Concio 41

Quae est ista, quae progreditur quasi aurora consurgens, pulchra ut luna, ut sol, terribilis ut castrorum acies ordinata? Cant. vi, v. y.

electa

Illustrium feminarum laudes propositis earum prceclare gestis a vulgi opinione vindicantur: et ad propositum thema divince Virgini applicandum et explicandum descenditur. Quantam laetitiam nativitas B. Virginis toti universo attulerit declaratur, et a simili aurorae amplificatur. Maria eleganti comparatione lunae assim ilatur, ubi quasi p‘r transennam luna; magnitudo ex sacris litteris et Patribus contra astrologorum scita ostenditur. Dignitas et excellentia Dei parce Virginis contra Lutherum eidem omnes homines aequantem, ferven ter defenditur, et testimoniis Patrum, et Chry " sostomi, Epiphanii, Augustini, Ambrosii Hieronymi, Bernardi et Anselmi confirmatur, ubi etiam a quarumdam haeresum enumeratione probatur, Haereticos semper medio relicto, virtutis sede, ad extrema exorbitare. Quomodo ex imputativa justitia perverse Lutherus ratiocinetur et seducatur; et apia ratione justitia in homine a Deo proveniat, luculentis argumentis colligitur. Quam variis modis Maria pulchrior sit luna, et electa ut sol, docetur. Deinde corpus Ecclesice mysticum in sua membra convenienti divisione dirimitur, in epio Christus caput, Spiritus Sanctus cor, B. Virgo collum, Prxlati humeri, martyres et doctores brachia, Prophetce pectus, pocnitcntes renes, virgines viscera,

Monachi genua, conjugati pedes, et demum Ecclesiastici stomachus sunt. Subnectuntur praeterea varia aeque pulcherrima D. Virginis encomia; simul et causa redditur, cur illa castrorum acies ordinata dicatur. Dux denique utilitates, paupertatis scilicet et laborum tolerantia: et adversitatum modesta sine querimoniis perpessio, nobis B. Virginis Deiparae exemplo propositos, juncta ejusdem invocatione concludunt.

Feminarum genus, auditores optimi, ineptum minimeque idoneum ad res magnas et praeclaras gerendas, vel quod animi' magnitudine, prudentia et consilio careant, vel quod ab ipsa natura insitam quamdam timiditatem, levitatem et tarditatem habeant, plerique omnes existimant. Yerum si sacra volumina diligenter evolvere voluerimus, intelligemus profecto, feminas non paucas fortissimis etiam viris in sanctis litteris anteponi. Ac propterea non temere de omnibus pronunciandum, nec facile sententiam esse ferendam. Quid enim, obsecro excellentius, quid sublimius viri commemorare possunt, quam quod gravi et sapienti oratione mentes hominum flectant? quod prudentia, consilio, auctoritate Concilia coetusque hominum jure sociatos, qui civitates appellantur, moderentur ac regnant? quod urbes expugnent? quod exercitibus imperent? quod nec plagis, vulneribus nec mortibus terreantur? Istae enim sunt laudes, in quibus tamquam propriis viri se jactant, et quibus se superiores feminis esse, arbitrantur. Verum consulite sacram historiam: legite orationem quam habuit Abigail uxor Nabal ad David, et plane videbitis tantis eloquentiae et prudentiae opibus instructum animum mulieris, ut majores in viro jure desiderari non possint. Dum enim vir fortissimus David cum quadragentis militibus armatus descenderet, ut Nabal, et uxorem et liberos, et servos et pecora ejus interficeret, atque deleret, occurrit ei Abigail, et ubi Nabal ipse prae timore loqui non potuisset, ipsa imperterrita in medio armorum, coram hoste sibi irato, et furore justissimo succenso ita egit, ita crimen diluit, ita denique locuta est, ut non modo David placaretur, ut omnem injuriam condonaret; sed etiam ita ingenio et facundia ejus delectaretur, ut eam mortuo Nabal in uxorem ducere desideraverit. Quid Debora? Nonne et Prophetae, et Judicis et imperatoris munere functa est? nonne exercitum ductavit? nonne populo praefuit? nonne principes et primores regni in officio continuit? Quid vidua illa honestissima, quid, inquam, Judith? Nonne ducem exercitus potentissimum IIolophernem, qui orbem totum armis domare aggrediebatur, interemit? nonne patriam liberavit? Nonne auctor salutis suis civibus fuit? Esther autem pulcherrima et sanctissima nonne vastitatem et caedem ad omni gente Judaeorum avertit? nonne gladius ab eorum omnium cervicibus amovit? nonne incendium ab Aman accensum prudentia, et con filio pene sola restinxit? Jam vero quid dicam de fortitudine animique magnitudine Theclae, Agnetis, Ceciliae, Catharinae, Barbarae, aliarumque non quatuor aut quinque» sed pene innumerabilium castissimarum, fortissimarumque virginum, quae et carnis propriae cupiditates, et mundi blanditias et daemonum machinamenta, et bestias, et cruces, et rotas, et ignes et gladios superaverunt? Si de iis dicere aggrediar, immensam orationem suscipiam. Verum enimvero, auditores, quando genus feminarum nihil horum, quae diximus haberet, jure tamen ac merito propter eam solam, quae hodierna die mundo veluti fulgor salutaris illuxit, vehementer laetari, gaudere et gloriari posset. Haec enim una post Deum et Christum in tota rerum universitate parem omnino non habet; nec solum hominum sed etiam Angelorum splendori Jiujus unius gloria te¬

nebras maximas offundit. Ac me quidem, ut nihil est, quod magis delectat, ita nihil est quod terreat magis, quam laudes et gloriam Virginis praedicare. Siquidam tam alte sentiunt omnes, ut par est, de excellentia Matris Dei, ut nihil dicit possit tam sublime, quod non humile et abjectum, et inferius ejus laudibus videatur. Te igitur, Virgo beata, quae nobis a Deo stella maris, et dux ac regina constituta es, te, inquam, appello, tuam opem imploro. Tu mihi vocem, et verba et vires suppedita, ut ea per te dicam, de te, quae Deo et tibi honorem et gloriam, et nobis utilitatem aliquam ac emolumentum afferant.

