Distinctio XII

Respondeo: Dicendum, quod prius dicitur multipliciter. Dicitur enim prius duratione, dicitur prius < causalitate, dicitur tvi& origine, dicitur prius awcioritate. Et primis duobus modis prius nullo modo cadit in Deo; quia prius duratione contrarium est aeternitati, prius cdusalitate contrarium est essentiae unitati. Sed prius origine, quo alter ex altero,

et prius auctorilate, quo alter accipit ab altero, cadit ibi. Sed prius origine cadit respectu producentis et producti, cum alter oritur ex altero; cum vero unus oritur a duobv, non cadit ibi prius origine, quia tunc ambo sunt unum originale principium; tamen cadit ibi prius aucloritate, quia quamvis Pater et Filius sint unum in producendo, lamen hoc accipit Filius a Patre.

Si igitur quaeritur, utrum per prius procedat. Spiritus sanctus a Patre quam a Filio; si intelligatur prius duratione, falsum est; similiter si prius causalitate; similiter si prius origine, sicut probant primae rationes ad hoc inductae. Si autem prius. auctoritate, ut prius idem sit quod principalius, veritatem habet.

I. Posuit quadruplici pHontatis distinctione, primo negadicil B. Alberl., hic n. 3. ad 2: « Dicendum, quod hoc ( quod

Utrimi Spiritus sanctus a Patre Secundo quaeritur, utrum plenius procedat a Patre quam a FiUo. Et quod sic, videtur:

1. Quia propter quod unumquodque, et illud ergo cum Filius spiret per Patrem, quia hoc habet a Patre, ergo Pater magis spirat.

2. Item, « omnis causa prima plus influit quam secunda »; sed Pater est primuin principium spirandi: ergo phis influit quam Fihus.

3. Ad illud ergo quod primo obiicitur, quod s Pater est primum principium et causa; dicendum, quod illae rationes habent veritatem, ubi est pluralitas causarum vel principiorum; sed respectu Spiritus saricti nec est pluralitas causarum nec principiorum.

4. 3. Ad illud quod obiicitur, quodper prius habet quod habet ex se: dicendum, quod si intelligatur prius, id est principalius, verum est; si autem alio modo, falsum, quia unum et idem potest haberi a pluribus personis, ita quod ab una per aliam; nec talis est prioritas aliquo triuni praedictorum modorum. — Biel, de hac et duab. seqq. qq. hic q. 3. et principalius quam a Filio procedat.

5. Item, plenius procedit aliquid, a quo procedit proprie et principahter, quani a quo nec principahter nec pr(.>prie; sed Spiritus sanctus procedit a Patre proprie et principaliter, sicut dicitur in littera et Augustinus dicit: ergo etc.

ctus habet a Patre quod sit, et quod procedat a Patre et Filio: a Filio autem non habet, quod procedat a Patre, quia tunc Fihus daret aliquid Patri: ergo etc.

Contra: 1. Si plenius a Patre, ergo perfectius:

a Filio noD procedit perfectissime, ergo in Trinitate est aliquid imperfectionis.

2. Item, si plenius a Patre quam a Fiho, pkis accipit a Patre quam a Fiho; sed ubi est ponere plus et rainus, ibi esl diversitas: ergo in persona Spiritus sancti est diversitas.

3. Item, videtur quod nec principalius a Patre, quia qui perfecte dat aliquid alicui, dat ei usum et iurisdictionem sive auctoritatem; si ergo dat Pater Filio posse spirare, ergo dat ei auctoritatem spirandi: ergo aeque principaliter procedit a Filio ut a Patre In sano smsu diei potest, Spirilum sanctum procedere a Palre principaliler vel principalius et pcr se; non tamen procedit plenius nec perfectius.

Respondeo: Dicendum, quod Spiritus sanctus 1. dicitur prncedere a Patre principaliter et per se: principaliter, quia auctoritas est in Patre; per se, quia non tanlum mediante Filio, sed etiam imme-. diate. Non tamen plenius procedit a Patre nec perfectius, quia plenius ponit gradum perfectionis.

ponit etiam compositionem substantiae in producto, quorum neutrum est in divinis. Unde si proponatur haec: quod illud quod procedit ab aliquo principalius, procedit plenius, simpliciter est neganda. dictum estprius, illud snium habet locum, ubi pluralitas causarum est; hic autem non est pluralitas nec causarum nec principiorum: ideo non habet hic locum.

