Distinctio XIX

Respondeo: Quidam dicunt sic, quod per defectio- nem producitur aliquid de materia per formae praeexper protensionem producitur aliquid per praeexistentis forniae permanentiam et inductionem formae artiflciaiis, sicut vas fit de argento; per cterivationem-, quod producitur per praeexistentis formae pernianentiain sola iocali mutatione, ul rivus ex fonte et lacus ex rivo.

Aliter potest dici, quod materiale principium,. ex quo res est, aut est materiale et transiens formaliter, et sic est defeclio; aut est materiale et permanens, et sic est protensio; aut est materiale et permanens et agens, et sic esl derivatio; et horum exempla sunt manifesta l

DiB. V.

Item quaeritur de hoc quod dicitur: Aliud cst quod accepimus, ut essenius, aliud, ut sancti essemus. Videtur enim male dicere, quia sicut sine Spiritu Dei non possumus sancti esse, ita nec essQ: ergo videtur. quod Spiritu sancto non tantum accepimus, ut essemus sancti, sed etiam ut essemus.

Respondeo: Potest ad hoc dici, quod hoc dictum est per appropriationem. Quamvis enim a Spiritu sancto habeamus esse et sanctum esse, appropriate lamen habemus sanctum esse: ideo non sic accipi dicitur in nostri esse productione, sicut in sanctificatione.

Ue aequalitate Irium pei-sonaruni.

Nunc poslquam coaelernilatem trium persouaruni pro modulo facultalis nostrae insiiiuavimus, iam de eadinatur ad habendimi, ita et accipere; et quia nullus habet Spiritum sanctum, quantumcumque Spiritus sanctus operetur in eo, nisi qui potest eo frui, et omnis talis est sanctus: ideo Spiritus sanctus non dicitur, proprie loquendo, dari nec accipi nisi a Sanctis.

DuB. VI.

Ilem quaeritur de lioc quod dicil: Tollam de spiritu tuo, cpiia iioc non potest dici quantum ad substantiam, ergo quantum ad effectum sive gratiam: ergo videtur quod gratia Iransferatur ab uno in alium. Si tu dicas, hoc esse dictum per conformitatem; obiicitur, quod pari ratione possel dici, quod toUeret de spiritu aliorum et daret Moysi.

Respondeo: Dicendum, quod iUud intelligitur de spiritu quantum ad effectuni; et liaec praepositio de importat conformitatem simul et partialitatem, sed non quantum ad partem constituentem secundum veritatem, sed secundum proportionem; quoniam effeclus Spiritus sancti multo plus abundavit in Moyse quam in aliis, ut quasi alii partem gratiae suae viderentur habere. Kt dicitur tollam quantum ad sollicitudinem, quia dum dona Spiritus sancti aliis sunt communicant. sollicitudo Moysi est diminuta, et pars illius soilicitudinis est aliis commissa.. calholica sicut coacternas, ila et coaequales tres peralium aul praecedit aeternitate aut excedit niagniludine

y«U(/ aflfniihia i'l >iiaijHilii(lii i'l /inlciilia iii Di iiiiuiii 1'Kl, i'lxi riilmiiliir rssr ilirrrxa.

C.UiiKpio oiminoroiiliir isl;i (ii;isi (li('rs;i, in Uoo sed 00 iiuigiius, (pio Doiis; (pii;i iioii;iliid illi osl n;- ijiniin osso,;illud Deuin osso. F;(loii (jiiippo oiiis Acloriiilas qnoiiuc Dei essenlia diviiia ost. Ouod.Vngusliiius oslciidil super illnni locuni Psalnii - ln gnwraliiiiinn i'i iirnrraiiiiiiriii anni iiii iWcem: « Est geiieralio goiicr;illo n, (pi;io inin Iransll, collecta dc slanlia est, nihil habins mutiibile». hiconcu.sso iijitnr alium nec aeternitate ncc inagnitudinc ncc potentia superat. Quod autein aeternitate aliqiui liimii pcrsoiiarnm aliam noii excedat, supr;i oslensuin csl, iibi coaclcrnitas luum personarum iiisinu;la cst. oiriitliint ipse post Ot»s: Qw Dciis P;ilci, perrccliis Deus Filius, perrcctus Dciis Spirilus sanclus».

nixlii ilirillir l'lilii illud: Ego in Patri, et Pater in inr rst; si lamcn coinprehenderc hoc ita ul est v;ilcbimus, iit ipiod

rilcit: Ego in Patre, el Paler in nie est. Omnia enim Filius accepit a Patre ». « Nam sl partem eiusdein, qui per insitlvam capacloris substantiae naturam, sed per

Sed iam nunc ad proposituin redeainus coeploc(ue insistamus ostendentes, quod magnitudine nulla triuin maius aliquid sunt duae quam uua, nec tres quam perfectio.

C.M>. V.

Quod nidki personarum pars est in Trinitate.

Nec est aliqua trium personarum pars Del vel lii libro secundo conlra Maximinum haereticum sic ait: » Putas, Deum Patrein cum Filio et Spiritu sancto ter est pars Dei; absit».

Cap. VI.

Qua:re tres personae dicantiQ- summe unum.

« Tres enim personae suiit Pater et Filius et Si)iritus sanctus, et hl tres, quia unius substantiae sunt,

niill;i i'si (livcrsllas volunlatuni, Si eniin naluro ununi <>sspiil, vl niiisoisiotii noii csseiil, non snnmie unum gomiit, sapions sapientem, clemens clementem, potens ((uia iina virlus siinplcx csl: (pianto magis Pater et Filius ct Spiritus sanctus et propter individuam deiessentiae, nullaque illarum Trinitalis pars dicenda est nec iiiia maior aliis. Cum dicinms, Ires persotms esse unam essenliam, nec. trium personarum atque indilTerens magnitiulo, quod substantiam, neque ut genus de speciebus, neque ul tiir, tres equi sunt unum animal;,sed sicut tres equi speciali nonuiic, ita tria animalia generali nomine esse essentiam, non tres essenlias, cum tres equi si secundum genus et speciem et individuum isla disnon ita dicuntur tres essentiae, ut Ires per- Alio quoque inodo ideiii probat Augustinus, scilicet quod essenlia divina iion est genus, nec personae species, vel essentia non est species nec personae

Pater ergo et Filius et Spiritus sanctus non sunt tres personae. Non Itaque secundum genus et species ista dicimus ».

Cap. VIII.

(Juod HK secundum imlerialem camam dicunlur tres persome una

Notandum eliam, quod essentia divina non cst materia trium personarum, ul Augustinus in eodem personas unam dicimus esse essentiam, sicut tres statuae dicuntur unum aurum.

Gap. IX. jVec ila dicuntur tres personae una essentia ut tres homines wna nalura vel unius natv/rae. rationis corporis eiusdemque animi unam esse naturam aequales sunt singulis». Ex praemissis palet, quod tres personae dicuntur divina essentia nec secundum matesuperflcie aliquid a flde alienum resonare videantur, sane tamen intelligi queunt piumqjie lectorein alque

Utrum /res personae differant nuinerc

quae cuntur, de quariini dislinctione secundum proprietates deainus, quae dicla sunl rcpelcnles, iil saepius versando familiarius iniiole.scaul.

Cac. X[.

(Juarc Ires personae sivmi non sunt waiiis aliquid quam wna.

Sciendum est ergo, "tanlani acqiialilalcm esse in Ires personae non sunl inaius aliquid quain una carum ». ipse, quia nee verius sunl. Itein in essentia verilatis hoc est verum esse, quod est esse, et hoc csl esse, quod

rura, quia nec una maior cst alia, nec duae niaius aliquid quam una ncc tres siinul maius aliquid quani singula.

Cap. XII. Quod Deiis non esl dicendus Iripiex-, sed Irinvs.

Praelerea cum Deus dicatur trinus, non taraen Jater ct Filius et Spiritus sanclus. nullo modo triplex

Terininatis duabus partibus, in quibus Magister egit de his quae pertinent ad essentiae unitatem et personarum pluralitatem singillatim, hic incipit tertia pars, in qua determinat personarum aequalitatem, quae simul respicit pluralitatem et unitatem. Et haec pars habet tres partes. In prima proponit. jn quibus consistat aequalitas. In secunda probat spe- <;ialiter, ibi: Nunc superest ostendere, quomodo etc. In tertia, quia in probando propositiones dubias dixerat, in quibus dictio exclusiva generat ambiguitatem, ideo determinat, qualiter dictiones exclusivae.accipiantur in divinis, infra distinctione vigesima prima: Hic oritur quaestio ex praedictis trahens 07iginem. i oslendimus sullicienter, qualiter iii Trinitate aliquaper- I sona aliam noii superel magnitudino.

Prima pars, in qua proponit ea, in quibus aequalitas consistit, habet duas partes. In prima parte proponit, quod consistit in his tribus: aeternitate, magnitudine et potestate. In secunda, ne crederentur haec tria diversa, ostendit, quod haec sunt idem in Deo, secundo capitulo: Cumque enumermitur ista quasi diversa etc.

Nunc superest ostendere, quod magnitudine. Haec est secunda pars, in qua probat aequalitatem, et dividitur haec pars in duas. Supposito enim, quod in divinis sit aequalitas quantum ad aeternitatem, ostendit primo aequalitatem quantum ad magnitudinem; secundo quantum ad potestatem, infra distinctione vigesima: Nunc ostendere restat, quomodo alifHMitum. redeumui. Prima p:u's, iii qua probat

Primo quaeritur. utruin iii divinis sil

De divinarum per.soimrum

quales ».

aequalitas increata: ergo etc.

creatura: ergo etc.

est ibi identitas substantiae, sed et aequalitas.

' Nonnulli oodd. ul aa bb adiiciunt salis bene parte.

2 Fide antiquiorum mss. et ed. 1 adiecimus omnem.

• Athanasiano.

qualitatem reduci ad aequalitatem.

aequalia autem quorum quantitas una.

omiltunt et. i Pater dicitwr es.ie in Filio. i conversione.

et eiun proprietalibu.i. simplex simplici non aequatur; sed in divinis non est ponere divisibilitatem: ergo nec aequalitatem.