Ut igitur non vagetur, sed certam sedem habeat oratio mea, illa verba explicanda suscepi, quae in Canticis canticorum de hac Virgine scripta esse Ecclesia universa testatur, quae talia sunt: Quae est ista, quae progreditur quasi aurora consurgens, pulchra ut luna, electa ut sol, terribilis ut castrorum actes ordinata? Etenim hac sententia edocemur, Virginem nostram longe aliter natam esse, quam caeteri Adee filii nasci soleant. Non enim tenebris circumdata peccatorum; sed gratiae splendore illustris, quasi aurora valde rutilans orbi temirum illuxit: nec originalis culpas maculis foedata, sed pulchra, ut luna: nec velut una de turba, sed instar solis electa: nec Diaboli imperio addicta, sed daemonibus omnibus ut castrorum acies ordinata, formidabilis atque tremenda. Quid enim est aurora, nisi medium quoddam inter noctem et diem? Vere igitur Maria ut aurora consurgens apparuit, quae mater Christi, justitiae Solis, existens, et nostras salutis exordium, et media inter legem et gratiam, hoc est, inter noctem et diem fuit. Cum noctis tenebrae, quae mundum involverant, et loca omnia horrore et metu repleverant, aurora exoriente fugere incipiunt, qua laetitia, quaeso, mundus hic omnes afficitur? Aviculae omnes quam laetis vocibus diem salutant? Nonno et coelum, et terra, et omnis natura gaudere ac probe gestire videtur? Quod si haec fiunt, cum quotidie aurora ad nos revertatur, quid fieret, si forte aliquando contingeret, ut Deo sic providente, per unam aut alteram hebdomadam noctem perpetuam haberemus, et solis aspectu eo tempore privati essemus, neque sciremus extin ctusne esset, an virtute aliqua superiore detentus, redire ad nos, et orbem nostrum illustrare non posset? Quid jobsecro, ageremus? Qui gemitus, qui clamores exaudirentur? Quis enim laetitiae in illis tenebris, in eo horrore locus esset? Quis edere, quis bibere, quis dormire, quis loqui auderet? Quam saepe ad Orientem miseros et lacrymabundos oculos converteremus? At ubi aurorae tam diu et tam cupide expectatae primus fulgor appareret, et solem ac diem certissime venturum praenuntiaret, quis prae laetitia capere seipsum posset? quis non exultaret? quis non clamaret? Quae cum ita sint, quis explicare queat, auditores, quid senserint sancti Patres nostri, Patriarchae, inquam, et Prophetae et caeteri justi, qui per saecula in tenebris fuerant, quando- Mariam velut auroram ortam esse didicerunt? et choros Angelorum, quem plausum dedisse, quibus vocibus, qua laetitia, quo cantu hunc ortum excepisse existimatis? Ego sane mihi persuadeo, non modo Angelos et homines sed etiam solem et lunam, et ceetera sidera, coelum quoque, et elementa et totam hanc rerum universitatem exultasse: quippe cum Christi Servatoris adventu, et divnee atque humanae naturae conjunctione illustranda et exornanda esset. Sancti igitur Patres cum admiratione et gaudio hodie dicunt: Quae est ista, quae progreditur quasi aurora consurgens? Daemones quoque et omnis exercitus inferorum cum stupore simul et horrore exclamant: Quae est ista, quae progreditur quasi aurora consurgens? Angeli vero non semel, sed saepe cantibus ingeminant: Quae est ista, quae progreditur quasi aurora consurgens? Nostrum, auditores, est tanta laetitia et gaudio respondere, ac dicere: Maria est, quae progreditur quasi aurora consurgens. Nec enim tam illustri die alia aurora digna erat, nec aliam auroram talis dies postulabat.

Sequitur, pulchra ut luna. Si quis est, auditores, qui plane cognoscere cupiat, cui similis sit nostra Virgo, attollat aliquando, oculos in coelum, auratum illud gemmisque distinctum lacunar, quod Deus terne pavimento floribus quasi depicto superimposuit intueatur, ubi viderit tot lumina, tam nitida et tam splendentia, quse coelum, ut prata flores exornant, non existimet ea splendorem illum ex seipsis habere. Nam sol dux et princeps, et moderator luminum reliquorum, ipse est mundi oculus, et fons luminis, qui omnia sidera sua luce lustrat, et complet. Verum lunae, tamquam sorori ac sponsae longe majorem luminis copiam tribuit.

Ita cogitare debemus, auditores, sanctos omnes in coelis veluti stellas fulgere, Mariam ut lunam, Christum ut solem. Quamquam enim sanctorum alii magis, alii minus lucent, ut Apostolus ait; Alia claritas solis, alia lunae, alia stellarum; tamen omnes, quicquid luminis habent, a sole habent, hoc est, quicquid gratise, quicquid gloriae, quicquid potentiae, quicquid sapientiae, quicquid beatitudinis habent, a Christo habent, qui gratiae, et gloriae et uomnim bonorum fons est. Et quemmadmodum luna pene incredibiliter magnitudine, decore et claritate stellis caeteris antecellit, et ipsi soli quam simillima est: ita et Mariae gloria pene incredibiliter major est sanctorum omnium gloria. Et sicut luna luce aliena, et radiis solis accensa convertitur, sic et Maria non secus ac alii coelites, quicquid habet decoris et luminis id totum Christo soli acceptum refert.

Neque objeceris mihi astrologorum decreta, qui lunam pene minimam stellarum esse volunt. Primum enim neque ipsi id facile demonstrabunt, neque nos, si negare id voluerimus: propterea haeretici erimus, praesertim cum Moyses tam aperte dicat, fecisse Deum duo luminaria magna, luminare majus, videlicet solem, ut praeesset diei et luminare minus, hoc est, lunam, ut praeesset nocti. Deinde B. Augustinus cap. 16 lib. xxi super Genesim, nonne apertissime docet, multo esse melius Scripturae divinae et lunae magnitudine, quam astrologis credere, cum ipsi non solum luna, sed etiam sole stellas aliquas majores esse contendant. Quod, ut eo loco idem Augustinus ait, nisi absurdissime dici non potest. Quid Magnus Basilius Hom. 6 quae est de opere quartae diei, stellarum globos uno solis globo excepto, a lunae magnitudine superari confirmat. Neque ab hac sententia B. Chrysostomus et B. Ambrosius absunt. Verum quicquid de hac controversia statuendum sit, neque enim astrologorum inimicitias gerendas mihi esse unquam putavi, illud certe asserimus, gloria Virginis nostrae tanto excellentiorem esse gloria caelitum ceeterorum, quanto lunae decor et magnitudo, decorem et magnitudinem luminum reliquorum, vel vincit, vel vincere aspectibus nostris videtur.