4. Ad illud quod obiicitur, quod non habet Spiritus sanctus a Filio, quod procedat a Patre; dicendum ad hoc, quod habere a se vel ab alio non ponit gradum plenitudinis. Unde quamvis Filius divinitatem habeat a Patre, ita tamen est perfectus Deus ut Pater; et ideo non sequitur, quod plenius a Patre procedat, qm principalius. — Quod obiicitur: plenius habet quod habet essentiam et proprietatem; responderi potest interimendo minorem; habet enim Spiritus sanctus a Filio proprietatem, licet non habeat secundum omnem respectuni; habet enim processionem a Filio, sed non ut a Patre.

Ad illud quod obiicitur, quod Pater dal Filio auctoritatem; dicendum, quod dando auctoritatem super Spiritum sanctum, nihilominus ex ipso habet auctoritatem, quia ex hoc debet Filius eam referre ad Patrem, quia habel a Patre; et inde est, quod in Filio est auctoritas et subauctoritas. Unde etiam principaliter producit Spiritum sanctum, sed Pater principalius, quia in eo est tantum auctoritas, non subauctoritas. Principalitas autem dicitur auctoiHtas in clivinis.

Ad 3. oppositum non respondetur explicile, quia iam solu-

Tertio quaerilur, utrum Spiritus sanclus procedat a Patre mediante Filio.

1. Et quod sic, videtur per Hilarium duodecimo THnitate, qui loquens ad Patrem ait: «Spiritum sanctum, qui ex te per eum est, pronierear »: ergo Spiritus sanctus est a Patre per FiJium, ergo mediante F'illo.

2. Item, Richardus dicit, quod in divinis est processio immediata tantuiT, et mediata et immediata — mediata tantum esse non potest — et dicit, quod mediata et immediata est processio Spiritus sancti ex Patre: ergo cum non possit cadere medium nisi Filius, Spiritus sanctus procedit a Patre mediante Filio.

3. Item, similis est processus in illa Trinitate processui imaginis creatae; sed amor procedit a mente mediante intelligentia: ergo Spiritus sanctus procedit a Patre mediante Filio. Si dicas, quod non est similitudo quantum ad hoc: ergo destruitur ratio imaginis, quia imago debet repraesentare ordinem et originem personarum, non tantum numerum in personis, quia lioC etiam est in vestigio.

k. Item, si solus Filius spiraret, ita quod non Pater, tunc Pater diceretur spirare, sed mediante Filio, ita quod esset processio mediata tantum: ergo cum spiratio conveniat Patri per se et conveniat ei per hoc, quod est principium Filii spirantis, ergo convenit ei et mediate et immediate,: sed si hoc, Spiritus sanctus procedit a Patre mediante Filio.

Contra: 1. Nobilius est immediatum principium, quam mediatum,: sed omne nobilius est Deo tribuendum: ergo si Pater est nobihssimum principium Spiritus sancti, ergo tantum immediate, non mediate producit ipsum. Si tu dicas, quod producit simul mediate et immediate; contra: mediatum et immediatum sunt opposita; sed opposita non sunt simul vera de eodem et respectu eiusdem: ergo impossibile est. quorl simul producat mediate et immediate.

2. Item, sicut se habet per se ndper accidens, ita mediatum ad immediatum; sed Deus nuUius, cuius est causa per se, est causa per accidens: ergo nuUius, cuius est principium immediatmn, est principium mediatum.

3. Item, magis est immediatum quod nullo modo recipit medium, quam quod recipit medium; sed Filius nullum medium recipit in spirando: ergo immediatius producit, quam producat Pater: non ergo uniformiter omnino producunt Pater et Filius Spiritum sanctum.

Spiritm sanctus procedit a Patre tum iminediate, tum mediante Filio.

ftespONDEo: Dicendum, quod, sicut vult Richardus, productio Spiritus sancti est mediata simul et. immediata: mediata, in quantum est a Filio, et Filius a Patre; sed immediata, in quantum ipse Spiritus sanctus ab ipso Patre spiratur.