"2. Item, ubi aequalitas, ibi quantitas, quia «proprium est quantitatis, secunduni eam aequale vel inaequale dici*»; sed in divinis non est ponere quantitatem, quia secundum Augustinum «Deus est magnus sine quantitate»: ergo etc.

3. Item, ubi aequalitas, ibi finitas,quia ibi est commensuratio, ergo mensura et flnitas; sed in divinis est infinitas: ergo etc.

4. Item, ubi aequalitas, ibi diversitas, quoniam nihil est sibi aequale; sed in divinis est onmimoda unitas: ergo non est ibi aequalitas.

Ponenda est in divinis aequadtas, quae consequitur quantitatem virtutis.

Respondeo: Dicendum, quod aequalitas ponitur in divinis, secundum quod dicitur in Symbolo, et dicit Augustinus.

quale et inaequale est propria passio consequens quantitatem. Quantitas autem dicitur dupliciter: proprie, scilicet quantitas molis, et iranslative, quantitas virtutis. Et quia illa est propria passio quantitatis, consequitur utramque quantitateni: ubi ergo est poiiere quantitatem virtutis, ibi est ponere aequalitatem vel inaequalitatem. Ilaec autem quantitas virtutis ponitur in spiritualibus et summe reperitur in divinis, quia haec quantitas non repugnat simplicitati, sed consonat; similiter nec aequalitas consequens istam quantitatem. Et quia altera pars contradiclionis completior attribuenda est Deo, et aequalitas praeitinaequalitatem: ideo ponenda est aequalitas in divinis; et concedendae sunt rationes ad hoc.

1. Ad illud ergo quod obiicitur in contrariura, quantitatem molis.

2. Ad illud quod secundo obiicitur: ubi aequalitas, ibi quantitas; dicendum, quod verum estvel secundum genus, vel secundura speciem; et quamvis nomen quantitatis non transferatur, transfertur tamem nomen speciei, ut inagnitudo

I. Ex sententia communi hae tres communes relationes privationem; primum est incompletionis ratione limitationis, secundum perfeclionis: ideo transfertur ratione secundi, non primi.

Posset tamen dici, quod infinitum, quod est incomprehensibile, secundum veritatem est ab infinito comprehensibile, et ideo commensurabile inflnito et est sibi flnitum. Et ex hoc non sequitur: est commensurabile infinito, ergo flnitum; immo magis infinitum: et est ibi quid et simpliciter.

k. Ad illud quod obiicitur: ubi aequalitas, ibi diversitas: dicendum, quod est diversitas.mppositorum et diversitas formae. Ad aequalitatem et similitudinera requiritur diversitas suppositorum, non autem formae diversitas, sed unitas. Quod aiUem consequitur in inferioribus ad diversitatem suppositoruin numeratio fonnae vel quantitatis, hoc est imperfectionis; et ideo totum, quod est perfectionis, transfertur in Deum. Non tamen est in suppositis proprie loquendo diversitas, sed.dislinctio. q. 42. a. 1. ad. 1.), ita etiam duplex distinguitur aequalitas,

Seciiuilo ([ii;ielitiir, utrum in iliviiiis sit siinima aequalitas. El ciiiod sic, videtur hoc modo.

1. Sicut dicitur aJj Augustino in libro de Fide i.ad Petrum, «non dicitur aliquis inaior alio, nisi aut quia praecedit aettite, aut quia excedit magnitudine, aut quia superat potestate»: sed niliil horum esl in divinis, ut probat Augustinus et Magister: ergo nihil est ibi inaequalitalis: ergo est il)i suinma aequalitas.

2. Item, non potest niaior aequahtas cogitari luam ubi unum aequalur uni et unuin phiribus et iiniim omnibus; sed in divinis tantus est Filius, quantus est Pater, et tantus Filius, quantus Pater et Spiritus sanctus, et tantus etiam, quantus omnes tres: ergo etc.

3. Itein, unitas in quantitate, sicut dictum est liicit aequalitatem: ergo ubi summa unitas, ibi summa aequalitas; sed hoc est in divinis: ergo etc.

4. Ilem, status non est nisi in summo; sed status est in illa aequalitate per reductionein oinniuin ad ipsam: ergo etc.

Contra: I. Augustinus in libro octoginta trium Quaestionum: «Si omnia essent aequalia, non essent oninia »: ergo omnimoda aequalitas tollit perfectionem. Si ergo nihil ponendum in Deo, quod repugnat perfectioni, in divinis personis non est omnimoda aequalitas.

2. Item, maior est aequalitas, cjuae attenditur secundum quantitatem eontinuam et discretam, quam secundum continuam tantum; sed in divinis non est aequalitas secundum quantitatem discretam, quia ibi est trinitas et ita imparilitas: ergo in divinis non esl oiTinimoda aequalitas.

3. Item, inalor est aequalitas, quae altenditur secundum potentiam et sapientiam et bonitatem, quam quae secundimi sapientiam et potentiam tantum; sed in divinis non est aequalitas secundum bonitatem: ergo non est ibi summa aequalitas. Probatio minoris: bonum est diffusivum sui; sed magis diffundit se Filius quam Spiritus sanctus, quia producit sibi aequalem. et eliam Pater quam Fihus: ergo etc-

Quaeritur ergo, quare Augustinus non ostendit aequalitatem in sapientia et bonitate? et iterum,- quare non ex parte loci, sicut magnitudinis et etiam aliarura differentiarum quantitatis? Quod xum non faciat, non videtur assignare omnimodam aequalitatem, sed solum in parte; aut si oninimodam ostendil, insufficienter procedit. Summa esl divinarum personarum aequalitas in aeternitate quoad originem, in magnitudine quoad omnia quae habent in.se, in potentia quoad effectus.

Respondeo: Dicendum, quod in divinis est sum- 1 ma aequahtas, et summa etiam assignatur ab Auguest; deinde substituimus repitgncit loco repugnet, noc non adicinaequalitatis per illa tria, qnap sunt aeternita, inagnitudo et potentia.

Horum trinni dislinctio et sulTicienlia al) aliqui- Ims accipitur - sic. Quia enim in divinis non est extensio molis nec aggregatio multitudinis, ideo non est ibi quantitas continua intrinseca nec disci-eta, sed loco eius est quantitas virtutis, quae tangitur per hoc membrum. quod est potmtia. Quia vero Deus suo ambitu complectitur oninem durationem, ideo est ibi quantitas aeterni.latis correspondens tempori. Quia vero ambitn suae immensitatis complectitur omnem locum et locatnm, ideo est ibi quantitas magnitudinis correspondens loco. Et sic patet cum non sit aliam quantitatem accipere ibi, quod sufiicienter in illis ostenditur aequalitas et consistit.

Sed haec distinctio non est conveniens, tum quia non est in Deo nisi = quantitas virlutis; et ita non deberet ibi esse nisi unum membrum, nec debet illa distingui contra alias; tum etiam, quia magnitudo in divinis non tantum attenditur quantum ad ambitum localitatis, sed etiam quantum ad intensionem bonitatis. Unde dicitur in sexto libro de Trinitate % quod in « spiritualibus idem est maius et melius». Et propter hoc quantitas virtutis non tantum attenditur in operatione, sed eliam in re considerata in omnimoda absolutione.

Ideo possumus aliter horuni trium distinctionem et sufficientiam assignare. In omni quod est, contingit hanc triplicem considerationem habere. Potest enim aliquid considerari in comparatione ad suam originem sive a parte ante; et sic unum maius est altero, quando origo eius est prior; et contra hoc est aequalitas aeternitatis. Potest ilerum considerari in se; ef sic dicitur unum altero maius, quia raaioris extensionis, vel quia maioris valoris. Contra hanc est in Deo aequa litas maniftw/mw, ut haec aequalitas non tantuni dicatur per comparationem ad iocalitatem, sed etiam ad sapientiam et bonitatem quia melius. Unde Augustinus el Magister in hac distinctione probant aequalitalem magnitudinis per aequalihilem virtutis sive in virtute. Potest etiam tertio considerari per comparationem ad elfecfuni: et sic dicitur maius, quia potentius; et contra hoc est aequalitas potentiae. Quoniam igitur rem non contingit pluribus modis considerari. si est aequalitas in istis, summa est: et cnm ostenditur in istis, summa ostenditur, et perlecta indnctione proceditur.

Et sic patet illud quod nltiino (iii.icreliatiir.

1. Ad illud ergo quod obiicitur [iriiiio. quod: aequalitas repugnat perfectioni: dicendum. quod verum est: perfectioni universi, quae aggregal;i est ex diversitate; non sic est iii Deo.

2. Ad illud quod obiicitur, quod iiiaior est aequalitas secundum utramque quantitatem elc; dicendum, quod summa aequalitas non est in quantitate continua nec discreta, quia ibi unum non aequatnr pluribus; sed hic '- est perfectissima aequalikis: ideo solum secundum quantitatem vii-tutis nttenditur.

3. Ad illud quod obiicitur de bonitate, quia diffusivum etc; dicendum, quod emanatio personae non attenditur secundum rationem bonitatis essentiae, sed magis fecunditatis personae vel in persona; et ideo non secpiitur, quodsi Spiritus sanctus non producit, quod propter hor habeat minus de bonitate. Unde notandum, quod duplex est diffusio, scilicet r intra vel extra. Diffusio intra esl, quando persona procedit a persona in unitate naturae; et haec non est proprie diffusio, el haec non consequitur bonum, quia bonum, sed bonum in hypostasi, quae aliam producere nata est; et ideo secundum hanc dilTusionem non dicitur una persona altera melior. Est alja diffusio extra, quae attenditur in productione effectus; et secundum hanc rationem attenditur diffusio proprie et ratio bnni. Et quia in hac una persona alteram non excedit, quia indivisa sunt opera Trinitatis: ideo hac non est una melior alia'l « Cap. 8. n. 9.

quanlilali, quao osl tempvs in inferioribus, respondet aetenvi-

Tertio quaeritur. utruiu in divinis sit aequalitas cum conversione. Et quod non, videtur hoc niodo.