Alia quaestio est, auditores, quam ego pluris facio, et ad quam profligandam mihi vocem, et latera, et impetum et ardorem ministrari vehementer cupio. Lutherus enim luteus plane, et qui nihil, nisi in luto et coeno volutari desiderabat, in sermone, quem habuit aliquando de natali die B. Virginis, matris Dei in istam vocem blasphemo atque impuro ore prorupit: Omnes Christiani aeque magni sumus, sicut Mater Dei, et seque sancti, sicut ipsa. 0 linguam praecidendam! 0 blasphemiam inauditam! Dignare me laudare te, virgo sacrata: da mihi virtutem' contra hostes tuos. Tunc Deiparae Virgini aequalis, qui castitatem vovisti, et monachus monialem, hoc est, sacrilegus sacrilegam uxorem duxisti? qui paupertatem voluntariam professus es, et templa, atque altaria spoliasti? qui obedientice jugo collum subjecisti, et jugum postmodum excussisti, et sacra vincula disrupisti, et majoribus tuis, et sanctis pontificibus, et Ecclesiae matri, et Deo parenti obtemperare recusasti? Tu qui gloriam Deo, sanctis venerationem, templis ornatum vim sacramentis, cultum debitum imaginibus sacris, canonicis libris- auctoritatem, majoribus obedientiam, et multis millibus miserorum, et per te deceptorum hominum vitam et salutem aeternam eripuisti? Et quomodo tam excors, tam stultus est, ut tam aperte tecum ipse pugnes, ut cui te parem esse dicis, ejus diem festum celebres, et de laudibus ejus ad populum verba facias? Sed enim auditores, verum est proverbium graecum, xaxou xopaxo 5 xaxov tbov, mali corvi malum ovum: quales parentes tales filii. Jovinianus enim, quem nostris temporibus Lutherus expressit, qui (ut B. Hieronymus testatur) virginitatem matrimonia aequabat, jejunia reprehendebat, ut Epicuri vel Aristippi discipulum diceres; item peccata paria et virtutes pares et praemia paria, juxta Stoicorum haeresim, asserebat; neque aliquid interesse volebat inter gloriam Virginis Deiparae, et eorum infantium, qui mox suscepto baptismate moriuntur. Sanctus quoque martyr Irenaeus, c. 24 lib. i contra Valentinum scribit, Carpocratis sectatores eo impudentiae devenisse, ut non modo Virginis, sed ipsi etiam Christo se pares dicere auderent. Ecce quales magistros Lutherus imitatus est! Nam si non istos, sed eorum antagonistas, sanctos illos Patres, qui eorum haereses refellerunt, illa, inquam, Ecclesiae lumina, quae horum tenebras dissiparunt, imitari voluisset, perfecto non tam absurdas opiniones neque errores tam crassos in Germaniam suam invexisset.

Audite enim quid B. Ghrysostomus in Li-

turgia dicat: Ut vere dignum ac justum est, glorificare te Deiparam, et semper beatissimam, et penitus incontaminatam Matrem Dei nostri, honoratiorem Cherubim, et gloriosiorem incomparabiliter Seraphim, quae citra corruptionem Deum peperisti, vere Deiparam te magnificamus. Quid est Luthere? Audis, quid hoc Dei oraculum, et vere aureum os, et Graeciae ornamentum dicat? Si Dei Mater honoratior Cherubim et gloriosior incomparabiliter Seraphim est, quomodo omnes Christiani aeque magni sumus, sicut Mater Dei et aeque sancti, sicut ipsa? Numquid omnes honoratiores Cherubim, et gloriosiores incomparabiliter Seraphim sumus? Quid de illo sancto sene Epiphanio dicam? Qui cap. lxxviii libri tertii contra Haereses, tantam videri hujus Virginis excellentiam confitetur, ut vehementer dubitet, an singulari privilegio ipsa una, quae vitam ex se genuit, mortis imperio non subjacuerit.

Ac ut intelligatis, haereticos semper extrema sectari, non medium, in quo virtus est posita, in capite sequenti idem Epiphanius refert, haereticos quosdam eo usque Virginem nostram extulisse, ut ei, tamquam Deo, sacrificium immolarent. Ecce vias haereticorum. Sabellius unam naturam in una dumtaxat persona in Deo constituit, et ad Judaismum defecit. Arius contra tres personas trium differentium naturarum asserit, et ad paganismum deficit. Pelagius naturam atque arbitrium nostrum liberum extollit, et etiam sine gratia posse nos non peccare confirmans, plusquam angelos facit. Lutherus ex adverso liberum arbitrium auferens, et semper peccare nos asserens, inferiores belluis facit. Denique ut caeteros omittamus, Collyridiani Virginem Dei Matrem, tamquam alterum Deum, colunt. Lutherani eidem optimae et sanctissimae Virgini impurissimos homines, vel dicam pecudes aequare contendunt. Illa igitur, illa 'via regia est, per quam Ecclesia Catholica mater nostra nos ducit, quae et trinitatem personarum in naturae unitate agnoscit, et cum arbitratu libero gratiam jungit, et Virginem nostram non tamquam Deum, sed tamquam Dei Matremj et corporis Ecclesiae nobilissimum et praestantissimum membrum veneratur et colit. Et quidem ex partibus orienti duos istos gravissimos testes produxisse sufficiat.

