Distinctio IV

Quarto et ultimo quaeritur de suppositione istius nominis Deus, utrum supponat pro persona vel pro essentia.

Circa primum, quod haec locutio: Deus genuit Deum, sit concedenda,

1. Videtur per hoc quod dicitur in Symbolo: DfiMm de Dco; sed hoc Don est nisi per generationera: ergo Deus generatur de Deo: ergo ista locutio est concedenda: Deus genuit Deum.

2. Item, generatio est respectu similis in natura, unde « homo generat hominem »; unde si in divinis est generatio, producitur simihs in natura: fergo cum Pater sit Deus, non generat nisi Deum: ergo haec est vera: Deus generat Deum.

3. Item, quidquid habet Filius, aut habet a se, aut ab alio; sed habet deitatem, et non a se, quia sic esset ingenitus: ergo habet ab alio; sed non habet nisi per generationem, et non habet deitalem nisi ab habente deitatem, et habens deitatem est Deus: ergo etc.

Contra: 1. Hoc nomen Deus significat essentiam sive substantiam, cum sit terminus substantialis; sed haec non conceditur, immo est falsa: essentia generat essentiam: ergo simihter et ista: Deus genuit Deum.

2. Item, hoc nomen Deus aut supponit pro omni persona, aut determinate pro aliqua. Si determinate pro ahqua: ergo restringitur eius significatio = 1 Ex mss. et ed. 1 posuimus generationem loco gigniab aliquo, nec est dare, quod ab alio nisi ab hoc verbo genuit vel generat. Sed regula est, quod terminus, positus in praedicato, non restringit terminum a parte subiecti ratione significationis: ergo stat pro omni persona. Non ergo videtur locutio vera, secundum quod accipitur pro persona Filii: ergo elc.

3. Item, iste terrainus Deus, quantura est de se, aeque bene supponit pro Filio, sicut pro Patre: ergo cum Filii sit non generare, sicut et Patris est generare, si haec est vera: Deus generat, pro Patre, eadera ratione et haec: Deus non generat, pro Filio; si ergo haec non conceditur, nec prima.

4. Item, contradictorie opposita sunt vera de quolibet sub disiunctione, quia de quolibet afTirraatio vel negatio: ergo si Deus genuit Deum, aut Deum qui est Pater, aut Deum qui non est Pater. Si Deum qui est Pater, ergo genitus est generans; si Deura qui non est Pater; sed quod iraplicatur contingit simphciter inferri, ut si dicaLur: horao qui non currit, disputat: ergo homo non currit: ergo similiter, si genuit Deum qui non est Pater, Deus non est Pater; sed si non est Pater, non generat: ergo etc. post sicut codd. H Y omittunt et. Mox cod. Y ergo si haec

Recte cUcitur: Demn genuisse Demn, quod quatuor regulis probatur.

Respondeo: Dicenduin, quod praedicta locutio, salva essentiae unitate, recipitur tam a magistris quam a Sanctis. Ad cuius intelligentiam quatuor regulae sunt notandae.

Pt-ima est, quod nomen ahstractum imponitur formae et a forma, ut albedo imponitur ipsi albedini et a forma albedinis; nomen vero concretum imponitur a forma, sed non formae, sed supposito: ut album imponitur a forma albedinis, sed non formae, sed supposito, ut alicui rei albae, homini vel cygno.

Secunda regula est, quod terminus habens multitudinem suppositorum, sine distributione acceptus, stat pro illo, pro quo reddit locutionem veram, ut cum dicitur: homo currit, vera est locutio pro currente, si aliquis sit currens.

Tertia regula est, quod termino habenti formam non multiplicabilem non differt praeponere et postponere negationem. Unde non differt dicere: Petrus non currit, et, non Petrus currit.

Quarta regula est ista, quod relativum refert antecedens sub eodem modo supponendi, sub quo antecedens praecessit ipsum relativum, nisi faciat relationem simplicem.

