Distinctio V

Inde est, quod solus Unigenitus Dei dicitur natura Filius, quia eiusdem naturae est et eadem natura est dem naturam, quam ille qui genuit, habet». In primxi parte movet quaestionem ex comparationegenerationis ad essentiam in ratione termini, videlicet utrum essentia generetur; in secunda in ratione principii, utrum essentia generet etc, ibi: Ita etiam non est dicemlum, quod divina essentia genuit Filium etc.

rte proponit problemata, videlicet utrum essentia vel generetur. In secuncla adducit rationes tres probantes, quod essentia non generatur a Patre, ibi: Ideo non est dicendum, quod Pater genuit etc. In lertia adducit rationes in contrarium, ibi: Huic autem videtur conlrarium etc. In quarta et ultima solvit et exponit, ibi: Ad quod respondemus.

Ita etiani non est dicendum. Haec est secunda pars istius distinctionis, in qua Magister determinat secundam partem quaestionis, quae est de «omparatione generationis ad essentiam in ralione principii, et habet haec pars tres partes. In prima determinat istam quaestionem dicens, quod essentia non generat; et hoc confirmat per rationem ducentem ad impossibile. In secunda vero adducit auctoritates, quae sunt directe contrariae praedictae solutioni, ibi: Praedictis videtur esse contrarium. In tertia vero adducit auctoritates, ex quibus potest ehci contrarietas, ibi: Dicitur quoque, et frequenter etc.

Item secunda pars habet quatuor partes. In prima parte adducit auctoritates Augustini contrarias

In parte ista a.d intelligentiam duarum principalium partium huius distinctionis duo principaUter quaeruntur.

Primo quaeritur de comparatione generationis ad substantiam sive essentiam in ratione principii.

Secundo quaeritur de comparatione eiusdem ad in ratione termini.

De comparatione gemrationis ad

Circa primum, quod substantia non generet, ostenditur sic.

1. Generare dicit relationem: ergo cui convenit generare, convenit et referri; sed essentiae non convenit referri: ergo nec generare.

2. Item, generare importat distinctionem: ergo exponit, ibi: Sed haec ita determinamus. In tertia vero contra praedictas exposiliones adducit auctoritates alias Hilarii, in quibus notatur expressior contrarietas, ibi: Iluic vero etiam contrarium videtur esse. In quarta vero auctoritates praedictas explanat et explanationem suam per veri» Hilarii confirmat, ibi: Sed quia haec verba sane vult.

Dicitur quoque, et frequenter in sacra Scriptura legitur. Haec est tertia pars, in qua obiicit contra solutionem per auctoritates, ex quibus elicitur praedictae solutionis contrarietas — quia in his non dicitur, quod essentia generet vel generetur, sed quod de essentia vel substantia Patris Filius generelur — et haec pars quatuor habet particulas. In prima adducit auctoritates in contrarium. In secunda vero adductas explanat, ibi: His verbis praemissis innuitur; ubi resumit praedictam expositionem. In tertia ex praedictorum opinione elicit quoddam corollarium, ibi: Ostenditur quoque ex illis verbis etc. In quarta et ultima redit ad propositum et ostendit, expositionem suam bonam esse, per auctoritatem Augustini, ibi: Et hoc ita debere intelligi etc.

Et duo quaeruntur quantum ad primum, duo vero quantum ad secundum. Quantum ad primum quaeritur:

Primo, utrum substantia vel essentia generet.

Secundo, utrum de substantia generetur aliquis.

sive essentiam in ratione principii. cu) convemt generare, per consequens et distingui; sed essentia cum sit una, non distinguitur: ergo etc. Aut si generat, plures sunt essentiae. Et ad haec duo inconvenientia ducit Magister.

3. Item, generare dicit actionem personalem: ergo de illo solo dicitur, quod

personam, cum sit communis, nec personam supponit, cum sit omnino abstractum: ergo etc.

4. Item, generare est proprietas personae, communicabililas est essentiae: ergo sicut se habel commxuiicabilitas ad personam, ita proprietas personalis ad essentiam; sed communicabilitas nunquam est personae, quia haec est falsa: Pater est communicabilis; ergo nec proprietas personalis erit essentiae: ergo nec generare, cum sit personae.

Contra: 1. Quaecumque sic se habent, quod unum est idem ahi,etnon liabent diversas proprietates, quidquid dicitur de uno, et de allero; sed persona et essentia sunt huiusmodi, quia persona est essentia, nec habent diversas proprietates, quia proprietas in divinis est relatio distinguens; sed si essentia haberet aliquam proprietatera, tunc distingueretur et referretur: ergo etc. Si dicas, quod quamvis persona et essentia non habeant diversas proprietates, tamen differunt per habere proprietatem et non liabere; contra: summa oppositio est contradictio sed talis diversitas est per contradictionem: ergo magis differunt essentia et persona quam persona et persona; sed persona non praedicatur de persona: ergo nec persona de essentia; hoc autem est falsum: ergo etc.

2. Item, quaecumque sic se habent, quod unum praedicatur de altero, unum supponit pro altero, quia subiectum vere subiicitur praedicato; sed essentia vere praedicatur de Patre; unde haec est vera: Pater est essentia: ergo et supponit: ergo sicut Deus Pater generat, sic potest dici, essentia generat.

3. Item, de quocumque praedicatur subiectum, et propria passio; sed generare est sicut propria passio Patris; sed haec est vera: divina essentia est Pater: ergo et haec similiter: divina essentia generat.