Veniamus ad meridiem, quaeramus et ibi nostrae Virgini testimonium. Quomodo obsecro, testem magis idoneum Augustino reperiemus? Dic igitur, Augustine sanctissime et eruditissime, dic Virgini Deiparae testimonium. « Excepta sancta Virgine Maria: (loquitur de natura et gratia contra Pelagianos, estque cap. 36.) de qua propter honorem Domini nullam prorsus, cum de peccatis agitur, habere volo quaestionem. Inde enim scimus, quod ei plus gratiae collatum fuerit ad vincendum omni ex parte peccatum, quae concipere ac parere meruit eum, quem constat nullum habuisse peccatum. Haec ergo Virgine excepta si omnes illos sanctos et sanctas, cum hic viverent, congregare possemus, et interrogare: Utrum essent sine peccato? quid fuisse responsuros putamus? Utrum hoc, quod iste dicet, an quod Joannes Apostolus? Rogo vos, quantalibet fuerint in hoc corpore excellentia sanctitatis si interrogari potuissent, una voce clamassent: Si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est. » Haec Augustinus. Qui, ut audivistis, tres gradus constituit. In primo Christum posuit, de quo ait: « Quem constat nullum habuisse peccatum, » nimirum, quia Dei Filius ac Dominus erat, et hoc habebat a natura, ut peccare non posset. In secundo B. Virginem collocavit, cui gratiam tributam asserit ad vincendum omni ex parte peccatum: ac si apertius dixisset, nec ipsam Virginem ullum habuisse peccatum verum id non naturee ipsius, sed gratiae Salvatoris fuisse. In tertio ac postremo sanctos caeteros constituit, quos omnes peccatum habuisse constanter asseruit. Sed cur obsecro, Augustine beatissime, sanctam Virginem excipis, cum de peccatis agitur? Gur eam a caeteris separas? An nescis omnes Christianos ita esse magnos et sanctos sicut Dei Matrem? Ita est, inquit, nescio, et utinam nec Anglia unquam didicisset.

Pergamus ad aquilonem, et Mediolanensem Ambrosium ac Stridonensem Hieronymum interrogemus. Dic, antistes optime, dic, Italiae decus, dic nostrae Virgini testimonium. Audite, quid libro secundo de Virginibus Ambrosius dicat. « Quid nobilius Ddi Matre? Quid splendidius ea, quam splendor elegit? Quid castius ea, quae corpus sine corporis contagione generavit? Talis fuit Maria ut ejus unius vita omnium sit disciplina. » Dic et tu, Hieronyme beatissime, dic testimonium Mariae. Te enim, qui linguarum peritissimus et vas eruditionis es, latere nihil potest: nec decet, ut qui Ma¬

riae speluncam obtines, non dicas testimonium Mariae. « Taceo, inquit in prologo super Sophoniam, de Anna et Elizabeth, et caeteris sanctis mulieribus, quarum velut siderum igniculos clarum Mariae lumen abscondit. » 0 praeclarum et luculentum testimonium. Ergo» non omnes Christiani aeque magni et sancti sunt sicut Mater Dei, si sanctissimae feminae et alioqui clarissima lumina cum Mariae comparatae parvi igniculi sunt; imo nec ut igniculos clarum Mariae lumen videri permittit.

Non gravemur, auditores, propter gloriam Mariae occidentis etiam regiones perlustrare; siquidem in ea plaga beatum Bernardum et beatum Anselmum reperiemus, in quorum voluminibus quot sunt litterae, tot fere sunt nostrae Virginis testimonia. Dic ergo, sancte senex, dic, Bernarde, castissimae Virginis amator, dic testimonium Mariae. « Non est equidem, inquit, quod me magis delectet, sed nec est quod terreat magis, quam de gloria Virginis Mariae habere sermonem. Ut enim sileam interim ineffabile privilegium meritorum, ac praerogativam pienitus singularem, tanto eam devotionis affectu amplectuntur, honorant, suscipiunt, ut dignum est universi (Lutheranis videlicet exceptis), ut licet de eo loqui gestiant omnes, tamen quicquid dicitur, de indicibili, eo ipso quod dici potuerit, minus gratum sit, minus placeat, minus acceptetur. » Sic ait sermone tertio de Assumptione. Jam vero, Anselme praesul ornatissime, et Occidentislumen, utultimum, ita gravissimum, dic nostrae Virgini testimonium. Audite quid capite decimoctavo de conceptu virginali dicat. « Decuit, ut ea puritate Virgo niteret, qua major sub Deo nequit intelligi. » Itane, Anselme beatissime? Quis ergo, nisi impudentissimus, et vanissimus et superbissimus sit, se tanta Virgini comparare audeat? Quid, quod ipsa natura clamat et Anselmi testimonio testimonium dicat? Nam quis ita stupidus est, ut non videat etiam in corporibus ea puriora et nobiliora esse quae altiora et superiora sunt? Nonne aqua purior est, quam terra? et aer, quam aqua? et ignis, quam aer? et coelum, quam ignis? Et mentes angelica? numquid non pene in immensum puritate et excellentia vincunt globos coelorum? Illa ergo Virgo Deipara, quae terrae montes, et spatia elementorum, et coelorum regiones transcendens, et super omnes omnium angelorum choros, ut Ecclesia canit, exaltata proxime ad Deum accessit, nonne ea puritate, et decore et gloria debuit enitere, qua major sub Deo nequit intelligi?

Heec igitur testimonia tot sanctorum hominum, quis tam stultus et tam improbus erit, qui non unius apostatae testimonio anteponat? Certe Deus ipse ita mihi de Lutheranorum, vel stupiditate vel improbitate conqueri videtur: quomodo fieri potuit ut credere aliquando possetis, me Deum ac Dominum vestrum, qui sapientissimus et optimus sum, tot sanctissimos, integerrimos, eruditissimos viros qui signis ac prodigiis claruerunt, qui vitae sanctimonia et eruditione tamquam sidera in Ecclesias firmamento praefulserunt, quos columnas in domo mea, quos oculos in corpore meo esse volui, me, inquam, hos omnes abjecisse ac dereliquisse, et ad unum impurissimum Lutherum accessisse, et ipsi veritatem aperuisse, qui me tot injuriis affecit, per quem nomen meum in germania blasphematur, qui Ecclesiam domum meam perturbavit, concussit, foedavit, qui mihi gratissima sacrificia, virgines, inquam, sacras eripuit et daemonibus immolavit: qui denique tot animarum millia meo sanguine expiata, meoque charactere insignita, in gehennae barathrum praecipitavit? Haec ergo cum dicat Dominus noster, quis tam juxta querimonia non moveatur? Quis Lutheranorum nomen et mores, et facta et dicta non exhorreat? Nos ego, auditores, Deo parenti, et Ecclesiae matri, et sanctis pastoribus, ac doctoribus nostris adhaerentes laetis vocibus confiteamur, sanctam Virginem Deiparam tanto sanctis caeteris praestare, quanto luna caeteris sideribus antecellit.