1. Ex prima regula patet responsio ad primum. Cum enim iste terminus Deus sit concretus, etsi imponatur a forma essentiali, scilicet deitate, tamen imponitur personae sive supposito, sicut album imponitur ab albedine rei albae; et ideo supponit et reddit locutionem veram pro persona, non pro forma. Hoc autem nomen essentia vel deitas est

sicut albedo, et ideo essentiam significat et supponit. Et ideo haec est falsa: essentia generat essentiam, quia generatio non est formae, sed suppositi; sed haec est vera: Deus genuit Deum, pro persona.

2. Ex secunda regula patet responsio ad secundum. Quamvis enim significatio termini non arctetur, tamen pro illo slat, pro quo est locutiovera, ut homo currit, pro Petro vel loanne, si pro illo, est locutio vera; nec tamen ad illum restringitur. Et hoc patet, quia si addatur distributio, confundet illum terminum pro omnibus; sed si esset restrictus, non confunderet nisi pro illis, ad quos se extenderet restrictio. Unde aliud est terminum restringi ad unum, aliud est reddere locutionem veram pro uno.

3. Ex tertia regula patet solutio ad tertium. Licet enim haec sit vera pro Patre: Deus generat Deum, tamen haec: Deus non generat Deum, non est vera pro Filio. Cum enim iste terminus Deus dicat formam immultiplicabilem, non differt ei praeponere negationem et postponere; et ideo cum negatio praeposita omnino a subiecto removeat praedicatum, sic et negatio postposita removet totaliter praedicatum ab hoc termino Deus, cum dicitur: Deus non generat, quia removet a quolibet supposito. Et ideo alium modum habet supponendi in affirmativa quam in negativa, quia in affirmativa erat locutio vera pro Patre; in negativa vero non potest esse veritas, quia negatio removet totaliter praedicatum illud.

4. Ex quarta regula patet quartum. Cum enim relativum omnino habeat suppositionem antecedentis, et iste terminus Deus in praedicato supponat pro Deo genito, relativum refert pro illo. Et ita sensus est: Deus genuit Deum, qui Deus genitus est Pater, vel non est Pater; et Iiaec est vera pro negativa, nec licet inferre: ergo Deus non est Pater; quia mutatur suppositio, immo est ibi figura dictionis

sensus redditur verus per hoc, quod in uno saltem supposito

Utrum admitti possit haec Secundo quaeritur, utrum unitas essentiae admittat hanc: Deus generat alium Deum. Et quod non, videtur.

1. Anselmus de Processione Spiritus sancti: « Cum dicimus Deum de Deo, non intelligimus alium Deum, sed eundem de se ipso ».

2. Item, si genuit alium Deuni; sed ubi est unus et alius, ibi sunt duo: ergo si genuit alium, sunt duo dii.

3. Item, alius dicit alietatem in generali: ergo cum generale speciflcetur per adiunctum, hoc nomen 1 Cip. 24: Nam cum dicimus Deum de Deo, Filium de de hac et seq. q. hic q. 4.

Deus generat alium Deum, Deus specificat ipsum; sed si specificat, specificat ratione formae: ergo notatur alietas in forma: ergo non est admittenda talis locutio, cum non sit ibi aiietas in forma.

Sed contra: 1. Generatio importat distinctionem; sed distinctio alietatem aliquam: ergo et generatio; ergo si haec est vera: Deus genuit Deum, et haec per consequens: Deus distinguitur a Deo, vel genuit alium Deum. Si dicas, quod non sequatur, quia generare importat distinctionem ut modum, sed distingui vel esse alium ut rem; contra: ad

consequentiam ut modum sequitur consecutio ut res; unde si haec est vera: si homo est, animal est ad hominem sequitur animal. Et praeterea, constat quod distinctio generationis non tantum est a parte intelligentis, verum etiam a parte rei: ergo illi distinctioni ut exercitae respondet distinctio realis.

2. Item, affirmativa est falsa: Deus genitus est Deus generans; ergo negativa est vera: Deus genitus non est Deus generans. Sed sicut alTirmativa significat identitatem, ita negativa diversitatem: ergo sicut Deum generantem et genitum contingit ad invicem comparari mediante negatione, ita mediante alietate: ergo haec est vera: Deus genuit alium Deum.

3. Item, Pater sive Deus genuit alium; haec est vera, constat: ergo aut alium Deum, aut alium non Deum; sed non alium non Deum: ergo etc.