Et huius exemplum ponitur in exitu Abel de Adam. Abel enini immediate exiit de Adam, quia ipse ex lumbis suis genuit eum; nihilominus exiit mediate, quia exiit ab Eva, quae fuit ab Adam sive de Adam deducta. Et hunc modum oportuit esse in Deo propter summam germanitatem. Si enim tantum mediata esset processio Spiritus sancti, ut tantum esset a Filio, non esset summa germanitas Spiritus sancti cum Patre. Similiter, si omnino immediata, ut esset a Patre tantum, non esset summa germanitas cum Filio. Et sic concedendum, quod mediante Fiho. quod mediatio est tribus modis. mediatio, quae excludit immediationem tantum, ut quando eftectus ultimus non continuatur influentiae

causae prioris, sed per medium omnino producitur, priori non cooperante; et liaec dicit oriUnem et dwersUatem agentium et sepantlionrni. Alio modo dicitur mediatio, prout dicit onlincni causarum ad invicem. non separationem in agendo, sed solum diversitatem agentinm et ordinem. Tertio modo, prout dicit ordimm, non tamen separationem virtutum agentium nec diversitatem.

Prima mediatio non cadit in Deo, quia Deus 1. est causa simpliciter prima, cuius influentia est tanta, quod nulla creatura aliquid agit, eius influentia remota; et ideo niliil a Deo exit mediate tantum. Secunda mediatio cadit in Deo respectu effectus producti a causa creata, quia ibi est ordo causarum et divm-silas virlutuni; sed tamen non est separatio, quia Deus intime agit, quia per se ipsum; agit nihilomiims per virtutem creatam, quae ab ipso est. Tertia mediatio cadit in operatione divina, in qua sunt agentes personae, in quibus attenditur ordo, quia una habet ab alia quod agat, sed t;imen nec est ibi virtutum diversitas nec separatio vel distantia aliqua, immo una virtute et aeque intime agunt. Et sic Pater mediante Filio producit Spiritum sanctum, non quia sit medium distantiae vel difTerentiae. sed

quia, quod Filius producat, lioc habet a Patre, ita quod est ibi quidam ordo. Et sic patet responsio ad sequens, cum dicit, quod mediatum et immediatum sunt opposita; verum est enim primo modo, sed non secundo nec tertio

2. Ad illud quod obiicitur, quod Deus nullius est causa per accidens, ergo nec mediate; dicendum, quod per accidens aliquid causare derogat veritati causae supremae. Illius enim dicitur aliquid causa esse per accidens, cuius est causa per ahquid aliud, quod non est ab ipso, sed aliunde; si ergo Deus alicuius esset causa per accidens, non esset causa universalissima et prima, et ita nec nobilissima. Sed mediatio non repugnat nobilitati causae supremae. Causare enini aliquidper.?e et per id quod ab ipso esl non dicit indignitatem, immo dignitatem, quia dignitas est non tantum per se aliquid posse, sed posse alii communicare, ita tamen quod ille sine eo nihil possit.

3. Ad illud quod ultimo obiicitur, quod Filius est immediatior causa; dicendum, quod non valet, quia ista mediatio, quae praedicla est, non repugnat immediationi, et ideo non dirainuit eam.

Quarto et ultimo quaeritur, quae istarum duarum emanationum, scilicet generationis et processio- - sonis, sit prior secundum rationem intelligendi. Et quod generatio Filii, ostenditur sic.

1. In imagine creata sic est, quod secundum intelligendi prior est emanatio notitiae a mente quam amoris, sicut vult Augustinus; «quia incognita non possumus diligere », sicut dicit Augustinus in decimo de Trinitate: ergo si ordo attenditur in imagine secundum conformitatem ad Trinitatem increatam, ergo secundum rationem intelligendi prior est processus Verbi quam Amoris in divinis, maxime cum per imaginem creatam intelligamus Trinitatem increatam.

2. Ilem, sicut vult PliiJosoplius, « voluntas est, cuius principium est in ipso cognoscente singularia», ergo voluntas ut voluntas praesupponit cognitionem: ergo emanationem Verbi emanatio Amoris.

3. Item, omne principium secundum rationem intelligendi prius est quam principiatum; sed Filius est principium Spiritus sancti: ergo secundum rationem intelligendi oportet praeintelligere Filium Spiritui sancto: ergo et generationem, quae est emanatio Filii, prius quam processionem, quae est Spiritus sancti.

