur vocavit eum. Haec posterior vocatio sine ulla dubitatio in obitu uniuscujusque erit. Tunc enim illa vox, tamquam tonitruum vehementissimum, hominem suae conscientia; conscium perterrebit. Neque ibi finis erit. Sed horribile illud tonitruum a fulgure sempiternae damnationis confestira excipietur. Tradetur enim tortoribus debitor et tamdiu cruciandus erit, quam debitum non dissolvetur, et sicut debitum, cum infinitum sit, dissolvi nunquam totum poterit: ita nec supplicia finem ullum unquam habebunt.

Sed fortasse movet aliquem argumentum, quod Dominus in persona regis facere videtur, quasi dicat: Ego tibi pecunias, quas mihi debebas condonavi, igitur et te fratri tuo pecunias, quas tibi debet, condonare oportet. Non enim aequum boc esse videtur, si creditor meus liberalis esse voluit, quo jure, qua lege, qua aequitate ego quoque teneor esse liberalis? Primum, auditores, non hoc Dominus ait. Sed quid? Nonne ergo, inquit, oponu>t et te m serem conservi tui? hoc est, si debitum relaxare non tibi placebat, nonne saltem oportuit, ut misertus conservi tui dilationem aliquam concederes? Nam licet pecuniarum debitum condonare debitoribus non teneamur, quamquam simile debitum nobis creditor noster condonaverit, tamen misericordiam et humilitatem aliquam exhibere semper tenemur. Id enim quod nobis fieri cupimus et aliis facere nos debemus. Et praesertim debitor hic Evangelicus misericors esse debuit erga conservum, quia si secus faceret, id contemptum regis facere videretur. Et idcirco Dominus de industria personam non aliam quam regis introduxit. Neque vero a scopo aberrabimus si dicamus, aliud esse de pecuniis, aliud de injuriis loqui. Nam legem illam habemus in Evangelio frequentissime repetitam, ut qui facinorum suorum a Deo relaxationem cupit habere, ipse quoque' injurias atque offensiones inimicis suis relaxet. Date, inquit Dominus, et dabitur vobis. Dimittite, et dimittemini. Et rursum: Si dimiseritis hominibus peccata eorum, dimi tet et vobis Pater vester coelestis delicta vestra. Si autem non dimiseritis hominibus: nec Pater

vester dimittet vobis peccata vestra. Item; Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiaui conse quentur. Denique hinc est quod memores hujus praecepti in oratione Dominica dicere solemus: Dimitte n bis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris.

Verum hinc, auditores, quaestio confestim alia exoritur. Siquidem ex hac Domini sententia omnino sequi videtur, quod peccata olim admissa, et per poenitentiam expiata iterum redeant. Ait enim: Iratus dominus ejus tradidit eum tortoribus, quoadusque redderet universum debitum. Quod si ita esset, quomodo, quaeso, intelligere debemus, quod Apostolus ait: Sine poenitentia esse Dei dona? Et quod Ezechiel; quotiescumque ingemuerit peccator iniquitatem ejus, Deum non amplius recordaturum? Ita igitur ad istam quaestionem respondebimus, ut dicamus peccata quidem ipsa secundum se numquam redire; vere enim Apostolus ait: Sine poenitentia esse Dei dona; neque mentitur Propheta, qui ait: Quotiescumque ingemuerit peccator iniquitatem ejus non recordaturum Deum; redire tamen eadem peccata per quemdum modum dicuntur, quia nimirum efficiunt, ut peccatum, quod post aliorum remissionem perpetratur, multo gravius sit, quam alioqui fuisset, et multo etiam gravius et severius puniatur. Id enim exigit peccantis ingratitudo. Quemadmodum enim puerorum institutores (ut exemplo notissimo rem illustremus) ubi semel atque iterum discipulorum suorum erratis ignoverunt, cum tertio peccant, tunc illis dicunt: Errasti semel, et peperci: iterasti, et iterum peperci: tu vero patientia mea abuteris, et quotidie evadis deterior: si igitur posthac, vel levissimum errorem commiseris, de omnibus simul tuis erratis, mihi crede, poenas dabis. Ita et Deus facit. Cum saepius nostris erratis ignoverit, et tamen pergimus eum offendere, non poenitet illum quidem benignitatis ac misericordiae suae, qua nobis toties debita condonavit: sed tamen id nostra exigente ingratitudine pro ultimis et non expiatis delictis, maximis et atrocissimis suppliciis et cruciatibus nos addicit.

Sed cur, obsecro, iste, miserrimus atque infelicissimus, nunc secundo non se ad pedes sui regis abjecit? Cur non dixit: Patientiam habe in me, et omnia reddam tibi? Fortasse enim et nunc, vel remissionem, vel certe dilationem promeruisset. Nimirum id non

fecit, quia divino sic agente judicio, qui peccata peccatis addunt, et pcenitentiam usque ad obitum differunt, donum fiduciae et humilitatis saepe non habent. Imo ipsi contra seipsos damnationis sententiam dicunt. Atque haec est justissima poena malae fiduciae. Qui enim dum viverent vias suas corrigere noluerunt, freti poenitentia, quam sibi ipsis in ultima aetate promittebant, justissimo Dei judicio, hac poena mulctantur, ut cum ad extremum spatium veniunt, tum se poenitentiam agere fructuose non credant. Quibus idem plane contingit, quod imprudenti cuidam mercatori evenit: qui cum equos mercibus onustos ad nundinas duceret, et animadverteret eorum equorum tres juvenes et alacres esse, unum jam senem atque infirmum, dicere coepit apud se. Quod si juvenes et optimi isti equi propter sarcinas laederentur, quam grandem jacturam ego facerem. Ita onus, quod equi quatuor ferre debebant, totum super senem et debilem illum equum imponit. Ferat, inquit, ut poterit: et si cum ad nundinas pervenero, moriatur, non magnam propterea jacturam faciam. Coepit itaque imprudens mercator debilem equum supra vires onerare, et ecce statim cecidit sub onere, e! non solum equum unum mercator amisit, sed etiam equorum onus, et adhuc etiam corium equi jam mortui super illos juvenes equos imponendum fuit. 0 quam multos hujus mercatoris similes inveniemus? Quis eos numerare poterit, auditores, qui cum quatuor aetates ad poenitentiam agendam a Domino acceperint, adolescentium, juventutem, virilem aetatem et senectutem, ita tamen apud se stultissime ratiocinantur, et dicunt: Juvenes sumus, non est hoc tempus poenitentiae. Juventus flos aetatum: eam igitur prius colligamus quam marcescat, coronemur rosis, perfundamur unguentis, Nullum sit pratum quod non pertranseat luxuria nostra, ubique relinquamus signa laeti irae. Veniet ad ultimum, sero, utimam post mille annos veniet, veniet, inquam, debilis et tristis senectus, tunc frui voluptatibus non poterimus, tum toti Deo, poenitentiae, religioni operam dabimus. 0 stulta ratiocinatio! 0 consilium perditissimum! non senectus, sed juventus tempus est poenitentiae, nec enim senes 'ciliciorum, jejuniorum, peregrinationum, humicubationum, et aliorum poenitentiae laborum patientes sunt. Quid? Quod saepe homines hac nostra aetate ad senectutem non perveniunt;