4. Item, de quocumque praedicatur defmitum, et definitio; sed defmitio patris est filii pater. Cum igitur haec sit vera: divina essentia est Pater, et haec erit vera: divina essentia est Filii Pater: ergo a convertibili: Filius est Filius essentiae. Haec loculio: divina essentia generat, est omnino impropria et neganda, vel saltem pie exponenda.

Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod fides vera dicit quasi fundamentum, Deum esse trinum et unum, et ita trinum, quod trinitas non confunditur, et ita unum, quod unitas non multiplicatur. Si ergo quod credimus oportuit significare, opportune inventa sunt nomina in divinis, immo a Deo nobis manifestata, quae significent trinitatem sub distinctione et unitatem sine omni multiplicatione. Sicut igitur nomina imposita personis omnino sunt incommunicabilia et quantum ad suppositum et quantum ad significatum; unde haec oratio est falsa: Pater est Filius, vel Pater est communicabilis; ita ex parte essentiae vel naturae oportuit nomina imponi, quae non distinguerentur nec quantum ad significatum nec quantum ad suppositum.

Notandum autem, quod triplex est genus nominum signiflcantium essentiam. Quaedam enim significant in concrelione, ut hoc nomen Deus; quaedam in omnimoda abstractione, ut hoc nomen essentia; quaedam medio modo, ut lunien, sapientia, voluntas et consimilia; et ista dicuntur medio modo signiflcare, quia non concernunt suppositum per modum inhaerentiae, sed concernunt suppositum ratione eius, quod dicunt aliquam rationem actus vel originis, quae sunt ipsorum suppositorum. Cum igitur tres sint nominum differentiae, nomen concretum supponit pro persona proprie; nomen medium supponit partimproprie, partimimproprie; nomen abstractum et absolutum non supponit nisi omnino improprie.

llnde haec est propria: Deus generat, et in usum adducenda; haec autem: sapientia generat de sapientia, partim propria, partim impropria; ideo est sustinenda, sed non extendenda; haec autem: essentia generat, omnino impropria, et ideo neganda est, et si legatur alicubi, est exponenda. Sancti enim

quuntur, quam proprietas sermonis sustineat.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur, quod runt ratione nec praedicantur de eodem, ut Pater et Filius; alio modo est per habere proprietatem et non habere; et illud non inducit distinctionem nec facit, quod unum non praedicetur de altero; facit tamen, quod aliquid dicitur de uno, quod non dicitur de altero, ut patet in Petro et homine: Petrus est individuum, homo non; et tamen homo vere praedicatur de Petro.

Ad illud, quod summa oppositio est aflirmatioet negationis; dicendum, quod verum est, ubi negatio nihil ponit, sicut inter ahquid et nihil; sed ubi ponit extrema, minima potest esse et surgit ex quantulacumque parva differentia sive rei sive rationis; unde non sufQcit ad distinguendum.

2. Ad illud quod secundo obiicitur, quod praesupponit pro subiecto; dici potest uno modo, quod — sicut in inferioribus est praedicatio secundum substantiam, ut homo est animal, et est praedicatio secundum rationem, ut animal est genus; el praedicatum supponit pro eo de quo praedicatur secundum substantiam, sed mutata praedicatione secundum substantiam in praedicationem, quae est secundum rationem, est ibi accidens; unde non sequitur: animal est genus, homo est animal, ergo homo est genus — similiter dicunt in divinis, quod cum sint ibi res et ratio, est ibi praedicatio secundum substantiam; et illa salvata, quidquid dicitur de praedicato, et de subiecto; sed mutata praedicatione secundum substantiam in praedicationem secundum rationem, est ibi accidens; et talis est hic=': Pater 3d divina essentia est Pater: ergo divina Sed ista similitudo non videtur conveniens, quia in divinis ratio praedicatur deessentia, unde haec est vera: essentia est paternitas ei generatio; quod quidem in inferioribus non reperitur. Et propterea ahter dicendum, quod in divinis est duplex modus praedicandi: per identitatem et per inhaerentiam. Per identitatem, ut cum dicitur: essentia est Pater; per inhaerentiam sive denominationem, sicut faciunt adiectiva et verba Praedicatio per identitatem est in divinis ratione summae simplicitatis, quae non patitur personam minus esse simpUcem quam essentiam; quae quia non est in creaturis, ideo in eis non reperitur praedicatio per identitatem omnimodam, nisi idem enuntietur de se, ut cum dicitur: humanitas est humanitas; sed omnis propria praedicatio est per inhaerentiam, quia nihil est omnino simplex; unde haec estfalsa: humanitas est animaUtas. In praedicatione vero per inhaerentiam terminus aliud significat et aliud supponit, quia signiflcat formam communem et supponit pro inferiori, et in tali verum est, quod ilUid quod praedicatur de altero, supponit pro illo. Sed in praedicatione per identitatem idem signiflcat et supponit. Unde tunc est sensus, quod signiflcatum per hunc terminum Pater est idem, quod signiflcatum per hunc terminum essentia, et ideo paternitas est essentia; et quia hoc nomen essentia non signiflcat personam, ideo pro ipsa non supponit, cum nullo modo de ipsa praedicetur nisi praedicaUone per identitatem.