1. Chrysostomus super illud ad Hebraeos Qui cum sit splendor etc.: « FiUus est aequalis Patri, non Pater Filio».

2. Item, Hilarius-: «Imago, si perfecte implet illud cuius est ipsa, coaefpiatur ei, non illud suae

3. Item,,ugustinus in primo Ubro de Doctrina christiana: «In Patre unitas, in Filio aequaUtas»: ergo videtur, quod Pater non sit aequalis FiUo, ut FiUus Patri.

4. Item, Dionysius: « In causaUbus et causatis iion recipimus reciprocationem »; sed Pater est principium Filii: ergo etc.

Contra: 1. Omne relativum aequiparantiae denominat extrema secundum modum consimilem; sed aequalitas est relatio aequiparantiae: ergo similis reciprocatio.

2. Item, unum in quantitate facit aequalitatem; sed sicut Filius est unum cum Patre, ita Pater unum cum Filio quantum ad substantiam et quantitatem: ergo sicut Filius est aequalis Patri, ita Pater Filio: ergo est ibi reciprocatio.

3. Item, aequalitas mutua et reciprocata maior est quam non reciprocata: ergo si in divinis est summa aequalitas, patet etc.

4. Item, omne quantum comparatum quanto aut est maius, aut minus, aut aequale; sed Pater est quantus virtute, et similiter Filius: aut ergo Pater est maior virtute Filio, aut minor, aut aequalis; sed non maior aut minor: ergo aequalis.

Relatio aequalitatis in divinis est reciproca; sed i actus coaequationis non dicitur de Patre respectu Filii. Respondeo: Dicendum, quod aequalitas est ibi 1. cum conversione, non tantum quia rfwma, sed etiam quia aequalitas de sui ratione dicit reciprocationem in quantum aequalitas. Et secundum hoc credendum est, quod Pater est aequalis Filio et Filius Patri.

Et ad intelligentiam obiectorum notandnm, io.quod dupliciter est loqui de aequalitate: aut prout dicit respectum aequiparantiae, aut prout ultra respectum concernit actuni coaequationis. In quantum dicit respectum aequiparantiae, sicut ostendunt rationes, necesse est, quod sit ibi reciprocatio; sed in quantum ulterius concernit actum coaequattonis, 3. sic dicit rationem imitationis: et sic non convenit

Quarto quaeritur, utrum in divinis sit aequalitas cum circumincessione. Et quod sic, ostenditur:

1. Primo auctoritate Domini, loannis decimo quarto: Ego in Patre, et Pater in me est. in Patre Unde non dicitur Pater coaequari Filio, quia Filium non imitatur nec perfecte nec imperfecte- Et est simile, si dicatur: hoc cum iMo. Potest enim dupliciter intelligi: aut prout dicit duorum coniunctionem; et sic de necessitate attenditur secundum conversionem; si enim iste vadit cum illo, necesse est etiam, quod verum sit e converso. Alio modo hoc cum illo dicit associationem, et ita quandam subauctoritatem in associante; et sic dicitur, quod miles vadit cum rege, non e converso, quia miles associat regera, non e converso. Similiter intelligendum est praeter illam Dionysii, ad quam respondendum, quod non habet locum in proposito, quia Dionysius loquitur proprie de causa, secundum quod causa dicitur illud cuius esse sequitur aliud et ita differt per essentiam ab effectu, et hoc modo non cadit in Deo respectu personae. consuevimus proprie dicere veritatem: rex est cum milite, sed princ. q. 2. — Henr. Gand., S. a. 68. q. 2.

± Item, Augustinus de Fide ad Petrum: « Propter unitatem naturae totus Pater est in Filio et Spiritu sancto».

3. Item, hoc ipsum ostenditur ratione, quia in

IVilfr: sed substantia Patris est in Filio: ergo Pater esl in Filid, eaileni ralione est Filius in 1'alre.

4. Iteni, onine cognituni est in cognoscente vel per veiil:iteni. vel per siniilitudineni; sed Paler co- 'noscil Filium iuantun) ad hypostasiui et proprietaleiii: ergo Filius est in Patre: aut ergo - quantum ad irrilulcin, aut qiKinluni;iil siDiili/iiilincm verilalis. Non tiianluni ad siiiiiliiniUiHnn. quia tunc esset Filius iii 1'alre sicul rie:iliir,i: ergo qnanluui ad (vriUilinn: eadeiii ralioiie ei Pater in Filio: ergo iircununcessio est ihi.

:i. lleui. oiiine quod est coinparaluni ad alteruin, aiil est in illo, aul u.tira illuiii. Si ergo Filius coiu- (laralur ad Palreiu. aiit esl iii illo. ant exlra. Si //) eo. eadein ralione el Pater iii eo: si v.rlra euiu; sed illa. (pionini unuiu est exlra alleruin. dilTei-niit per substanliaui: ergo Pater et Filius siihslanlialiter rtilTernnt.

Ij. Itein. niaior est convenientia in divinis, quam.sil generis ad species vel tolius ad partes; sed propter convenienliain generis ad species genus est in speciebus el e converso; et similiter totum in partibus et e converso: ergo multo fortius in divinis P;iter est in Filio et e converso.

CoNTRA: 1. Si l'ater esl in Filio et e converso, ergo Pater est in Patre. Sicut enini sequitur in praedicando, quod quidquid praedicatur in plus vel aeque de aliquo, praedicatur de omni eo quod est sub 00: ergo similiter, si;i]iquid est in aliquo, necesse est, quod in eodem sit omne quod est in eo: ergo si Filius est in Patre, omne quod est in Filio, est in Patre: seil Pater est in Filio: ergo Pater est in Patre.

2. Itein, quandocumque duo simplicia eiusdem generis simul sunt, ita quod unum est in altero, non cto. Si ergo P;iter el Filius sunt omnino simplices; si Pater est in Filio et Filius in Patre. non videtur, quod distinguantur.

3. Item, si du;ie essenti;ie divin;ie e.ssent. impossibile esset, quod nna esset in ali;i. quia un;i non pns-.set illahi alii, quoniam iitnuine esset aeque spiritualis el suniine spirilirdis: ergo si duae jiersoiiae sunt;ie- I que el siuniiie spirituales. iiiipossihile esi, quod uu;i, sit in;liter;i; el illud videlur, quia Deus non potesl j esse in creatur;i, quin ei illabatnr. Si ergo persona I est in persona, videtur omnino ei ill;dji. i 4. Ilem, quaero, quid signilicet I oc ([uod est esse j in Patre, utrum dic;itur secundniii siib.fiant.iam, aut j secundum relatioimn. Si seiundnui relaliiynem, hoc est contni.Vnguslinuin, qiii dicil in littera, quod « propler uiiilileiii natur;ie loliis l'al(>r est in Filio el Spirilu saiiclo ». Si secundinii tiili.stantiam; sed: quae secundmu sulistanli;uii dicunlur, conveniunt tribus: ergn lioc quod est e/i.se in Pulre convenit I Filio et Spiritui sancto et P;Uri: ergo Pater est in! Patre, quod non conceditur-.

4. Item, cuni dicitur: Pater est iii Filio, et Filius in Patre, aut impurtatur eadem liabitudo, aut altera. Si eadem, cum Filius sit in Patre ut iu principio, tiuic similiter Pater esset in Filio ut in principio; quod simpliciter est;ibsurdum. Si non importatur eadem habitudo: ergo sicut non est circumincessio, cuni dicilur: genus est in specie, et species in genere, similiter nec in proposito e.sset circumincessio.

5. Item, Filius esl de Patre et;ipud Patrem,et non convertitur-: ergo pari ralione videtur, quod non convertalur. cuodsi Palei est in Filio, quod Filius sit in Patre.

6. Itein, novem modi essendi m/ sunt in ci'ea,-

sicut totum in parliljus; tertio modo sicul species in genere; quarto modo sicut genus in speciebus; quinto modo sicut forma in materia; sexto modo sicut rectum sive motum in regente; septimo modo sicut res iii suo fine; octavo modo sicut contentum in conlinente; et nonum addit Boethius, scilicet si- cut accidens in subiecto. Quaeritur ergo, quo istorum modorum sit Pater in Filio et e converso; et cnm nullum horum sij dare, videtur quod nullo modo sil.

c 0 N c L u S I 0. In divinis personis est summa et perfecta circumincessio ratione unitatis essentiae cuni distinctione personarum.

Respondeo: Dicendum, quod -, sicut auctoritates probant et rationes, in divinis est summa et perfecta circumincessio. Et haec vocatur circuminces,sio, qua dicitur, quod unus est in alio et e converso; et hoc proprie et perfecte in solo Deo est, quia circumincessio in essendo ponit distinctionem simul et unitatem. Et quoniam in solo Deo est summa unitas cum distinctione, ita quod distinctio est inconfusa et unitas indislincta: hinc est, quod in solo Deo est circumincessio perfecta. Et patet ratio huius, quia ratio circumincessionis est perfecta unitas essentiae cum distinctione personarum. Et quoniam hoc est proprium solius Dei, ideo et circuraincessio talis, secundum quod dicit Hilarius et Magister inducit in littei'a.

I. Ad illud ergo quod obiicitur, quod Pater in Filio et Filius in Patre, ergo Pater in se; dicunt quidam, quod argumentum non valet, quia mutatur habitudo eius quod est in; quia in una dicit habihabitudinem principii ad principiatum. Tamen illud non oportet dicere, quia sicut iam patebit, in non dicit diversam habitudinem. Nec tamen sequilur, immo est accidens ibi, eo quod in notat distuictionem. sicut accidens esthic: Petrus est similis Paulo, et Paulus Pelro: ergo Petrus est similis Petro; ita et in proposito inlelligendum.

2. Ad illud quodobiicitur, quod simplicia simul existentia confunduntur in unum; dicendum, quod illud verum est, quando simplicia liabent distingui penes illud, iu quo simt, sicut punctus et unitas ab eo, in quo est. Sed quando se ipsis distinguuntur et in se ipsis substanlificantur, tunc. quamvis sint siraul, Vion confunduntur; et tates sunt hypostases divinae. Et huius simile, quamvis perfecle non possil in creatura inveniri, tamen Dionysuis ponit exemplum in luminibu, quae niulta sunt in eodem aere inconfusa: et huius signum est, quia, quando lumin:ire aufertur, secum trahit lumen suum, nihil de aliis convellens. Et ratio huius est. quia lumina in aere non distinguuntur penes id in quo '-.