4. Item, alius est terminus masculini generis; sed terminus masculini generis stat pro persona in partitivis terminis: ergo alius dicit alietatem personalem; sed haec est vera: Deus genuit Deum alium in persona; ergo simpliciter est vera haec: Deus genuit alium Deum.

In stricto verborum sensu falsa est locutio:

Deus genuit alium Deum.

1. Respondeo: Dicendum, quod haec consuevit ob- distingui: Deus genuit alium Deum, quia alius potest teneri adiective; et sic ponit alietatem circa formam istius termini Deus, et sic locutio est falsa; potest etiam teneri suhstantive, vX substantivetur; et tunc est appositiva constructio, sicut animal homo, et est sensus hoc modo: Deus genuit alium Deum, id est, genuit alium qui est Deus; et in hoc sensu est locutio vera.

Sed licet ista distinctio in locutionibus theologicis propter quendam proprium modum loquendi locum habeat, tamen quantum esset de virtute sermonis, non esset distinguenda; quia adiectivum adiunctum substantivo, ut homo albus, non dicitur substantivari, nec appositiva constructio dicitur ibi esse maxime cum illa sit minus communis respectu magis communis Unde cum hoc nomen alius sit adiectivum habens substantivum coniunctum, in praedicta locutione ponit alietatem circa ipsum ratione suppositi et formae.

Et propterea, si velimus artificialiter proce- conciusio. dere, iudicanda est talis locutio falsa. Propter hoc ad intelligentiam dictae locutionis notanda est re- Reeuia comgula communis: non habet locum distinctio, ubi non est ex diversis causis unio, verbi gratia, Pater et Filius et Spiritus sanctus uniuntur in hoc nomine Deus, non ex diversis causis sive ratione diversorum, sed ratione unius deitatis sive essentiae. Unio ex diversis causis est, ut in homine uniuntur Petrus et loannes ratione diversarum humanitatum, quia alia est humanitas Petri, et alia loannis.

Et iuxta hanc regulam ab oppositis est alia AHa regula. regula accipienda: non habet locum omnimoda unio, ubi est simul cum unione distinctio, ut Pater et Filius et Spiritus sanctus uniuntur in una deitate sive essentia, sed distinctionem habent ratione pluralitatis personarum.

Secundum hoc est attendendum, quod in divinis Tres snequaedam vocabula important distinctionem solum, lorum in diquaedam omnimodam unionem, quaedammedio modo. Quoniam igitur Deus generans et Deus genitus, etsi sint personaliter distincti, lamen in deitate uniuntur ex eadem causa, quia una deitate: ideo non recipiuntur nomina importantia simpliciter distinctionem. Ideo haec non admittitur: Deus distinguitur a Deo, similiter: Deus genuit ahum Deum. Ilem, ratione distinctionis non recipiuntur vocabula omnimodam importantia unionem in supposito et forma: unde haec non recipitur: Deus genuit se. Sed illa quae medio modo se habent, recipiuntur, quale est hoc verbum generat, quia dicit distinctionem in persona cum unitate essentiae. Similiter haec conceditur: Pater generat allerum se. Unde Augustinus ad IVIaximinum: « Pater genuit alterum se »; et similiter super loannem: « Pater mittens Filium misit alterum se». Et ex hoc est, quod non sequitur ad

(1 verbum simpli( ctionem; et sic patet primum.

2. Ad illud quod secundo obiicitur de negatione, soiuuoaiiobene concedo, quod est alietas; sed tamen non se-'"°'°!'f°*"- quitur, quod possit dici alietas in essentia sive forma deitatis. Unde non sequitur: genitus est alius a generante, ergo alius Deus, quia mutatur suppositio huius termini Deus.