3. Ad illud quod obiicitur tertio de passione et subiecto et consimiUbus, dicendum, quod quaedam sunt vocabula in divinis substanUalia, quae claudunt intra se rem, circa quam ponunt formam importatam per ipsa, ut hoc nomen Pater; et talia possunt praedicari per identitatem, ut cum dicitur: essentia est Pater, id est, ille qui est Pater. Quaedam sunt, quae sunt omnino in adiacentia, sicut verba et nomina adiective retenta, ut generat et genitus et natus; et talia ponunt rem suam circa ea, de quibus praedicantur, ideo tantum per inhaerentiam praedicantur. Et ideo generare ponit distinctionem, quam importat, circa essentiam, cum de ea dicitur; et ideo haec est falsa: essenUa generat; haec tamen vera: essenUa est generatio. Et quando a praedicaUone per identitatem itur ad praedicaUonem per inhaerentiam, potest esse ibi accidens. Quod ergo dicitur; de quocumque praedicatur subiectum, et propria

extranea ei, cle quo praedicatur subiectuni, ut haec intentio species, quamvis sit proprietas hominis, et honio dicatur de Petro, non tamen dicitur de eo hoc quod est species.

Et si obiicias, quod in divinis non cadit ratio extranei, quia non cadit ibi accidens; dicendum, quod etsi non sit extraneitas nec diversitas quantum ad rcrn, est tamen quoad rationem sive quoad modum praedicandi, qui triplex est in divinis, sicut infra patebit Unde sicut hic est accidens: essentia est persona; sed persona distinguitur: ergo et essentia; ita et in proposito.

nit. Insuper minima ralionis distinctio sufficit ad hoc, ut con-

Utrum concedenda sit locutio, quod Secundo quaeritur, utrum sit concedendum, aliquis generetur de substantia Patris, ut Filius. Et quod sic, yidetur: tia est Pater Filii; distinguitur a Praeposilivo, quod Pater potest ponere suam rem sive respectum ipsum importatum circa ipsum subiectum, quod estessentia; et tunc est locutio falsa; est enim sensus, quod essentia refertur ad Filium. Vel potest claudere intra se rem sui substantivi, ut sit sensus: essentia esl Pater Filii, id est, essentia est ille qui refertur ad Filium; et hoc modo vera est locutio, et iion valet argumentum: ergo Filius est Filius essentiae, immo est ibi accidens. Sicut enim non sequitur: Filius refertur ad illum qui est Pater, et ille est essentia: ergo refertur vel distinguitur ab essentia; sic et in proposito. tradictoria de distinctis dicantur. Sic terminus incommwiicaUlis hic q. I. — Bionys. Carth., hic q. 1. — Biel, hic q. 1. Filius generetur de substantia Palris.

1. Per multas auctoritates in littera et maxime per illam: Dicitur quoque et frequenter in Scriptura legitur: Pater de sua substantia genuisse Filium;

nisi proprium: ergo praedictus sermo est verus et proprius.

2. Item, ratione ostenditur sic: quicumque est ab aliquo et est ei consubstantialis, est de eius substantia; sed Filius est a Patre et est ei consubstantialis: ergo est de eius substantia.

3. Item, Pater generat Filium: aut ergu de aliquo, aut de nihilo; non de nihilo, quia tunc esset creatura: ergo dealiquo; non de ahquo alio a se: ergo de sui substantia.

4. Item, in inferioribus filius, qui habet partem substantiae a patre, dicitur esse de substantia patris: ergo multo fortius, qui habet totam substantiam, dicitur esse de substantia generantis: ergo haec est vera: Filius est de substantia Patris.

Contra: 1. Proposiliones sunt transitivae, et ubi transitio, ibi est distinctio et diversitas: ergo cum dicitur: Filius de substantia Palris, haec praepositio de notat distinctionem inter substanliam Patris et Filium: ergo cum nulla sit distinctio, quia Filius est substantia Patris, propositio praedicta est falsa. Si dicas, quod haec praepositio de cadit a generali significalo praepositionum, retinens speciale: ergo est ibi soloecismus, sicut si dicatur sublime volai pro sublimiter, quod stultum est dicere.

2. Item, obiicitur de significato speciali. Haec praepositio de, prout accipitur specialiter, aliquando tBnelnr materialiter, ut cultellus de ferro; aliquando ordinaliter, ut de mane flt meridies, id est post mane; aliquando originaliter, utsidicatur, radius de sole vel splendor de igne. Sed quocumque istorum modorum accipiatur, falsa est locutio: si materialiter, est falsa, quia Filius caret materia; si ordinaliter, falsa, quia sensus est, quod Filius sit post Patrem sive post substantiam Patris; si originaliter, similiter falsa quia tunc est sensus, quod Filius habeat ortum a substantia Patris; sed ista non admittitur: substantia Patris generat Filium: ergo est omni modo falsa. Si dicas, quod nullo istorum modorum, sed tenetur quarto modo substantialiler; quaeritur, unde ortum habeat haec significatio et ubi consimiliter accipiatur; et videtur quod hoc nihil sit, quia tunc haec esset vera: Pater est de substantia Fihi, quam nemo concedit.

3. Item, hoc idem ostenditur sic: differt haec praepositio de et a: quia a proprie dicit habitudinem principii activi, sed haec praepositio de dicit stantiae magis convehit ratio principii activi quam passivi: ergo haec est magis vera: Filius est a substantia Patris, quam de; sed haec non recipitur: ergo nec alia debet recipi.

4. Ilem, de aut dicit identitatem aut diversitatem; si identitatem: ergo cum summa identitas sit in essentia vel substantia, haec erit vera: substantia de substantia, quam negat Magister; si diversitatem; sed non distinguitur substantia Patris a Filio, quia Filius est ipsa substanlia Patris: ergo omnino est falsa.

Concedendum est, Filium generari de substantia Patris.