Antequam ad caetera progrediamur, fortasse aliquis intelligere cupit, qua ratione adductus Lutherus in eam tam grandem blasphemiam eruperit? Dicam, auditores, et eo libentius, quod videpm id utilissimum esse ad fontem et originem caeterorum errorum illius hominis cognoscendam. Illud igitur tanquam firmissimum principium sibi persuasit, justitiam, qua justi nominamur et sumus, non in nobis vere ac proprie; sed in solo Christo esse, ac propterea justos nos esse ac dici, quod Christi justitia nobis imputetur. Ex quo fit, ut eadem omnes justitia justi simus, quicumque eam, quse in Christo est, justitiam fide quasi manu quadam apprehendimus. Hinc videlicet tamquam ex fonte rivuli illi errorum profluxerunt, sola fide

hominem justificari: si fides non amittatur, justitiam amitti non posse, peccata non deleri, sed abscondi et non imputari, hominem, modo credat, dubitare non posse nec debere de sua justitia, justas actiones omnes esse peccata, non esse justorum alium alio magis justum, ex quo tandem blasphemia illa manavit: « Omnes Christiani seque magni sumus, sicut Mater Dei, et seque sancti, sicut ipsa. » Ita verum est, quod quodam loco Philosophus ait: Si semel aliquid absurdum admittatur, infinita postea sequi. Sed quanto, quseso, efficacius, et verius conclusisset, si argumentum invertere et contrario modo ratiocinari voluisset? Nimirum si hoc tamquam principium accepisset, non omnes justos seque justos esse sed alium alio justiorem, quod tam verum tamque exploratum est, ut pene oculis ipsis perspici et manibus tangi possit; praesertim cum Apostolus dicat: Aliam esse claritatem solis, aliam lunse, aliam stellarum: et stellam a stella in claritate differre. Si hoc, inquam tamquam principium accepisset, nonne perspicue inde concluderet: Unumquemque nostrum suam habere justitiam? et quamquam justitia nostra a Christi justitia, tamquam a causa, sit, tamen nos justos non ab ea justitia dici, quae in Christo est, sed ab ea, quae in nobis a Christo est? Quemadmodum enim lux a sole in luna etastris, et in ipso aere diffunditur, ita etiam ut Apostolus ait, Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis. Jam vero luna et stellae, et ipse aer vere ac proprie in se lumen habent. Et quamquam non a se, non tamen ea, luce lucent, quae est in sole, sed ea quam ipsa habent a sole. Sic igitur, ut sapienter in Synodo Tridentina definitum est, et nos, non quidem a nobis, sed in nobis tamen vere manentem justitiam habemus: nec ea justitia justi sumus, qua justus est Deus. Hinc B. Cyrillus c. 24. 1. ix, in Joannem: « Impressa, inquit, in nobis charitas, qua invicem diligimus, sincerum atque integrum suae conjunctionis vestigium est. » Quid clarius? Quibus verbis apertius significare potuit, charitatem, quae ipsa justitia est, non imputari tantum; sed vere inhairentem esse, quam illis, «Impressa in nobis charitas est »? Beatus quoque Augustinus in Joannem, tractatu 26, apertissime rem istam demonstrat: « Quid est, inquit, justitia Dei, et justitia hominis? Justitia Dei dicitur non qua justus est Deus sed quam dat homini Deus, ut justus sit homo per Deum. » Quibus verbis ostendit sanctissimus Pater, eam justitiam quae in nobis est, et Dei justitiam et hominis justitiam esse Dei, quia a Deo est; hominis, quia in homine est. Sed de iis fortasse nimis multa.

Ut igitur ad propositum argumentum revertamur: Pulchra est Maria, ut luna: nec id solum, sed pulchrior, quam luna. Luna siquidem numquam certis maculis caret; Maria vero Tota 'pulchra est, et macula non est in ea. Luna raro tota completur lumine, et modo magna, modo parva, modo nulla apparet: Maria autem semper gratia et gloria plena est nec ulla temporum permutatione mutatur. Denique propterea Maria pulchrior est, quam luna, quia simul electa est, ut sol. An non perspicitis, quam eleganter Scriptura divina omnem mundi pulchritudinem conferat in Mariam? Quid enim habemus nisi noctem et diem et medium inter noctem et diem? In nocte, quid pulchrius luna? In die quid clarius sole? Inter noctem et diem quid aurora splendidius? Omnem ergo pulchritudinem jure sibi vindicat Maria, quse progreditur ut aurora consurgens, pulchra ut luna, electa ut sol. 0 quam pulcher et decorus est ille fulgor salutaris quem solem nominamus, quod spectaculum jucundius esse potest, quam praeclarum illud jubar intueri, cum post longas horrore plenissimas tenebras noctis, quas tot millia stellarum dissipare non poterant, super nostrum horizontem apparens, omnia sua luce perfundit? Quid porro esset vita nostra sine sole, cum ipse non solum lucem et calorem tam liberaliter largiatur; sed sit quasi communis quidam parens omnium viventium? nam sine ipso, nec arva fruges, nec prata flores, nec uvas vineae, nec arbores poma, nec animantia vitam haberent. Jure igitur ac merito beneficiorum Dei sapientissimus aestimator Beatissimus Pater Franciscus, cum solem oriri videbat, incredibili mentis fervore ad Deum laudandum excitabatur, quod tam benigne tantum et tam salutare ac decorum jubar quotidie mortalibus incfulgeret. Magna igitur et praeclara res est sol.