3. Ad illud quod obiicilur, quod essentia nou esl in essentia nisi per illapsum etc;; dicendum, quod non est simile, quia ubi est essentiarura diversitas, si una est in altera, oportet quod una sit j aliquo modo materiahs alteri; sed quando personae differunt, salva essentiae unilate, una est in alia, quia essentia unius est essentia alterius; et ita, sicut idem non illabitur sibi, ita nullus polesl esse ibi illapsus.

4. Ad illud quod quaeritur, quid significet hoc quod est esse in Patre; dicendum, quod, sicut Sancti innuunt, sicut aequale dicit respectum secundum unitatem quantitatis, et simile secundum unitatera I qualitatis, simiUter hoc quod est esse in Patre, I secundum unitatem substantiae. Unde sicut aequale

lebit intVa. ita Pt lioc iiuotl ost me In. lit sicut, cum (licitur ui-ijinli.-< Patri, arctatur ad standum pro aliis persoiiis. il;i cl in proposito intelligendum.

u..d ilUul quod (naeritui-, utrum importetur eadeut liabitudo; dicendum sine praeiudicio, quod sic, (piaiilnm est d(> ratione nominis. Sicut onim, eum dicitur: Paler esl similis l-"illo ct e converso, non imporlatur ali:i rl:ili;i li:d)iluilo: il:i iiec iu lioc quod est e.y.vc /)( -, qiii:i iuqH)i-;it rekilioneiu ideutilatis sive consubstantialitalis. Unde si dicatur: Pater est similis Filio et e converso, non dicitur alia habitudo: sie in proposito, quia significat hoc quod est ensein Patre idem quod est esse Patri comubstantialem. Et uniformiter accipitur consubslaniialis, cum dicitur de Patre et Filio. Et hoc patel. quia si non diceret

I. Cirmmincessio ( -.tfi.-fu>frfln ) m- duplicem pracposiliomerito reiicit. Est enim hic fallacia accidentis. Esse in alio enim

DUB. 1.

In parte ista sunt dubitationes circa litteram; et primo dubitatur de situ huius partis. Cum enim unitas in substantia faciat identitatem, unitas in qitansicut nec est, quando dicitur crealura esse in Deo, et Deus esse in creatura; quia alia imporfcilur habitudo in utraque.

(j.,d illud quod quaeritur de hoc quod est apud etc; dicendum, quod quaedam praepositiones important habitudinem repugnantiae, ut contra; quaedam distantiae, ut lioc quod est ad et prope; quaedani causae, ut de et ex; quaedem convenientiae, ut in et cum. Primae et secundae nullo modo recipiuntur, sed tertiae et quartae sic, et tertiae non conversim, sed quartae conversim, quia convenientia est relatio aequiparantiae.

7. Ad ultimum solvendum, quod iste est singu-. laris modus essendi in, qui non continetur inter illos, nec potest reperiri proprie in creaturis. iniportat distinctionem unius ab alio; esse in sc vero tollit omlitate aequalitatem, unitas in qualitate similitudinem, pari ratione videtur, quod deberet determinare de identitate et similitudine; quia, si de his non determinat, videtur, quod nec de aequalitate deberet facere specialem tractatum. particulam et; dein a multis codd. et edd. I, 2, 3 post idem

aequalitate, ostenditur, quod omnimoda sit in natura identitas et similitudo; et ideo determinata aequalitate, non est opportunum de aliis determinare; sed magis de aequalitate determinat propter haereses extirpandas, Arianorum maxime, qui posuerunt inaequalitatem in divinis; et ideo difQcilior et utilior circa hoe versatur disputatio.

Item dubitatur de hoc quod dicit, quod aequalitas comistit in aeternitate. Videtur enim male procedere, quia ipse dividit coaeternitatem contra aequalitatem: ergo si ab ea distinguitur, quantum ad aeternitatem non attenditur aequalitas.

Respondeo: Dicendum, quod aequalitas perfecta in his tribus consistit, et Magister condividit aequali- tatem contra coaeternitatem quantum ad alia duo membra, scilicet magnitudinem et potentiam.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Non alio Deus, alio magnus etc., quia videtur pari ratione, cum alio sit Deus, aho Pater, quod aho sit Deus, alio magnus. Si dicas, quod quantitas transit insubstantiam, relatio non; obiicitur, quod illud non solvit. Augustinus enim loquitur de formali praedicatione, *t constat, quod formaliter loquendo ita est ista falsa: Deus est magnus deitate, vel Deus magnitudine, sicut et: Pater magnitudine

Respondeo: Dicendum, quod quamvis secundum rationem loquendi vel inteUigendi a parte nostra magnitudo in divinis dicatur per modum quantitatis, et deitas per modum substantiae, tamen a parte rei nuUa est omnino differentia. Nihil enim de magnitudine dicitur, quod non dicatur de substantia. In relatione autem paternitatis non est ita. Aliquid enim praedicatur de paternitate, quod non potest dici de -essenlia, sicut distinguere et distingui.

Item quaeritur de hoc quod dicit: In genera,- tione generationum anni tui. Videtur enim male dicere, quia in aeternitate nuUa cadit variatio: ergo cum annus variationem habeat, non debet transferri ibi. Item, in illa aeternitate est omnimoda simplicitas et impartibilitas: ergo non deberet pluraliter dici annos.

Respondeo: Dicendum, quod iuxta modum nostrae infirmitatis et intelligimus- divinam aeternitasolis in zodiaco et regressum ad idem punctum, et, divina aeternitas est perfecta et durationes ceteras circumplectens: ideo ad ipsam transtulit Scriptura nomen anni.

Rursus, quia interminata et a parte ante et a parte post, ideo non annum. dicit, quasi terminimi habeat, nec generationem singulariter, sed pluraliter annos, et generationes similiter. Ratione ergo perfectionis et interminationis transfertur, non ratione variationis.

DuB. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod in generatione Sanctorum sunt anni Dei, aeternitas. Videtur enim falsum, quia duratio Sanctorum est fmita a parteante; sed aeternitas Dei est infmita a parte ante et post: ergo Sancti non sunt in illa. Item, quo modo essendi m generatio Sanctorum est in illa? Sicut meHstwa, non, quia Dei aeternitas solius Dei est mensura; si sicut causa in effectu; sed hoc modo est in ceteris creaturis: ergo etc.

Respondeo: Dicendum, quod illud verbum non est dictum per commensurationem neque per aequalitatem, sed per concomitantiam et conformitatem. Quia enim generatio Sanctorum a parte post durat in infmitum durat etiam sine variatione: ideo illam summam aeternitatem in aeternum comitatur et ei

beatus Augustinus: lii generatione generationum anni tui: sive in generatione intcrminata, quae generatio est Sancti, sive Sancti sunt illa generatio, et quia in perpetuum durat. et quia ex multis generalionibus sunt coliecli.

DrB. Vl.

iteni quaeritur de lioc quod dicil, quod Paler est in Filio et Filius in Patre; quia, si quidquid est in Deo Deus est propter summam simplicitatem, ergo quidquid est in Filio e.-t Filius: ergo si Pater esl in Filio, Pater est Filius.

Respondeo: Dicendum, quoil non est siuiile, quia. cuni dicitur aliquid esse in Deo, haec praepositio /(/ ant ilicil ilistinctionem essentialem, et sic quidquid est in Deo, est Deus, quia nos in Deo uivimus, movemur et sumus-; ant nuUuni dicit distinctionem nisi secundum niodinn intelligendi, et hoc ponit omnimodam identitatem; et ideo sequitur, quod sit Deus quod est in Deo. Sed cum dicitur de persona, haec praepositio in dicit distinctionem personalem, et una persona de aha non praedicatur; et ideo patet, quod non est simiie.

DiiB. VII.

Item quaeritur de hoc quod dicit Hilarius: Nec exemplum rebus divinis comparatio humana praestabit. Videtur enim falsum, quia imago est expressa similitudo. et vestigium est in omni creatura: ergo videtur, quod exeviptum sit in omnibus.

Respondeo: Dicendum, quod est exemplum exprimens perfecte et consimihter oninino, et tale jjyjjjjj ggj jjj (.i.gaturis, quia imago et ceterae creaturae plus habent dissimilitudinis quam simiUtudinis; el est exemplum ahquo modo manudueens, et sic multa sunt, et ex multis colligitur unum, nec tamen omnino perfectum.

Ilem quaeritur de lioc quod dicil: Quod inintelligibile est homini possibile est Deo. Videtur falsuni, « quia anima noslra quodam modo est omnia, et intellectus noster non tot intelligit, quin plura possit intelligere. omnia intelligere possit, quia nec Deus nec ahquid Dei, est comprehensibile nobis, quia omnino inflnitus; et est loqui de intellectu a,ppreliendente, et hoc dupliciter: aut in ratione possibilis et suscipientis, et I utique onme quod potest fieri, potest intelhgere, quia possibile est ad intelligendum; aut in ratione agentis, et quia non liabet lumen tantae potenliae, quod possit super omnia, scilicet praesenlia et futura. quia mulla sunt contra eius indicium, sic non est omnium. DuB. IX.

Item quaeritur de hoc quod dicit Hilarius: Nani si partem eiusdem, qui genuit, accepit, neuter perfectus esl. Videtur enim non sequi hoc, quia homo perlectus genei'at fllium perfectum, et tamen non dat ei nisi partem.

Respondeo: Dicendum, quod est perfectio simpliciter, et perfectio in genere. Perfectio in genere bene compatitur secum dationem et receptioncTn partis, quia in dante suppletur per restaurationera, in accipiente per augmentum et additionem; sed perfectio simpliciter non compatitur secum restaurationem nec additionem. Et quoniam in Deo perfectio est simpliciter, ideo si daret partem, in dante remaneret defectus, similiter et in accipiente; ideo non est simile de homine.