4. Itera, in omni natura agente per modum naturae et voluntatis, productio per modum naturae intelligitur ante productionem voluntatis: ergo cum Pater sit natura intellectualis, producens Filium connaturalem et per modum naturae et Spiritum sanctum per modum voluntatis, ut supra tactum est: ergo emanatio Filii prior est secundum rationem intelligendi emanatione Spiritus sancti.

Contra: 1. Augustinus nono de Trinitate: « Parmentis praecedit appetitus, quo id quod nosse volumus quaerendo, nascitur proles ipsa notitia »: ergo ante est in imagine creata appetitus, quam sit proles notitia, ergo ante amor quam verbum: ergo et processio anle generationem.

2. Item, nullus videns rem cognoscit eam nisi intentio voluntatis applicet vim cognoscenteni ipsi cognoscibili, ut patet de homine eunte per viam, qui cum ivit et alibi cogitavit, perfecte nescit, qua transierit, sicut dicit Augustinus in undecimo de Trinitate. Ergo volunlas praecedit ipsam cognitionem, ergo amor verbum in creaturis: ergo pari ratione in Deo, saltem secundum intellectum.

3. Item, sicut vult Philosophus, primum et immediatum est idem. Unde ipse in libro Posteriorum, definiens propositionem immediatam, dicit, quod « immediata propositio est illa qua non est altera prior »; sed aeque immediate Spiritus sanctus procedit a Patre, ut Filius, ergo aeque primo: ergo nec secundum rem, nec secundum rationem intelligendi generatio Filii praecedit processionem Spiritus sancti.

4. Item, quanto aliquid communius, tanto prius est secundum rationem intelligendi; sed communis spiratio est communior quam generatio, quia convenit Patri et Filio, sed generatio soli Patri: ergo prior est secundum rationem intelligendi spiratio quam generatio. Secundum rationem intelligendi generatio Filii prior est spii-atione Spiritus sancti, quod triplici ratione probatur.

Respondeo: Dicendum, quod, quidquid sit de ordine reali, de quo infra dicetur, tamen secundum rationem intelligendi prior est emanatio Verbi, tum quia Verbum est Spiritus sancti principium, tum etiam quia Verbum procedit per modum naturae, sed Spiritus sanctus per modum liberalis voluntatis, tum etiam quia intelligimus emanationes in personis per emmaliones repertas in imagine. In imagine autem constat, quod cognitio et intelligentia praecedit amorem et voluntatem; non tamen volo dicere, quod in divinis sit emanatio ita natura posterior emanatione, sicut reperimus in imagine creata.

1. Ad illud ergo quod obiicitur in contrarium, quod appetitus praecedit partum mentis; dicendum, quod ille appetitus habet secundum duplicem statum ilupli('iter considerari: wno uindo secundum rationera inhiantis ante habitam cognitionem; alio motio secunduin rationem complectentis, et hoc est post habitam cognitionem; et secundum primum stalum est imperfectionis, quantum vero ad secundum est perfeclionis. Et ideo quia quod perfectionis est in Deo ponimus, non quod est imperfectionis, ideo appetitus secundo modo assimilatur Spiritui sancto, el hic tenet rationem tertii. Et quod primus sit imperfectionis, patet, cjuia est ignorantis et desiderantis scientiam acquii'ere, quod non convenit Deo.

2. Ad illud quod obiicitur, quod intentio praeexigitur ad cognitionem; dicendum, quod verum est ad cognitionem acquirendam; sed notitia, prout est in acquirendo, non habet similitudinem cum illo Verjjo, ut vult.ugustinus in decimo quintn de Trinitate

Hal., S. p. 1. q. i. m. 7. — Scol., I. Senl. d. 11. q. I.—

In parte ista sunt dubitationes circa litteram, et primo de argumento haeretici, quod facit ibi: Aut nato iani Filio, aut non nato. Videtur enim istud argumentum necessarium, quia cuiuslibet contradictionis necessarium est alteram partem esse veram; sed natum el 7ion natum opponuntur contradictorie: ergo necesse est alteram partem dare, quod Spiritus sanctus procedat aut nato iam Filio, aut non nato: cum igitur Magister et Augustinus respondeant interimendo utramque partem, videntur male respondere.