Sed vultis, dicam, auditores, quid longe majus, et melius et splendidius sit, quam sol? Ille, inquam, ille sol, qui fecit hunc solem Christus, sol justitiae, splendor gloriae, verbum Patris, lux hominum, decus Ange¬

lorum. Corporeum hunc solem etiam belluae cernere possunt, at illum solem sola munda corda conspiciunt. Quocirca sapienter idem B. Franciscus; cum ei suaderetur a medico, ut oculos a lacrymis abstineret, nisi vellet solis aspectu privari, respondisse fertur: a Non est, frater medice, ob amorem istius luminis, quod habemus commune cum muscis, visio sempiternae atque internae lucis repellenda vel modicum. » Neque sol est, auditores, qui fruges nobis, et flores et arborum fructus et animantium foetus atfert, sed Christus, rerum omnium opifex, ipse est, qui ista per solem, tamquam per famulum ad nos mittit. Rogo te, cum amici tui servus heri sui nomine tibi munusculum aliquod affert, utri gratias agis? Utri magis acceptum refers? Herone, qui misit, an servo, qui tulit? Non servo, qui tulit. Cum igitur id omne, quod per solem accipimus, a Christo donetur, licet a sole, tamquam famulo, adferatur; non soli, sed Christo habendae sunt gratiae. Atque hic est sol, cui similem esse Mariam divinae litterae praedicant, cum aiunt: Electa, ut sol. Ut enim Christus est Electus ex millibus virorum, (ut in Canticis dicitur) ita et Maria est electa in millibus feminarum. Et sicut inter natos mulierum non surrexit major homine Christo; ita inter natas mulierum non surrexit major Virgine Maria. Eminet Christus velut Malus inter ligna’, floret Maria velut lilium inter spinas. Christus caput est Ecclesiam; et Maria collum est Ecclesiae. Omnia munera, omnes gratiae, omnes coelestes influxus a Christo, tamquam a capite, et per 'Mariam, quasi per collum in Ecclesiae corpus descendunt. Plures sunt in corpore manus, plura brachia, plures humeri, plures tibiae, plures pedes: sed unum est caput et unum est collum. Ita et in Ecclesia plures sunt Apostoli, plures Martyres, plures Confessores, plures Virgines, plures viduae; sed unus est Filius Dei, et una est Mater Dei.

Ac ut quod dicimus clarius et illustrius fiat, ad elegantissimam illam comparationem Apostoli Pauli, qui Ecclesiam corpori humano similem facit, paulisper, si placet, animum convertamus et ad memoriam revocemus.

Ecclesia igitur integrum quoddam et pulcherrimum corpus est, cujus caput est Christus, Deus ethomo. Ipsum, inquit Apostolus, dedit caput super omnem Ecclesiam. Quid est caput? Principium corporis. Caput igitur

Christus, qui ait: Ego sum principium, qui et loquor vobis. Quid habet caput prse caeteris membris? Hoc habet, quod cum reliquum corpus uno sensu dumtaxat, eoque omnium abjectissimo praeditum sit, in capite omnes vigent. Ergo caput est Christus, iu quo sunt oculi providentiae, quibus semper nos respicit: aures clementiae, quibus semper nos audit, nasus judicii, quo bonos a malis secernit, et palatum experentiae, quo de virtutibus electorum periculum facit. Quod est praeterea capitis munus? Sensum et motum, omnibus membris suppeditare: Christus igitur caput, qui sensum et motum; id est, fidem et charitatem et caeteras virtutes ac dona liberalissime fidelibus impertitur. Et quamquam interdum sensuum aliquorum functionem hominibus permittit, vel potius committit, ut doctoribus oculorum, praedicatoribus linguae, et pastoribus oculorum, aurium, narium et caeterorum; munus tamen tribuendi sensum et motum, quod capitis est maxime proprium sibi uni reservat.

Cor autem, quod in medio corpore invisum, atque non aspectabile residet, et per omnia membra vitam et calorem spargit, Spiritus sanctus est, qui non est humana carne vestitus, ut cerni possit, sicut caput nostrum Christus. Mentiuntur enim, mentiuntur qui vel Melchisedechum vel Manichaeum Spiritum sanctum esse volebant. Non est aspectabilis, nec videtur Spiritus sanctus, et tamen occulto et admirabili quodam modo Ecclesiam regit ac fovet et ei vitam et calorem tribuit.

Jam vero collum, ut diximus, Virgo Mater est: ipsa est enim capiti proxima, ipsa corpus cum capite jungit, per ipsam coelestes capitis influxus in membra descendunt.

Porro humeri Apostoli, et Episcopi ac pastores caeteri dici possunt. Ut enim super humeros onera imponuntur, ita super Apostolos aedificata Ecclesia est, et nunc quoque Episcoporum ac pastorum humeris sustentatur. Hinc episcopatus non honor, sed onus a sanctis Patribus dicebatur. Hinc etiam pontifex summus, cui gravissimum onus impositum est, se servum servorum appellat. Et sicut Aaron, figura Pontificum Ecclesiae, in superhumerali nomina filiorum Israel scripta gerebat; ita Pontifices nostri non nomina, sed animas Christianorum humeris suis impositas, tamquam boni pastores ad regnum coelorum ferre debent.

Brachia vero qui, nisi Martyres fuerunt?

qui scuto, et gladio verbi Dei armati cruentum bellum cum hostibus Ecclesiae commiserunt, et sanguinem proprium effundentes acies inferorum fuderunt, dissiparunt, profligarunt. Nec solum Martyres, sed etiam Doctores brachia fuerunt. Nam cum duo sint genera hostium Ecclesiae unum Paganorum, alterum haereticorum: contra primos martyres dimicarunt; Doctores contra secundos. Illi cominus gladiis et pugionibus: isti eminus jaculis et sagittis. Et quidem Martyrum bellum atrocius, Doctorum periculosius: utrumque gloriosum est, et lauream ac triumphum suis bellatoribus utrumque parit.

Pectus autem qui, nisi Prophetae dici debent? Ipsi enim secreta Spiritus sancti, qui cor est, noverunt, ipsi futura praedixerunt, quae latebant in pectore Domini. Et sicut cor in pectore, ita spiritus sanctus in Prophetis potissimum habitabat: Non enim humana voluntate, ut ait Apostolus Petrus, alata est aliquando prophetia: sed Spiritu sancto inspirati locuti sunt sancti Dei homines. Hinc inter Apostolos solus Joannes propheta fuit, et Apocalypsim scripsit plenam mysteriorum, quia solus ipse supra pectus Domini recubuit.