3. Ad illud quod obiicitur tertio: aut alium Deum, aut alium non Deum; dico, quod non sufficienter dividit; quia non est contradictio, nisi accipiatur negatio respectu totius. In hac enim: genuit alium Deum, duo dicuntur, scilicet quod Deus Deum, et quod alium in deitate: et ideo ad hoc, quod sumatur contradictio, necesse est, quod feratur supra totum. Unde sicut non valet, demonstrato monacho nigro, qui est albus per naturam: iste aut est albus monachus, aut albus non monachus, quia utraque falsa; similiter intelligendum est in proposito. Nec valet: est Deus et est alius: ergo est Deus

congrue iuxta regulas Utn

Tertio quaeritur, utrum hoc nomen Deus grammatice significet pluralem numerum, sive utrum congrue possit dici: plures dii. Et quod sic, videtur:

1. Quia secundum Philosophum intellectus sunt idem apud omnes, quamvis voces sint diversae; sed modi signiflcandi consequuntur modos intelligendi: ergo cum apud Hebraeos congrue dicatur Heloim, quod aequipoUet ei quod est dii, ergo et apud nos.

2. Item, sicut vult Philosophus, verum supponit congruum; unde « Catonis est, vel non est, nec verum nec falsum signiflcat »; sed haec vera est: non sunt plures dii: ergo congrua: ergo et haec congrua: plures sunt dii, quia negatio non removet incongruitatem.

3. Item, sicut Deus convenit uni soli, ita principium creaturas um uni soli; sed quamvis falso alius, immo est ibi accidens, sicut hic: est bonus et est citharoedus: ergo est bonus citharoedus

4. Ad illud quod ultimo obiicitur, dicendum, quod alius, quamvis sit masculini generis, tamen quia ponit rem circa substantivum, ab illo trahit suppositionem; et ideo non tenetur personaliter, nisi secundum quod substantivatur, sicut et hoc nomen unus; unde sicut si dicatur unus Deus, unus dicit unitatem substantialem, ita si dicatur alius Deus, alius dicit alietatem substantialem. Et ratio huius venit non tantum, quia adiectivum, sed quia generale, quod specificatur per adiunctum. chard. a Med., hic q. 2.

dici possit: plures dii. dicantur plura principia, tamen dicuntur congrue: ergo pari ratione possumus dicere: plures dii.

4. Item, hoc nomen phoenix non habet nisi unicum suppositum; tamen congrue dicitur: plures phoenices. Si tu dicas, quod suppositum pluriflcatur per successionem temporis; obiicio tibi de hoc nomine sol, quod nullo tempore pluriflcatur; et tamen congrue dicitur: plures soles: ergo et plures dii.

CoNTRA: 1. Omnenomen, quod habet plurale, nomen appellativum; propria enim nomina non pluriflcantur, non enim dicitur: plures Petri vel loannes; sed hoc nomen Deus non est nomen appellativum, quia non signiflcat formam mulliplicabilem: ergo etc.

2. Item, hoc nomen Deus est proprie proprium divinae naturae; sed nullum tale multiplicatur: ergo etc. aliquid verum dicit aut falsum i»; in quo textu ceterae transla-

C 0 N C L U S 1 0.

Noinen Deus, proprie loquendo, non

habet plurale.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam esl duobus niodis plurilicatur; unde Apostolus primae ad Corinthios octavo: Si quidem sunt dii multi, et domini multi; sed tertio modo non, quia sic hoc nomen Deus signiticat divinam naturam cum conditionibus, quarum collectiones impossibile est in alio reperire; et ideo sicut nomen proprium non habet plurale, secundum artem loquendo, sic nec hoc nomen Deus.

1. Ad illud ergo quod obiciitur, quod apud Hebraeos habet plurale quod est Heloim; dicendum, quod modi significandi non tantum sequuntur diversos modos intelligendi generales, sed etiam modos exprimendi. Et quoniam ipsi habent articulos et modos exprimendi diversos, quos nos non habemus, ideo illi possunt habere, sed nos non.

2. Ad illud quod obiicitur, quod verum supponit congrumn; dicendum, quod duplex est inconapud Hebraeos in voce Heloim pluralis adhibetur (cfr. 1. arg. ad

Utrum hoc nomen Deus pro Quarto et ultimo quaeritur de suppositione huius nominis- Deus. Et quaeritur, utrum hoc nomen Deus de se supponat personam, vel naturam. Et quod personam, videtur:

1. Per illud Ambrosii super: Benedicat nos gruitas: M»ia est ex discoliaerentia accidentium ut Catonis est; alia ex discohaerentia intellectuum, ut cum dicitur: plures Petri. Prima incongruitas toUit veritatem et falsitatem; secunda vero incongruitas habet falsitatem coniunctam: et ideo, quia per negationem removelur falsitas, et Sancti maluni loqui vere, quam proprietatem sermonis servare et loqui minus vere, ideo negant plures deos. Posset tamen dici, quod quamvis haec vox dii non sit vox significativa secundum artem et impositionem, tamen est vox significativa ex accommodatione usus, ut olli pro illi: et ideo generat falsum intellectum afQrmativa, et negativa verum, quamvis non grammatice.