Respondeo: Dicendum, quod haereticus in sua quaestione quaerebat de ordine generationis Filii ad processionem Spiritus sancli, et quaerebat de ordine secundum durationem et tempus, non secundum rationem intelligendi, et quaerebat, utrum prius natus est Filius, quam processit Spiritus sanctus, aut e

3. Ad iuud quod obiicitur, quod aeque immediate procedit Spiritus sanctus: dicendimi, quod verum est; sed tamen Spiritus sanctus ita procedit immediale, quod etiam mediante Filio; et ita ex illa ratione oportet praeintelligi emanationem

4. Ad ilhid quod obiicitur, quod quanto communius, tanto prius; dicendum, quod verum est in absolutis, sed non tenet in respectivis, ut patet in generatione et creatione. — Potest tamen dici, quod istud intelligitur de eo quod est commune communitate praedicationis; sed communis spiratio est communis communitate non tantum praedicationis, quia dicitur de Patre et Filio, sed etiam» cuiusdam concordiae et connexionis; et tale commune secundum rationem concordiae et amicitiae praesupponit concordantes et connexos, non praeit: et sic patet illud. q. I. — Henr. Gand., S. a. 54. q. 5. n. 12, et q. 6. n. 26. converso. Et utrumque falsuin erat; ideo Magisler et Augustinus considerantes intentionem haeretici sive interrogationem secundum sensum, in quo eam proponit, simpliciter et bene respondent eam interimendo.

Ad illud ergo quod obiicitur, quod divisio haeretici est per contradictoria; dicendum, qund falsum est; quia propositio contradictoria accipitur negando compositionem principalem; sed ipse fert negationem ad compositionem non principalem, sed intellectam in hoc quod est nato; et ideo causa falsitatis semper remanet. Haec enim est falsa: Spiritus sanctus procedit, nato Filio; quia notatur, quod nativitas Filii praecedat processionem Spiritus sancti. Haec iterum estfalsa: processit, non nato Filio; quia notatur, quod nativitas Filii non fuerit simul cum processione Spiritus sancti. Sed haec est vera: Spiritus sanctus non processit, nato prius Filio; quia simul fuit nativitas Filii et processio Spiritus sancti.

Item quaeritur de hoc quod dicitur: Quidquid Unigenilo dedit, gignmdo dedit. Videtur male dicere, quia si hoc; sed dedit ei spirationem, ergo dedit eam gignendo, ergo spiratio est genita. Sed quidquid dicitur in divinis eoncrete, dicitur et abstracte, sed non convertitur: ergo si spiratio est genita, spiratio est generatio, quod est contra omnes modo -.

Respondeo: Dicendum, quod defectus est in sicut non sequitur: generando dedit Filio essentiam, ergo essentia est genita. Aliqua enim per generationem dicuntur dari, quae non dicuntur generari.

Et iterum alia ratio non valet: spiratio est gerum est, quod una praedicatur de altera denominative, non in abstractione; et ideo non valet illa ratio, immo est ibi accidens. Quod ergo dicilur: quidquid praedicatur denominative et abstracte, verum est de essentia; sed non est verum de proprietate personae; et haec infra melius patebunf.

Item dubitatio est de hoc quod dicit Hieronymus: Credimus in Spiritum sanctum, qui de Patre proprie procedit. Videtur enim falsum dicere, quia « proprium est quod convenit uni soli »: ergo si de Patre pi'ocedit proprie, non ergo de Filio. Si tu dicas, quod non dicit proprie contra communitatem, sed contra improprietatem: ergo videtur quod improprie procedat a Filio.

Respondeo: Dicendum, quod proprie non dicit proprietatem sive solitudinem, sed sonat in auctoritatem, sicut principaliter. Sicut enim Pater prin- 1 Vat. absque auctor-itate mss. et edd. 1,2, 3, 6 esiet cipaliter dicitur spirare, quia hoc non habet ab alio; ita etiam proprie, quia hanc conditionem, non habere ab alio, nulli communicat; ita videtur dicere Magister.

Potest tamen dici, quod uno modo proprium dicitur contra communitatem; alio modo contra improprietatem; tertio modo accipitur pro appropriatione; et sic accipitur hic. Quamvis enim spiratio aeque vere et proprie conveniat Patri et Filio, tamen Hieronymus appropriat eam Patri propter auctoritatem.