Renes vero illi sunt, qui pcenitentiae, jejuniis, vigiliis, aliisque id genus rebus incumbunt, et renes ac lumbos accincti contra libidines ac voluptates fortiter pugnant. Est enim et hoc grave et periculosum belli genus. Nam, ut ait Job, Diaboli potestas potissimum in lumbis dominatur.

Viscera virgines sunt. Non secus enim ac viscera cordi, ita ipsae Domino adhaerent, et ab eo foventur, diliguntur, custodiuntur. 0 si intelligerent pecudes istae haeretici nostri temporis, Veneris cultores, animalia ventris, quanti meriti sint virgines apud Deum, quomodo sequantur Agnum quocumque ierit, et cantent Canticum novum, quod nemo cantare potest, qui virgo non sit. 0 si legissent apud Isaiam: Non dicat eunuchus; Ecce ego lignum aridum, quia haec dicit Dominus eunuchis: Qui custodierint sabbata mea, et elegerint, quae ego volui, et tenuerint foedus meum, dabo eis in domo mea, et in muris meis locum et nomen melius a filiis et filiabus, nomen sempiternum dabo eis, quod non peribit. Itaque Eunuchi qui seipsos castraverpnt propter regnum Dei, locum et nomen melius habebunt a filiis et filiabus, nomen videlicet sponsi et sponsse, et thalamum in palatio Omnipotentis Regis. 0 si hoc facerent canes isti flores virginitatis. 0 si viderent quantum Ecclesia virginibus condecoratur. 0 si scirent lupi isti rapaces, se viscera Domini lacerare, et ab ejus corpore violenter abstrahere, dum sacras virgines nubere cogunt, fortasse non tam furiose et impie in sanctam et dulcem, et Domino dilectam virginitatem debaccharentur.

Genua, auditores, illi sunt, qui genibus flexis, fundendis precibus, vel in eremis vel in monasteriis reconditi semper incumbunt.

Denique pedes, qui duo sunt et terram perpetuo tangunt, matrimonio copulatos designant: qui licet divisi sint, ut Apostolus ait, et de rebus terrenis aliquando cogitare pene illis necessarium sit: tamen si permaneant in fide et charitate, et operibus bonis divites fieri satagant, bonum gradum sibi acquirent. Ecce igitur quale sit corpus Ecclesiae.

Sed ubi stomachum partem corporis tam necessariam reliquimus? Certe nisi hic tam multos clericos vidissem, fortasse stomachi oblitus fuissem. Stomachus igitur, auditores, qui latet in corpore, et cordi proximis est, et cibus coquit, et omnibus membris alimentum subministras, clerici sunt. Ipsi enim primum latere debent, nec implicari negotiis saccularibus. Deinde cordi, hoc est, Spiritui sancto vicini esse debent, ut calorem ad cibos pro toto corpore coquendos habeant. Postremo ipsi solliciti esse debent, quomodo membris omnibus spiritualia alimenta praebeant.Locus hic admonebat, ut multa clericis dicerem; sed tempus admonet ut nihil dicam. Quid agemus, auditores? consilium reperi nec isti nec illi, sed dividatur: nec multa, nec nihil, sed pauca quaedam dicantur. A stomacho bona valetudo corporis dependet. Medicus, cum aegrum visitat, primum de stomacho, quo pacto suo munere fungatur. Et Dominus, cum Jerosolymam intrabat, primum omnium ad templum se conferebat; et mentes et vendentes ejiciebat. Et nunc, auditores, tempus est, ut incipiat judicium a domo Dei. Quis non videt, quam graviterafflictetur corpus Ecclesiae? quam atroci et quam diuturno morbo laboret? quam debilitatem et lassitudinem membra omnia prae se ferant? Et hoc funde, nisi quia stomachus calorem ad cibos concoquendos non habet? Si clerici, qui duces aliorum, et matres et nutrices esse debent, lac non habent, perfectionem ignorant, quomodo ceeteros alere, docere ac du¬

cere possunt? Soror nostra parva est, et ubera non habet: quid faciemus sorori nostrae in die, quando alloquenda est? Quid? quod Haeretici nihil habent in ore, quam corruptos mores clericorum? Qui igitur illis discedendi occasionem fortasse aliquando dedimus, obsecro, et redeundi occasionem demus. Conservemus, conservemus, auditores, ignem charitatis, muneribus nostris dilligenter incumbamus, et tum sine dubio sanitas sua et pristinae vires Ecclesiae corpori restituentur.

Ecce igitur quale corpus Ecclesiae, in quo quis non videt, quam praeclaram et quam insignem partem Virgo Mater obtineat? Nihil est enim in toto corpore, quod magis emineat, et magis ornari soleat, quam caput et collum. Caput ornatur diademate, collum aureo torque, et monilibus ex aureo et gemmis condecoratur. Sic igitur caput nostrum Christus est, omni gratia et gloria ornatum. Ad ipsum autem proxime Maria, quae collum est, accedit, ut verissime dicatur: Electa, ut sol. Zeuxis excellentissimus pictor, cum formosissimam imaginem pingere vellet, fertur multas pulcherrimas virgines ante conspectum suum constituisse, ut unius frontem alterius oculos exprimeret, hujus imitaretur manus, illius pedes: denique illud a singulis accipies, in quo maxime enitebant, pulcherrimam imaginem efficeret. Sic etiam

« Si parva licet componere magnis. »

summus artifex Deus noster, cum collum istud Ecclesiae ornatissimum esse vellet quicquid decoris et gratiae in cseteris sanctis posuerat vel positurus erat, id totum transtulit in Mariam, ut merito primis verbis Gabriel Archangelus diceret: Ave gratia plena. Etenim Maria est arca foederis auro purissimo contecta: Maria est thronus Salomonis, de quo Scriptura dicit. Non est factum tale opus in universis regnis: Maria est templum Dei, civitas sancta, sedes sapientiae, domicilium Spiritus sancti. Maria Rebecca est pulchrior, Anna religiosior, Abigail prudentior, Judith fortior, Debora sapientior. Maria patriarcharum et regum est filia, magistra