DuB. X.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Non per duplicein convenientium generum coniunctionem etc.; ut CLORSUV similiter pro comimiliter. — Cfr. de hae di-

Non essendi, quia multo plures sunt quam isti; non generandi; et ita utroque modo est insuf- Respondeo: Aliqui dicunt, quod Hilarius dos, quia non loquitur nisi de generatione vivi; vivens autem generabile dividitur in vegetabile et sensibile; et secundum illud duplex genus duplex est modus generandi, quem tangit Hilarius. Nam animalia generantur per coniunclionem maris et feminae, et plantae per insertum. Primum tangit cum dicitur: « Non per duplicem convenientium generum », quia masculus et femina sunt duplicis generis quantum ad sexum, et tamen convenientes sunt quantum ad formam et naturam. Secundum modum tangit cum dicit: « Nec per insitivam capacioris substantiae naturara », sicut surculus inseritur arbori, « sed per naturae unitam similitudinem», id est similitudinem omnino in natura indiflerentem.

Aliter potest dici, quod Hilarius non loquitur de modo generandi, sed loquitur, quomodo Pater sit in Filio; et excludit modum essendi in, quo creatura dicitur esse in creatura secundum modum usitatum; ad quem modum concurrit duplex conditio craturarum: prima est creaturarum quoad naturam diversitas; secunda est continentis capacitas. Et lias excludit ab illo modo existendi, qui est in divinis, per illa duo, quae dicit: «Quod Filius est in Patre non per coniunctionem duorum generum, neque per insitivara capacioris substantiae naturam ». Hoc pa- Hilarius, per corporalem necessitatem exteriora fieri his, quibus continentur, interiora non possunt », et vult, quod illud est impossibile in creaturis corporalibus, quod mutuo sint in se ipsis, sicut Pater est in Filio; quia propter corporalem necessitatem et imperfectionem interiora non possunt fieri exteriora his quibus continentur, ut si aqua est intus in vase, dum est intus, non potest fieri extra, et ita non continetur vas, ut vas sit in aqua.

DuB. XI.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Dum naturam Dei non degenerat nativitas, quia non tantum in Deo, sed in creaturis pjuribus non degenerat.

Respondeo: Dicendum, quod degenerare est extra genus generantis exire. Exire autem extra genus generantis hoc est: aut quantum ad corimiunem formani etnaturam; et sic est degeneratio in aequivocis, sicut equus ex asina generat burdonem, et asinus ex equa mulum, unde mulus degenerat. Alio modo degenerare est proprietates generantis relinquere, retenta natura, sicut fllius, qui generatur ex patre nobili et pulcro, est rusticanus et turpis. Tertio modo est degenerare naturam generantis relinquere, non per dissimilitudinera, sed per diversitatem; et hoc modo omnis nativitas creata degenerat, quia in omni creatura generans est aliud a generato'% et sola divina generatio est, quae non degenerat, quia nihil nascitur novum, nihil additur alienum, et ideo generans a generato in substantia non separatur; et ideo illa generatio sola est nobilissima.

Siipra oslendit Magister, divinas personas aequari ijuantum ad magnitudinem positive per hoc, quod una essentia est in singulis tota. Hic ostendit, quod est summa in eis aequalitas, et hoc facit excludendo ab eis omneni- rationein inaequaUtatis. Et dividitm haec pars in tres partes. In prinia ostendit, quod non cadit ibi ratio totius inlegri. In secunda ostendit, quod non cadit ibi ratio generis et speciei ibi: ///( adticieiiduu) cst. ijiiod tanta est aequalitas etc. In /('///(( nsleiiilil. iU(hI iion cadit ibi ratio nmneri, ibi: Qiiiid antciti limnncx dicil etc.

Prima iteruiu pars habet duas. In prima, quia fecerat digressionem, continuat dicta dicendis. In secunda vero ostendit, quod ibi non cadit ratio totius et partis, ibi: Nec est aliqua trium personarum.

Uem.secunda pars, in qua ostendit, quod in divinis non cadit ratio universalis sive generis et speciei, habet duas partes. In prima ostendit, quod non est in divinis accipere genus nec speciem nec individuum. In secunda vero contra hoc opponit auctoritale Damasceni, ibi: His auteni imkntur adversari quaedam. Prima habet duas: primo ostendit, quod non est ibi ratio generis vel speciei vel individui; secundo, quod non est ibi ratio materialis principii, ibi: Notandum etiam, quod essentia divina non esl materia. Similiter pars, in qua obiicit contra hor, habet duas: in prima ostendit, quod cadit ibi ratio universalis et individui, ratione Damasceni; in secunda solvit. Primum facit Tbi: His autem videntur adversari etc; secundum, ibi: Haec autem quae hic dicuntur, licet in singulis sermonibus.

Quod autem loannes dicit etc. Haec est tei-lia particula in qua ostendit, quod in divinis non cadit ratio numeri, et haec pars habet quatuor partes. In prima, praemisso quod in aequalitate personarum non cadit ratio numeri, ostendit, quibus modis differre numero non conveniat personis. et quibus modis conveniat. In secunda ostendit, quod in divinis personis tanta est magnitudo in una persona, quanta in tribus, ibi: Sciendum est ergo. In tertia ostendit, quod Deus non potest dici triplex sive multiplex, ibi: Praelerea, cum Deus dicatur trinus. In quarta ostendit differentiam inter pluralitatem, quae est in Trinitate, et pluralitatem quae est in creaturis corporalibus, ultimo capitulo: fn rebus corporeis non tantum etc.

Et notandum, quod tota sumraa et fundamenlum totius distinctionis in hoc verbo consistit, quod divina essentia est magnitudo una non multiplicata, et tota non divisa est in qualibet personarum; ideo necesse est, quod personae sint omnino aequales in magnitudine. Nec potest ibi cadere ratio totius universalis, quia illud multiplicatur in partibus: nec totius integri, quia illud dividitur in partes nec est totum in qualibet parte; et ita nec ratio materialis principii, nec ratio numeri. cadere rationem nunieri. Idcm menduni niss. recurrit paulo

Ad intelligentiiim huius partis quatuor quaeruntur.

Primo, utrum in divinis sit ponere totum Secundo, utruiii sil ponere totum universale.

Circa primum, quod sit ponere totalitatem integrilatis, videtur:

1. Per Augustinum primo, et habetur in littera: Tota Trinitas est in singulis personis: ergo aut est ibi implicatio falsi, aut est ibi totalitas; sed non est ibi implicatio falsi: ergo est ibl totalitas.

2. Item, hoc ipsum ostenditur ratione, quia ubi quantitas, ibi totalitas et integritas. Sed in divinis esi, quantitas virtutis: ergo saltem secundum illam et integritas.

3. Item, ubi pluralitas, ibi integritas, quia oninis pluralitas constat ex unitatibus; sed in Deo est pluralitas, quia trinitas: ergo in Deo est integritas. Si dicas, quod illa pluralitas non integratur, quia nihil plus est in tribus quam in uno — ergo si tantum est in tribus, quantum est in uno, ergo tantum credit et aeque plene credit qui credit, unum solum esse suppositum, sicut qui credit, tres esse personas; sed hoc est falsum: ergo etc.

4. Item, si aliquid est aequale alicui, eodem addito, adhuc erit aequale; ergo si aliquid est totum Tertio, utrum in divinis personis sit principium materiale.

QxMrto, utrum in divinis sit differentia secundum numerum. ad aliquid, eodem addito, adhuc erit totuin; sed tres est totum ad unum: ergo tres personae ad unam personam.

3. Item, omne quod praedicatur de aliquibus simul et de nullo per se, est totum integrum ad illa; istud constat et non habet instantiam; sed trinitas praedicatur de tribus personis simul et de nulla per se: ergo etc.

4. Item, omne quod removetur ab aliquo, differt ab illo genere, vel specie, vel numero, vel est totum ad illud; sed trinitas removetur aPatre, quia Pater non est trinitas, nec differt genere, vel specie, vel numero: ergo etc.

Contra: 1. Ambrosius in libro de Trinitate «In divinis nullam ponimus totalitatem, quia non est ibi quantitas nec numerus ».

2. Item, ratione videtur, quia omne integrum est compositum ex partibus; sed Deus est summe simplex: ergo in Deo nulla est totalitas nec integritas.

3. Item, omnis pars sub ratione partis habet esse imperfectum respectu totius, quia ex aliquibus

divinis niliil imperfectionis sit ponendum, non est ibi (lars: ergo a relativis nec totum.

4: Kem, omne totum est maius sua parte: sed ubi infmitas. ibi non est maius et minus: ergo nec totalitas: sed iu divinis est infmitas: ergo.

0. Ilem. onuie totum est resolubile vel secundum rem, vel secunduni intellectum et omne resolubile est corruptibile: ergo cum in Deo nihil sit corruptibile. non erit resolubile. et ita nec totum. Ratio tolalitatis, prout exprimit aliquid perfectum, convenit Deo; sed prout habet respectum ad partes, nee totalitas vec partialitas i.n Deo poni potest.

Respondeo: Totinn sive totalitas uno modo dicitur absolute: et sic tolum idem est quod perfe- Alio modo dicitur /0/«»? per comparationem ad parteni; et sic dicitur totum quod Iiabet partem et partem sive partes-"'.

Primo modo bene est ponere totalitatem in Deo, secundo non, nec etiam partiaUtatem; totalitatem non, quia aufert simplicitatem: partlalitatem non, quia tollit perfectum; neutrum, quia tollit aequalitatem summam.

1. Ad illud ergo quod obiicitur de Augustino, dicit, quod tota Trinitas etc; dicendum, quod totum accipit pro perfecto, vel totum ibi accipitur privative. quia privat hoc quod est esse partem extra partem. Unde tantum valet tota essentia, quantum valet non habens partem extra vel intra.

2. Ad illud quod secundo obiicitur, quod est ibi quantitas virtutis; dicendum, quod quantitas virtutis stat cum summa simplicitate; ideo abstrahit a totalitate et integritate.