2. 4. Ad illud quod obiicitur, quod principium uni soli convenit, similiter et phoenix; dicendum, quod convenire uni soli est tripliciter. Aut enim est, quia imponitur nomen a forma immultiplicabili, ut in propriis nominibus; et sic tollit pluralitatem re et consignificatione. Aut imponitur a forma, quae nata est communicari, quamvis non communicetur propter determinationem, ut cum dicitur: principium creaturarum. Aut propter defeclum materiae, ut phoenix; et tale tollit plurahtatem secundum rem, non secundum consignificationem, quia potest consignificari talis forma, ut polest multiplicari per supposita. Tar., hic q. 4. a. 2. — Ilenr. Gand., S. a. 3i. q. 2. n. 28.

supponat, vel pro natura. « Trina Dei confessio Trinitatem indicat personarum », ergo cum Deus sit ibi sine adiuncto, de se supponit personam.

2. Item, ratione obiicitur sic: Hoc nomen homo proprie supponit pro omni eo, cui inest humanitas: ergo a simili et hoc nomen Deus pro omni

eo, cui inest Deitas; sed hoc est persona: ergo etc.

3. Item, hoc nomen Deus significat deitatem in concretione; sed non nisi in concretione ad suppositum, quod est persona; sed terminus concretus proprie supponit pro eo, respectu cuius importat formam, ut album magis proprie supponit pro re alba quam pro forma: ergo etc.

Sed contra: 1. Pronomen refert rem pro proprio supposito; sed cum dicitur: Benedicat nos 6 nwtuant 611971, hoc pronomen eimi refert naturam, non personara: ergo etc.

2. Item, quia iste terminus honio proprie supponit pro individuo, ista est falsa: homo est Socrates et Plato, quia idem individuum non recipit illam praedicationem; sed haec est vera: Deus est Trinitas, vel: Deus est Pater et Filius: ergo cum illud praedicatum non conveniat uni personae, patet etc.

3. Item, terminus, qui proprie supponit personam, addito sibi termino partitivo, stat solum pro uno, ut cum dicitur: unus homo currit: ergo similiter, cum dicitur unus Deus: ergo haec est simpliciter falsa: unus Deus est Pater et Filius. Nomen Deus, cuni habeat naturam et termini conimunis et termini singularis, potest proprie supponere tam pro natura quam pro persona.

Respondeo: Dicendum, quod hic consuevit esse duplex opinio.

Una quidem est, quod hoc nomen Deus significat proprie naturam et supponit personam, aliquando i unam, ut cum dicitur: Deus generat, aliquando duas, ut cum dicitur: Deus spirat, aliquando tres, ut cum dicitur: Deus est Trinitas. Et ratio huius est, ut dicunt, quia cum habeat multa supposita, habet naturam termini communis; terminus autem communis proprie supponit pro individuo, pro natura vero vel pro forma non supponit proprie% nisi Irahatur, ut si dicatur: homo est species. Sic dicunt in proposito. Ulterius dicunt, quod quia supposita omnia sunt in illo unica suppositione, ideo simul potest supponere pro multis personis, hcet illud non possit iste terminus homo, vel alius terminus communis; et sic solvunt obiecta.

Alia opinio est, quod proprie supponit naturam, sicut significat, et non supponit personam, nisi trahatur ab aho, ut cum dicitur: Deus generat; et hi dicunt, quod cum dicitur: Deus est Trinitas, ibi stat pro natura, non pro persona; ef una natura est tres personae: ideo vera est locutio. Et ratio huius positionis est, quia hoc nomen Deus habet naturam termini discreti, cum non habeat plurale; ideo idem significat et supponit proprie; cum ergo significet naturam, illam proprie supponit.