Angelorum, Martyrum fortitudo, Confessorum

solamen, et virginum decus. Maria ut luna lucet incipientibus, ut aurora proficientibus, ut sol perfectis: Daemones autem. Ut castrorum acies ordinata, perterret. Nominatur Maria, et Tartara tremunt: nominatur Ma-

y-Stfetii»-

ria, et exultat coelum: nominatur Maria, et corda sanctorum liquescunt. 0 illos miseros, auditores, qui tale collum non recognoscunt, non venerantur, non colunt! Ut enim membrum aliquod, sia capite influxum recipere velit, et per collum illum recipere dedignetur, arescet omnino et morietur: ita et Haeretici, qui vitam a Christo et gratiam cupiunt, et per Mariam habere recusant, jejuni et aridi manent, et perpetuo permanebunt. Non sic sancti Patres nostri, non sic: sed omnes cultores et amatores hujus sanctissimae Virginis fuerunt. Quae quidem in hoc etiam ostenditur electa esse ut sol, quod sicut Christus sol diligit misericordiam et judicium, habetque cum lenitate conjunctam severitatem, et est pater et est judex: ita Virgo sancta pulchra est ut luna, blanda ut aurora, ut sol aspectabilis et jucunda; simulque terribilis est, ut castrorum acies ordinata. Illa priora mansuetam matrem, ista posteriora potentem reginam ostendunt.

Multa, hic dicenda essent, sed breviter pertransibo. Quotquot nascimur ex Adam, auditores, exercitum habemus, membrorum, sensuum, virium, facultatum sed dissipatum et sine ordine. Ratio enim, quae imperatoris obtinet munus, imperat quidem, sed ei ab exercitu non obeditur. Atque hinc fit, ut hostis humani generis facillime exercitum istum fundat ac proflig. Non sic nostra Virgo, non sic: sed ita prodiit in lucem, Ut castrorum acies ordinata. Ratio imperabat, sensus parebat: nec sensus contra Deum unquam insurgebat. Et propterea omni armorum et praesidiorum genere Mariae exercitus* instructus erat. Illi aequitas contra iniquitatem: temperantia contra luxuriam; fortitudo contra ignaviam, prudentia contra temeritatem: honestas contra turpitudinem: fides contra incredulitatem: pietas contra scelus: omnes virtutes contra omnia vitia in illo exercitu stabant. Quocirca Diabolus magna daemonum caterva comitante cum ad Mariam accessit, et ubi eam talem expertus est, fugere coepit et clamare: Castra Dei sunt hxc: fugiamus Israelem. Non est ista sicut esetera: Caput meum doleo, caput meum doleo: numquid forte haec est illa, de qua olim audivi: Ipsa conteret caput tuum? Vere ipsa est. Jam sentio, jam conteret caput meum. Atque hic esset finis orationis.

Sed nihil nos, auditores, utilitatis, nihil emolumenti domum referemus? Nimirum magnam utilitatem salutaria documenta,

optimum laboris nostri fructum capiemus, si istam tantam potentem, tam excelsam reginam qualis fuerit, dum hic viveret, consideremus. Vixit enim, auditores, Mater Dei et orbis Domina in extrema paupertate manibus victum quaeritabat. Et quamquam pro peccatis satisfacere opus ei non erat; tamen, utbealus Ambrosius ait, in libro secundo de virginibus jejuniis, vigiliis et orationibus corpusculum affligebat. Labores autem et dolores, itinera et fugas, timores et vexationes, quas propter Dominum, sive dum ipse viveret mortalis, sive in morte, sive post mortem passa est, quis nu merare valeat? Et vim illius gladii, qui animam illius pertransiit, quis pro dignitate valeat explicare? Cur hoc, auditores, cur hoc? Num Dominus ista non videbat? num opem ferre non poterat? Num Virginem non dilligebat? Nihil horum dici potest. Quid igitur dicemus? 0 dives paupertas? 0 nobilis humilitas! 0 dulces tribulationes! Quam pauci thesaurum in vobis tamquam in agro reconditum, noverunt; in magno errore versamur, auditores, laboremus ignorantia nimis crassa. Ab hac nos Deus Mariae exemplo liberare voluit. Quotus quisque enim est, qui non magni faciat opes, honores, voluptates? et tamen si vere aliquid essent, credere posses tam exiguam eorum portionem Mariae Deum daturum fuisse? Dicit igitur Deus: Ego justus ac sapiens sum, et tamen res istas aeternas saepe largior peccatoribus et non largior justis. Non igitur credas res pretiosas. Ego enim sum, qui dixi: Nolite projicere margaritas ante porcos, non ergo margaritae, non aurum, non argentum sunt: sed mala putrida, et quisquiliae, quas illis ut porcis projicio. Quare, auditores, discamus hic vera a falsis bonis; aurum a carbonibus internoscere. Noli divitiis te onerare, nis velis esse, ut Arnobius ait, viator onustus in parvo itinere. Quid stultius eo qui usque Mechliniam profecturus, onerat se panibus et vestibus ac magna supellectile, quasi triennum in itinere esset futurus? Et tamen hoc stulto stultiores nos sumus, qui tres dies in hoc saeculo supervicturi, viaticum in mille annos comparare studemus. Numquid non utilius ac melius esset, pauperes advocare ac dicere: Eia; fratres, levate me hoc onere, comedite cibos, induite vestes istas: nec enim in urbe, ad quam tendimus, hsec nobis usui erunt.

Deinde aliam adhuc utilitatem Mariae exemplum nobis affert, nimirum ut cum in varias tentationes inciderimus, non conqueramur. Numquid enim non praeclare nobiscum agitur, similes Marise efficimur? Mater Dei sine peccato existens nihil in hac vita, nisi tribulationes invenit, et tu terrae vermiculus, in peccatis natus, in peccatis vivis, et tamen indignaris, si non omnia pro voto succedunt? Discamus ergo, discamus exemplo Mariae, quod Christianorum est proprium,

bona agere et mala 'pati. Tu autem, Virgo beata, quae quicquid velis impetrare potes, ut regina nos rege: ut mater fove, ut patrona. tuere: ut stella maris in hoc Oceano profundo et tam aestuoso- viam nobis ad portum ostende, ut aliquando tandem e vadis emergamus, ac scopulos omnes praetervecti ad portum aeternae salutis feliciter perveniamus. Amen.