3. Ad illud quod obiicitur, quod ubi pluralitas, creaturis duo dicit. Dicit enim aliquorum distinctionem, et ex ijjsis unius multitudinis constitutioneni. Primum quidem reperitur in divinis, quia h est distinctio vere; secundum non, quia ubi constitutio est, ibi constituentia niinus habent quam quod constituunt, et ila essentialiter dilTerunt ab invicem. In divinis autem non sic, quia cum habeat totam essentiam, non partem, non potest minus habere nec essentialiter differre. Et ideo dicendum, quod in divinis recipitur plu7-alitas ratione distinctionis. Sed quia pluralitas est totiun ratione constilutionis, et haec non est in divinis; ideo non sequitur, quod sit ibi totalitas; est tamen ibi vere unitas et pluralitas, et tantum est in unitate, quantum in pluralitate, sed non tot moclis. Et quia fldes non tantum est respectu essenliae vel magnitudinis, sed etiam modi essendi, patet quod obiicitur, quod non tantum credit qui credit unam personam, quantum qui credit plures.

4. Ex hocpatent sequentia, quia unum est pars trium, secundum quod dicit'- unilatem, et tria trinitatem. Sed cum additur hoc nomen persona, distrahitur et non manet illa ratio unitatis, ideo nec ratio partialitatis.

5. 6. Ad illud quod obiicitur, quod praedicatur simul et removetur etc.; dicendum, quod hoc non solum convenit totalitati respectu partis, sed etiam pluralitati respectu unitatis; quae quamvis non teneat rationem partis propter diminutionem et imperfectionem, tenet tamen rationem unitatis propter principium et distinctionem.

Unde quod lotum removeatur a partibus non differat, hoc non est ratione constitutionis principaliter, sed ratione distinctionis. Et quoniam in divina pluralitate, quamvis non sit unius maioris constitutio, quia tamen ibi est distinctio, ideo sic removetur, et sic praedicatur sicut totum in creaturis. el paulo infra ex plui'ibus niss. ut ACSTV cc et ed, 1 liaec

Secunilo quaeritur, utrum in divinis sit ponere totum universale. Et quod sic, videtur:

i. Per Damascenum qui dicit, « quod in divinis commune est, ut substanlia, particulare, ut atomus»: ergo si est ibi commune et partieulare, ergo universale, quia particulari non respondet aliud commune quam universale.

2. Item, hoc ipsum videlur per definitionem universalis et particularis. «Universale enim est quod praedicatur de pluribus; particulare de uno solo»; sed lias rationes est invenire in divinis: ergo etc.

3. Item, omne quod est in plus et est univocum, est universale ad illa, respectu quorum est in plus; sed essentia sive substantia est in plus quam persona, et in plus univocum, quia dicit unam naturam repertam in illis secundum identitatem: ergo etc.

4. Item. in divinis est communicabile et incommunicabile; aut ergo eodem, aut alio et alio. Non eoclem; quia illud non est intelligibile, quod ex eodem veniat communitas et proprietas, convenientia et differentia formaliter% ergo alio et alio: ergo si alio est communicabiie, alio incommunicabile, ergo cum communicabile sit ratione eius quo est, incommunicabile ratione eius r/tiorf est, ergo quo est et quocl est in divinis sunt per differentiam; sed ubi haec sunt per differentiam, ibi est universale et particulare: ergo etc.

5. Item, quanto aliquid simphcius, tanto universalius; sed divina essentia est simplicissima: ergo ibi maxime est ratio universalis.

Contra: 1. Boethius dicit, quod nec est uni-r versale nec particulare.

2. Item, hoc ipsum videtur ratione, quia ubicumque est universale, ibi est una forma multiplicabilis vel multiplicata; in cuius rei signum omne.

omni universali; sed in Deo non est una forma vel natura multiplicabilis nec multiplicata nec recipit signum universale, ut dicatur omnis Deus: ergo etc.

3. Item, ubi est particulare, ibi est forma vel natura ut hic et mmc; sed divina natura sive in se, sive in liypostasibus non est hic et nunc, sed semper et ubique: ergo nec in se nec in hypostasibus est ibi particulare.

4. Item, ubi est particulare et universale, universale est simplicius particulari: ergo cum in Deo non sit simplicior essentia quam persona, quia in persona nullum est accidens, nullum principiuin constitutivum: ergo etc.

5. Item, omnis natura, in qua est universale et particuiare, est in genere determinato; et omnis talis est limitata: ergo cum divina natura sit infinita, patet etc. Licet in divinis sit ratio communis et proprii, communieabilis et incommunicabilis, minime tamen ibi est 7-atio universalis et particularis.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod, cum fides nostra ponat Trinitatem et distinctionem. Et quia convenientia non est nisi in communicabili a pluribus et communi, distinctio autem non est nisi in proprio et incommunicabili, necessario in divinis ponitur ratio cmnmunU etc proprii, communicabilis et incommunicabilis.

Sed cum in Deo et creaturis sit distinctio sup-, positorum, aliter est in Deo quam in creaturis. Distinctio enim suppositorum maior est quam distinctio accidentalis; unde quamvis innotescat per accidentia, tamen non flt per accidentia. Accidentibus enim circumscriptis, adhuc est intelligere supposita differre; et cmn non flat per accidentia consequentia, oportet quod flat ab origine vel ab originali principio. Ab origine est, quando unum differt ab altero, quia emanat ab eo; idem enim a se einanare non potest. Talis distinctio suppositorum est in Deo, sed haec non potest esse in creatura, scilicet distinctio solum per originem; nam nulla creatura potest alteri totam suani essentiam dare. Si ergo dat partem, necesse est, quod alia differentia sit ibi quam originis; et ideo est dilferentia ab originali principio. Haec autem non esl forma in se, quia dicit quid communicabile, nec materia in se, quia dicit quid indistinctum: ergo hoc facit forma, ut adveniens materiae. Quia enim adveniens materiae accipit partem, non totam '- materiam, hincest, quod ipsam distinguit, et ipsam distinguendo trahi-

Quoniam igitur in divinis non est additio ad % materiani nec tractio in partem, ideo non cadit in divinis universale nec particulare, sicut ostendunt rationes ad hoc inductae in opponendo.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur de Damasceno, dicendum, quod improprie Amivw particulare pro iwommunicaUli.

2. Ad illud quod obiicitur, quod universale est quod praedicatur de pluribus; dicendum, quod ista est ratio communicabilis; universalis autem non esl, nisi secundum quod realiter intelligitur multiplicari in illis. Similiter solvendum de particulari.

3. Ad illud quod obiicitur, quod est in plus et est univocum etc; dicendum, quod universale est in plus, ita quod simplicius, et fit in minus per additionem ad illud; non autem sic in Deo.

4. Ad illud quod quaeritur, utrum eodem sit communicabile et incommunicabile; dicendum, quod alio et alio; quia, sicut dicit Augustinus, « alio est Deus, et alio Pater»; sed non alio et alio secundum

paternitate Pater, et paternitas non est aliud re ab essentia, quoniam paternitas est essentia; est tamen aliud ratione. Et quia ablativus dicit rationem, ideo non eodem est Deus, quo Pater. — Et si obiicias: aut rationi illi respondet aliquid in re, aut nihil; dicendum, quod ratio illa per comparationem ad- essentiam non est nisi modus, sed per comparationem ad aliam personam est res. Et hoc patet, quoniam habere essentiam ab alio et non habere nou dicit rem aliam, sed solum modum; habere autem ab alio et habere non ab alio dicit realem differentiam, quia nulla res est a se et ab alio.

3. Ad illud quod ultimo obiicitur de simphci, dicendum, quod est simplex possibile ad additionem, et tali modo universale est simplex; alio modo simplex, quia priuat compositionem et additionem, et haec repugnantia non consonat universalitati: et tali modo divina essentia est simplex, quae nuUo modo trabibilis est in partem per additionem, sicut trahitur universale: et ideo non est universale. ritus sanctus, dicitur esse divinum in multis, sed non de multis.

sponsionis tangitur, de qua in II. Sent. d. 3. plura liicenda

Utrwm in divinis personis Terlio quaeritur, ulrum in divinis personis sil ponere principium materiale. Et quod sic, ostenditur hoc modo.

1. Quandocumque aliquis vel aliquid est de aliquo, ita quod ipsum est distinctum, et illud, de quo est, indistiuctum, est de illo tanquam de materiali principio; sed persona Filii est de substantia Patris, et persona distinguitur, substantia dicit quid indistinctum: ergo est sicut materiale principium.

2. Itein, sicut efficiens et finis sunt causae correlativae, ita forma et materia — forma enim dicitur respectu materiae — sed in Deo est ponere causam formalem, «ipse enim est forma», ut dicit Boethius: ergo in Deo estponere materiam.

3. Item, videtur quod causa materialis inagis competat Deo quam aliquod genus causarum, quia materia in his inferioribus dat existentiam et permanenliam propter sui incorruptionem, unde fundamentum est existentiae creatae: si ergo Deus sive divinum esse habet existentiam sive permanentiam per fundamentum incorruptibile, videtur quod Deo inaxime competat ratio materialis principii, ergo etc.

4. Item, in rebus creatis flnitas a forma venit, sed inflnitas a materia; sed omne quod est in Deo, est inflnitum: ergo cum Deo maxime conveniat passio consequens principium materiale, maxime competit et ipsum.

1 llaec pi-opositio lundatur in AristoteUs sententia de ma- — Dionys. Carth., hic q. 2. possit principium materiale.

0. Item, quamvis in Deo sit summa et omnimoda simplicitas, tamen nos ponimus in Deo quod est et quo est vere, sed tamen per indifTerentiam: ergo pari ratione videtur, quod in Deo possit poni materia et forma, tamen per indilTerentiam.

1. Item, omnis distinctio est a forma, ergo circumscripta omni forma creala, materia non distinguitur, ergo non est aliud a Deo, ergo est Deus, quia omne quod est et non distinguitur a Deo, est Deus: videtur ergo, "quod materiale principium sit ipse Deus, et ita competere divinis personis.

CoNTRA: 1. Boethius in flbro de Trinitate: «For-F ma sine materia non potest esse subiectum», el loquitur de Deo: ergo in Deo non erit ratio principii materialis.