Sed melius est dicere utrumque — quia habet naturam termini communis et termini discreti: termini communis propter pluralitatem suppositorum, termini discreti ratione formae immultiplicabilis — quod proprie supponit tam naturam quam personam. Tamen rationes ad utramque partem concludunt verum suo modo. Hoc autem non potest in alio termino inveniri, et ideo nec consimilis modus supponendi.

In parte ista circa litteram quaeritur de hoc quod dicit: Deum de Deo, lumende lumine; quia cum praepositio de notet transitionem et ita diyersitatem et distinctionem, videtur quod pari ratione et ab aequipollenti istae sunt verae: Deus est alius a Deo, Deus distinguitur a Deo.

Respondeo: Dicendum, quod dupliciter est importare distinctionem sive diversitatem, scilicet ut modum vel ut rem, vel ut exercitam vel ut conceptam. Quoniam igitur praepositiones important distinctionem ut exercitam, et distinctio est in divinis quantum ad supposita, de facit terminmn stare pro diversis suppositis. Quoniam ergo circa id ponit modum, circa quod exercet distinctionem, et tales sunt personae: ideo est vera locutio. Quia vero hoc nomen alius importat distinctionem ut conceptam, similiter hoc verbum distinguere: ideo simpliciter ponit distinctionem circa terminum ratione suae formae; ideo sunt falsae.

Item quaeritur de responsicne, quam ponit Magister, ibi: Quod vero additur: Ergo genuit se Deum etc, quia Magister solvit interimendo conclusionem et videtur non recte solvere. Cum enim idem et diversum sufficienter dividant ens, videtur necessario sequi: genuit Deum: ergo se, vel alium.

Respondeo: Dicendum, quod Magister sustinendo primam et interimendo conclusionem innuit, conclusionem non sequi ex praemissis: et quod non sequatur, ostendit ferendo instantiam contra illud disiunctum.

Ad illud vero quod obiicitur, quod idem et diversum mt&dewter dividunt ens; dicendum, quod simpliciter loquendo falsum est. Nara pars nec est eadem toti omnino nec simpliciter diversa. Habet tamen veritatem secundum ickm. Unde: « si non est idem alii, est diversum », verum est secundum illud,. secundum quod non est idem Filius autem non esl idem Patri in persona, et ideo in persona alius; nec tamen sequitur: aliu Deus, quia significatur alietas in essentia

Item quaeritur de hac distinctione, quam ponit Magister de hoc praedicato Deus Pater, quod potest esse constructio appositiva et immediata, vel mediata. Primo enim videtur, quod ista distinctionon sit intelligibilis, quoniam quae ex eadem parte intransitive construuntur, videntur solum immediate construi. Item videlur, quod non solvat, quia recta solutio est, cuius dantem oppositum non contingit solvere; sed ista distinctione remota, adhuc manet sophisma, si loco eius quod est Deus Pater,. solum ponatur Pater: ergo etc.

Respondeo: Dicendum, quod distinctio Magistri bona est et secundum artem. Nam sicut vult Priscianus '% inter adiectivum et substantivum intelligitur media copula em vel quod est ens. Et quoniam hoc quod est em sive quod est Paler potest teneri implicative; et sic restringitur et tenet locum appositivae constructionis et aequivalet uni termino: ideo dicitur, quod potest teneri sive construi imniediate; et sic Deus Pater non est aliud quam ipse Pater. Vel ipsum relatiyum potest intelligi relative, et ita in quadam distantia; et tunc non restringitur, et sensus est: Deus Pater, id est Deus, qui est Pater; quod tantum valet est Deus, et ille est Pater.

Haec autem solutio Magistri solvit quidem sophisma quantum ad unam deceptionem, et ideo est bona. Sed rursus cadit ibi alia deceptio de relalivo, et ideo adhuc oportet solvere, non ad illam decep- -tionem, sed ad aliara. Ideo Praepositivus solvit ad hoc argumentum alio modo: ergo Deum qui est Pater, vel qui non est Pater, et dicit, quod non sequitur, nec sunt contradictoriae, quia suppositio huius relativi non est eadem. In afBrmativa enim supponit pro Deo genito, quia non confunditur; in negativa vero simpliciter. Unde sicut hae non contradicunt, sed ambae sunt falsae: NuUus homo est Petrus, loannes est Petrus, ita dicit in proposito, quia negatio confundit. Unde istae duae ambae sunt falsae: Deus Filius est Pater, Deus non est Pater. — Sed licet solutio Praepositivi locum habeat I in proposito, quia non differt praeponere et postponere negationem huic termino Deus, tamen in aliis non habet locum. Negatio enim postposita relativo ipsum non confundit.