Respondeo: Dicendum, quod praedicta locutio est concedenda.

Et ad intelligentiam praedictorum notandum, quod praeter praedictos tres modos, quibus haec praepositio de accipitur, quarto modo etiam potest accipi, scilicet subslantialiter, ut dicat substantialem convenientiam inter extrema; sed hanc nunquam pure dicit, cum sit praepositio et importet aliquam habitudinem et respectum ad extrema. Si enim tantum substantialiter teneretur; sicut dicitur: filius de substantia patris, ita diceretur: pater de substantia filii; quod absonum est.

Propterea notandum, quod substantialiter accipi consuevit tripliciter. Aliquando accipitur substantialiter et partialiter, ut cum dicitur, quod partes sunt de toto sive de substantia totius, ut urceus vini de dolio. Aliquando accipitur substantialiter et ordinaliter, ut cum dicitur: de pane flt corpus Christi; ibi enim est ordo, quia substantia panis non manet in corpore Christi, sicut nec mane in meridie; sed ulterius substantialiter, quia substantia panis transit in substantiam corporis Christi. Aliquando accipitur substantialiter et originaliter, ut cum dicitur: Filius de substantia Patris; ratione ablativi tenetur substantialiter, ratione genitivi originaliter: et ideo importat aliquam distinctionem Fihi ad Patrem, non ad eius substantiam, et ita praepositio tenet ibi generale signiflcatum et speciale.

1. 2. Et sie patet responsio ad primum argumentum et secundum. Tamen quod dicitur, quod

notentex lioc diversitatem necessario; sed sirut dicitur, quod obliqui sunt transitivi quantum ad modum; quia transitive construuntur cum verbis, ut, video me; similiter lioc de praepositionibus dicitur, quae cum obliqnis construuntnr.

3. Pntet etiam teitiiuu, quod de non tantum dicit liabitudiiicin priiicipii passivi nee tantum liactibilia pertinent ad ideni vel saltem ad idem videntur pertinere.

De comparatimie generationis quaestionis, qui est per comparationem

Quod autem substantia generetur, sic obiicitur

1. Generatio in inferioribus est motus ad sub- stantiam; quod motus est, hoc est imperfectionis, quod ad substantiam est, hoc est perfectionis; si ergo quod est perfectionis est transferendum ad divina: ergo et generatio terminatur ad essentiam.

2. Item, generatio in divinis terminatur: aut ergo ad substantiam, aut ad accidens, quia omne ens est substantia, vel accidens; sed in divinis non terminatur ad accidens, cum non sit ibi: ergo ad stanlialem cuin baliitudine originis; quod non facit liaec praepositio a; et ideo non est simile.

lu Ad illud quod ultimo obiicitur, patet responsio, quia de non dicit ibi penitus identitatem nec diversitatem, sed consubstantialitatem cum liabitudine originis. q. 2. — Biel, hic q. 2. essentiam in ratione termini. tia generetur. substantiam. Si dicas, quod in divinis, quamvis non sit accidens, est tamen relatio, quae distinguitur a substantia; tunc arguitur sic: aut generatio terminabitur ad substantiam, aut ad relationem; sed non ad relationem, quia in ad aliquid per se non est origo, nec terminatur productio: ergo terminatur ad substantiam: ergo substantia generatur.

3. Ifem, sicut dicit Philosophus: « Motis nobis, moventur ea quae in nobis sunt, et corruptis nobis, corrumpuntur ea quae in nobis sunt»; et hoc.est,

cum nuilto magis sit eadem substantia cum persona, et subslantia sit in persona, si persona generatur, et substantia.

4. Item, generare tam in divinis quam in creaturis est simile sibi producere; sed non est similitudo in persona, sed in substantia et in natura: ergo cum terminetur ad simile, in quantum est simile, ergo ad substanliam, secundum quam attenditur sirailitudo.

Contha: 1. Omne quod generatur ab alio ge-.neratur, quia nihil se ipsum gignit; sed substantia divina non habet alium, nec aliud est in divinis: ergo non generatur.

2. Item, onine quod generatur habet principium a quo; sed omne quod habet principimn, est principiatum; sed principium et principiatum distinguuntur: si ergo substantia generatur, distinguitur: aut ergo a substantia, aut a persona; sed utrumque est impossibile: ergo etc.

3. Item, omne quod generatur est de substantia generantis; si ergo substantia generatur, substantia vel essentia est de substantia generantis; sed non est nisi una omnino substantia: ergo idem est de se ipso, quod est impossibile.

4. Item, generatio est productio; sed productio est quaedam actio, et omnis actio creaturae terminatur ad singularia: ergo cum generatio sit quaedam actio, in divinis lerminabitur ad singulare sive suppositum; sed tale non est substantia: ergo non terminabitur ad ipsam. Cum in divinis generatio terminetur soluni ad substantiam primam, quae est persona, non ad substantiam secundam sive essentiam, minime recipitur, quod substantia generetur.

Dicendum, quod generatio de sua communi ratione ad substantiam terminatur. Sed attendendum, quod substantia dicitur dupliciter: prima, quae est individuum et hypostasis sive persona, et secunda, quae est commune. Dico ergo, quod est loqui de termino generationis dupliciter: aut quantum ad productionem, aut quantura ad intmitionem. Quantum ad productionem, cum sit circa singulare, terminatur ad substantiam primam, et quantum ad intentionem ad naturam communem, quia natura producens hunc hominem intendit formam communem dare ei.