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit Hilarius loquens ad Patrem: Ex te per eum Spiritus sanxitus tuus est. Videtur enim male dicere dicendo per eum, quia, ut dicit Praepositivus, per cum verbis transitivis signiflcat subauctoritatem, sed cum absolutis auctoritatem; ut patet, cum dicitar: ego sum sapiens per Deum, in Deo notatur auctoritas. Cum ergo dicitur, quod Spiritus sanctus est a Patre per Filium, in Filio notatur auctoritas.

Respondeo: Dicendum, quod aliqui voluerunt dicere, quod haec est impropria: Spiritus sanctus est a Patre per Filium sive procedit; et debet resolvi in hanc: Spiritus sanctus spiratur a Patre per Filium; et consentiunt rationi praedictae. — cum ista sit vera: creatura procedit a Patre per Filium, et haec similiter: exit vel procedit: non video rationem, quare similiter illa verba Hilarii non proprie dici.

Et propterea est dicendum, quod quamvis pronon sit verbum transitivum quantum ad modum significandi, quia non conslruitur cum accusativo; quia tamen aequivalet transitivo, ut cum dicitur: procedit a Patre per Filium, iudicandum est sicut de verbo transitivo; et ideo dicit subauctoritatem

Quan Spirih(S saniiiis, cnvi sit de subslantia Palris, quales nos sumus, intelligi potesl, cum Spirilus sanclus dicatur esse nalus, sed polius procedere; et cur non taraen dicatur genitus vcl filius.

Cap. n. Cur Filius dicatur procedere, cum Spiritus sanctus non dicalur gigni neque tactus, ut per Dei gratiam in adoptionem nasceretur, sicut nos».

tuni visum est, disputavinius.

Utrmn Spiriltis sanclus debeat dici mgejiitus, ciim non sit genitus.

Nunc considerandum est, cum Spiritus sanctus non quod est aut ingenitum est, aut genitum, aut faclum. Alque in divisionis huius prosecutione in assignatione ingeniti, ubique ponit non natum.

Supra egit Magister de processione per comparationem ad illum, ad quem et a quo est. Hic tertio loco agit de ipsa secundum comparationem ad nerationem, a qua differt. Et haec pars habet duas partes. In prima Magister quaerit et determinat, utrum SpiritUs sanctus debeat dici genitus; in secunda utrum debeat dici ingenitus, ibi: Nunc considerandum est, cum Spiritus sanctus non sit genitus.

Item, prima pars habet quatuor. In prima ostendit, quod Spiritus sanctus non debeat dici natus In secunda ostendit, quod quamvis dicatur de Spiritu sancto procedere, dicitur tamen de Filio, ibi: Cum autem Spiritus sanctus non dicatur genitus et ratio est, quod aliter dicitur Filius procedere quam Spiritus sanctus. In tei-tia vero tentat assignare differentiam inter generationem et processionem, ibi: [nter generationem vero Filii et processionem etc.

Ad intelligentiam eorum quae dicuntur in tera, quatuor quaeruntur.

Primo quaeritur, utrum in divinis sit ponere processionem.

Secundo, utrum processio Spiritus sancti generatio.

De processione Spiritus sancti et

Circa primum, quod processio sit ponenda divinis, ostenditur:

I. Primo auctoritate -Domini, loannis decimo In quarta vero et ultima ostendit humanam insufficientiam ad illam differentiam indagandam, ibi: Quid autem inter nasci et procedere intersit.

Nunc considerandum est, cum Spiritus sanctus. Haec est secunda pars, in qua Magister quaerit et determinat, utrum Spiritus sanctus debeat dici ingenitus; et haec pars habet quatuor partes. In prima ostendit Magister et probat auctoritate Augustini, quod Spiritus sanctus non debet dici ingenitus. In secunda vero ostendit contrarium auctoritate Hieronymi, quod debet dici ingenitus, et ponif ur ibi: Hieronymus tamen in Regulis distinctionum etc. In tertia vero praedictam controversiam determinat per distinctionem, ibi; Sed ut istam quae videtur esse repugnantiam. In quarta auctoritate Hieronymi confirmat suam solutionem, ibi: Quod autem Hierorvymus ita accepit etc.

Tertio, utruni processio Spiritus sancti realiter differat a generatione.