2. Item, materia inter oinnia entia est imperfectissimum, unde et Augustinus dicit in libro Confessionum, quod prope nihil est; sed Deus est omnino perfectissituus: ergo omnino in eo nihil invenitur imperfectionis: ergo nec quod est materiae.

3. Item, materia est principium patiendi, unde pati est a materia. Omne igitur, in quo est materia, est natum pati et recipere; sed nihil tate est omnipotens; in hoc eniin, quod pati potesl, deflcit a posse: ergo in omnipotente nullo modo est materiale principium.

4. Item, si materia est in Deo, aut respectu

sui, ai.nl aliorum. Si respectu aliorum: cum ergo materia sit ens in potentia ad alia nec distinguatur ab aliis rebus, sed per eas perficiatur, tunc Deus reciperet coniplementum a creatura nec ab ea distingueretur, quocl absurdum est. Si autem materia est in Deo respectu sui, aat pure esl materia, aut aliquid aiiucl. Si pure materia: ergo non est ens. Et praeterea, nihil est materia sui ipsius: ergo oportet, quod ibi sit aliquid cum materia: et si hoc, ergo divinum esse est compositum et mixtum: ergo nec Deus habet esse simplex ac per hoc nec esse primum, el ita non est Deus.

In Deo nullo modo, nec proprie nec traiisumtive, poni polest materiale principium.

Respondeo: Dicendum, quod in Deo nullo modo, nec proprie, nec transumtive recipitur materiale principium. Et ratio huius est, quoniam materia dicit principium passivum et ita incompletuni; et quoniam a divino esse omnis incompletio et omnis passio penitus removenda est, ideo nullo modo genus materialis principii in Deo esse ponitur.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod persona ad utramque conditionem. Nam primo haec non recipituF, quod persona sit de substantia, sicut vult Augustinus quia «non dicimus tres personas ex eadem essentia»; licet haec communiter recipiatur, quod Filius est de substantia Patris, ubi non materia, sed originis consubstantialitas designatur, sicut supra ostensum est distinctione quinta. Alia est conditio, quae deficit: nam raateria est distincta et possibilis ad distinctionem per formani; sed substantia vel essentia nullo modo distinguitur nec per se nec per accidens; et ita patet, quod non convenit ei ratio materiae.

2. Ad illud quod obiicitur, quod elTiciens refertur ad finem et forma ad materiam; dicendum, quod nullius causae habitudo cadit in Deo respectu sui, sed respectu creaturarum; et aliarum causarum habitudines in Deo recipiuntur, circumscripta dependentia, propter hoc, quod sonant in perfectionem; sed materia sonat omnino in imperfectionem. Et quod obiicitur, quod forma dicitur ad materiara; dicendum, quod est forma constitutiva et exemplaris. Et forma constitutiva dicitur ad materiam; et haec non cadit in Deo, sed forma exemplaris sic. Et si dicatur, quod Deus est forma in se, hoc est dictum, quia est actus purus non dependens a possibili. Nec tamen simile est de correspondentia formae et materiae, et efficientis et finis Efficiens enim et finis possunt incidere in idem numero; sed forma et materia nunquam. Forma vero constitutiva incidit cum efficiente et fme in idem specie, non nuraero; forma vero exemplaris in idem numero.

3. Ad illud quod obiicitur, quod materia est fundamentum existentiae; dicendum, quod modus illius fundamenti Deo non competit, quia est fundamentum esse quod recipit aliunde, scilicet a forma; Deus autem a nullo recipit: ideo non cadit in eo materia.

4. Ad illud quod obiicitur de infmitate, dicendum, quod est inflnitas ex defectu perfectionis, et haec competit materiae, sed non Deo; et est infilomiae lilierriiiiae. noii inaleriae coiiipelit: et ita palel illiul.

;;. Vil illiul (juotl obiicilur, tuai'e materia el forma iion pormnltu- per intlilTerenliain: diceniluni, quotl isla ilno. (/»() (''/ et iiiioil c.v/. ile lalione sua nullam important iinperrectitmem. setl ratione eius quoil tlilTerunl. Untle, subluta eorum differentia, raaiiet completio. et tunc in divinis recipiuntur. Sed materia, non tantum quia tliflert a forma. dicit incompletionem. sed etiam quia materia est: et ideo nullo modo ponilur in Deo.

C)..d illud tpiod nllinio obiicilur. quotl cir-

I. QtuifSliii liiioc iniliuil conlrii iiunllioi.smum seii potius let, quod (lilfcrcnliis dislinguamur. In his aulem, citiao in nullo

Utrmn in dioims diffemUia Quarto et ultimo quaeritur, utrum in divinis sit ponere diiTerentiam secundum numerum. Et quod sic, videtur.

1. Damascenus in tertio libro: «Numero, non differunt hypostases»; et loquitur de divinis hypostasibus.

2. Item. omnia quae contingit vere numerari, necesse est differre numero; sed hypostases vere contingit numerari, ut dicantur duae et tres: ergo vere cadit in eis differentia secundum numerum.

3. Item, omnia quae differunt re, aut differunt dicendum, quod ista propositio: omnis distinctio est a forma, nou Iiabel veritatem, nisi intelligatur de distinctione perfecla — quoil enim habet esse distinctum liabet esse completum — ile distinctione autem qualicumque falsuin est. Maleria enim iliflerl a forina, et constat quod se ipsa tlilTert ab ea. Sii-. polest dici et ii proposito, quod maleria dilTeil a Deosc ipsa.: tamen ex parte sua, quia iion esi pcilecla. iioii ciidil perfecta distinctio: sed ex pacte Dei, quia, perfectissimus est, perfecta cadit distinctio. Causa enim distinguitur a causato, ens actu ab ente in potentia; et istae sunt primae dilTerenliae el summae. agit Magister d, 8, p, II.

numenim pos.nl 'pon-i. genere, aut specie, aut numero, aut nullo motlo difTernnt. Sed impium est dicere, quod hypostases nullo modo ditTerant: ergo saltem numero diffei'unt.

4. Item, unitas secundum numerum non respicit unitatem formae, sed suppositi — quod patet: hoc enim album et liic sedens, demtmstrato Petro, est unmTi numero — ergo ab oppositis diversitas secundum numerum non respicil diversitatem naturae, sed suppositorum; sed in Deo est pluralitas suppositorum. quamvis non sit diversitas naturarum: ergo etc.

5 De Fidc orlhod. c. 6: 1'ersoiiac siquidem non nalura,

dunt ens: ergo omne quod est ad alterum comparatum, aut est idera specie, aut diversum; aut idem numero, aut diversum. Ergo Pater, comparatus Filio% aut est idem numero, aut diuersus.Si idem; sed quandocumque aliqua duo sunt eadem numero, unum vere praedicatur de altero: ergo possum dicere: Pater est Filius, quod est contra fidem. Si diversus numero: ergo in divinis cadit diversitas secundum numeruni.

Sed contra: 1. Ambrosius super secundam Epiad Corinthios, et Magister recitat inlittera: « Ibi vere unitas, ubi nulla diversitas »: ergo non est ibi diversitas secundum numerum, cum sit aliqua diversitas, scilicet diversitas secundum nu- Lucrum.

2. Item, Boethius in libro de Trinitate capitulo secundo: «Nulla est in Deo diversitas, nulla ex diversitate pluralitas, nulia ex accidentibus multitudo »: ergo nec differentia secundum numerum.

3. Item, diversitas secundum numerum solum venit ex parte materiae; unde dicit Philosophus, quod «omnino materia numerabiliter est»; sed in divinis non cadit materia aliqua: ergo nec diversitas secundum numerum.

4. Item, quaecumque differunt numero, numerant omnia quae sunt in se ipsis, saltem omnia quae sunt ibi ex parte formalis principii. Hoc palet, (juia enim Petrus et Paulus sunt duo, ideo duo homines> duo animalia, duo alba, et sic de singulis: ergo si Pater et Filius sunt numero differentes, ergo habent duas naturas, et duas essentias: ergo sunt duo dii, quod est contra catholicam fidem.

o. Item, quaecumque differunt numero, sUnt separabilia imaginatione vel intellectu-; sed Pater et Filius nullo modo sunt separabiles, nec re nec intellectu, in divinis, quia una persona est in alia et e converso: ergo nec ditferunt numero.

(). Item, quod non est multiplicabile nec multiplicatum est unumnumero; sed divina natura non est multiplicabilis nec multiplicata: ergo est unum numero; sed quaecumque sunt ununi numero, non divina ceteras complectitur personas, impossibile est, quod personae numero differant.

c 0 N C I. V S I 0. In divinis non est poiieiidu dilferentia secunduin numerum, licet personw ininierent.ur.

Kespondeo: Dicenduni, quod in diviois non est ponere differentiam secundum numerum. Et huius ratio sumi potest et a posteriori et a priori.

A posteriori: quoniam omnia quae differunt numero, consequitur ista passio, quae est numerus; numerus autem est aggregatio multitudinis, in qua plus est in toto quam in singulis partium. Haec autem aggregatio est ex his solum, quae habent unitatem limitatam, quae plus est cum alio quam per se ipsam. Limitatio autem venit per additionem. Additio autem perducit ad compositionem cum materia, quae facit esse hic et nunc, et tantum et non plus; et ita non est diversitas secundum numerum nisi in his, in quibus est distinctio per additionem et compositionem et materiam. Et haec distinctio non cadit in Deo, ideo nec diversitas secundum numerum.

Alia ratio est a priori: quia in quolibet, quod intelligimus ut completum, intelligimus sub ista duphci conditione, scilicet per modum quo est et quad est; et unitas quidem sive identitas secundum speciem vel genus venit a parte eius quod est quo, secundum divefsos status sive completionem maiorem et minorem. Unitas vero, vel diversitas secundum nunierum venit a parte ipsius quod est secundum esse, sive prout est in supposito individuo. Sic autem ista duo coniuncta sunt in onmibus, quod numerato ipso quod est, necesse est, numerari ipsum quo est. Cum ergo in omnibus, quae differunt numero, numeretur ipsum quod est, necesse est, quod multiplicetur in illis ipsum quo est.