Sed quoniam in creaturis forma communis numeratur in suppositis, ideo in illis forma communis producitur et corrumpitur; et ideo in creaturis generatio non tantuni secundum intentionem, sed etiam secundum productionem ad substantiam communem terminatur; et ideo universale in singulari generatur, quia numeratur. Sed quoniam in divinis substantia non numeratur nec advenit ei novum esse: ideo generatio secundum productionem terminatur solum ad subslantiam primam, quae est persona, quia persona secundum Boethium « est rationalis naturae individua substantia ». Et quoniam illud solum dicitur proprie generari, ad quod terminatur generatio secundum rationem producendi: ideo persona generatur, non substantia vel essentia. Et ideo haec non recipitur: essenlia generatur.

Et sic patent omnia obiecta ad utramque partem; procedunt enim diversis viis.

3. Patet etiam, quare in divinis non sequitur, quod, generata persona, generetur substantia, in creaturis. Posset tamen aliter dici, quod non generetur commune nisi in hoc; et non tantuni in creaturis hoc verum est, sed etiam in divinis. Commune autem ut in hoc non significatur in abstractione, sed in concretione; etideo,quia hoc nomen Deus signiflcat substantiam in concretione '-, Deus generatur et Deus generat Deum. Quia vero substantia vel essentia signiflcat in abstractione, ideo nec generat nec generatur; et fta procedunt rationes ad partes oppositas. actum generandi viventis definiens ait: est facere quale ipsum.

tialis) quantum ad intentionem. In creaturis uterque terminus

Utrum substantia sive essentia Ultimo quaeritur, utrum substantia per generationem communicetur; et quod sic, ostenditur hoc modo.

1. Per illud res commimicatur, per quod fit, sit in pluribus; scd substantia est in pluribus personis et non est nisi per generationem et per processionem: ergo per generationem communicatur.

2. Item, causa est, qua posita ponitur res et qua remota removetur: sed posita emanatione in divinis, ponitur communitas et distinctio; remota generatione vel emanalione, essentia est in uno solo, sicut hypostasis: ergo generatio est ratio communicandi essentiam.

3. Item, quod datur alicui et non desinit haberi a dante, per illud per quod datur, per illud communicatur; sed substantia a Patre datur Filio per generationem et non desinit haberi a Patre, dum datur Filio: ergo per generationem communicatur.

4-. Item, generatio in his inferioribus est ratio communicandi substantiam sive naturam; sed in divinis natura est illis multo communicabilior, quia simplicior: ergo in divinis per generationem substantia vel essentia coramunicatur.

Contra: 1. Generatio est principium distinguendi; sed non est idem principium distinguendi et communicandi: ergo per generationem non est ratio communicandi in divinis: ergo per generationem nihil communicatur.

2. Item, quod facit aliquid esse in hoc, non est ratio communicandi, sed appropriandi et indivihic q. 2. — Biel, hic. q. 1. per generationem communicetur. duandi; sed generatio facit esse substantiam in tali persona, utpote in persona Filii: ergo non est ratio cummunicandi, sed appropriandi.

3. Item, omne illud quod per generationem communicatur, per generationem est commune. Si ergo substantia per generationem communicatur, generatione circumscripta, non erit communis: ergo propria; sed proprium per generationem non potest communicari: ergo nec substantia.

4. Itera, quod per generationem communicatur, per generationem dalur et recipitur, et omnetale, si non est generationi accidentale, generatur; sed substantia non accidit generationi: ergo etc. Essentia divina per generationem communicatur, quia per generationem fit, ut sit in pluribus una.

Respondeo: Ad hoc intelligendum notandum e quod commune, quantum est de se, indiilerenter se habet ad actum et potentiam. Commune enim potest dici illud quod est communicabile, quamvis non sit in pluribus; sicut patet in multis universalibus, ut in sole et luna et huiusmodi. Commune etiam dicitur communicatum, quod est actu in pluribus.

Dico ergo, quod quemadmodum forma universalis, quantum est de se, est communicabilis; sed tamen actu communicatur per propagationem plutionem communicatwr omne illud quod per generationem est

rium, sic natura divina vel essentia de se quidem communicabilis est, sed quod actu communicetur, non est nisi per illud quod niultiplicat vel plurificat ei supposita; haec autem est generatio.

Quoniam igitur per generationem personae pluriflcantur, et substantia in illis non numeratur, hinc est, quod verissime substantia vel essentia per generationem communicatur, quia per generationem fit, ut sit una in pluribus.

1. Ad illud quod obiicitur, quod generatio est op- principium distinguendi; dicendum, quod generatio per se est principium distinguendi suppositum a supposito, quia ad illud terminatur per se; etiam est principiura communicandi naluram communem, quia similem ex simili. Sed quoniam natura in inferioribus numeratur in suppositis, ideo est principium distinguendi etiani commune, sed per accidens; in Deo autem nec est per se nee per accidens.

2. Ad illud quod obiicitur, quod facere commune esse in hoc est ratio appropriandi; dicendum, quod illurt habet veritatem, quando commune est appropriabile vel appropriatum per esse in hoc. Divina autem essentia non est sic appropriabihs, vel appropriata per esse in hoc, quia non est appropriabilis quoad significatum nec quoad suppositura, quia idera significat et supponit, sicut supra ostensum est; signi-

3. Scot. (hic q. 2.) observat, quod aliud est aliquid per generatum est realis cum reali distinctione. Scd inter commu-

In parte ista incidunt dubitationes circa litterara, et priraa dubitatio est de rationibus Magistri. Nam prima eius ratio ducit ad hoc inconveniens, scilicet quod, si essentia generaretur a Patre, essentia poneretur pro relativo; et haec ratio ponitur ibi: Ideo non est dicendum, quod Pater genuit ficatum autem eius nulla additione distinguitur. Haec enim est vera: essentia Patris et essentia, quae est in Patre, est Filius.