Et ideo moderni ahter solvunt distlnguendo,. quod hoc relativum qui potest facere relationem simplicem vel personaleni. Si simplicem, affirmativa vera est, negativa falsa; si personalem, e converso negativa vera, affirmativa falsa. Quod patet, quia haec est falsa: persona Filii esl Pater, et haec est vera: «persona Fihi non est Pater'».

1 Ens videtur hic esse superfluuni iuxta verba Prisciani.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod unus Deus est tres persoiiae. Sed contra: Quaecumque praedicantur de uno et eodem, praedicantur de se invicem: ergo si unus Deus est Pater et Filius: ergo Pater est Filius. Si tu dicas, quod verum est, quando praedicantur de uno singulari, sed non est verum, quando praedicantur de uno communi; contra: nihil subiicitur duobus in unica suppositione, quamvis sit commune ad illa. Unde haec est falsa: homo est Socrates et Plato: ergo similiter in proposito.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut patet, de suppositione huius nominis Deus secus est quam de suppositione alicuius alterius termini. Quia enim habet naturam termini communis et discreti, ideo simul stat pro pluribus, sicut pro uno: et ideo non sequitur: Deus est Pater et Filius: ergo Deus Pater est Filius, vel e converso. Similiter nec licet inferre ex hoc, quod Pater sit Filius. Et notandum, quod talis praedicatio est per identitatem: ideo suppositum de termino formali vere praedicatur.

DuB. V.,

Item quaeritur de hoc quod Magister dicit: Uiium soluni Deum veruni esse Trinitatem; quia videtur esse contra illud quod dicit inferius, scilicet quod trinitas est nomen collectivum, unus et solus nomen partitivum et discretivum: ergo sicut haec est falsa: unus solus horao est omnis homo, ita et haec.

Respondeo: Dicendum, quod hoc nomen trinitas est collectivum personarum; unv autem et solus, addita huic termino Deus, non dicunt discretionem personae, sed naturae ab aliis. Unde unus

solus Dens diritur una sola natura; et quoniam in clivinis est ideni tialura et res naturae sive supposituni, iileo praeilicatione per identitatem Trinitas de Deo praediratur. Nec est simile de hoc quod est omnis /lonio et unit-s solus homo. Nam iste terminus homo est terminus, qui potest confundi et multiplicari, et ideo liaec est vera: omnis homo esl homo, nec stat simul pro pluribus% nisi confundalur; et Ideo liaec est falsa: homo est omnis homo, quia nec ratione snpponendi est vera. nec per identilateni. ncc est idem in honiine natura et res naturue.

DuB. VI.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Satis est christiano rerum creatarum causam etc. Videlur enim dicere falsum, quoniam aut dicit satis quantum ad fidem; et sic est falsum, quia multa alia oportet credere; aut satis quantum ad scientiam; et illud similiter est falsum, quia nunquam scitur ex hoc causa rei sulficienter.

Respondeo: Dicendum, quod intolligitur satis quantum ad scientiam, non quaralibet, sed necessariam ad salutem.

DuB. VII.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod Pater genuit alte9'um se. Videtur enim male coniungere illa duo, quia se dicit omnimodam identitatem, et alterum diversitatem, et ita sunt opposita, et ita opposita implicantur. Si dicas, quod unum diminuit de altero, quaero: quid et de quo?

Respondeo: Dicendum, quod oppositio directa intelligitur semper circa idem. Quoniam ergo in divinis simul est identitas in natura et alietas in supposito, et hoc sine oppositione; ideo nomen identilatis et ulietatis in sermone Tniiuntur sine oppositione, immo ad singularis modi expressionem.

DuB. VIII.