Et quia ad diversitatem secundum numerum concurrit diversitas ipsius quo est et quod est et qui

(livinis iiiio f.il sive essenlia propter sumuwni simplieilateni nullo modo sit multiplicabilis: icleo necesse est, (U()(I ipsum (luod est similiter remaneat in(jistinctnni: et ideo impossibile est. quod cadat ibi diversitas secundum nunierum. Nec tamen unum est nimiero: quia ipsum quod esl unum numero in creaturis non est dicibile de pluribus: sed in divinis ipsum quod est, quamvis sit unum, tamen de pluribus est dicibile. Et ratio huius est, quia idem est ibi qiio est et quod est, quantum - ex parte rei. Et ideo. sicut quo esl est communicabile pluribus, quamvis non inultiplicabile. ita ipsum quod est. Unde 3. possumus dicere. ([uod pluralitas personarum medium tenet inter idem nuuiero et dirersum. Quamvis enim ipsum quod est non numeretur, numeratur tamen ipse qui est; unde sunt ibi plures qui.

1. Et hoc vult dicere Damascenus, cum dicit: « Numei'o. non natura diilerunt hypostases». Per hanc enim additionem: non natura, ipse contraxit differentiam secunduin lunuerum sive distraxit a propria ralione. riide ifise dicit primo libro capitulo octavo: « Oportet scire, quod aliud esl diflerre re, aliud ratione. In omnibus creaturis hypostasum divisio re consideratur, communitas vero ratione; in summa vero et supersubstantiali Trinitate est e conversn ». Unde cum diversitas secundum numerum faciat sive notet diversitatem in re et natura, proprie loquendo, nisi nomen diversitatis secundum numerum distrahatur ad distinctionem suppositorum, uou est concedenduni, quod sit ibi diversitas secundum numerum, sed secundum numerum per.mmrum sive hypostasum. Et hoc vult dicere

I. Cuni liiles iipplicel nLmieros mium cl Ires ad (Jivina, et tatem in re et natura, sed qui dicat differentiam in proprietatibus et relationihus, natura semi)er nianente unica et indivisa. Ex hoc patet illud Damasceni.

2. Ad illud quod secundo obiicitur, quod numero differunt ea quae numerantur; dicendum, quod verum est, quod eo modo diflerunl, quo numerantur; sed non nuinerantur nisi quantum ad personas; et ita non diflerunt nisi numero hypostasum et proprietate.

3. Ad illud quod obiicitur, quod quae differunt re etc; distinguendum est in hoc nomine re, quia. potest dicere naturam sive essentiam, et potest dicere personam. Si dicat essentiam et naturam, verum est; si personam, falsum est, et non habet locum illa divisio.

4. Ad illud quod obiicitur, quod unitas numero respicit identitatem suppositi; dicendum, quod si suppositum dicatur ipsum quod est, tunc habet veritatem. Si aulem dicatur ipse qui est sive persona, non habet veritatem nisi in his, in quibus differt quo est et quod est. Unde proprie loquendo, diversitas secundum numerum sequitur ipsum quod est; et ideo in divinis non habet locum.

5. Ad illud quod obiicitur, quod idem et diversum sufQcienter dividunt ens, ergo idem numero, vel diversum; dicendum, quod illud verum est in ente, quod natum est numerari, sicut ens creatum; sed in ente increato hoc deficit. Unde Hilarius de Trinitate: « Deum ex Deo natum nec eundem nativitas nec ahud esse permittit »: et ita, sicut praedictum est, tenet medium inter idem numero et diversum. nieri in divinis est disputatum. Unde Alex. llal. inlegTam de

facile intelligitur secunda conclusio, quae incipil a vcrbis:

DUB. 1.

In parte ista sunt dubitationes circa litteram et priino cle hoc quod dicit: Oret, ut quod credit intelligat. Videtur enim improprie loqui, quia nuUus orat quod non desiderat, nuUus desiderat quod non considerat, nullus considerat quod non cognoscit vel intelligit: ergo a primo, si orat, ut intelligat, intelligit. Item, nullus assentit rei, quam mente non intuetur sive concipit: ergo nullus assentit rei, quam non intelligit, quia intelligere est mente intueri.

Respondeo: Dicendum, quod intelligere dupliest quod ratione comprehendere. Primo modo antecedit fidem, quae est ex auditu; secundo modo consequitur, quia nulla ratio humana sufQcit ad manifestanda credibilia, nisi intellectus fide illustretur et captivetur.

Item quaeritur de hac solutione Magistri, qua dicit: Aliqua differre numero, quae sibi in computatione non adiungunfur. Videturenim male dicere, quia illi computationi aut respondet aliquid in re, aut nihil. Si aliquid respondet: ergo non differt a praecedenti differentia; si nihil respondet: ergo distinctio sive computatio nostra super vanum funilata est.

Respondeo: Dicendum, quod computationi noslrae, cum dicimus unus, duo, tres, aliquid respondet. Sed illud non est diversitas numeralis, sed distinctio personalis; unde in divinis non dicitur esse immerus nec differentia secundum numerum, nisi addatur secundum numerum personarum, qui dicit distinctionem in hypostasibus, non in natura; ideo quamvis dicantur tres personae. non tamen est ibi ternarius, sed trinitas.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod cum Deus dicatur trinus, non debet dici triplex. Videtur enim conlra illud quod dicitur Sapientiae septimo, quod Spiritus sapientiae cst midtiplex, ergo duplex vel quadruplex: ergo etc. Item, Isidorus dicit, quod « Trinitas est multiplex et numerabilis ». Ftem, ratione videtur, quia pannus unus, in substantia duphcatus, dicitur duplex, triplicatus triplex: stinus: Quod inlclliginius, debeinus rationi; quod credimus,

videtur triplicari in eis el ita triplex ilici.

Respondeo: Dicenduui. ([uod distinctio personai-uni non potest signillcari per additionem termini nuineralis- ad lioc noinen Dem nisi huius nominis trium, quod specialiter ad hoc inventum est, ut significet pluralitatem in suppositis cum unitate formae. Quia ergo hoc nomen tripkx dicit distinctionem simpliciter in termino cui additur, vel quantuin ad Ibrmam, vel quantum ad partium multiplicationem, et quia in Deo iion cadit multiplicatio nec quantum ad formam, nec quantum ad partes: ideo nullo modo potest dici triplex.

Quod ergo obiicitur, quod dicitur multiplex; iiicendum, quod istud est dictum causalitater, quia multorum et vanorum donorum efiectivum est principiimi in quibus esl vera diversitas; non sic in personis. — Quod dicit (sidorus, improprie dictum est et exponendum est. — Ad illud, quod idem pannus dicitiu- triplex; dicendum, quod verum est, sed tamen secundum alias et alias partes; et quia in Deo non est alietas partium nec lormae, ideo non potest dici triplex.

Qmd aliqica personarum non excedit aliam potentia.

Nuiic ostendere restat, quomodo aliqua harum personarum aliam non excellal potentia, ut, sicut una et Item quaeritur de hoc quod dicit, quod in rebus corporeis plus sunl duae quam una. Videtur enim instantia esse, quia ignis cum ferro non est maius quam ferrum per se, sive lux cum aere. Si lu dicas, quod non sunt corpora; obiicitur, quod corpus gloriflcatum simul est cum non glorificato, et tantum locum occupat non glorificatum per se, quantum cum glorioso: ergo non sunt maius, quia corpus maius maiorem occupat locum.

Respondeo: Dicendum, quod.ugustinus loquitur de rebus corporeis, quarum quaelibet est,, corpus; sed ignis in ferro et lux in aere non est corpus, sed proprietas corporis. Praeterea notanduni, quod Augustinus non accipit hie maius extensive, sed accipit plus quantum ad veritatem existentiae vel essentiae. Cum enim non sit summa veritas in qualibet re, plus est de veritate existentiae in duabus rebus ciuam, in una, quamvis non sit ibi plus de latitudine distantiae sive de extensione magnitiuhnis vel capacitatis contentivae. nibus et auctoritatibus probabiliter astruil in libro contra Maximinum qui dicebat Patrein potentiorem ac meliorem Filio.

Cap. II.

Quod. non minus potest Filius quam Paler.

« Nihil, inquit, Patre minus liabet ille qui dicit: Omnia quae habet Pater, mea sunt ». « Nam si minus

De obiectionihus Imerelicis coiUra Iiov.

et respomionibus catho/icis.

«Tu autein lioc de potentia sapis, quod potenssitFiliiis, sed potentior Pater, ul secundum doclrinam vestram gnendo enim dedit potentiam Pater Filio, sicut omnia potuit, inflrmus; si noluit, invidus invenitur. Sed utrumset homo, maiorem melioremque se ipso gigneret Filium. Sed maius vel melius Deo quidquam esse non potest ». aliam nec aeternitate nec magnitudine nec polentia

Do Ifiiini ijersonariini aequalitate Nunc ostemkre restat,

maior est etc.

senti distinctione, duo principahter quaeruntur.

potentiae adaequationem.

quantum ad numerum possibilium ostenditur sic.

sanctus habent eandem potentiam: ergo etc.

1 In Vat. et paucis codd. deest aequalitatem.

alia persona mn excedit aliam potenlia.

quantuni ad potentiani et virtutem. aliqua liarmn personarum etc. sive rationes, quarum prima sumta est ab auctoritate Domini, loannis decimo sexto: Onmia, quae habet Pater, mea sunt. Secunda sumta est per deductionem ad impossibile, quia si non genuit aequalem, aut potuit et noluit, et ita fuit invidus; aut voluit et non potuit, et ita fuit impotens; et haec ponitur ibi: Item alio niodo probat Filium aequakm Palri. Tertia ratio est ostensiva, sumta per simile in generatione creata et ponitur ibi: Hoc autem per simi- Utudinem humanam.

Quantum ad primum quaeruntur duo.

Primo quaeritur, utrum in divinis sit ponere potentiae adaequationem quantum ad extensionem possibilium.

Secundo, utrum sit ibi aequatio quantum ad intensionem potentiae. sed Pater et Filius habent eandem operationem: ergo nihil potest Pater sine Filio, loannis quinto: Quaecumque Pater facil, haec omnia simililer Filius facit.