Vel aliter potest dici, quod facere esse in Aoe est dupliciter: aut absolute; et sic est ratio appropriandi; aut m comparatione, ut illud quod erat prius in uno, fiat postea in alio; et sic est ratio communicandi naturam. Sed quaedara natura est, quae distinguitur in suppositis, ut puta illa cui fit additio, quaedam non, ut divina; et in prima est ratio communicandi et distinguendi, in divina solura communicandi.

3. Ad illud quod obiicitur, quod, si per generationem communicatur, generatio substantiam facit communem; dicendum, quod verum est, secundum quod coraraune dicitur secundum actum, quia in pluribus, sed non secundum poteatiam. Unde circumscripta generatione, substantia est communis, quia communicabilis; sed non est coraraunis, quia communicata.

4. Ad illud quod obiicitur, quod illud quod per generationem datur, generatur; dicendum, quod falsum est: quia generari dicit productionem et distinctionem, sed datio dicit auctoritatem et coramunicationem; et quoniara per generationem substantia non distinguitur, quamvis communicetur: ergo etc. divinam essentiam. Sed hoc nullum videtur inconveniens. Si enim magis convenit essentia cum supposito, quara universale cum singulari; si non est inconveniens, quod universale ponatur pro singulari, nec est inconveniens, quod essentia ponatur pro relativo.

Respondeo: Dicendura, quod si essentia poneretur pro relativo, esset inconveniens, non a parte facit communem. Vat. communicatur substantia, fit per gerei, sed a parte expressionis fidei. Tunc enim videretur et notaretur unitas essentiae in quadam distinctione. Esset etiam inconveniens, quia quod ponitur pro relativo in quantum huiusmodi, non indicat essentiam. Si ergo essentia poneretur pro relativo, essentia aliquando non indicaret essentiam, quod est omni rationi contrarium.

Item secundo dubitatur de secunda ratione, in qua ducit ad hoc inconveniens, quod eadem res gigneret se ipsam, et ponitur, ibi: Item cum Deus Pater sit divina essentia, si eius esset genitor, esset utique genitor eius quod ipse est, quia essentia dicit quid commune, sicut et hoc nomen Dem; sed si dicatur: homo Petrus generat honiinem, et ipse est horao: ergo generat se, argunientum istud nihil valet. Similiter videtur hic: Pater generat Deum: ergo etc., pari ratione nec in proposito.

Respondeo: Dicendum, quod commune dicitur -quod est in multis; sed hoc potest esse tripliciter: aut quod plurificatur in multis et quantum ad formam et quantum ad suppositum, ut hoc nomen hrnio; et tale habet unitatem rationis, quae admittit distinctionem et quantura ad rera et quantura ad modum. Unde bene dicitur homo esse ab homine, et: duos esse homines. Alio modo est commune quod phirificatur quantum ad suppositum, non quantum ad formam, ut hoc nomen Deus; et tale habet unitatem rei, secundum quod res norainat naturara cum multiplicatione suppositorura: et ideo recipit distinclivum quod importat distinctionem ut modum, non ut rem. Unde conceditur: Deus de Deo, sed non: Deus est alius a Deo. Est tertio modo commune secundum nomen, quod est In multis, nec tamen plurificatur quantura ad foi-mam, quia est unum in multis, nec quantum ad supposita, quia pro illis non supponit, ut hoc nomen esseUia. De tali communi verum est dicere, quod non recipit 1 Ed. I quod loco et; aliqui codd. ut G U dd connoiaredistinctionem nec quantum ad modum, nec quantum ad rem; tunc enim notaretur idem distingui a se. Et ita argumentum Magistri est bonura: si Pater genuit essentiam, Pater genuit se; et loquitur de communi a parte vocis significantis, non a parte rei, quia a parte rei eadera coraraunitas esi in hoc quod esl Deus et in hoc quod est essentia.

Item tertio obiicitur contra tertiam rationem: si Pater genuit divinam essentiam, tunc genitum gignenti causa est, ut sit et Deus sit, et ponitur ibi: Et si ita est, non genito gignens etc. Sed haec ratio nihil videtur valere, quia ratio causae non cadit in divinis; « causa enim est cuius esse sequitur aliud »; sed in divinis non est aliud: ergo etc.

Item, non sequitur: Pater genuit sapientiam: ergo est sapiens sapientia genita: ergo pari ratione nec praedicta locutio valet.

Respondeo: Dicendum, quod, suraendo nomen causae proprie, non cadit in divinis, cadit tamen et recipitur ratio principiantis et ratio inforraantis, et pro his accipitur nomen causae. Quoniam igitur ratio essendi significatur per hoc nomen essentia: ideo essentia signiflcat quodam raodo in ratione causae respectu entis. Si ergo essentia esset genita ab ente, significaretur in ratione effectus sive principiati, et idem esset tunc principium et principiatura respectu eiusdem, quod est irapossibile; et in hoc fundatur ratio Magistri.

Ad illud quod obiicitur de sapientia; dicendum, quod tactum est de ipsa in quaestionibus extra litteram, quia noraen ita abstractum, sicut essentia, non supponit pro relativo, sapientia bene supponit pro relativo; et ita est ibi accidens: Pater est sapiens sapientia et genuit sapientiam: ergo est sapiens sapientia quam genuit, vel sapientia genita. In nomine autem essentiae non est accidens, quoniam idem signiflcat et supponit.