Item quaeritur de hnc quod dicit: Pater ut haberet Filiiun, non minuit se, quia videtur dicere falsum; quia illud argumentum valet: quicumque generat unum filium, ut non possit amplius generare, minuitur eius potentia; sed sic est in Patre: ergo etc.

Respondeo: Quod illud verum est, si generare alterum sit potentiae; sed quod, uno genito, possit alterum generare, dicit imperfectionem potentiae in generando, quia ex hoc ostenditur, quod non totum dedit uni.

DuB. IX.

Item quaeritur de hoc quod dicit: De se alte- 7-uni se genuit, sed non alterum deum, sed alteram personam, utrum dicatur magis proprie alterum, vel alium; et videtur quod alterum, quia minorem dicit diversitatem, quia Socrates dicitur alter a se; sed in divinis minima est diversitas. Sed contra: differentiae accidenlales faciunt dici alr terum; sed in divinis nullum est accidens: ergo non debet dici alterum.

Item videtur, quod neutrum bene dicatur. Si enim differentiae substantiales faciunt dici aliud, et accidentales alterum, cum neutrum cadat in divinis, neutrum videtur e.se dicendum.

Respondeo: Dicendum, quod quia Pater differt a Vo et in supposito et in proprietate, ideo potest dici alius, et potest dici alter. Sed quoniam proprietas illa non accidit personae, ideo magis proprie dicitur alius. Et quia alius respicit suppositum, aliud essentiam: ideo, etsi recipiatur ibi alius in masculino, non tamen aliud in neutro. Hul., S. p. 1. q. 50. m. 3. a. 2. 3. — S. Thom., S. I. q.

IJlrum divina essenlia (/enuerit Filiu?n vel genita sit a Patre, vel de ipsa nalus sit Filius, vel Spiritus sanctus processerit.

Post haec quaeritur, utrum concedendum sit, quod genuit, sapiens Pater est. Quid enira aliud dicimus, illi, ut sit». Non ergo ipsam, qua est, essentiam gedc voluntate, sicut substantia de subslantia, sapientia quinto libro ait: « Nativitas Dei non potest eam ex qua profecta est non tenere naturam, nec enim aliud

et in eo Deus». Naturae ergo Dei Patris veriliis iii Deo Filio esse docetur, ciim in eo Deus intelligatur esse, qui Deus cst. Est eiiim unus in uno et unus aliud intelligatur quam Filii sui dilecti, quam Filii substantiae suae. Caritas quippe Patris, quae in natura eius est inelfabiliter simplici, nihil est aliud quam ipsa natura atque substantia, ut saepe diximus et saepe creatura et in Dei Filium, Deo mutante, conversa est? agnosce substantiain, et Filium cuin Patre honioousion que substantiae sunt Pater el Filius. Vos autem nec Filium de substantia Patris genitum vultis; el tamen mallera ab aliis audire quara tradere. Ut taraen sine est, Filius coaeternus Patri de Patre est, ita quod est sensum conflrmat Augustinus, ibidera subiiciens et

Quod Filius non est de nihilo, sed de aliquo, non tamm de materiaj sicut tt Spirilus sanctus.

Osteiiditur quoque ex illis verbis, Filium et Spiritum sanctum non esse de nihilo, sed de aliquo, nec tamen de aliqua materia. Unde etiam Hilarius in duodecimo libro de Trinitate ait; « Unigenitus Deus, cum natus sit, Patrem testatur auctorem; cum ex manente nalus est, non est natus ex nihilo; et cum ante tempus non est verus Filius, si quod est Pater non est Filius ». spiritus spiritum genuit; ita dic; spiritus eiusdem nanatura et essentia genuit Filium eiusdem essentiae ac

In praecedenti distinctione movit Magister quaestionem de comparatione generationis ad terminum essentialem coneretum, qualis est hoc nomen Deus. In presenti movet quaestionem de comparatione generationis ad terminum essentialem abstractum, qui est essentia. Et dividitur haec pars in duas parles. unam essentiam dicimus. Tres autem personas ex eadem essentia non dicimus, quasi aliud ibi sit quod essennon tamen Pater, quia iste Filius, ille Pater.

Cap. III.

Qua7-e Verbum Patris dicatur Filius naturae.