Ita etiam non est dicendum, quod divina es- «enfta genuit Filium. Contra hoc obiicit loachim, tam contra positionem quam contra 7-ationem. Contra positioiwm, quia si essentia non generat nec generatur nec procedit: ergo in divinis est res generans et genita et procedens, et res nec generans nec genita nec procedens; et ita est M quaternitas, si sunt quatuor res.

Item, irridet rationem Magistri: si essentia generat essentiam, et essentia est una res: ergo una res generat se ipsam. Similiter, inquit loachim, potuisti dicere, Petre: Deus generat Deum, et unus est Deus: ergo eadem res generat se ipsam.

Respondeo: Dicendum, quod loachim non recte arguit, et deficit sua ratio, quia res non accipitur uniformiter, quia cura dicitur res primo modo, ibi accipitur res pro re naturae; sed cum dicitur secundo modo, accipitur pro ipsa natura divina. Praeterea, deficit ab insufficienti, quia non valet: si aliquid dicitur de aliquo, et non dicitur de alio, quod propter hoc illa faciant numerum. Unde non valet: Petrus est individuum: homo non est individuum: ergo Petrus et homo sunt duo. Habere enim proprietatem et non habere non sufQcit ad distinguendum.

Ad instantiam eius dicendum, quod non recte instat; quia essentia est res una quantum ad suppositum et significatum; non enim supponit personas; sed Deus est res una quantum ad significatum, sed plures quantum ad suppositum. Et ideo ignoranter loachim reprehendit Magistrum, et quia, cum esset simplex, non est reveritus Magistrum, ideo iusto Dei iudicio damnatus fuit libellus eius in Lateranensi Concilio, et positio Magistri approbata.

DuB. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit Hilarius: Nihil habet Filius, nisi quod nascendo accepit. Quaeritur ergo de hoc verbo accepit, utrum dicat substantiam vel relationem. Si substantiam: ergo Pater similiter accepit; si relationem: ergo cum essentiam acceperit Filius, essentia est accepta: ergo essentia refertur.

Respondeo: Dicendum, quod accipere dicit duo, scilicet habere et esse ab alio; quantum ad ha,bere respicit essentiam; sed quantum ad hoc quod est esse ab alio, respicit personam: unde per verbum accipiendi significatur, quod essentia habetur a persona, quae est ab alio.

DuB. VI.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Et ideo non refertur ad aliud, quod in uno subsistit ex uno, quia videtur falsum; quoniam Filius subsistit a Patre, tamen refertur ad Spiritum sanctum.

Respondeo: Hoc potest intelligi dupliciter: imo modo, quod Filius non habet respectum nisi ad unam personam; et hoc intelligitur in quantum Filius, quia in quantum spirans est, refertur ad alium; vel quod persona Filii non habet respectum nisi ad unam naturam; et hoc verum est, quia Filius non habet in se nisi naturam Patris.

DuB. VII.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Et naturam suam, ut ita dicam, sequitur indemutabilis Deus. In divinis enim non est prius nec posterius, et ita nec praecedere nec sequi. Si tu clicas, quod est secundum rationem intelligendi; hoc nihil est, quia Deus gignens nec secundum rem, nec secundum intellectum sequitur aliquid.

Respondeo: Dicendum, quod Hilarius improprie loquitur, et ideo addit determinationem: ut ita dicam; et tantum vult dicere sequi, quantum inseparabiliter comitari et consociare et ab illo non recedere, et hoc patet per

DuB. VIII.

Item quaeritur de auctoritatibus Augustini, primo de hoc quod dicit, quod Deus semel genuit Filium. Videtur enim male dicere semel, quia semel dicit vicissitudinem; sed in generatione aeterna nulla cadit vicissitudo: ergo etc.

Respondeo: Dicendum, quod semel potest dicere nunc temporis, vel nunc aeternitatis. Et si dicat nunc temporis, cum tempus habeat diversa nunc.

notat intercisionem; si nntem nunc aeternitatis, et illud nunc seniper est et invariabile et unum, semel dicit omnimodam invariabilitatem, perfectionem et unitatem.

DuB. L.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Fuit caritatis suae, utrum caritas accipiatur ibi essentialiter, aut notionaliter. Si essentialiter: ergo Christus Filius est essentiae, quod non conceditur. Si tu dicas, quod est impropria locutio, et est sensus: Filii essentiae, id est,qui est essentia; tunc nullus videtur sensus, et pro nihilo additum hoc quod est caritatis. Et rursus Augustinus exponit, Filii caritatis, id est Filii dilecti; sed Pater diligit Filium Spiritu sancto: ergo etc. Si propter hoc dicas, quod tenetur notionaliter; tunc ergo Filius Dei est Filius Spiritus sancti, quod absurdum est omnino.

Respondeo: Ad hoc dicunt ahqui, quod ille genitivus nec proprie essentiahler nec proprie notionaliter, sed medio modo tenetur, id est appropriate. Licet enim caritas sit omnibus communis et proprium Spiritus sancti, uno tamen modo appropriate convenit Patri, quia caritas est amor gratuitus; et sic dicit Richardus, quia amor gratuitus est, qui tantum dat et nihil accipit et hoc est in persona Patris, ideo appropriatur Patri. Alio modo dici potest, quod caritas ibi tenetur essentialiter, sicut dicit Augustinus, quod nihil aliud est dicere Filii caritatis quam Filii substantiae; sed genitivus non construitur in ratione principii, sed ex vi declarationis essentiae% et est sensus: Filii caritatis, id est Filii cari; et Filii substantiae vel naturae, hoc est Filii consubstantialis et naturaUs.

DuB. X.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod Filius est de substantia Patris homoousion, quia — cum tem a matre in his inferioribus, et in Deo totain substantiam trahat a Patre — videtur quod Pater non tantun deberet dici pater, sed etiam mater, et multo fortius mater, quia mater plus dat quam pater. Item, Filius Dei vocat se sapientiam et sapientiam, quae concipitur et parturitur, Proverbiorum octavo. Ergo cum hoc proprium sit matris, videtur quod Pater proprius deberet dici mater quam pater.

Respondeo: Dicendum, quod nomen matris non transfertur ad divina. Et unam rationem assignat Anselmus in Monologio: quia principium maternum praeexigit aliud principium prius. Et ratio huius est, quia mater est principium passivum, et omne tale movetur ab aho: ergo ante ipsum est principium aliud. Quoniam igitur principium generationis Filii est primum et est pure actuale, ideo nullo modo transfertur maternum principium; transfertur tanien actus maternus, ut concipere et parturire, pro eo quod ibi agit unum principium quod hic duo.

DuB. XI.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod Filius et Spiritus sanctus non est de nihilo. Videtur enim falsum, quia illud quod de nuUa praeiacente materia est, de nihilo est; sed Filius et Spiritus sanctus sunt huiusmodi: ergo etc. Situ dicas, quod Filius et Spiritus sanctus sunt de aliquo, ut de Patre; quaeritur tunc, utrmn Pater sit ex nihilo; et videtur quod sic, quia non aliquid et Jiihil convertuntur; sed Pater non est ex ahquo: ergo est ex nihilo. Item, quia Pater non habet principium effectivum, ideo dicitur esse a nullo: ergo cum non habeat materiam, debet dici de nihilo. Si conceditur de Patre; contra: omne quod habet esse de nihilo, est creatum: ergo etc.

Respondeo: Dicendum, quod cum dicitur aliquid esse de nihilo, secundum Anselmum in Mono-n logio triphciter potest intelligi. Uno modo, ut

ut cum dicitur de tacente: iste loquitur de nihilo; alio modo positive, ut si ita dicatur vel intelligatur aliquid fleri ex nihilo, sicut cultellus de ferro; tertio moclo partim positive, partim privative, ut si dicatur aliquid fieri ex nihilo, quia post nihil est aliquid, sicut dicitur: de paupere fit dives.

Ratio autem huius multiplicitatis est haec. Nam primo distinguendum est, quod negatio eius quod est nihil, potest sistere intra, vel ferri ad hoc verbum fieri. Si feratur ad verbum, tunc fieH de nihilo hoc est non fieri de aliquo, sicut loqui de nihilo, id est de nulla re. Si autem non feratur ad verbum, tunc affirmatur fieri; et tunc duplex est, quia de potest intelligi materialiter; et tunc significatur, quod nihil sit materia alicuius, et habetur secundus sensus. Item, potest teneri ordinaliter, et tunc est tertius sensus, sicut creatura dicitur fieri de nihilo.

Dicendum ergo, quod secundum primum sensum Deus potest dici de nihilo esse, sive Pater sive divina essentia; tamen hic modus non est usitatus.

Utrum Paler voluntate genuerit Filium, an necessitate;

et an volens vel nolens sil Deus.

Praeterea quaeri solet, utrum Pater genuerit Filium voluntate, an necessitate. De hoc Orosius ad Augustinihilo, quia nihil nullius est materia. Quantum ad tertium modum, secundum quem loquitur Augustinus, quod sola creatura fit de nihilo sive est de nihilo, quia de notat ibi ordinem, ut habeat esse post non esse, hoc quod est de nihilo privat materiam praeiacentem. Quamvis ergo Pater et Filius et Spiritus sanclus non habeant materiam praeiacentem, quia tamen non habent esse post non esse, ideo non dicuntur esse ex nihilo: et ideo non valet primmn argumentum, quia procedit ab insufficienti.

Secundum vero et tertium argumentum, de Patre factum, procedit, secundum quod negatio eius quod est nihil, fertur extra ad verbum et facit orationem negativam — aliter enim non aequipollet non esse de aliquo et esse de nihilo — et secundum hunc sensum, sicut conceditur, quod Pater a nuUo sit, ita de nihilo. Tamen, sicut dictum est, sensus iste non est usitalus; communiter enim utimur hac locutione, secundum quod negatio de nihilo sistit intra, et hoc quod est de accipitur ibi ordbialiter. dentem Deo voluntatem, qua gigneret Filium, sicut

voluntate vel necessitate, vel volens vel nolens sit Deus; et esse Deus natura, non voluntate.

Praedicta taraen verba, quibus prudenter dictum est, quod Deus Pater nec volens uec nolens est Deus,

Praeterea quaeri solet, utrum

In parte ista ponit Magister dubitationes emergentes ex comparatione actus generandi ad potentiam. Et quoniam contingit comparare actum generandi ad potentiam, et potentiam generandi ad suppositum, et ex utraque coniparatione incidit dubitatio circa essentiae unitatem: ideo pt-imo ponit dubitationem ex comparatione aetns generandi ad potentiam; secundo ponit dubitationem ex comparatione potentiae genenitum demonstravit.

gcnuerit Filium voluntate etc. randi ad personam, infra distinclione septima: Hic solet quaeri a quibusdam, utrum Pater etc.